Share PDF

Search documents:
  Report this document  
    Download as PDF   
      Share on Facebook

POLITECHNIKA LUBELSKA

WYDZIAL MECHANICZNY

Katedra Inzynierii Produkcji

Technologiczne i organizacyjne przygotowanie produkcji

Analiza doboru pólfabrykatu

PROWADZACY:

WYKONALY:

Dr hab. inz. A. Rudawska

Marta Fijewska

 

Agnieszka Galczynska

LUBLIN 2013

1

 

Spistresci

 

 

WPROWADZENIE, CEL I ZAKRES PRACY ........................................................................

 

3

1.

Analiza doboru pólfabrykatu dla czesci klasy walek.............................................................

 

4

2.

Dobór pólfabrykatu dla czesci klasy walek – produkcja jednostkowa ..................................

8

 

2.1. Dobór materialu wyjsciowego.........................................................................................

 

8

 

2.2. Obliczenie wielkosci naddatków.....................................................................................

 

9

 

2.3. Okreslenie ilosci sztuk wykonanych z pólfabrykatu.....................................................

 

12

 

2.4. Obliczenie masy pólfabrykatu.......................................................................................

 

15

 

2.5. Koszt zakupu pólfabrykatu............................................................................................

 

16

 

2.6. Norma zuzycia materialu...............................................................................................

 

17

3.

Dobór pólfabrykatu dla czesci klasy walek – produkcja seryjna.........................................

19

 

3.1. Analiza doboru materialu wyjsciowego........................................................................

 

19

 

3.2. Obliczenie wielkosci naddatków...................................................................................

 

20

 

3.3. Okreslenie ilosci sztuk wykonanych z pólfabrykatu.....................................................

 

20

 

3.4. Obliczenie masy pólfabrykatu.......................................................................................

 

23

 

3.5. Koszt zakupu pólfabrykatu............................................................................................

 

24

 

3.6. Norma zuzycia materialu...............................................................................................

 

24

4.

Analiza technologicznosci konstrukcji.................................................................................

 

26

5.

Analiza doboru pólfabrykatu dla czesci klasy kolo zebate..................................................

 

28

6.

Dobór pólfabrykatu dla czesci klasy kolo zebate - produkcja

jednostkowa .......................

30

 

6.1. Analiza doboru materialu wyjsciowego........................................................................

 

30

 

6.2. Obliczenie wielkosci naddatków...................................................................................

 

32

 

6.3. Obliczenie masy pólfabrykatu.......................................................................................

 

32

 

6.4. Okreslenie ilosci wykonanych sztuk.............................................................................

 

33

 

6.5. Koszt zakupu pólfabrykatu............................................................................................

 

33

 

6.6. Norma zuzycia materialu...............................................................................................

 

33

7.

Dobór pólfabrykatu dla czesci klasy kolo zebate - produkcja

jednostkowa .......................

35

 

7.1. Analiza doboru materialu wyjsciowego........................................................................

 

35

 

7.2. Obliczenie wielkosci naddatków...................................................................................

 

36

 

7.3. Obliczenie masy pólfabrykatu.......................................................................................

 

39

 

7.4. Okreslenie ilosci sztuk wykonanych z pólfabrykatu.....................................................

 

39

 

7.5. Koszt zakupu pólfabrykatu............................................................................................

 

40

 

7.6. Norma zuzycia materialu...............................................................................................

 

40

8.

Analiza technologicznosci konstrukcji.................................................................................

 

42

LITERATURA.........................................................................................................................

 

43

2

WPROWADZENIE, CEL I ZAKRES PRACY

Niniejsza praca zawiera analize doboru pólfabrykatu dla czesci klasy walek i kolo zebate z uwzglednieniem warunków produkcji jednostkowej i seryjnej.

Zakres pracy obejmuje:

∑dobór materialu wyjsciowego,

∑obliczenie wielkosci naddatków na obróbke,

∑obliczenie masy pólfabrykatu,

∑okreslenie ilosci wykonanych sztuk oraz kosztów zakupu pólfabrykatu,

∑analize technologicznosci konstrukcji.

Dobór pólfabrykatu stanowi jedna z pierwszych czynnosci przygotowania procesu technologicznego. Mianem pólfabrykatu okresla sie niewykonczony przedmiot pracy, z którego przez dalsza obróbke, polegajaca na zmianie ksztaltu, wymiaru, stanu powierzchni lub wlasciwosci materialu, wykonuje sie dana czesc. Do glównych czynników wplywajacych na dobór pólfabrykatu naleza: wielkosc produkcji, ksztalt przedmiotu, a takze jego material i specjalne zalecenia dotyczace warunków technicznych.

Konieczna jest równiez znajomosc wielkosci naddatków dla poszczególnych rodzajów pólfabrykatów. Naddatki te warunkuja nastepujace po sobie operacje w procesie technologicznym.

3

1. Analiza doboru pólfabrykatu dla czesci klasy walek

Przed przystapieniem do opracowania procesu technologicznego technolog musi ustalic rodzaj pólfabrykatu, z którego bedzie wykonywany dany wyrób. Wsród najczesciej stosowanych pólfabrykatów wyróznia sie: wyroby walcowane, spawane, ciagnione, odkuwki oraz odlewy.

Ksztalty i wymiary nieobrobionej surówki lub materialu zwykle tylko w pewnym stopniu sa zblizone do ksztaltów i wymiarów gotowego wyrobu, dlatego tez konieczna jest jego obróbka mechaniczna. Przyjmujac strategie procesu technolog na podstawie dokumentacji konstrukcyjnej decyduje o materiale wyjsciowym, pólwyrobie, jego ksztalcie, wymiarach, naddatkach, sposobie i dokladnosci wykonania. Im surówka jest bardziej podobna do gotowego wyrobu, tym mniejsza jest ilosc operacji procesu technologicznego. Z tego wzgledu najczesciej stosowanym pólfabrykatem na czesci klasy wal jest material pretowy. Dotyczy to zwlaszcza produkcji jednostkowej i maloseryjnej. Prety takie dostarczane sa przez huty w gotowej postaci wedlug znormalizowanych wymiarów. Moga to byc zarówno prety walcowane, jak i prety ciagnione. Prety ciagnione charakteryzuje wyzsza dokladnosc, ale takze wyzsza cena w porównaniu z pretami walcowanymi [2,4].

Walki gladkie o srednicy do 150 mm wykonywane sa zwykle z pretów walcowanych. Dla walków o wiekszych srednicach lub wiekszych wymaganiach wytrzymalosciowych stosowane sa surówki kute lub prasowane. Walki o srednicach do 100 mm wykonuje sie z pretów ciagnionych, kalibrowanych lub szlifowanych.

W przypadku produkcji jednostkowej walki stopniowe wykonuje sie zwykle z preta. Wraz ze zwiekszaniem produkcji, wzrasta zastosowanie odkuwek kutych swobodnie lub w foremnikach [17].

Charakter konstrukcji, a takze material przedmiotu wybrany przez konstruktora ma niekiedy decydujacy wplyw na dobór pólfabrykatu.

4

Materialem uzytym do wykonania czesci klasy walek jest stal konstrukcyjna stopowa (chromowo-manganowo-krzemowa) do ulepszania cieplnego i hartowania powierzchniowego. Oznaczenie stali wedlug normy PN-89/H-84030/04 to 30HGSA [1]. Wyrób gotowy o wymiarach gabarytowych ∆38x284 przedstawiono na rysunku wykonawczym (Rys. 1.).

