Share PDF

Search documents:
  Report this document  
    Download as PDF   
      Share on Facebook

КОМПЬЮТЕР

Компьютер гэдэг нь өгөгдлийг богино хугацаанд боловсруулж үр дүнг гаргах машин юм. Компьютер (компьютерийн систем) нь таны өгсөн даалгаврын дагуу өгөгдлийг боловсруулахад тусалдаг хэрэгслүүдийн цогц юм. Компьютерийн системийг интернетэд хайлт хийх, мультмедиа үзүүлэн бэлтгэх, бичвэj үйлдэх, төрөл бүрийн тайлангуудыг гаргах, эх бэлтгэх видео тоглоом тоглох гэх мэтчилэн өргөн хүрээнд ашиглаж болно.

Компьютер нь үндсэн хэд хэдэн хэсгээс бүрддэг. Эдгээрхэсгүүд нь салшгүйуялдаа холбоотой бөгөөд өөр өөрийн гэсэн үүргийг гүйцэтгэдэг.

Компьютерийн систем нь программ хангамж(Software) болон техник хангамж (hardware) гэсэн хоёр үндсэн хэсгээс бүрддэг.

Эдгээрийг дараах байдлаар ангилж болно.

Програм хангамж

9Системийн програм хангамж – system software

9Хэрэглээний програм хангамж – application software

Техник хангамж

Компьютерийн техник хангамж нь дараах 5 хэсэгт хуваагддаг.

9Input (оролтын)

9Processing (боловсруулалтхийх)

9Storage (мэдээлэл хадгалах)

9Output (гаралтын)

9Communications (холболтын)

Компьютерийн төрөл

Орчин үед компьютер нь зориулалтаасаа хамааран төрөл бүрийн хэмжээ загватай болсон. Бизнесийн хүрээнд:

Хуудас 1

9Супер компьютер (Sypercomputer)

9Толгой компьютер (Mainframe computer)

Сүлжээ комьютер (Minicomputer)

9Хувь хүний хүрээнд:

9Ширээний компьютер (Personal computer)

9Зөөврийн компьютер (Laptop, Notebook) гэх мэт ангилж болно.

ПРОГРАМ ХАНГАМЖ: нь өгөгдөл боловсруулахын тулд техникхангамж хэрхэн ажиллахыг удирдах зааврын цуглуулга юм. Програм хангамжийг хэрэглээний, системийн гэж 2 ангилдаг.

Системийн програм хангамж (System Software) нь компьютерийг асаах үед техник хангамжийг таних, вирус шалгах, холболтыгудирдах гэхмэт технологийн үйлдлүүдийг гүйцэтгэдэг.

Хэрэглээний програм хангамж (Application Software) нь интернэтэд хандах, үзүүлэн бэлтгэх, тоглоом тоглох, текст, хүснэгт боловсруулах гэх мэт мэдээллийн үр дүнг гаргах үйлдлүүдийг гүйцэтгэнэ.

Системийн програм хангамжийг үйлдлийн системийн, үйлчилгээний програм хангамж гэж 2 ангилна. Үйлдлийн системийн програм хангамж нь хэрэглээний програм хангамжийн ажиллагааг хянах, төхөөрөмжүүд хэрхэн холбогдож ажиллахыгудирддаг. Жишээ нь: үйлдлийн систем нь хэрэглэгч лазер дискээс компьютер руу файл хуулах үед дискийн байгууламжид диск байгаа эсэх, мөн шаардлагатай файл байгаа эсэхийг шалгадаг. Хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг үйлдлийн системд

Microsoft фирмийн Windows XP sp3, Windows Vista, Windows Seven болон өмнөх хувилбарууд (Windows 98, Windows 2000 Me, Window 200 Pro, Windows XP Home, and Windows XP Pro) Apple

фирмийн Linux, Mac OS үйлдлийн системийн програмуудыг нэрлэж болно.

Үйлчилгээний програм хангамжийн нэг ангилал нь үйлчилгээний програм хангамж (Utility software) юм. Энэ програм хангамж нь үйлдлийн системийг нэмэлт функцүүдээр хангадаг. Үйлчилгээний програм хангамжийн гол төлөөлөгч нь вирусны эсрэгпрограм хангамжуудюм.

ТЕХНИК ХАНГАМЖ: Input (оролтын), Processing (боловсруулалт хийх), Storage (мэдээлэл хадгалах) Output (гаралтын), Communications (холболтын) гэж ангилана.

Оролтын төхөөрөмжийн гол үүрэг нь өгөгдлийг цуглуулж, компьютерт боловсруулахболомжтой болгон хөрвүүлэх явдал юм.

9Гар

9Хулгана

9Микрофон

Хуудас 2

Боловсруулалтхийх төхөөрөмж нь комьютерийн програм хангамжаасирж буй командыг хүлээн авч гүйцэтгэх үүрэгтэй. Жишээ нь хүснэгтэн мэдээлэл дээрх мөнгөний дүнг нэгтгэж гаргах гэх мэт.

9Central Processing Unit (CPU)

9Random Access Memory (RAM)

Мэдээлэл хадгалах төхөөрөмжийн үүрэг нь өгөгдөл, програм хангамж зэрэг бүх төрлийн мэдээллийг удаан болон түр хугацаагаар хадгалах үүрэгтэй.

9Уян диск

9Хатуу диск

9Оптик диск

9Zip диск

9Tape төхөөрөмж

Гаралтын төхөөрөмжийн үүрэг нь компьютер дээр боловсруулсан мэдээллийг хэрэглэгчдэд ямар нэгэн байдлаар хүргэхявдал юм. Жишээ нь дэлгэц дээрхарах, цаасан дээр хэвлэх дуу сонсох гэх мэт.

9Дэлгэц

9Принтер

9Чанга яригч

Холболтын төхөөрөмжийг нэг компьютерээс нөгөө рүү холбогдон мэдээлэл солилцоход ашигладаг.

9Модем

9Кабель Меmory (санах ой)

Санах ой нь персонал компьютерийн микропроцессор өгөгдөлд богино хугацаанд хүрэх, командыг түргэн гүйцэтгэх үүрэг бүхий микросхем юм. Энэ нь персонал компьютерийн хурд, хүчин чадлыг тодорхойлох бас нэгэн чухал үзүүлэлт болдог. Компьютерийг асаахад үйлдлийн системийг санах ойд ачаалдаг.

Санах ой нь хэд хэдэн төрөлтэй байдаг: - RAM (Random Access Memory)

Персональ компьютер ажиллаж байх үед мэдээллийг хаана хадгалахэсвэл хаашнь шилжүүлэх зэргийг RAM буюу шуурхай санах ой зохицуулж байдаг. RAM нь процессороос өгсөн командын дагуу өгөгдлийг асар хурданхугацаанд уян болон хатуу диск рүү бичих эсвэл эдгээрээс болон CDROM-с уншдаг. Гэхдээ эдгээруншсанмэдээлэл нь зөвхөн таны компьютерийг асаалттай байх хугацаанд л хадгалагдаж байх ба унтраасан тохиолдолд мэдээллээ бүрэн алддаг.

- ROM (Read Only Memory)

Хуудас 3

Тогтмол санах ой руу өгөгдлийг бичих боломжгүй зөвхөнуншдагбөгөөд компьютерийг асаахад ажиллуулдаг boot програм хадгалагддаг. Түүний RAM-аас ялгагдах гол онцлог нь компьютерийг унтраасан байхад ч өөрдээрх мэдээллээ алдалгүй хадгалсаар байдагторшино.

HDD (Hard Disk Drive)

Хатуу дискийн төхөөрөмж нь хатуу дискийгбайрлуулахфайл бичих, унших зэргийг хянадаг механизм юм. Хатуу дискийн төхөөрөмжийг ихэвчлэн “hard drive” гэж дууддаг ба үүнийг хүмүүс ихэвчлэн хатуу диск гэж ойлгодог. Энэ хоёр нь нэг дор байдагболовч тус тусдаа үүрэгтэй 2 зүйл юм.

HD (Hard disk)

Хатуу дискнь Hard Disk Drive буюу HDD-гийн нэг хэсэгбөгөөд томоохон хэмжээний өгөгдлийг хадгалах зориулалт бүхий төхөөрөмж юм. Сүүлийн үеийн компьютерт дагалдаж ирж байгаа хатуу дискийн хэмжээ нь ихэвчлэн 1Gb –с дээш байгаа.