Sklad chemiczny i wlasciwosci mechaniczne wybranej stali zestawiono w tab. 1 i 2

[13].

Tab. 1. Sklad chemiczny stali 30HGSA[16]

 

Gatunek stali

Norma

 

 

 

 

 

 

 

Sklad chemiczny (%)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

C

 

Mn

Si

 

P

 

S

 

Cu

 

Cr

Ni

 

inne

 

 

30HGSA

 

PN

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0,28

 

0,80

0,90

 

max

 

max

 

max

 

0,80

max

 

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0,34

 

1,10

1,20

 

0,025

 

0,025

 

0,30

 

1,10

0,30

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tab. 2. Wlasciwosci mechaniczne stali 30HGSA [13]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Twardosc

 

 

 

 

 

Wytrzymalosc

 

Granica

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

na

 

 

 

Wydluzenie

Przewezenie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

w stanie

 

w stanie

 

 

w stanie

 

 

 

 

plastycznosci

zmiekczonym

hartowanym

ulepszonym

rozciaganie

 

 

 

Re

 

 

A5

Z

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rm

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

max 240 HB

max 60 HRC

 

max 32

 

 

1620 MPa

 

1280 MPa

 

 

9%

 

40%

 

 

 

HRC

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Obróbka stali 30HGSA:

 

 

∑

spawanie

NIE

 

∑

kucie

TAK

 

∑

walcowanie

TAK

 

∑

azotowanie

TAK

 

∑

hartowanie

TAK

temp. 860 – 880 [C°]

∑

odpuszczanie

TAK

temp. 500 – 650 [C°]

5

Zawartosc chromu w stali 30 HGSA podwyzsza jej hartownosc oraz zwieksza wytrzymalosc, dzieki czemu umozliwia stosowanie jej na elementy o wiekszych srednicach [6].

Wprowadzenie manganu znacznie podwyzsza wytrzymalosc na rozciaganie, scieranie i uderzanie. Powoduje polepszenie hartownosci, a wskutek usuniecia szkodliwego tlenku zelaza lub zwiazania siarki w MnS zmniejsza kruchosc stali na goraco [6].

Krzem powoduje zwiekszenie zaroodpornosci, oporu elektrycznego i zmniejszenie stratnosci stali magnetycznie miekkich. Zwieksza drobnoziarnistosc stali oraz znacznie podnosi jej twardosc [6].

Stal 30HGSA jest gatunkiem stali jakosciowej stosowanej w budowie wysoko obciazonych i waznych elementów konstrukcyjnych maszyn (zwlaszcza o duzych przekrojach), jak: czopy, waly, wrzeciona, osie, kola zebate, rolki, pierscienie, czesci sprzegla, tuleje, dzwignie, oslony, bloki maszyn, kolnierze, lopatki kompresorów tloczone z blach, pracujace pod wielkim obciazeniem przy temperaturach do 150 ÷ 200°C, a takze na czesci konstrukcji nitowanych, a dla malych przekrojów równiez spawanych i nastepnie ulepszonych cieplnie. Z tego gatunku wykonuje sie równiez rury bezszwowe stosowane w lotnictwie [16].

Dla malych i srednich przekrojów stal 30HGSA moze zastepowac stale chromowo-molibdenowe i chromowo-niklowe. Stosowana w stanie ulepszonym cieplnie ma znaczna hartownosc, pozwalajaca na osiagniecie najlepszych wlasnosci mechanicznych przy grubosciach ok. 60 mm po hartowaniu w oleju [16].

6

 

 

05x45w 05x45w

05x45

 

 

8

8

 

 

 

 

 

 

)

 

)

 

 

0.041-

 

0.050-

 

6

B38f6(0.025-

B25

B35f7(0.025-

 

 

1x45w

 

 

 

 

154

7

46

 

 

207

 

 

 

 

 

284

 

 

Rys. 1. Rysunek wykonawczy czesci klasy walek

2.Dobór pólfabrykatu dla czesci klasy walek – produkcja jednostkowa

2.1.Dobór materialu wyjsciowego

Na podstawie przeprowadzonej analizy glównych czynników wplywajacych na dobór postaci pólfabrykatu:

1.wielkosc produkcji – w produkcji jednostkowej wybiera sie zwykle wyroby walcowane,

2.rodzaj materialu – stal wyzszej jakosci (zaw. P + S = 0,05%),

3.ksztalt i wymiary przedmiotu obrabianego – ksztalt pólfabrykatu nieznacznie odbiega od ksztaltu wyrobu gotowego,

4.koszt – niski koszt przygotowania produkcji (brak obszernej dokumentacji,

specjalnych uchwytów, narzedzi), wysoki koszt jednostkowy (zwiazany z wysokim czasem wykonania),

wybrano pret walcowany okragly. Pólfabrykaty tego typu maja znormalizowane wymiary, w zakresie srednic 8 ÷ 250 mm, a ich dokladnosc wykonania moze byc zwykla, podwyzszona lub wysoka. Ze wzgledu na wysoki koszt jednostkowy w projekcie przyjeto zwykla dokladnosc wykonania [4,17].

Rys. 2. Prety okragle walcowane [12]

8

2.2. Obliczenie wielkosci naddatków

Okreslenie odpowiednich wielkosci naddatków pozwala na dobór wlasciwej wielkosci materialu wyjsciowego (pólfabrykatu). Naddatek obróbkowy jest warstwa materialu pozostawiona umyslnie w celu przeprowadzenia dalszej obróbki. Jego wielkosc zalezy od rodzaju obróbki i oczekiwanej jakosci koncowej [2].

Zbyt duze naddatki moga powodowac usuwanie najbardziej odpornych na zuzycie powierzchni metalu. W przypadku elementów wykonywanych ze stali 30HGSA jest to szczególnie niekorzystne zjawisko, gdyz wykonywane sa one glównie w celu przenoszenia wysokich obciazen. Za male naddatki z kolei utrudniaja uzyskanie wymaganej dokladnosci i gladkosci obrabianych powierzchni, co prowadzi do zwiekszenia kosztów produkcji. Naddatki te okresla sie osobno dla powierzchni zewnetrznych, czolowych, otworów i plaszczyzn [5].

Naddatkiem calkowitym okresla sie grubosc warstwy usuwanej w procesie technologicznym. Jest suma warstw skrawanych w kolejnych operacjach, zabiegach lub przejsciach obróbkowych.

Naddatek operacyjny jest okreslony gruboscia warstwy obejmujacej wadliwosc powierzchni i materialu, usuwanej podczas operacji [2].

Odniesieniem do obliczenia wymiarów pólfabrykatu sa: dlugosc (l = 284 mm) i maksymalna srednica walka (∆38) oraz wymagana chropowatosc powierzchni, odpowiadajaca 8. klasie (Ra = 0,63 μm). Z rysunku wykonawczego wynika, ze powierzchnie zewnetrzne walka wymagaja przeprowadzenia obróbki zgrubnej, ksztaltujacej i wykonczeniowej. Doboru naddatków na poszczególne operacje dokonano w oparciu o tab. 3 i 4.

Obróbka zgrubna sluzy usunieciu zewnetrznych warstw materialu, w celu zapewnienia w przyblizeniu równomiernych naddatków na dalsza obróbke. Chropowatosc powierzchni obrobionej zgrubnie zawiera sie w granicach Ra = 40 ÷ 10 μm, a dokladnosc wykonania odpowiada tolerancji warsztatowej, czyli 14 klasie dokladnosci [7].

9

Obróbka ksztaltujaca ma na celu nadanie przedmiotowi ksztaltu zgodnego z rysunkiem. Nieduze naddatki pozostawiane sa wylacznie na powierzchniach, podlegajacych dalszej obróbce wykonczeniowej. Chropowatosc powierzchni uzyskana w obróbce ksztaltujacej wynosi Ra = 5 ÷ 2,5 μm, dokladnosc wykonania odpowiada 9 ÷ 11 klasie dokladnosci [7].

Obróbka wykonczeniowa pozwala na uzyskanie powierzchni o chropowatosci ok. Ra = 0,63 μm i dokladnosci wykonania odpowiadajacej 5 ÷ 8 klasie [7].

Naddatki na obróbke powierzchni zewnetrznych dobrano na podstawie tabeli 3. Rodzaj obróbki dla walka o wymaganej chropowatosci 0,63 Ra oraz dlugosci zawierajacej sie w przedziale 250 ÷ 400 mm i srednicy ∆38 mm to toczenie zgrubne, toczenie ksztaltujace i szlifowanie. Naddatki wynosza odpowiednio 3,5 i 1,5 i 0,4 mm (w sumie 5,4 mm). Po zsumowaniu ze srednica gotowego wyrobu otrzymano minimalna srednice pólfabrykatu, wynoszaca ∆43,4.

Tab. 3. Naddatki na obróbke powierzchni zewnetrznych [2]

10

Tab. 4. Naddatki na obróbke powierzchni czolowych [2]

Naddatek na obróbke powierzchni czolowej jest scisle zwiazany z procesem przecinania materialu. Jest to typowy naddatek na obróbke, obejmujacy bledy wymiarowo – ksztaltowe oraz wady powierzchniowe i podpowierzchniowe wystepujace przy przecinaniu [2,4].

Dla dlugosci obrabianego przedmiotu równej 284 mm i chropowatosci 2,5 Ra, srednic zawierajacych sie w przedziale 18 ÷ 50 mm, naddatki na obróbke zgrubna i ksztaltujaca powierzchni czolowej wynosza kolejno 2,5 mm i 1,3 mm. Naddatek na jedna powierzchnie czolowa wynosi w sumie 3,8 mm. Po podwojeniu sumy naddatków i dodaniu do dlugosci walka otrzymano dlugosc równa 291,6 mm.

Podczas doboru naddatków nalezy równiez wziac pod uwage tzw. naddatek na przecinanie. Jest to strata technologiczna materialu przecinanego o wartosci równej szerokosci szczeliny przeciecia [2,4].

W przypadku produkcji jednostkowej wykorzystuje sie zwykle pile ramowa (ze wzgledu na niezbyt wysoka wydajnosc). Szerokosc ciecia tym sposobem zawiera

11

sie zwykle w przedziale 1,5 ÷ 2,5 mm. W projekcie przyjeto, ze wielkosc ta wynosi 2 mm.

Po uwzglednieniu naddatku na przecinanie przy produkcji jednostkowej:

∑dlugosc walka wynosi 284 mm,

∑naddatek na powierzchnie czolowe: 3,8 mm x 2 = 7,6 mm,

∑szerokosc ciecia pila ramowa: 2 mm.

Dlugosc materialu z naddatkiem na obróbke i przecinanie wynosi zatem 293,6 mm.

Biorac pod uwage najwieksza srednice walka z naddatkiem, na podstawie tablic wyrobów hutniczych zgodnie z PN-87H-93200: prety stalowe walcowane okragle, dla produkcji jednostkowej dobrano pret o srednicy ∆45, o zwyklej dokladnosci wykonania i odchylce +/- 0,8 mm.

2.3. Okreslenie ilosci sztuk wykonanych z pólfabrykatu

Kolejny etap przygotowania produkcji stanowi okreslenie dlugosci dostarczonego przez hute pólfabrykatu, obliczenia dotyczace liczby wykonanych z pólfabrykatu sztuk i obliczenie naddatku na uchwycenie przy cieciu (Tab. 5.). Naddatek na uchwycenie jest strata technologiczna materialu wystepujaca przy odcieciu preta zamocowanego w uchwycie ostatniego pólwyrobu. Odpad jest niezbedny do uchwycenia w czasie obróbki, powinien wynosic ok. polowe dlugosci czesci mocujacej (np. szczek imadla) [2].

Biorac pod uwage wymiary preta i jego wlasciwosci, huty dostarczaja prety walcowane o dlugosci 3, 4, 5 i 6 m. Minimalna wartosc naddatku na uchwycenie przy cieciu wynosi ok. 20 ÷ 30 mm, dlatego tez najbardziej ekonomicznym rozwiazaniem dla produkcji seryjnej jest wybór preta o dlugosci 3 m. Dlugosc ta zapewnia otrzymanie 10 sztuk elementów przy najmniejszej stracie materialowej (64 mm), stanowiacej naddatek na uchwycenie. Omawiany walek zalicza sie do wyrobów

12

lekkich, jego ilosc w serii dla produkcji jednostkowej wynosi zatem 15 ÷ 50 sztuk. W projekcie przyjeto wykonanie 20 sztuk walka [8].

Tab. 5. Obliczenia ilosci sztuk dla poszczególnych dlugosci preta walcowanego

Dlugosc

 

Liczba

Naddatek na uchwycenie

pólfabrykatu

Obliczenia

sztuk

przy cieciu [mm]

[mm]

 

 

 

 

 

 

 

 

3000

3000 : 293,6 = 10,22

10

64,00

 

 

 

 

4000

4000 : 293,6 = 13,62

13

183,20

 

 

 

 

5000

5000 : 293,6 = 17,02

17

8,80

 

 

 

 

6000

6000 : 293,6 = 20,44

20

120,00

 

 

 

 

Rysunek pogladowy pólfabrykatu wykonanego z preta walcowanego dla produkcji jednostkowej wraz z naddatkami zawiera karta pólfabrykatu przedstawiona na nastepnej stronie.

13

POLITECHNIKA LUBELSKA

KARTA PÓLFABRYKATU nr

 

 

 

 

WYDZIAL MECHANICZNY

NAZWA CZESCI: Walek

 

 

 

 

 

 

Lp

Ro

 

 

 

 

 

 

1

Nazwa m

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

Gatunek

 

 

 

 

 

 

3

Rodzaj pó

 

 

 

 

 

 

4

Stan d

 

 

 

 

 

 

5

Twardosc

 

 

pólfab

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

Wymiary g

 

 

cze

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7

Wymiary p

 

 

 

 

 

 

8

Material

 

 

 

 

 

 

9

Material z

 

 

 

na c

 

 

10

Ilosc c

 

 

pólfab

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11

Naddatek na

 

 

przy

 

 

 

 

 

 

 

2.4. Obliczenie masy pólfabrykatu

Przyjmujac, ze gestosc stali 30 HGSA wynosi 7,86 g/cm3, mase pólfabrykatu

obliczono korzystajac z ponizszego wzoru:

∙

 

 

=

,

(1)

gdzie:

 

 

 

mp – masa preta,

 

 

 

ρ – gestosc stali,

 

 

 

Vp – objetosc preta.