Optic disk

Оптик дискэн дээрх мэдээллийг лазерийн гэрлийн тусламжтайгааруншиж бичдэг. Оптик дискэнд CD- ROM, CD-Recordable, CD- ReWritable8 WORM диск нарорно.

CD-ROM (Compact Disk – Read Only Memory)

CD-ROM нь компакт дискэн дээрбичигдэж ирсэн график дүрс, текст, дууг зөвхөнуншихаас ямар нэг юм бичих боломжгүй. Компакт диск нь 120мм-н диамерттэй байдаг. Нэг компакт диск нь 72 минутын стерео дуу хадгалдаг. Компакт дискний мэдээлэл хадгалах хэмжээ нь 650Mb бөгөөд энэ нь 250000 хуудас текст эсвэл 7000 фото зураг, дүрс багтах боломжтой юм.

CD-R (Compact Disk - Recortable)

Өгөгдөл, дуу, видео зэргийг бичихэд зориулсан форматтай ирдэг энэ компакт дискийг ердийн CD- ROM төхөөрөмжунших боломжтой. Фото зураг боловсруулдаг чанараараа дэлхийд дээгүүрт ордог Кодак комдани нь Photo CD гэсэн технологийг гаргасан.

WORM disk (Write Once, Read Many disk)

Энэ дискэнд мэдээллийг зөвхөн нэг л удаа бичдэг. Харинмэдээллийг дискнээс хэдэн ч удаа уншиж болно. Үүнийг мэдээлэл хадгалахзориулалттай ашигладаг.

CD-RW (Compact Disk - ReWritable)

Энэ дискэндээрх мэдээллийг арилгаад ахиж хуулж болдог. Энэ технологийг Erasable Optical Disk гэж нэрлэдэг. Урьд нь бичиж хадгалсан материалаа шинэчилсний дарааэргээд хуулж хадгалах шаардлагатай хүмүүстзориулсан.

Zip Drive

Zip drive ньперсонал компьютер дэхь файлуудыг архивлах, хуулжавахад зориулсан жижиг авсаархан төхөөрөмж юм. Iomega корпораци нь zip төхөөрөмжийг өөрийн нэрийн дор гаргаж худалдаалдаг.

Хуудас 4

Zip төхөөрөмж болон диск нь 2 төрлийн хэмжээтэй байдаг.

Tape drive

Tape drive нь tape дискнээс файл унших, хуулахад зориулсан төхөөрөмж. Харин tape нь томоохон хэмжээний мэдээллийг хуулж, хадгалахад зориулсан цахилгаан соронзон диск юм. Tape –ийг mainframe компьютер дэхь их хэмжээний мэдээллийг нөөцөлж, архивлан хадгалахад ашигладаг.

Принтер (хэвлэх төхөөрөмж)

Компьютерийн дэлгэцэн дээр гарч буй төрөл бүрийн мэдээллийг цаасан дээр хэвлэн гаргахболомж бүхий төхөөрөмжийг принтер гэнэ. Принтер нь загвар, үйлдвэр, хэмжээ, хэвлэх хурд, төрөл, үнэ өртөгөөрөө хоорондоо ялгаатай байдаг.

Модем.

Модем ньModulator Demodulator гэсэн үгний товчлол бөгөөд компьютерт боловсруулсан өгөгдлийг телефон шугамаар дамжуулахын тулд аналог руу хувиргаж модуляци хийх үүрэгтэй. Мөн телефон шугамаар дамжин ирсэн аналог сигналыг компьютерт хүлээн авахдаа тоон сигнал руу хувирган демодуляци хийдэг. Анх 1960 –аад онд модем бий болсон ба терминалаас компьютер луу телефон утасны шугамаар дамжин холбогдох зориулттай хийгджээ.

Модемын төрлүүд: гадуур модем, дотуур модем, built –ийн модем, Onboard модем,

ИНТЕРНЭТ.

Хүн төрөлхтөний түүхэн дэх хамгийн том ололт дэвшилүүдийн нэг нь Интернэт билээ. Анхлан АНУ-н цэрэг, боловсролын салбарын компьютеруудыг л хамарсан сүлжээ байсан бол өнөөдөр Интернэт нь дэлхий даяар олон арван сая компьютерыг холбосон аварга том сүлжээ болсон. 1990-ээд оны дундуур Интернэт хэрэглэчдийн тоо сард дунджаар 15% буюу жилд 400 гаруу хувиар нэмэгдэж байсан түүхтэй. Интернэтийг тодорхойлно гэдэг маштөвөгтэй. Интернэт нь асар их мэдээлэл агуулахаас гадна танд тулгарсанасуудлыг хамгийн бага зардалаар хурдан шуурхай шийдвэрлэж өгдөгт гол агуулга нь оршиж байгаа юм. Yнэндээ интернэт гэдэг нь дэлхийн ихэнхиулс орныг холбосон олон сая компьютерийн сvлжээ ба энд байгаа асар ихмэдээллийн санг тодорхойлсон нэр юм.

Интернет бол өөр хоорондоо холбоотой компьютеруудын дэлхийн маш том сүлжээ юм. Интернэтий түүх

1969 онд АНУ-ын Батлан Хамгаалах Яам нь Интернэтийг ARPANET гэдэг нэртэйгээр анх 4 компьютерыг хооронд нь холбож үүсгэжээ. Үүни гол зорилго нь цэрэгийн судалгаа шинжилгээ хийж байсан цөөн хэдэн ихдээд сургуулиудын компьютеруудыг холбох явдал байжээ. 1983 онд уг сүлжээг хоёр салгасан бөгөөд, нэг нь цэвэр цэргийн хэрэгцээнд (Milnet), нөгөөдөхийг нь их дээд сургуулиудын эрдэм шинжилгээ судалгааны ажилд зориужИнтернэт гэж нэрлэжээ. Энэ үед Интернэтэд 1000

Хуудас 5

хүрэхгүй толгой компьютер (host computer – интернэтэд шууд холбогдсон компьютер) холбогдсон байжээ.

Вэб хуудас.

Интернэт дэх мэдээллийн хувьд Веб сайт гэсэн нэр томъёоноос гадна веб хуудас (web page) гэсэн нэр томъёог хэрэглэдэг. HTML –гипер текст бэлтгэх хэл дээр бичсэн компьютерийн файлыг веб хуудас гэнэ

Интернэт дэх хаягнууд: Интернэтэд холбогдсон хvн бvхэн бусад компъютертэй харьцах боломжтой болно.

- Сvлжээний хvрээнд хэрэглэгдэх хаяг буюу IP address: 204.71.200.69 - энэ нь яг Интернэт дотор мэдээлэл дамжуулахадхэрэглэгддэг vндсэн хаяг.

Ингэхээр Интернэт дотор байгаа бvх компъютеруудын IP хаяг нь 0.0.0.0-с 255.255.255.255-н хооронд байна гэсэнvг.

edu боловсролын байгууллага гэдэгийг заана com бизнес худалдааны байгууллагын хаяг gov засгийн газарын харьяаны байгууллагын вэб net сvлжээ гэсэнутгыгзаана

org ашгийн бус байгууллага гэсэнутгыг заана jp японых

mn монголынх ru оросынх cn хятадынх

ҮЙЛДЛИЙН СИСТЕМ Техник хангамж хангамжудирдаж түүний боломжийг хэрэглэгчид дээд хэмжээгээр ашиглах боломж

олгодог програмыг (үйлдлийн систем) гэж нэрлэдэг.

Үйлдлийн систем (Operating system, OS) харилцануялдаатай системийн програмуудын цогц юм. Өөрөөр хэлбэл хэрэгчлэгч компьютер хоёрыг хооронд нь холбож, компьютерийн үйл ажиллагааг удирдаж, мэдээллийг зохион байгуулж байдаг үндсэн суурь систем юм.

Компьютерийн түүхэнд хамгийн том үйлдлийн систем үйлдвэрлэгч болох Microsoft-н хамгийн анх 1982 онд DOS үйлдлийн системээс хойш олон төрлийн үйлдлийн систем гаргаж, XP, Vista, Windows 7 гэх мэт.

Microsoft Windows XP нь компьютер хэрхэн ажиллахүйлдлийн зааврын багц ба техник хангамжуудын ажиллагааг хянадаг компьютерийн програм хангамж юм.