 

 

 

Objetosc preta wyznaczono ze wzoru: =

·

· ,

(2)

gdzie:

 

 

 

Rp – promien preta, lp – dlugosc preta.

Obliczenia dla

·

pojedynczego elementu:

=

·

=

·(22,5)

∙293,6 = 466713,9

 

 

 

= ∙

= 7,86 ∙466,71 = 3668,37

Obliczenia dla calej dlugosci preta:

∙3000 = 4768875

=

·

·

=

·(22,5)

 

 

=

∙

= 7,86 ∙4768,88 = 37483,36

≈ 466,71

,

≈ 3,67 .

 

≈ 4768,88

,

≈ 37,48 .

 

Dla porównania zgodnosci masy skorzystano z internetowego kalkulatora miar i wag (rys. 3.).

15

Rys. 3. Przykladowe obliczenia dla produkcji jednostkowej [9]

2.5. Koszt zakupu pólfabrykatu

Posiadajac informacje dotyczace pólfabrykatu przeprowadzono badania rynkowe w celu wybrania najkorzystniejszej oferty zakupu 2 pretów walcowanych o dlugosci 3 m, srednicy ∆45 i lacznej masie 74,96 kg, niezbednych do wykonania 20 czesci klasy walek w ramach produkcji jednostkowej. W tym celu rozpatrzono oferty 3 dostawców, zestawiono je w tabeli 6 [11,12,14]:

Tab. 6. Zestawienie kosztów zakupu pretów okraglychwalcowanych dla produkcji jednostkowej

 

Dostawca

Cena preta

Cena zakupu 2

 

walcowanego [zl/kg]

szt. pretów [zl]

 

 

 

 

 

 

Dostawca nr 1

[AKROSTAL]

3,20

239,88

 

 

 

 

Dostawca nr 2

[EUROSTAL METALE]

3,00

224,88

 

 

 

 

Dostawca nr 3

[PRIMO STAL]

3,38

253,37

 

 

 

 

Powyzsze zestawienie pokazuje, ze optymalnym rozwiazaniem jest zakup pretów walcowanych od dostawcy numer 2, gdzie calkowity koszt wyniesie 224,88 zl.

16

2.6. Norma zuzycia materialu

Jednym z istotniejszych elementów technologicznego przygotowania produkcji jest okreslenie ilosci materialu potrzebnego do wykonania danej czesci. Jednostkowa norma zuzycia materialu Nd okresla dopuszczalne zuzycie materialu na jednostke wyrobu. Norma ta obliczana jest w oparciu o rysunek konstrukcyjny i opracowany proces technologiczny. Pod uwage powinno sie brac równiez straty materialu powstajace podczas produkcji [3].

Obliczenie jednostkowej normy zuzycia materialu Nd w jednostkach masy lub objetosci polega na doliczeniu do masy wyrobu gotowego sumy wszystkich naddatków technologicznych, a takze odpadów powstajacych podczas procesu technologicznego [3].

Obliczen tych dokonano w oparciu u ponizsze wzory:

 

=

+

+

,

(3)

gdzie:

gm – ilosc materialu zawartego w gotowej czesci,

gup – masa materialu wynikajaca ze strat i odpadów w procesie technologicznym pólfabrykatu,

guv – masa materialu powstala ze strat odpadów w procesie obróbki wiórowej.

Na podstawie jednostkowej normy zuzycia mozna obliczyc wskaznik wykorzystania materialu Pc:

=

 

(4)

 

Wskaznik ten pozwala obliczyc strate materialu Ps:

Ps = 1 – Pc

(5)

17

Jak wynika z wczesniejszych obliczen, objetosc pólfabrykatu Vp wynosi 466,71 cm3, a wiec norma zuzycia materialu Nd równiez wynosi 466,71 cm3.

Ilosc materialu zawartego w gotowej czesci gm jest suma ilosci materialu dla poszczególnych srednic rozpatrywanego walka:

= (19

+

)

∙154

)

+

(12,5

)

∙7

)

+

(17,5

)

∙ 46

 

 

(14

 

∙1

 

+

(15

 

∙ 54

-2

(3

)

 

∙ 30

 

= 274848,1

 

= 274,85

 

 

 

 

Na podstawie wzoru (1) mozna obliczyc równiez mase materialu zawartego w gotowej czesci. Wynosi ona 2,16 kg.

Wskaznik wykorzystania materialu Pc:

274,85

 

=

 

=

466,71

= 0,59

 

Straty materialu Ps:

= 1- = 1-0,59 = 0,41

 

Z przeprowadzonych obliczen wynika, ze material zostaje wykorzystany w 59%.

18

3.Dobór pólfabrykatu dla czesci klasy walek – produkcja seryjna

3.1.Analiza doboru materialu wyjsciowego

Biorac pod uwage ksztalt i wymiary przedmiotu obrabianego, dla produkcji seryjnej równiez zaleca sie dobór pólfabrykatu w postaci preta okraglego. Produkcje taka cechuje wysoki koszt przygotowania produkcji, natomiast niski koszt jednostkowy (z uwagi na oprzyrzadowanie specjalne i specjalne obrabiarki czas jednostkowy jest krótki) [8].

W przypadku produkcji seryjnej jako pólfabrykat czesto wykorzystuje sie prety walcowane ciagnione (produkowane sa w zakresie srednic 1 ÷ 65 mm w klasie dokladnosci 9 ÷ 13). Jest to dobrym rozwiazaniem zwlaszcza wtedy, gdy zalezy nam na zmniejszeniu liczby operacji obróbki skrawaniem. Uzyskanie 8. klasy chropowatosci powierzchni mozliwe jest przy zastosowaniu trzech sposobów obróbek: zgrubnej, ksztaltujacej i wykonczeniowej, korzystne jest wiec stosowanie drozszego pólfabrykatu, celem obnizenia kosztów procesu technologicznego i rozlozenia go na wieksza ilosc wyrobów gotowych. Z tego wzgledu wybrano pret okragly ciagniony

(Rys. 4.) [2,4,8].

Rys. 4. Prety okragle ciagnione [10]

19

3.2. Obliczenie wielkosci naddatków

Wielkosc naddatków na obróbke powierzchni zewnetrznych i czolowych w produkcji seryjnej jest taka sama, jak w przypadku produkcji jednostkowej. Wynika to z faktu stosowania tych samych sposobów obróbki i jednakowych wymagan dotyczacych chropowatosci.

Ze wzgledu na bardzo male straty materialu, duza dokladnosc przeciecia i wydajnosc wynikajaca z konstrukcji obrabiarki i narzedzia, w przypadku produkcji seryjnej korzystne jest stosowanie przecinarek tasmowych. Grubosc pily, a zatem naddatek na przecinanie wynosi 0,9 mm, co po zsumowaniu z naddatkami na obróbke powierzchni czolowych daje 292,5 mm dlugosci materialu.

W oparciu o tablice wyrobów hutniczych zgodnie z PN-EN 10278:2002 dla produkcji seryjnej wybrano pret stalowy okragly ciagniony o srednicy ∆45.

3.3. Okreslenie ilosci sztuk wykonanych z pólfabrykatu

Tak jak w przypadku produkcji jednostkowej, kolejnym etapem jest okreslenie dlugosci dostarczonego przez hute pólfabrykatu, obliczenie ilosci wykonanych z niego elementów i obliczenie naddatków na uchwycenie przy cieciu (Tab. 7.). Dlugosc pretów okraglych ciagnionych oferowanych przez huty wynosi: 2, 3, 4, 5 i 6 m. Na podstawie obliczen przedstawionych w ponizszej tabeli, zdecydowano sie na pólfabrykat o dlugosci 5 m. Dlugosc taka zapewnia otrzymanie 17 sztuk walka przy minimalnej stracie materialowej. Naddatek na uchwycenie przy cieciu wynosi w tym przypadku 26,33 mm. Ilosc wyprodukowanych wyrobów lekkich w produkcji seryjnej zawiera sie w przedziale 500 ÷ 5000. W pracy przyjeto wykonanie 1000 sztuk walka

[8].

20

Tab. 7. Obliczenia ilosci sztuk dla poszczególnych dlugosci preta ciagnionego

Dlugosc

 

Liczba

Naddatek na

pólfabrykatu

Obliczenia

uchwycenie

sztuk

[mm]

 

przy cieciu [mm]

 

 

 

 

2000

2000 : 292,5 = 6,84

6

245,70

 

 

 

 

3000

3000 : 292,5 = 10,26

10

76,05

 

 

 

 

4000

4000 : 292,5 = 13,68

13

198,90

 

 

 

 

5000

5000 : 292,5 = 17,09

17

26,33

 

 

 

 

6000

6000 : 292,5 = 20,51

20

149,18

 

 

 

 

Rysunek pogladowy pólfabrykatu wykonanego z preta ciagnionego dla produkcji seryjnej wraz z naddatkami zawiera karta pólfabrykatu nr 2 przedstawiona na nastepnej stronie.

21

POLITECHNIKA LUBELSKA

KARTA PÓLFABRYKAT

 

 

 

 

WYDZIAL MECHANICZNY

NAZWA CZESCI: Walek

 

 

 

 

 

 

Lp

 

 

 

 

 

 

 

1

Na

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

Gat

 

 

 

 

 

 

3

Rod

 

 

 

 

 

 

4

S

 

 

 

 

 

 

5

Twa

 

 

p

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

Wymiar

 

 

 

 

 

 

7

Wymi

 

 

 

 

 

 

8

Ma

 

 

 

 

 

 

9

Material z

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10

Ilosc cz

 

 

 

 

 

 

11

Naddatek

 

 

 

 

 

 

 

3.4. Obliczenie masy pólfabrykatu

Obliczenia masy pólfabrykatu przeznaczonego do produkcji seryjnej zostaly przeprowadzone analogicznie, jak w przypadku produkcji jednostkowej.

Obliczenia dla

·

pojedynczego elementu:

=

·

=

·(22,5)

∙292,5 = 464965,3

 

 

 

= ∙

= 7,86 ∙464,97 = 3654,63

Obliczenia dla calej dlugosci preta:

∙5000 = 7948125

=

·

·

=

·(22,5)

 

 

=

∙

= 7,86 ∙7948,13 = 62472,26

≈ 464,97

,

≈ 3,65 .

 

≈ 7948,13

,

≈ 62,47 .

 

Dla porównania zgodnosci masy skorzystano z internetowego kalkulatora miar i wag

(rys 5.).

Rys. 5. Przykladowe obliczenia dla produkcji seryjnej[9]

Z powyzszych obliczen (oraz z obliczen zawartych w podrozdziale 2.4.) wynika, ze masa pólfabrykatu przeznaczonego na pojedynczy element jest nieznacznie

23

nizsza w przypadku preta ciagnionego (o 0,02 kg w porównaniu do preta walcowanego). Wynika to z doboru mniejszego naddatku na ciecie przy zastosowaniu pily tasmowej w produkcji seryjnej.

3.5. Koszt zakupu pólfabrykatu

Na podstawie informacji dotyczacych pólfabrykatu (dlugosci, masy, wymaganej liczby sztuk) przeprowadzono badania rynkowe celem wybrania najkorzystniejszej oferty zakupu 59 pretów ciagnionych o dlugosci 5 m, srednicy ∆45 i lacznej masie 3685,73 kg, niezbednych do wykonania 1000 sztuk walka w ramach produkcji seryjnej.

Najlepsze pod wzgledem ceny rozwiazania przedstawiono w tab. 8 [12,14,15].

Tab. 8. Zestawienie kosztów zakupu pretów okraglychciagnionych dla produkcji seryjnej

Dostawca

Cena preta ciagnionego

Cena zakupu 59 szt.

[zl/kg]

pretów [zl]

 

 

 

 

 

 

Dostawca nr 1

[EUROSTAL

3,75

13 821,49

METALE]

 

 

 

 

 

 

 

 

Dostawca nr 2

[PRIMO STAL]

3,90

14 374,35

 

 

 

 

Dostawca nr 3

[SIM-STAL]

4,16

15 332,64

 

 

 

 

Powyzsza tabela pokazuje, ze najkorzystniejszy bedzie zakup preta ciagnionego od dostawcy numer 1. Calkowity koszt zakupu wyniesie wtedy 13 821,49 zl. Prety ciagnione sa drozsze od pretów walcowanych o 0,75 zl/kg.

3.6. Norma zuzycia materialu

Norme zuzycia materialu w przypadku produkcji seryjnej obliczono w sposób analogiczny, jak w przypadku produkcji jednostkowej. Jak wynika z wczesniejszych

24

obliczen, objetosc pólfabrykatu Vp wynosi 464,97 cm3, a wiec norma zuzycia materialu Nd równiez wynosi 464,97 cm3.

Na podstawie wzorów 3, 4 i 5 obliczono ilosc materialu zawartego w gotowej czesci, wskaznik wykorzystania materialu oraz straty materialu.

Ilosc materialu zawartego w gotowej czesci jest taka sama jak w przypadku produkcji jednostkowej, wynosi ona:

 

gm = 274,85 cm3

 

Wskaznik wykorzystania materialu Pc:

274,85

 

=

 

=

464,97

= 0,59

 

Straty materialu Ps:

= 1- = 1-0,59 = 0,41

 

Z przeprowadzonych obliczen wynika, ze material zostaje wykorzystany w 59%. Straty materialu przy produkcji seryjnej sa tak samo duze, jak w przypadku produkcji jednostkowej. Ma to wplyw na wyzsze koszty zwiazane z produkcja 1000 sztuk danego walka. Z drugiej strony pólfabrykat zostal dobrany w sposób, który zapewnia najlepsze wykorzystanie materialu.

25

4. Analiza technologicznosci konstrukcji

Glównym czynnikiem okreslajacym proces technologiczny jest konstrukcja danego przedmiotu. Dlatego ze wzgledów technologicznych konstrukcjom elementów maszyn stawiane sa bardzo wysokie wymagania, które maja na celu uzyskanie jak najwyzszego stopnia technologicznosci [2].

Technologicznosc konstrukcji elementów i zespolów maszyn definiuje sie jako wlasciwosc konstrukcji zapewniajaca uzyskanie przy okreslonej wielkosci produkcji, wymaganych wlasciwosci wyrobu przy minimalnych kosztach wytwarzania w okreslonych warunkach produkcyjnych [2,4].

Proces wytwarzania czesci klasy wal zalicza sie do najprostszych sposród typowych elementów maszyn, jednak analiza technologicznosci konstrukcji jest konieczna, gdyz umozliwia uproszczenie procesu technologicznego i skrócenie czasu trwania operacji. Na technologicznosc konstrukcji wplywaja liczne czynniki, które lacznie moga znacznie zawazyc na calym procesie [2].