Хуудас 6

Давуу тал:

oMicrosoft Windows-ийн бусад үйлдлийн системээс ялгарах хамгийн чухал давуу тал нь түүний “Хэрэглэхэд хялбар” байдал нь юм. Түүнийг ашиглахад ямар нэгэн системийн нарийн мэдлэг шаардагддаггүй.

o Бусад техник төхөөрөмжүүдтэй хамгийн сайн зохицох чадвартай. o Бусад үйлдлийн системтэй харьцуулбал машхямд

o Жил болгон сайжруулагдсан хувилбар нь гарч байдаг

Сул тал:

oСул тал ньтүүний хамгаалалтын (security) асуудал юм. Хэрэв сүлжээнд чухал өгөгдлийг холбон ашиглах болбол Windows-ийг ашиглах нь огт тохиромжгүй.

Windows системийн үндсэн объектууд

Цонх: Цонх бол Windows-ийн мэдээллийг харуулах үндсэн арга юм. Цонхны дотор нь текст, зураг, файлууд гэх мэт ямарч төрлийн мэдээлэл байж болно.

Хулгана: Хулганыг ашиглан Windows-ийн объектуудтайхарьцдаг.

Курсор: Курсор нь товчоор тухайн хүний анхаарал хаана байна тэнд явж байдаг заалтуурюм. Чухам хаана байгаагаас хамааран янз бүрийн дүрслэлтэй харагддаг.

Task bar: Windows –ийн бас нэг гайхалтай онцлог нь түүний програмуудын хооронд шилжих бололцоог олгодог Task bar юм.

Цэс: цэс ньтодорхой нэг үйлдлээргарч ирдэгбөгөөд дотроо нэг төрлийн мэдээллүүдийг багцлан хадгалсанбайдаг. Хэрэв цэс байгаагүйсэн бол дэлгэцэн дэручиргүй олон товч icon-ны овоо босох байсан.

Windows –т өргөн ашиглагддаг зарим нэр томъёонууд

Файл: ямарч үйлдлийн системд өгөгдлийг хадгалах үндсэн арга бол файл юм. Энэ бол мэдээллийг агуулах хайрцаг л гэсэн үг. Доторх мэдээллийн төрлөөсөө хамааран файлын олон төрөл байдаг. Windows –т файлыг тодорхойлох гурван тодорхойлогч байдаг. Нэр, өргөтгөл, icon.

Хавтас: хавтас нь файлуудыг агуулдаг сав гэж болно. Хоорондоо мэдээллээрээ холбоотой бүлэг файл, хавтаснуудыг дотроо агуулж байдаг.

Icon: файлын зураг нь гэж болно. Ямар төрлийн файл болохыг харуулж байдаг. Shortcut: Энэ бол файлын хийсвэр дүр төрх нь юм.

Cursor: хэрэглэгч хаана юу хийж байгааг харуулсан заагч юм. Click: хулганы зүүн товчийг нэгудаа дарж авах хөдөлгөөн Double click: ойролцоохийгдсэн хоёр click юм.

Drag буюу чирэх: хулганы зүүн товчийг дарж байх зуураа хулганыг хөдөлгөх.

Хуудас 7

Scroll bar: цонхон доторх мэдээллийг дээш доош нь хөдөлгөн харуулдаг босоодөрвөлжин объект юм. Дээр доороо хоёр тийшээ харсансумтай ба түүнийг нь дарж мөн дээш нь доош нь хөдөлгөж болдог. Log off: Windows нь олон хэрэглэгчийн үйлдлийн систем бөгөөд хэрэв энэ горимд байгаа бол windows- ийг ачаалагдахад ямархэрэглэгч орох гэж байгааг асуудаг. Энд хэрэглгэчийн нэр нууц үгээ өгөн системд орох процессийг log on, харин системээс гарч Windows –ийг дахин эхлүүлэх процессийг log off гэдэг.

Shutdown: систмеийг аюулгүй дуусгаж компьютерийг унтраах процесс.

Desktop: Windows-ийн үндсэн дэлгэц юм. Энэ дэлгэц дээрMy computer, Recycle bin, My network place

зэрэг Icon-ууд оршдог.

СИСТЕМИЙН ТОХИРГОО ӨӨРЧЛӨХ (Control Panel) цонх

Windows үйлдлийн системд зарим зүйлийн тохиргоог өөрчлөх, техник хангамж, програм хангамжуудыг шинээр нэмж суулгах, устгахгэх зэрэг үйлдлүүдийг хэрэглэгч өөрийн хүссэнээр хийх боломжтой. Системийн тохиргоог өөрчлөхийнтулд Start товчоор нээгдэх цэсний Settings дэд цэсийн

Control Panel –ийг сонгоно.

Хуудас 8

1.Accessibility Options нь гар, чанга яригч, монитор, хулганы тохиргоо хийх сонголтод хандах хязгаарлалтыг тогтооно

2.Add Hardware нь компьютерт шинээр тоног төхөөрөмж нэмж суулгана

3.Add or Remove Programs нь компьютерт програм хангамж шинээр нэмж суулгах ба устгана.

4.Administrative Tools нь үндсэн хэрэглэгчийн системийн тохиргоог өөрчлөх боломжийг олгоно

5.Automatic Update: Windows програмыг автоматаар шинэчлэх боломжийг олгоно.

6.Date and Time нь компьютерийн огноо болон цагийг тохируулна

7.Display нь үндсэн дэлгэц, програмын цонх, хавтас, файлууд гэхмэт зүйлийн дэлгэцэнд хэрхэн харагдах байдлыг тохируулдаг

Үндсэн дэлгэцийн тохиргоо:

1.Settings – Control Panel –ийг сонгон нээгдэх цонхноос Display дүрсийг сонгон гүйцэтгэж болно. Нээгдэх харилцах цонхноос өөрчлөхийг хүссэн хуудсаа сонгож тохиргоог хийнэ

o Themes – дэлгэцийн өнгө, хэлбэр, загварыг багцаар нь солих o Desktop – үндсэн дэлгэцийн фоныг өөрчлөх

o Screen Saver – дэлгэц амраагчийг ажиллуулах

oAppearance –Windows програмын цонхны элементүүдийн өнгө, үсгийн фонт, хэмжээ зэргийг өөрлчөх

oSettings –дэлгэцийн нэг инчид ноогдох цэгийн тоо, өнгө ялгаруулалт, дэлгэц, видео карт, адаптарын санах ойн хэмжээ зэрэгмэдээллийг харуулах, өөрчлөх

8.Folder Options нь хавтасны ерөнхий харагдахбайдал, хэмжээ, төрөл, сүлжээний орчинд хавтсыг бусдад ямар байдлаархаруулах зэргийг тохируулдаг

9.Fonts компьютерт байгаа фонтыг харах, шинээр фонт нэмж суулгах, устгах гэх зэрэг үйлдлийг гүйцэтгэнэ

Компьютерт үсгийн фонт суулгах: Windows системд шинээр үсгийн шрифт нэмж суулгах, үсгийн шрифтустгах тохиолдолд Control Panel харилцахцонхны Font –ийг сонгоно

1.File цэсний Install New Font командыг сонгоно.

2.Нээгдэх Add Font харилцах цонхны Drives жагсаалтын талбараас нэмж суулгахшрифт байрлах диск хөтлөгчийг, Folders жагсаалтын талбараасхавтсыг сонгоно. Хэрвээ сүлжээнээс шрифт татаж суулгах бол Network командыг сонгоно

3.List of fonts талбарааснэмж суулгахыг хүссэн шрифтээ сонгоно. Хэрвээ бүгдийг суулгах бол Select All командыг сонгоно

4.Copy fonts to Fonts folder хяналтын товчийг идэвхжүүлж суулгаж буйшрифтүүдийг Fonts хавтас руу хуулна

Хуудас 9

5.Ok командыг сонгоно.

10.Game Controllers нь тусгай нэмэлттөхөөрөмжүүдийг холбох тохиргоог хийнэ

11.Internet Options нь компьютерийг интернэттэй холбох үед хийх бүхийл тохиргоонуудыг агуулна

12.Keyboard нь товчлуурт гартай холбогдолтой тохиргоонуудыг өөрчилнө

13.Mouse нь хулганы товчны үүргийг солих, заагчийн дүрсийг солих, хоё даралтхоорондыг хурд зэргийг тохируулна Хулганы тохиргоог өөрчлөх: хулганы товчнуудын үүргийг солих, заагчийн хэлбэрийг өөрчлөх,

хос даралтхоорондын даралтын хурдыг өөрчлөх гэх мэттохиргоог хийхдээ Control Panel харилцах цонхны Mouse –ийг сонгоно. Энэ харилцах цонх нь дараах хуудсуудаас бүрдэнэ.