Najwazniejsze wytyczne dotyczace technologicznosci konstrukcji walów sa nastepujace:

∑gdy na pólfabrykat przewiduje sie pret walcowany, wal powinien byc tak zaprojektowany, aby objetosc materialu przetworzonego w wióry byla jak najmniejsza,

∑przejscia z jednej srednicy na druga powinny byc tak zaprojektowane, aby powstawaly one samoczynnie w wyniku toczenia znormalizowanym narzedziem,

∑powierzchnie stozkowe powinny byc tak zaprojektowane, aby pozostal swobodny dobieg i wybieg narzedzia,

∑nalezy unikac wykonywania krótkich otworów osiowych, gdyz wymagaja one usuniecia nakielka, w zwiazku z czym obróbka ich moze byc wykonana jako koncowa operacja procesu technologicznego,

26

∑jezeli rowki wpustowe znajduja sie na róznych powierzchniach walu stopniowego, nalezy projektowac je o równej szerokosci [2].

Na podstawie wyzej opisanych kryteriów mozna dokonac oceny technologicznosci danego walka. W pierwszym etapie projektu podczas doboru pólfabrykatu dla czesci klasy walek, zgodnie z ogólnymi zaleceniami, dla produkcji jednostkowej wybrano jako material wyjsciowy pret okragly walcowany, natomiast dla produkcji seryjnej – pret okragly ciagniony. Podobny ksztalt pólfabrykatu do ksztaltu wyrobu gotowego, zmniejsza ilosc operacji technologicznych W dalszej czesci wykonano zestawienie kosztów zakupu pólfabrykatów na podstawie ofert wybranych firm. Dobór pólfabrykatu do produkcji seryjnej okazal sie nietechnologiczny – jego zastosowanie nie zmniejszylo strat materialowych (które sa wysokie i w obu przypadkach wynosza 41%) i nie przynioslo korzysci ekonomicznych. Bardziej ekonomiczne byloby zastosowanie zarówno dla produkcji jednostkowej, jak i seryjnej pólfabrykatu w postaci preta walcowanego.

W rozpatrywanym walku wystepuja zaokraglone krawedzie, brak jest gwaltownych przejsc i otworów osiowych. Jego konstrukcja zapewnia swobodny dobieg i wybieg narzedzia. Cechy te przemawiaja o technologicznosci konstrukcji walka [3].

27

5. Analiza doboru pólfabrykatu dla czesci klasy kolo zebate

Wykonywane kolo zebate przedstawione jest na rysunku wykonawczym (Rys. 6). Jego wymiary gabarytowe to ø124 x37.

Przedmiot ten wykonany jest ze stali niestopowej, konstrukcyjnej. Stal jest stopem zelaza poddanym obróbce plastycznej i cieplnej. Zawiera 55% wegla oraz liczne domieszki skladników takich jak krzem, mangan, fosfor, siarka, chrom czy miedz. Wprowadzenie tych skladników pozwala na uzyskanie lepszych wlasciwosci mechanicznych i technologicznych, a takze zwiekszonej odpornosci na zuzycie scierne. Zasadniczo jest to stop wieloskladnikowy. Wszystkie wyzej wymieniowe pierwiastki wystepujace w stopie kwalifikuja stal na grupy materialowe. Domieszki zwykle, czy specjalne maja szczególne wplyw dla wlasciwosci stali i jej przeznaczenia [5].

Stal C55 charakteryzuje sie okreslonym wlasciwosciami. Mangan jak i krzem wprowadza sie do stali w procesie stalowniczym w celu odtlenienia, czyli usuniecia szkodliwego tlenku zelazowego. Pierwiastki te wplywaja wyraznie na wlasciwosci stali, podnoszac jej wytrzymalosc i twardosc. Stale zawierajace mangan po ulepszeniu cieplnym maja podwyzszona granice plastycznosci i sprezystosci oraz wieksza odpornosc na dzialania sil dynamicznych. Stal taka stosowana jest na elementy srednio obciazone i odporniejsze na scieranie.

Dla tego typu stali obróbka cieplna polega na normalizowaniu i jest wykonywana w hucie. Kucie przeprowadzane jest temperaturze 850-1050 C. W tabeli

1 przedstawiono wlasciwosci stali C55.

Tab.8. Sklad chemiczny i wlasciwosci mechaniczne stali C55

Rodzaj

 

 

Sklad chemiczny

 

 

Wlasciwosci

stali

 

 

 

 

mechaniczne

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

C

Si

Mn

P

S

Cr

Cu

Rm[MPa]

Re[MPa]

C55

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0,51

0,27

0,66

0,017

0,024

0,16

0,19

650

380

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

28

Rys. 6. Rysunek wykonawczy czesci klasykolo zebate

Wymiar Odchylka

6H9 +0.03

B36H7 +0.025

-0.03 B52f7 -0.06

B124h10 -0.16

6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

37+0.2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3x0.3

 

 

 

 

 

 

M6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-52f7(B

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

36H7B025)(+0. 1x45w

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

06.0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6H903)(+0.

124h10B

50B 120B

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

03)0-.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

16).0-(

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

37.8+0.12

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1x45w

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ulepszyccieplnie22-29 HRC

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zeby szlifowac

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

m=2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

z=60

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Konstruowal

AgnieszkaGalczynska

 

 

 

 

 

 

 

 

Nazwa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sprawdzil

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zatwierdzil

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wyrób

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zastepujerys nr

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Podzialka

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Iloscszt

 

Typ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TUE-40

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nr rysunku

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

002

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ostatniamodyfikacja:

 

 

 

9 kwietnia201315:55:57

Plik:

 

 

D:\ mgr III\ Technologicznei organizacyjneprz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6.Dobór pólfabrykatu dla czesci klasy kolo zebate - produkcja jednostkowa

6.1.Analiza doboru materialu wyjsciowego

Najistotniejszymi czynnikami wplywajacymi na dobór pólfabrykatu w postaci odkuwki sa:

∑wielkosc serii i wielkosc roboczej produkcji odkuwki,

∑ksztalt geometryczny i wymiary odkuwek,

∑gatunek stali,

∑zakres koniecznej obróbki wykanczajacej,

∑rodzaj obróbki cieplnej po kuciu,

∑wymagania odbiorcze,

∑warunki termiczne wykonania,

∑dokladnosc podstawowych maszyn, ich koszt eksploatacji i stopien mechanizacji.

W produkcji jednostkowej zastosowano odkuwke uzyskana w wyniku kucia swobodnego. Odkuwke swobodna otrzymuje sie przez kucie bez dodatkowych pomocy lub z zastosowaniem prostego oprzyrzadowania. Moze byc przeprowadzane za pomoca mlotów lub pras kuzniczych.

Wielkosc naddatków i tolerancja poszczególnych wymiarów zwiazana jest przede wszystkim z ksztaltem przedmiotu. Moga byc to kostki, krazki, waly czy pierscienie.

Taki typ odkuwki jest znacznie tanszy od matrycowej. Wykonanie tej odkuwki nie jest zwiazane z kosztami zaprojektowania i wykonania specjalnej matrycy. Jednakze wada tej metody jest mala dokladnosc oraz koniecznoscia stosowanie duzych naddatków. Biorac pod uwage ksztalt przedmiotu wyjsciowego oraz to, ze srednica wewnetrzna kola zebatego jest wieksza od ø 20, przyjeto za pólfabrykat odkuwke swobodna za wstepnie wykonanym otworem [2].