1.Buttons хуудас: Button configuration бүлэгт хулганы зүүн, баруун товчны үүргийг солих, Double click speed бүлэгт хос даралт хийх даралт хоорондын хурдыгтохируулах ClickLock бүлэгт хулганаар чирэхүед товч даралгүйгээрүйлдлийг үргэлжлүүлэх тохиргоог тус тус хийнэ.

2.Pointers хуудас: Scheme бүлэгт багц төрлүүдээс сонгон хулганы заагчийн хэлбэрийг өөрчилнө, Customize бүлэгт хулганаар гүйцэтгэх үйлдэл тус бүрийн заагчийн хэлбэрийг солих тохиргоог хийх ба эндээс хулганы хийх үйлдлийг сонгоод Browse командаар нээгдэх цонхноос заагчийн дүрсийн сонгоно.

3.Point Options – хулганы заагчийн шилжих хөдөлгөөний хэлбэрийг солих тохиргоог хийнэ.

4.Wheel – хулганы гүйлгэгч дамарны тохиргоог хийнэ

5.Hardware – хулганы компьютерт холбогдох нэмэлт тохиргоонуудыг хийнэ.

14.Network Connections нь сүлжээний картын төрөл, дотоод сүлжээний хурд зэргийг тохируулна

15.Power Options нь компьютерийн монитор, хатуу дискболон дотоод төхөөрөмжүүдэд цахилгааны хязгаарлалт хэрхэн хийхийг тохируулна

16.Printers and Faxes нь нэгэнт системд суулгасанхэвлэх төхөөрөмж, факсын төхөөрөмжийн тохиргоог өөрчлөх, шинээр суулгах, устгах гэх зэрэг үйлдлүүдийг гүйцэтгэнэ.

17.Regional and Language Options нь улс орны бичгийн форматаас хамаарсан системийн тохиргоо хийх, мөн Windows програмд ашиглах хэлийг сонгох боломжийг олгоно.

18.Sound and Audio Devices нь аудио, видео төхөөрөмжүүдийн тохиргоог өөрчилнө

19.Scanners and Cameras нь компьютерт сканнер, дижитал фото аппаратыг суулгана

20.Scheduled Tasks нь компьютерийн програмыг хуваарийн дагуу заасан хугацаанд автоматаар ажиллах тохиргоог хийнэ.

Хуудас

10

21.Security Center нь интернэт хандалтын тохиргоо, windows програмыг автоматаар шинэчлэх, тодорхой төхөөрөмжид хандах хязгаарлалтыг тогтоох бөгөөд компьютерт ашиглаж буй хамгаалалтын системийг харуулна

22.Speech Нь микрофон ашиглан оруулсан бичлэгийг текст болгон хөрвүүлж компьютерт оруулах тохиргоог хийнэ.

23.System нь компьютерийн системийн тохиргоог өөрчилнө

24.Taskbar and Start Menu нь шилжүүлэх самбарба Start цэсийн харагдах байдлыг өөрчлөх тохиргоог хийнэ

25.User Accounts нь нэг компьютерийг олон хэрэглэгч хэрэглэх горимд тохируулахаас гадна үйлдлийн системд нэвтрэх нууц үгийг шинээр хийх, солих гэх мэт боломжийг олгоно. Шинээр хэрэглэгч нэмэх:

1.Control Panel цонхон дахь User Accounts дүрсийг сонгоно

2.Нээгдэх харилцах цонхны Create a new account –ийг сонгоно

3.Type a name for the new account талбарт шинээр үүсгэххэрэглэгчийн нэрийг бичнэ

4.Next командын товчийг дарна. Limited сонголтыг хийнэ.

5.Create account командын товчийг дарна

WINDOWS ОРЧНЫ ХЭРЭГЛЭЭНИЙ ПРОГРАМУУД

Start цэсийн Programs дэд цэсний Accessories бүлэг Windows системийн хэрэглээний жижиг програмуудыг агуулдаг. Тухайбал:

1.Paint програм нь өнгөт болон харзураг зурах, засварлах гэх мэтээр зурагтай ажиллах боломжийг олгоно

2.Wordpad програм нь текстэн мэдээлэл боловсруулна

3.Calculator програм нь тооны машины үүрэг гүйцэтгэнэ

4.Character map програм нь

системийн фондуудаастусгай тэмдэгтүүдийг Clipboard руу хуулна гэхмэт.

PAINT зургийн програм: нь өнгөт болон хар зураг зурахсканераар татаж оруулсан зургийг засварлах мөн Print

Screen товч ашиглах дэлгэц дээрхзүйлийг хуулан оруулах гэх мэтээр зурагтай ажиллах боломжийг олгоно. Угпрограмыг ажиллуулахдаа:

1.Start - Programs – Accessories сонгоно.

2.Нээгдэх жагсаалтаас Paint –ийг сонгоно. Paint програмын Toolbox:

Free from select Select

Eraser

Fill with color

Pick color, Magnifier, Pencil, Brush, Artbrush, Text, Line, Curve, Rectangle, Polygon, Ellipse, Rounded Rectangle багажнууд.

CALCULATOR програм: Windows –ийн орчны хэрэглээний програмын нэг болох Calculator нь тооны машины үүрэг гүйцэтгэдэг програм юм. Энэ програмыг ажиллуулахдаа:

1.Start – Programs цэсээс Accessories -ийг сонгоно.

2.Calculator –ийг сонгоно. Calculator нь энгийн болон өргөтгөсөн гэсэн хоёрхэлбэртэй.

Энгийн хэлбэр нь бидний өргөн ашигладаг тооны машинтай ижил юм.

Энгийн хэлбэрт шилжүүлэхдээ View цэсийн Standart командыг сонгоно

Тооны машины өргөтгөсөн хэлбэрийг сонгохдоо View цэсээс

Scientific командыг сонгоно.

Хуудас

12

Өргөтгөсөн хэлбэр нь 4 тооллын системд үйлдлийг гүйцэтгэх чадвартай, математик, статистик, логик, тригнометрийн функцуудын утгудыг тооцох боломжтой.

Тооны машин

Үүрэг

Товчлуур

 

 

 

MC

Үр дүнг санана

Ctrl + L

 

 

 

MR

Санасан өгөгдлийг гаргана

Ctrl + R

 

 

 

M+

Санах дээрнэмнэ

Ctrl + P

 

 

 

MS

Санахаас хасна

Ctrl + M

 

 

 

CE

Санахыг цэвэрлэнэ

Delete

 

 

 

Back

Сүүлчийн цифрийг арилгана

Backspace

 

 

 

+ / -

Тэмдэгт нэмнэ

F9

 

 

 

/

Хуваана

/

 

 

 

*

Үржүүлнэ

*

 

 

 

-

Хасна

-

 

 

 

+

Нэмнэ

+

 

 

 

Sqrt

Квадрат язгуур гаргана

 

 

 

 

%

Хувь олно

%

 

 

 

1/x

1-ийг өгөгдөлд хуваана

R

 

 

 

C

Бүгдийг арилгана

Esc

 

 

 

=

Үр дүнг олно

= эсвэл Enter

 

 

 

КОМПЬЮТЕРИЙН СҮЛЖЭЭ Компьютерийн сүлжээ гэдэг бол хэсэг бүлэг компьютерүүдын хоорондын холболт юм.

Энгийнээр хоорондоо мэдээлэл дамжуулах боломжтой бүлэг төхөөрөмж, хоорондоо холбогдсон бүлэг (компьютер, принтер зэрэг) холболтын төхөөрөмжүүдийг сүлжээ гэнэ.

Хуудас

13

Дээрх зурагт харуулснаар сүлжээ нь хаанаас бол хаанаасхолбогдохболомжтой байгаа бөгөөд сүлжээний хэсэг тус бүрд Router буюу зам Firewal буюу хамгаалагч тавьснаар сүлжээны найдвартай ажиллагаагсайн хангасан байна. Сүлжээнд гаднаас VPN (Virtual Private Network буюу хиймэл хувийн сүлжээг хэрэглэснээр интернетээр дамжиж байгаа мэдээлэл нь нууцлалтайгаар дамжих нөхцлийг бүрдүүлж эрсдлийг бууруулж байгаа юм.