30

 

POLITECHNIKA LUBELSKA

KARTA PÓLFABR

 

 

 

WYDZIAL MECHANICZNY

 

 

 

NAZWA CZESCI

 

 

 

 

 

 

 

 

B52

B36

B28

B124

B132

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lp.

Rod

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

Nazwa m

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

Gatunek

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

Rodzaj pól

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

Stan do

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

37

 

45

 

 

5

Twardosc

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

pólfabr

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

Wymiary gaba

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7

Wymiary pó

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8

Material b

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9

Material z na

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

cie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10

Ilosc czesci z

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11

Naddatek na uc

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ciec

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6.2. Obliczenie wielkosci naddatków

Dobór wymiarów pólfabrykatu nalezy rozpoczac od doboru naddatków na obróbke mechaniczna, gdyz to one bezposrednio wplywaja na jego wymiary. Naddatki na obróbke mechaniczna oraz dopuszczalne odchylki wymiarowe dobrano na podstawie normy PN-89H/H-9410.

Tab. 9. Wielkosc naddatków na obróbke mechaniczna i dopuszczalne odchylki wymiarowe

 

Wymiary poprzeczne d[mm]

 

 

 

 

 

 

101÷160

Wysokosc h[mm]

 

 

Naddatki na obróbke mechaniczna i dopuszczalne

 

odchylki wymiarowe [mm]

 

 

 

 

 

d

 

h

 

 

 

 

31÷40

8±3

 

6±3

 

 

 

 

Dobrano odkuwke o wymiarach gabarytowych ø132x45 i srednicy wewnetrznej ø 28.

6.3. Obliczenie masy pólfabrykatu

Mase pólfabrykatu obliczono za pomoca nastepujacego wzoru:

m Vo â—Šr

V (pR2

-pr2 )â—Šh

o

o

o o

gdzie:

ρ – gestosc stali (7,86 g/cm3) m – masa odkuwki (g),

Ro – promien zewnetrzny (66 mm), ro – promien wewnetrzny (14 mm), ho – wysokosc (45 mm).

32

V

(p â—Š(66mm)2 -p(14mm)2 )â—Š45mm

o

 

V

587,8cm3

o

 

m

587,8cm3 â—Š7,86g / cm3 4,6kg

Masa pólfabrykatu w postaci odkuwki swobodnej przeznaczonej do produkcji jednostkowej mo = 4,6kg.

6.4. Okreslenie ilosci wykonanych sztuk

W produkcji jednostkowej nie przewiduje sie duzej ilosci sztuk, a wiec przyjeto wykonanie 10 sztuk kól zebatych.

6.5. Koszt zakupu pólfabrykatu

Cena zakupu odkuwek swobodnych jest uzalezniona od kilku czynników np. od gabarytów odkuwki. W niniejszym projekcie przyjeto, ze koszt zakupu jednej odkuwki wyniesie 7,50 zl, a wiec calkowity koszt odkuwek bedzie wynosil 75zl.

6.6. Norma zuzycia materialu

Jednostkowa norme zuzycia materialowego obliczamy z zaleznosci :

Nd gm + gup + guv

gdzie:

gm – ilosc materialu zawartego w gotowej czesci, gup – ilosc materialy wynikajaca ze strat i odpadów w procesie technologicznym pólfabrykatu,

guv – ilosc materialu powstala ze strat odpadów w procesie obróbki wiórowej.

33

W wyniku wczesniejszych obliczen dysponujemy objetoscia pólfabrykatu Vo = 886,23 cm3. Jednostkowa norme zuzycia materialowego tworza trzy skladowe, które daja lacznie objetosc pólfabrykatu. w zwiazku z tym otrzymujemy :

Nd 587,8cm3

Wskaznik wykorzystania materialu Pc obliczamy ze wzoru :

P

gm

 

[p â—Š(62mm)2 -p(18mm)2 ]â—Š37mm

0,7

V

 

587,8cm3

c

 

 

 

o

 

 

 

Straty materialu :

Ps 1-Pc 1-0,7 0,3

Straty materialu przy zastosowaniu odkuwki swobodnej jako pólfabrykat sa srednie i wynosza 30%, spowodowane jest to mala dokladnoscia wykonania, a co za tym idzie zastosowaniem wiekszych naddatków na obróbke.

34

7.Dobór pólfabrykatu dla czesci klasy kolo zebate - produkcja jednostkowa

7.1. Analiza doboru materialu wyjsciowego

Jako pólfabrykat zostala wykorzystana odkuwka matrycowa, glównym czynnikiem, który spowodowal wybór ten rodzaj pólfabrykatu byla wielkosc produkcji.

Dla odkuwek matrycowych rozróznia sie cztery klasy dokladnosci wykonania:

Z – zwykla,

P – podwyzszona,

D – dokladna,

BD – bardzo dokladna.

Dla tego typu okresla sie takze dwa stopnie trudnosci wykonania:

-w zaleznosci od gatunku materialu,

-wynikajace ze zlozonosci ksztaltu.

W materiale zastosowanym do produkcji kól zebatych zawartosc wegla w stali nie przekracza 55%. Odkuwke zaliczamy do pierwszego stopnia trudnosci.

Stopien trudnosci wykonania odkuwki wynikajacy ze zlozonosci ksztaltu okresla sie stosunkiem masy odkuwki do masy bryly opisanej na maksymalnych wymiarach odkuwki, obliczamy go ze wzoru:

S

gdzie:

m – masa odkuwki,

mb – masa bryly opisanej na odkuwce.

m

mb

35

V

[p â—Š(6,2)2 -p â—Š(1,8)2 ]â—Š1,0+[p â—Š(2,6)2 -p â—Š(1,8)2 ]â—Š2,7

140,4cm3

b

 

 

 

 

mb

Vp â—Šr

140,4â—Š7,85

1,1kg

 

V

[p â—Š(6,6)2 -p â—Š(1,4)2 ]â—Š1,8+[p(3,0)2 -p â—Š(1,4)2 ]â—Š2,7

294,8cm3

0

 

 

 

 

m

V â—Šr

294,8â—Š7,85

2,3cm3

 

o

0

 

 

 

Stad:

S

mp

 

1,1kg

0,48

m

 

2,3kg

 

 

 

 

0

 

 

 

Biorac pod uwage wartosc wskaznika S z tab.3. oraz obliczona wartosc tego wskaznika odkuwka zostala zaliczona do drugiego stopnia trudnosci wykonania – S2.

Tab. 10. Podzial stopni trudnosci wykonania odkuwekmatrycowych

Stopien trudnosci wykonania

Przedzial

 

 

S1

0,63 – 1

 

 

S2

0,32 – 0,63

 

 

S3

0,16 – 0,32

 

 

S4

… - 0,16

 

 

7.2. Obliczenie wielkosci naddatków

Do obliczenia wymiarów odkuwki niezbedne sa wartosci naddatków. Naddatki na obróbke mechaniczna przyjmuje sie w zaleznosci od:

∑klasy dokladnosci odkuwki,

∑masy odkuwki,

∑wskaznika trudnosci materialowej – M,

∑wskaznika zawartosci ksztaltu odkuwki – S,

∑ksztaltu powierzchni podzialu odkuwki,

∑wielkosci wymiarów odkuwki.