Сүлжээний ангилал Ангилал – Хамрах хүрээгээрээ

Компьютерийн сүлжээг хамрах хүрээгээр нь ангилбал: o Personal area network – хувийн сүлжээ (PAN)

o Local Area Network – дотоод сүлжээ (LAN)

o Campus Area Network – цогцолборын сүлжээ (CAN) o Metropolitan area network – хотын сүлжээ (MAN)

o Wide area network – өргөн бүсийн сүлжээ (WAN) гэж ангилж болно.

Сүлжээнүүд улам стандарт болоннэвтэрч байгаа өнөө үед эдгээр сүлжээнүүдийн ялгаа нь эцсийн хэрэглэгчдээс илүүтэй сүлжээний админуудад чухал юм. Сүлжээний админууд нь чанартай үйлчилгээ

– Quality of Service (QoS) – хүргэхийн тулд сүлжээг хамрах хүрээ, хэсгүүдийн хоорондын зай, зайнаас шалтгаалсан саатал зэрэгт тохируулан зохион байгууланудирдах хэрэгтэй болдог. Сүлжээнүүдийн гол ялгаа нь хамрах хүрээ буюу хэмжээ юм. Controller Area Network – удирдлагын хүрээний сүлжээ гэдэг

Хуудас

14

нь нягт уялдаатай, жижиг хүрээг хамрах бөгөөд бүрэн автоматжуулсан үйлдвэр, эсвэл нэг машины удирдлагын салбар гэхмэт хоорондооуялдаатай ажилладаг ойр байрласан төхөөрөмжүдийг хамардаг. Ангилал – Холболтын арга замаараа Компьютерийн сүлжээг мөн сүлжээний бүрэлдэхүүн төхөөрөмжүүдийг холбох техник хангамж талаар

нь Optical fiber – Шилэн кабель, Ethernet – сүлжээний холболт, Wireless LAN – утасгүй сүлжээ, HomePNA – энгийн телефон холболт, болон Power line communication – цахилгааны шугамын холболт гэх мэт.

Ердийн сүлжээний холболт (Ethernet) нь бодит кабелаартөхөөрөмжүүдийг холбодог. Төхөөрөмжүүд нь компьютер, хэвлэгч, сканнер гэх мэтээр гадна hub, switch, bridges, router зэрэг сүлжээний төхөөрөмжүүд юм. Утасгүй сүлжээ нь төхөөрөмжүүдийг холбохдоо кабель хэрэглэдэггүй бөгөөд радио долгион ашиглан холбодог.

Ангилал – Ажил үүргийн хамаарлаараа(Сүлжээний бүтэц, зохион байгуулалт)

Компьютерийн сүлжээг бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд хоорондоо харьцаж байгаа үүргийн дагуу ангилж болох ба

9Active Networking – идэвхтэй сүлжээ,

9Client Server – хэрэглэгч – сервер болон

9Peer – to – peer – шууд харилцах бүтэцтэй хэмээн үзэж болно. Ангилал – Сүлжээний бүтцээрээ

Сүлжээг байгуулахад хэрэглэсэн бүтцийн дагуу Point – point – хоорондын, Linear network – цуваа сүлжээ, Bus network – салаалсан сүлжээ, Star network – од сүлжээ, Ring network – цагираг сүлжээ, Mesh network – уялдуулсан сүлжээ, Star – bus network – цуваа цацраг, Tree or Hierarchical topology network –

салбарланшаталсан сүлжээ гэх мэтээр ангилна.

15

Сүлжээний бүтэц нь сүлжээн дэхьтөхөөрөмжүүд бие биенээсээ хэрхэн хамааралтай ажиллах логик арга замыгтодохойлдог. Логик гэдгийн нарийн учир гэвэл сүлжээний бүтэц нь бодит тавьсан сүлжээ, кабель, холболтоос ангид хамааралтай байх боломжтой юм. Сүлжээний копмьютеруудыг цуваагаар байрлуулаад нэг hub-д холбосон бол тэр нь цуваа сүлжээ бус харинод маягийн сүлжээ болдог нь сүлжээний эдгээр бүтэц нь ажил үүрэг, уялдаа холбоон дээр суурилдагтай холбоотой.

Ангилал – Протоколын хувьд Сүлжээнд хэрэглэгдэжбайгаа харилцааны протоколын хувьд ангилж болох бөгөд хамгийн түгээмэл

хэрэглэгддэг нь Ethernet, TCPm UDP, IPX, Apple Talk, IEEE802.11 гэсэн багцуудбөгөөд сүлжээний загварын шатлал тус бүрд янз бүрээр хэрэглэгддэг.

Сүлжээний төрлүүд Компьютерын сүлжээний хамгийн түгээмэл төрлүүдээс дурьдвал:

Personal Area Network – Хувийн сүлжээ (PAN)

Хувийн сүлжээ гэдэг нь нэг хүний хэд хэдэн тоног төхөөрөмжийн хоорондох харилцаа холбоог хэлнэ. Хувийн сүлжээнд нэгэн компьютерт холбосон принтер, сканнер, утас болон зөөврийн хэрэгслүүд орж болох бөгөөд эдгээрийг холбосон USB, IrDa болонBluetooth технологиуд нь хувийн сүлжээний жишээ юм.

Local Area Network – Дотоод сүлжээ (LAN)

Энэ нь орон гэр, албантасалгаа, нэгэн барилга байшин зэрэг багаханхэмжээний газрыг хамарсан сүлжээ юм. Ихэнх дотоод сүлжээнүүд одоогоор Ethernet технологид суурилсан байгаа. Сервер ажиллуулан, түүнд холбогдсон ажиллагсдын компьютер, хэвлэгч төхөөрөмжүүд түгээмэл дотоод сүлжээний жишээ юм. Компьютеруудыг ихэвчлэн IEEE 802.3 протоколоор ажилладаг сүлжээний төхөөрөмжүүдэд Cat5 эсвэл сайжруулсан Cat5 төрлийн сүлжээний кабелиар холбох бөгөөд хамгаалалттай төхөөрөмжөөр дамжуулан интернетэд холбоно. Cat5 кабель нь 10/100Mbps хурдаар, Cat5e кабелиар 10/100/1000Mbps хурдаар нэгж кабелийнурт 100 метрээс хэтрэхгүйгээр сүлжээний холболтыг хийнэ. Түрүүнд дурдсаны адил ихэнх сүлжээ утастай сүлжээ хэрэглэж байгаа бөгөөд аюулгүй байдлын үүднээс утасгүйсүлжээг хязгаарлагдмал хандалтын эрхтэйгээр хөдөлгөөнт болон түр хэрэглэгчдэд зориулан хэрэглэдэг. Утасгүй сүлжээндзарим тохиодолд албан тасалгааны гаднаас нууцаар нэвтрэх боломжтой байдагучир нууцлалыг өндөр түвшинд (WPA болон WPA2) тохируулан хэрэглэх шаардлагатай.

Campus Area Network – Цогцолборын сүлжээ (CAN)

Хоёр болон түүнээс олон сүлжээгхолбосон боловч ойрхон газарт хязгаарлагдсан оюутны хотхон, үйлдвэрлийн сүлжээг хамруулна. Хотын сүлжээтэй төсөөтэй хэмжээ, хамрах газрын хувьд жижиг байдаг.

Хуудас

16

Metropolitan Area Network – Хотын сүлжээ (MAN)

Хотын сүлжээ гэдэг нь олон дотоод сүлжээ, цогцолборын сүлжээг холбосон өргөн сүлжээ бөгөөд тухайн хот суурин, төвлөрсөн газраас хэтэрдэггүй. Энэхүү сүлжээг байгуулахад машолон төрлийн сүлжээний төхөөрөмжүүд хэрэглэгдэх бөгөөд мэдээлэл зарим тохиолдолд олон өөр төрлийн сүлжээгээр дамжин хэрэглэгчид хүрч болно.

Wide Area Network – өргөн бүсийн сүлжээ (WAN)

Өргөн бүсийн сүлжээ нь харьцангуй том газар нутгийг хамрах бөгөөд хотулсуудын хооронд дамжин тухайнулсуудын томоохон технологийн командаар дамжинхэрэгждэг. Эдгээр сүлжээнүүд нь сүлжээний загварчлалын доод түвшинд буюу ихэвчлэнсүлжээний холболт, бодит холболтын түвшингийн үүргийг гүйцэтгэн алсад байрласан дотоод сүлжээнүүдийн хооронд мэдээллийг аюулгүйгээр солилцуулахад чухал үүрэгтэй.

Internetwork – сүлжээ хоорондын сүлжээ

Хоёр болон түүнээс дээш сүлжээ эсвэл сүлжээний хэсгүүдийг нэгтгэн сүлжээний 3 дахь түвшин буюу сүлжээний түвшинд ажилладаг. Олон нийтийн, хувийн байгууллагын, арилжааны, засгийн газрын эсвэл үйлдвэрийн сүлжээнүүдийн хооронд үүсгэсэн ямарнэгэн холболтыг ингэж нэрлэж болно. Орчин үед хоорондоо холбогдсон сүлжээнүүд нь InternetProtocol-г хэрэглэдэг. Олон төрлийн байж болох ч хэнудирдаж, хэн хэрэглэж байгаагаас шалтгаалан гурван үндсэн төрөлд хуваана:

o Интрнет o Экстранет o Интернет

Интранет, экстранет нь интернетэд холбогдсон, холбогдоогүй байж болно. Холбогдсон нөхцөлд гаднаас хандалт хийхэд нэвтрэх нууц үг болон бусад хамгаалалтын арга хэрэгсэлтэй байдаг. Интернет нь интранет, экстранетийн хэсэг биш бөгөөд экстранет-д хандахад дамжуулагч болж болно. Интранет гэдэг нь Интернет протокол хэрэглэн үүсгэсэн, вэб браузер ашиглан хандах зориулалттай төвлөрсөн удирдлагатай сүлжээ юм. Сүлжээний админ нь хандалтын эрхийг зөвхөн тодорхой хэсэг хэрэглэгчдэд зориуланхаадаг. Ихэнхдээ интранет нь аливаа нэгэн байгууллагын дотоод сүлжээ, дотоод вэбсайт байдаг.

Экстранет нь тодорхой хэрэглэгчидтэй хаагдамал сүлжээ бөгөөд байгууллагын сүлжээний зарим хэсэгт өөрийн харилцагчдыг холбосон тохиодолд үүсдэг. Үүний жишээ нь цахим татварын вэбсайт, банкны дансаа шалгаххэсэг гэх мэт юм.

Интернет нь дэлхий даяарх засгийн газрын, боловсролын, олон нийтийн, хувь хүний болон бизнесийн олон сүлжээг нэгтгэсэн сүлжээнүүдийн сүлжээ юм. Анх АНУ-н засгийн газар, их сургуулиудын сүлжээ – ARPANET дээр суурилан гарч ирсөн бөгөөд World Wide Web –WWW буюу дэлхийн

Хуудас

17

вэбсайтын сүлжээ багтдаг. Интернетд оролцогчид нь зохицуулах байгууллагаас өөрсдийн тусгай давхцахгүй хаяг, нэрийг аван өөрсдийн сүлжээ, серверийг холбодог. Өөрсдийн сүлжээний ажиллагаа, хаягийн мэдээллийг BGP протоколоор дамжууланудирдсанаар бидний байнга хэрэглэдэг Интернет нь найдвартай сайн ажилладаг.

Сүлжээний түгээмэл төхөөрөмжүүд

Сүлжээ бүрэнутгаараа ажиллан мэдээллийг дамжуулахын тулд шат шат бүрд ажилладаг өөрөөрсдийн үүрэгтэй төхөөрөмжүүдээс бүрдэнэ. Эдгээр төхөөрөмжүүдийг стандартын, утасгүй холбоо эсвэл шилэн кабелиар холбоно.

Network card –

сүлжээний

кард

Энэ нь аливаа компьютер гэх мэт хэрэглэгчийн төхөөрөмжийг сүлжээнд холбохүүрэгтэй бөгөөд үйлдвэрлэгчээс онцгойлон өгсөн МАС Address буюу төхөөрөмжийн хаягийн тусламжтайгаар мэдээллийг хаяглан солилцоно. Компьютеруудыг хооронд нь эсвэл өөр төхөөрөмж рүү шууд холбох боломжтой.

Repeater – дахин дамжуулагч

Дахин дамжуулагч нь электрон дохиог хүлээн аваад, хүчийг нь нэмэгдүүлэн цааш дамжуулдаг. Ингэснээр дохио нь сулрахгүйгээр илүү хол зайд саадгүй хүрнэ. Электрон дохиотой ажилладаг

Хуудас

18

учраас мэдээллийг огт боловсруулах эсвэл үздэггүй бөгөөд сүлжээний загварын доод түвшинд ажилладаг.

Hu b – хааб

Хааб нь олон порт буюу холбоостой байна. Мэдээлэл нэг порт дээр ирэхэд хүлээн аваад бүх порт руугаа илгээх замаар мэдээллийг дамжуулдаг болхидуу зарчимтайбөгөөд мэдээллийг нэг нэгээр нь дамжуулдагаараа удаан ажиллагаатай.

Bridge – гүүр

Гүүр нь сүлжээний хэсгүүдийг сүлжээний загварын 2-р шатны түвшинд

холбодог. Хааб-аас ялгаатай нь мэдээллийг бүх порт руугаа цацдаггүй. М эдээллийг хүлээж аваад цааш нь ямар хаяг руу, аль порт руу гаргахыг холбон дамжуулдаг. Үүний тулд аль порт дээр ямар МАС хаягтай төхөөрөмж байгааг бүртгэж авдаг бөгөөд ингэхдээ мэдээлэл илгээсэн портонд холбосон төхөөрөмжийн мэдээллийг шалгах замаар

бүрдүүлдэг. Х эрвээ бүртгэгдээгүй М АС хаяг руу мэдээлэл ирвэл мэдээлэл орж ирсэн портоос бусад бүх порт руугаа цацдаг. Дотоод сүлжээг холбодог Lacal bridge, WAN – LAN холбодог Rem ote bridge, утастай болон утасгүй сүлжээг холбох Wireless bridge гэх мэт байна.

Sw itch – Свич

 

Энэ нь bridge буюу гүүртэй ажилладаг боловч

 

хамаагүй олон порттой байдаг төдийгүй

 

сүлжээний олон түвшинд ажиллан олон

 

төрлийн үүрэг гүйцэтгэдэг. 4, 8, 16, 24, 32, 64

гэх

мэт порттой байх бөгөөд сүлжээг логик

 

хэсгүүдэд хуваах, портнийлүүлэх, МАС

 

(M edia Access Control) хаягийг хязгаарлах,

 

сүлжээний ажиллааг хянах гэх олон төрлийн ажиллагаатай. Ихэнх дотоод сүлжээнүүд одоо свич

 

 

Хуудас

 

 

19

 

 

 

 

 

хэрэглэж байгаа бөгөөд 10/100/1000Mbps хурдаар full-duplex буюу зэрэг хүлээн авч, дамжуулах горимоор ажиллах чадвартай.

Ro uter – Замчлагч

Энэхүү сүлжээний төхөөрөмж нь мэдээллийн хэсгүүдийг сүлжээнээс сүлжээнд дамжуулах үүрэгтэй

бөгөөд ямар замаар дамж уулбал

найдвартай

хурдан очихыг тооцоолдог. Мэдэээллийг

 

дамжуулахдаа хүлээн авагчийн IP хаягийн

дагуу

шийдэл гарган дамжуул даг. Замчлагчийг

хоёр

сүлжээнд холбон, LAN, WAN болон

интернетийн

комани руу холбоход хэрэглэдэг бөгөөд

C isco

компанийн замчлагчид салбартаашилдэг

хэмээгдэн

өргөн хэрэглэгддэг.

 

Fir ewall – Ха мгаалагч

 

Уг төхөөрөм ж нь өөр янз бүрийн итгэмжлэлтэй сүлжээнүүдийн хоорондох урсгалыг зохицуулах үүрэгтэй бөгөөд ихэнхдээ дотоод сүлжээ, гадаад сүлжээг тусгаарлан хамгаалахүүрэгтэй байдаг. Тусгай төхөөрөмжид суурилсан (ha rdware based) эсвэл үйлдлийн систем дээр (so ftware based)

суурилсанбайж болно.

ДОТО ОД

СҮЛЖЭЭ (Local

Area Network LAN)

Дотоод сүлжээ гэдэг бол ерөнхийдөө

тодорхой нутаг дэвсгэрийн хүрээнд комьюпютерүүдийг техникийн болон пограмм хангамжийн

тусламжтайгаар холбохыг хэлдэг. КДС гэдэг бол 2 болон түүнээс дээш тооны машинуудад принтер,

файл гэх мэтийн нөөцийг хамтран эзэмших боломжийг олгодог сүлжээ юм.