36

W procesie projektowania odkuwek matrycowych wazne sa grubosci dna i scianek, wielkosci pochylenia scianek i odchylki wymiarowe. Odchylki musza uwzgledniac ewentualne niedokucia i wady powierzchniowe. Pochylenie scian ulatwia wypelnienie materialem matrycy oraz jej wyjecie.

Uwzgledniajac wyzej wymienione wytyczne oraz kierujac sie odpowiednia norma zostal dobrany naddatek po 4 mm na kazda ze stron oraz kat pochylenia scianek równy 7 . W zwiazku z tym otrzymano pólfabrykat o wymiarach ø132 x45.

37

POLITECHNIKA LUBELSKA

WYDZIAL MECHANICZNY

B60

B52

B36

B28

7w

B20

7w

B124

B132

KARTA PÓLFABRY

NAZWA CZESCI

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lp.

Rod

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

Nazwa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

Gatunek

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

Rodzaj pó

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

Stan d

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5

Twardosc

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

pólfab

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

37

 

 

6

Wymiary gab

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

7

Wymiary p

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8

Material

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

9

Material z n

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

cie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10

Ilosc czesci z

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11

Naddatek na

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

przy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7.3. Obliczenie masy pólfabrykatu

W obliczaniu masy pólfabrykatu na kolo zebate w produkcji seryjnej postepujemy analogicznie, jak w przypadku obliczen produkcji jednostkowej. Uwzgledniajac przyjete naddatki obliczamy mase pólfabrykatu:

m V â—Šr

V (p â—ŠR2 -p â—Šr2 )â—Šh

gdzie:

m – masa odkuwki, V – objetosc odkuwki, ρ – gestosc stali,

R – promien zewnetrzny odkuwki – 6,6cm r – promien wewnetrzny odkuwki – 1,4cm h – wysokosc odkuwki – 4,5cm

Obliczamy objetosc :

V

[p â—Š(6,6)2 -p â—Š(1,4)2 ]â—Š1,8+[p â—Š(2,6)2 -p â—Š(1,4)2 ]â—Š2,7 171,3cm3

m

171,3â—Š7,85 1,3kg

Masa odkuwki matrycowej do obróbki seryjnej wynosi 1,3kg.

7.4. Okreslenie ilosci sztuk wykonanych z pólfabrykatu

W produkcji seryjnej przyjeto, ze wykonanych bedzie 1000 sztuk pólfabrykatu do produkcji kól zebatych.

39

7.5. Koszt zakupu pólfabrykatu

Cena zakupu odkuwek jest uzalezniona m.in. od masy, stopnia skomplikowania oraz ilosci zamawianych czesci.

Przyjeto, ze koszt zakupu jednej odkuwki matrycowej wynosi 9,50zl.

9,50â—Š1000 9500zl

Calkowity koszt zakupu odkuwek to 9 500zl.

7.6. Norma zuzycia materialu

Obliczenia normy zuzycia materialu do produkcji seryjnej zostaly obliczone w sposób analogiczny jak w produkcji jednostkowej.

Nd gm +gup +gwv ,

gdzie:

gm – ilosc materialy zawartego w czesci gotowej czesci,

gup – ilosc materialu wynikajaca ze strat i odpadów w procesie technologicznym pólfabrykatu,

gwv – ilosc materialu powstala ze strat odpadów w procesie obróbki wiórowej.

Na podstawie jednostek norm zuzycia materialu mozna obliczyc wskaznik Pc calkowitego wykorzystania materialu:

P

gm

,

 

c

Nd

40

Wskaznik ten pozwala na obliczenie straty materialu:

Ps 1-Pc

Obliczona objetosc pólfabrykatu jest równa normie zuzycia materialu.

V = Nd = 275,8 cm3

P

gm

[pâ—Š(6,2)2 -pâ—Š(1,8)2 ]â—Š1,0+[pâ—Š(3,0)2 -pâ—Š(1,8)2 ]â—Š2,7

159,4cm3

0,93

N

 

171,3

171,3cm3

c

d

 

 

 

 

 

 

Ps=1-Pc=0,07

Straty materialu przy zastosowaniu odkuwki matrycowej jako pólfabrykatu wynosza 7% i sa o 23% mniejsze w porównaniu do odkuwki swobodnej.

41

8. Analiza technologicznosci konstrukcji

Przed przystapieniem do opracowania technologii nalezy ustalic rodzaj pólfabrykatu, z którego za pomoca obróbki wykonuje sie dane czesci tj. kola zebate. Opracowanie procesu technologicznego nalezy zaczac od dobrania materialu wyjsciowego. Pólfabrykat rózni sie od wyrobu koncowego. W przypadku odkuwek nalezy zaplanowac czy otwory beda wstepnie wykonane czy material bedzie pelny. Niezbedna jest takze znajomosc wielkosci naddatków do opracowania procesu.

W przypadku produkcji jednostkowej bezpodstawne byloby zastosowanie odkuwki matrycowej, ze wzgledu na koszt wykonania matrycy. W produkcji seryjnej wykonanie matrycy jest oplacalne poniewaz pozwala na duze oszczednosci materialu. Stosowanie odkuwek swobodnych w produkcji seryjnej spowodowaloby spore straty materialu, a co za tym idzie wzrost kosztów produkcji [4].

42

LITERATURA

[1]Famula J., Mrowiec S., Szumanski T.: Tablice stali jakosciowych. Wydawnictwo Slask, Katowice 1970.

[2]Feld M.: Podstawy projektowania procesów technologicznych typowych czesci maszyn. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 2009.

[3]Feld M.: Projektowanie i automatyzacja procesów technologicznych czesci maszyn. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1994.

[4]Feld M.: Technologia budowy maszyn. Polskie Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2000.

[5]Habel J.: Obliczanie naddatków na obróbke skrawaniem metoda analityczna.

Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, Kraków 2008.

[6]Materialy uzupelniajace do wykladu z materialoznawstwa. Stale, staliwa i zeliwa. Zamiejscowy Osrodek Dydaktyczny Politechniki Koszalinskiej,

Koszalin 2006.

[7]Skorulski G.: Parametry pracy narzedzia i ich wplyw na jakosc powierzchni obrabianej. Cwiczenia laboratoryjne z przedmiotu: obrabiarki sterowane numerycznie. Wydawnictwo Politechniki Bialostockiej, Bialystok 2009.

[8]Zych A.: Projektowanie procesów technologicznych. Wydawnictwo Instytut Technologii Eksploatacji – Panstwowy Instytut Badawczy, Radom 2005.

[9]http://polpro.net/kalkulator.html (04-04-2013).

[10]http://stalko.com.pl (04-04-2013).

[11]http://www.akrostal.pl (04-04-2013).

[12]http://www.eurostal-metale.pl/ (04-04-2013).

[13]http://www.multistal.pl/go.live.php/PL-H46/30hgsa.html (04-04-2013).

[14]http://www.primostal.pl/ (04-04-2013).

[15]http://www.simstal.pl/ (04-04-2013).

[16]www.alfa-tech.com.pl/stale-konstrukcyjne-stopowe-stal-do-ulepszania- cieplnego-30hgsa.html#.UV1Gt1eGe8k (04-04-2013).

[17]www.aritechpolska.com.pl/budowa/?projektowanie-procesow- technologicznych-dla-czesci-klasy-walki-,231 (04-04-2013).

43