MICROSOF T OFFICE 2007

Microsoft компанийн боловсруулсан MS Office 2007 програм нь хэрэглэгчдийн ажлын бүтээмжийг дээшлүүлэх боломжийг хангасанм аш их бэлэн загваруудтай хэрэглээний програмуудын багц юм. MS Office 2007 програмын бүрэлдэхүүнд орсон хэрэглээни й програмууд нь хоорондоо

Хуудас

20

харилцан холбоотой ажиллаж нэгээс нөгөөд өгөгдлийг дамжуулан тус тусын функцээр боловсруулах боломжийг олгодог.

Microsoft Office 2007 програм нь хэрэглэгчийн хэрэгцээн дээр тулгуурланболовсруулагдсан хэд хэдэн хувилбартай. Үүнд:

9Standart edition

9Professional edition

9Professional special edition

9Developer edition

Word, Excel, Outlook, Powerpoint гэх үндсэн програмуудын багцыг Standart edition гэнэ. Үндсэн багцад Access програмыг нэмсэнийг Professional edition гэнэ. Харин Access, front page, publisher програмуудыг нэмснийг Professional Special edition гэнэ.

oExcel 2007 хүснэгтэн мэдээлэл боловсруулах /өгөгдөл оруулах, тооцоолох, зохион байгуулах, шинжлэх, график байгуулах/

o PowerPoint Мультмедиа үзүүлэн бэлтгэж үзүүлэх

o Access өгөгдлийн баазтай ажиллах/хүснэгт, форм, шүүлт хийх, тайлан гаргах/

oOutlook мэдээллийг удирдах хэрэгсэл /мэйл хүлээн авах, илгээх, хамтран ажиллагсдын хаягийн бүртгэл хийх, ажлын цагийн хуваарь, хуанлихөтлөх/

oPublisher хэвлэлийн эх бэлтгэх /мэргэжлийн түвшинд гарны авлага рекламны хуудас, сонин, сэтгүүлийн эх бэлтгэх/

Word –ийн түүхээс: 1874 оны үеэс эхлэн бичгийн машинашиглан албан бичгийг бичиж эхэлжээ. 1964 он IBM фирм текст хадгалах, засах, хэвлэх, устгах боломж бүхий соронзон туузтай цахилгаан бичгийн машин бүтээснээр текстэн мэдээлэл боловсруулах өнөөгийн хөгжил эхэлсэн гэж үздэг. 1980 он гэхэд персонал компьютероор текстэн мэдээлэл боловсруулахнь ердийн үзэгдэл болж текстийг хуулах, зөөх, устгах гэх мэт командуудыгхялбар ашиглах болсон. Word

програм нь баримт бичиг боловсруулахад зориулагдсан, өөрөөр хэлбэл энэ програмын тусламжтайгаар төрөл бүрийн текстэн мэдээлэл боловсруулах, ном сонингийн эх бэлтгэх, хүснэгт, график байгуулах, нэрийн хуудас хийх, зураг, дүрстэй ажиллах, чимэглэлийг текст оруулах гэх мэтийн бичиг баримттай холбоотой бүх мэдээллийг энэхүү програмын тусламжтайгаар боловсруулж болно.

HOME: олон удаа давтах.

-Font /times new roman/ - фонт, төрлийг сонго

-Font size /12/ фонт, түүний хэмжээ

Хуудас

21

- Grow font, Shrink font

- Bullets

Numbering

Sort

- Left, center, right, justify

-Shading

-All borders

-Find – баримтаас тэмдэгт хайх

-Replace – хайж олсон текстээ өөр текстээр солих

- Select - шилэх сонгох, идэвхжүүлэх

-Sort : Ascending – өгсөх

:Descending – буух, уруудах

INSERT: засвар хийх, оруулах, хавчуулах

-Cover page – хавтас хуудас, Blank page – хоосон хуудас, Page break – хуудасны зай, тусгаарлах

-Table – хүснэгт.

•Insert table, Draw table, convert text to table, excel spreadsheet- excel хуудас дэлгэжхүснэгтлэх, quick tables- хурдан загвар хүснэгт

-Picture – зураг гаднаасоруулж ирэх.

-Clip art – MS OFFICE 2007 дагаж суудагсангийн зурагнууд байна.

•Баруун талд Organize clips гарна түүнээс office collections – Microsoft organizer.

-Shapes – төрөл бүрийн бэлэн дүрснүүд, жишээ нь: геометрийн гэх мэт.

•Recently used, Basic shapes, block arrows, flow chart, callouts, start and banners

-Smartart – ганган хээнцэр, диаграм

-Chart – график, төлөвлөгөө

-Header – толгойн бичиглэл, Footer – хөлний бичиглэл, Page number – хуудас дугаарлалт, Text box – хайрцаглаж бичих, WordArt – чимэглэлийн текст

-Drop cap – чимгэ үсэг, эхний үсэг нь томоор бичигдэнэ

•Position - None, Dropped, In margin – захын дагуу бичнэ

•Options - font, lines to drop- хэмжээ, distance from text – текстын зай

-Date and time – цаг хугацаа бичвэрт оруулах,

-Object – бусад обьектын програмуудтай ажиллах,

-Equation – математик, геометр, хими, физикийн хүндэвтэр томъёонуудыг бичих,

-Symbol – тэмдэг, тэмдгэн дүрс ховор тэмдэг, үсэг

Хуудас

22

PAGE LAYOUT: хуудастай ажиллах, хуудасний тохиргоо, үзэмж загварыг тодохойлох.

-Margins – захын зай, эрмэг, үдээсний зай зэргийг тохируулж заана.

•Custom margins

-Orientation – хуудасны босоо хөндлөн, Portrait, Landscape

-Size – цаасны хэзээ, А3, А4 гэх мэт

•More paper sizes

-Columns – багана, багананд хуваах

-Breaks

-Line Numbers – мөр дугаарлалт

•None, Continuous – тасралгүй мөрбүрийг, restart each page- хуудас хуудсаар нь, restart each section – хэсэг хэсгээрнь, suppress for current paragraph

-Watermark – усан ором, мөр тэмдэглэгээ,

•No watermark

•Picture watermark

9Select picture, scale

•Text watermark

9Language, Text,Font, Size, Color, Layout

-Page color – хуудасны өнгө

•No color

•More colors

9Standart, Custom

•Fill effects – дүүргэх загвар

9Gradient - 2 болон түүнээс дээш өнгөнүүдийн хольц, шатлал o Colors – өнгө, Transparency - уусалт

o Shading style, variants - сүүдрийн загвар

9Texture -

 

o

Texture, Other texture

9

Pattern

 

 

o

Foreground, Background

9

Picture

 

 

o

Select picture

- Page borders – хуудасны хүрээ, тэдгээрийн загварыг сонгож мөн хаана нь хүрээ оруулах эсэхийг заана.

• Borders

9 Style, Color, width

Хуудас

23

•Page borders

9Style, color, width, art

9Apply to:

This section

This section – first page only

This section – all except first page

•Shading

-Indent – шүд гаргах, догол мөр үүсгэх Left – зүүн талд, Right – баруун талд нь гэх мэт. Spacing

–хоорондох зай, Before – өмнөхөөс, After – араас

-Position – байрлал байшил (зөвхөн бэлэн дүрс, зурагтай үед идэвхжин.)

-Bring to front – 2 ба түүнээс дээшдүрсэн дээрашиглагдана. өмнө нь гаргах

• Bring forward – урд нь гаргах

• Bring in front of text - текстын өмнө нь гаргах

-Sent to back – 2 ба түүнээс дээш дүрсэн дээр ашиглагдана. ард нь гарах

• Send to back – ар талднь оруулах

• Send backward – хамгийн хойно нь гаргах

• Send behind text – текстыг өмнө гаргах

-Text Wrapping - текст тойруулах

• In line with text – тект зургийг нэгмөрөнд бичих

• Square – дөрвөлжин өнцөгтөөр бичих

• Tight – нягт буй хэлбэрдагуулан бичих

• Behind text – текстыг зургийн өмнө нь

• In font to text – текстыг зургийн ард нь

• Top and bottom – дээр доогуур нь

• Through – дундуур нь

• Edit wrap points -

• More layout options

-Align - эгнүүлэх, зэрэгцүүлэх

-Group – группэд оруулах.

-Rotate – байршил солих, өөрчлөх

REFERENCES: Заалт, тайлбар, зөвлөгөө, тодорхойлолт

MAILINGS: электрон шуудан, захидал, илгээмж

REVIEW: Тойм, үзлэгшалгах хянах. Дүрэм зүй

Хуудас

24

VIEW: харагдах байдал

-Ruler – удирдах шугам, заагч

-Gridlines – солбицлын тор, тор

-Thumbnails – хураангуй, товчлол, Zoom – харагдах хэмжээ.

НЭМЭЛТ:

1. INSERT – TABLE – DESIGN o Table style option

9 Header row, total row, first column, last column o Table styles

9 Shading, borders o Draw borders

9Line style, line weight, pen color, eraser

2.INSERT – CLIP ART – DESIGN

o Adjust

9 Brightness, contrast, recolor, compress pictures, reset picture o Shadow effects

9 Drop shadow, perspective shadow, additional shadow style

o Border

9 Picture border, dashes, weigth

o Arrange

9 Position, bring to front, send to back, text wrapping, align, group, rotate

o Size

9Crop, height, width

3.INSERT – SHAPES – FORMAT

o Insert shapes o Shadow effects

9Shape fill

9Shape outline

Хуудас

25

9 Change shape o 3D effect

o Arrange

o Size

4. INSERT – SMARTART – DESIGN o Create graphic

9Add shape, add bullet, right to left,

9layout, promote, demote, text pane

o Layouts

o Smart art styles

o Change colors

o Reset

oReset graphic

5.INSERT – HEADER AND FOOTER – DESIGN

o Header and footer

o Header, footer, page number o Insert

o Date time, quick parts, picture, clip art o Navigation

o Go to header, go to footer, previous section, next section o Options

o Different first page, different odd and even page, show document text o Position

o Header from top, footer from bottom,

o Close

oClose header and fooder

6.INSERT – TEXTBOX – FORMAT

o Text

9Draw textbox

9Text direction

9Create link

Хуудас

26

o Textbox styles

9Shape fill, shape outline, change shape

7.INSERT

EXCEL 2007

Microsoft Excel програм нь хүснэгтэн мэдээллийг боловсруулахад хамгийн сайнWindows системийн хэрэглээний програм хангамж юм.

Clipboard – хуулах, зөөх, наах үйлдлийн багц

Font – нүдэн дэх текстийн форматлах үйлдлийн багц

Alignment – нүдэн дэх текстийн зэрэгцүүлэлт

Number – нүдэн дэхтооны хэлбэрийн сонголт

Styles – хүснэгтэнд бэлэн загвароруулах

Хуудас

27

Cells – хүснэгтийн мөр, багана нэмэх, устгах хэлбэржүүлэх

Editing – засварын багц командууд гэсэн үндсэн 7 бүлгүүдтэй бөгөөд та өөрийн хүснэгтэн

мэдээллийг засварлахад хэрэглэнэ.

Insert хэсгээс та өөрийн хийж буйхүснэгтэндээ зураг, Excel-ийн өөрийн бэлэн зураг, дүрс, хэлбэртэй текст, тэмдэгтүүд болон графикыг 2 юмуу 3 хэмжээстээр хүссэн хэлбэрээрээ байгуулж болох ба өөр програмыг объект байдлаар дуудаж оруулж ирж болно.

Table - хүснэгт

Зураг оруулах, төрөл бүрийн дүрстэй ажиллах, бүтцийн диаграм схем хийх.

Төрөл бүрийн харьцуулалт болонүзүүлэлтий график байгуулах. Графикийн загварууд.

хайрцаглажтекст бичих, хөл толгойн бичиглэл оруулах, чимэглэлийн текст бичих, гаднаасобъект оруулж ирэх бусад програмуудтай ажиллах.

Page Layout Энэ хэсэгнь хуудасны тохиргоо хийх, хүснэгтэнд бэлэнзагвар, өнгө өгөх зориулалттай. Жишээлбэл: Үндсэн хуудасны тохиргоо хийхээс гадна хуудас тамгалах, өнгө өгөх, хүрээ оруулах г.м командуудбайрлана.

28

Formulas Бүх төрлийн функцийг оруулж иржта өөрийн хийж буй хүснэгтэндээ ашиглаж болно. Томъёо, функцтэй ажиллах хэсэгтдэлгэрэнгүй заасан байгаа.

Data Мэдээллийн сантай ажиллахкомандуудын багцуудтай. Жишээ нь: хүснэгтэн дэх өгөгдөлийг өсөх, буурахаар эрэмбэлэх, шүүлт хийх, нэг нүдэнд байгаа урт текстийг 1 текст бүр 1 нүдэнд байрлуулахзэрэг командуудтай.

Review. Proofing – энэ хэсэг нь анли хэлний алдаа засна

Comments – Ажлын талбарт тайлбар оруулна

Changes – Ажлын талбар болонфайлд нууцүг Оруулах

View Дэлгэцний харагдах хэлбэрийг өөрчлөнө.

Хуудас

29

Хуудас

30

Хуудас

31

POWERPOINT 2007

PowerPoint 2007 програм нь Presentation буюу илтгэл, танилцуулга бэлтгэхэд зориулагдсан юм. MS- PowerPoint 2007 програмыг ашиглан бусдад илтгэл тавих (presentations), уулзалтанд оролцох (informal meeting), материал, баримттай танилцах (handout) болонинтернэт, түүний мэдээллийн самбарт зориулагдсан олон зүйлийг бэлтгэж болно.

Илтгэл нь хэд хэдэн слайдаас/slide/ бүрдэнэ. Слайд гэдэгнь илтгэлийн нэг хуудас бөгөөд үндсэн гарчгийн слайд, гол мэдээллийн слайд, төгсгөлийн слайд зэрэг олон хэлбэрийн слайдуудыг нэгтгэн оруулснаар сайн илтгэл бэлтгэх болно. Мөн MS-PowerPoint –ийн нэг үндсэн зориулалт нь Slide show буюу хэд хэдэн слайд, хуудасны хооронд хөдөлгөөн, дуу авиа болон автомат тохируулгуудыг хийж өгдөгт оршино. Энэ нь олон слайдуудаас бүрддэг бөгөөдслайд бүрийг өвөрмөц хэлбэр, хөдөлгөөн, эффектэд оруулахын зэрэгцээ слайдын бүрэлдэхүүн хэсэг (обьект) болох гарчиг, текст, зураг, график, хүснэгт зэргийг ч хөдөлгөөнд оруулсанаар бүхэл бүтэн үзүүлбэр /шоу/ болно.

Хуудас

32

PowerPoint Мультмедиа үзүүлэн бэлтгэж үзүүлэх

HOME: олон удаа давтах.

-Slides – илтгэлийн хуудас

-Font /times new roman/ - фонт, төрлийг сонго

-Font size /12/ фонт, түүний хэмжээ

-Grow font, Shrink font

- Bullets

Numbering

Sort

- Left, center, right, justify

-Shading

-All borders

-Paragraph

•Text Direction Aligntext

-Drawing

•Shape, arrange, quick styles, shapes fill, shape outline, shape effects

-Find – баримтаас тэмдэгт хайх

-Replace – хайж олсон текстээ өөр текстээр солих

- Select - шилэх сонгох, идэвхжүүлэх

-Sort : Ascending – өгсөх

:Descending – буух, уруудах

INSERT: засвар хийх, оруулах, хавчуулах

-Table

-Illustrations

•Picture, shape, smart art, chart

-Link

-Text

•Text box, header and footer, wordart, date and time, slide number, symbol

-Medie clips

•Movie

Хуудас

33

•Sound

DESIGN:

-Page setup

-Themes

-Background ANIMATIONS:

-Preview

-Animations

-Transition to this slide

•Transition sound

•Transition speed

•Apply to all SLIDE SHOW:

-Start slide show

•From beginning

•From current slide

-Set up

-Monitors

REVIEW: Тойм, үзлэгшалгах хянах. Дүрэм зүй

-Proofing

•Spelling

•Translate

•language

-Comments

•New comment, edit comment, delete

-Protect

VIEW: харагдах байдал

-Ruler – удирдах шугам, заагч

-Gridlines – солбицлын тор, тор

-Thumbnails – хураангуй, товчлол, Zoom – харагдах хэмжээ.

Хуудас

34