Share PDF

Search documents:
  Report this document  
    Download as PDF   
      Share on Facebook

Prawo konstytucyjne - opracowanie

II. Konstytucja i inne zródla prawa konstytucyjnego

1. Co to jest konstytucja?

-Konstytucja jest to akt okreslajacy podstawy ustrojowe panstwa o charakterze:

∑organizacyjnym (poprzez opis ustroju wladz panstwowych i zasad ich funkcjonowania, zakres kompetencji i wzajemne relacje),

∑oraz gwarancyjnym, formulujacym podstawowe prawa, wolnosci i obowiazki jednostki (poprzez wyznaczenie granic, poza które wladze nie moga wykraczac).

-Akt prawa pisanego o najwyzszej mocy prawnej w systemie prawnym danego panstwa.

-Akt uchwalany i zmieniany w szczególnej procedurze, trudniejszej niz procedura uchwalania, czy zmieniania ustaw zwyklych

2. Na czym polega zasada konstytucjonalizmu?

Zasada ta oznacza koniecznosc istnienia w kazdym panstwie demokratycznym konstytucji oraz mechanizmów zapewniajacych jej przestrzeganie i bezposrednie stosowanie.

3. Wymien najwazniejsze rodzaje konstytucji:

-konstytucje pisane (w formie aktu/aktów normatywnych) i niepisane (oparte na prawie zwyczajowym, konwenansach konstytucyjnych i precedensach sadowych)

-konstytucje sztywne (o wyzszej mocy prawnej od ustaw zwyklych) i elastyczne (takie, które zmieniaja sie w takim samym trybie jak zwykla ustawa)

-konstytucje jednolite (ujmuja cala materie konstytucyjna w jednym akcie) i zlozone (skladaja sie z kilku aktów, z których kazdy reguluje wycinek materii konstytucyjnej)

-konstytucje stabilne i zmienne

4. Rozróznienie konstytucji i ustawy konstytucyjnej

Ustawa konstytucyjna zmienia sie konstytucje – mamy sytuacje slabszego systemu uchwalajacego konstytucje.

5.

Cechy konstytucji:

Konstytucja jest ustawa o:

-

szczególnej tresci – reguluje caloksztalt kwestii ustrojowych panstwa

-

szczególnym trybie zmiany – trudnosc zmiany konstytucji stanowi ochrone przed

 

destabilizacja

-

szczególnej nazwie – tylko ten akt prawny okreslany jest mianem „konstytucji”

-

szczególnej mocy prawnej – zajmuje najwyzsze, nadrzedne miejsce w systemie

 

obowiazujacego prawa

6.

Na czym polega szczególna tresc konstytucji?

Szczególna tresc konstytucji polega na zakresie (szerokosci) i sposobie (szczególowosci) regulowanych materii.

-Zakres materii ma charakter uniwersalny - konstytucja reguluje caloksztalt kwestii ustrojowych panstwa:

∑ogólne zasady ustroju panstwa

∑ustrój naczelnych organów panstwa, zakres ich kompetencji i relacji wzajemnych

∑podstawowe prawa, wolnosci i obowiazki jednostki.

-Sposób regulacji – konstytucja winna normowac tylko zagadnienia o charakterze podstawowym, ale glebokosc ich uregulowania jest rózna w poszczególnych panstwach.

Polska konstytucja zalicza sie do tych, które obejmuja swoim zakresem wiecej zagadnien i reguluja je w sposób bardziej szczególowy.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

7. Na czym polega szczególna forma konstytucji?

Szczególna forma konstytucji polega przede wszystkim na jej szczególnej nazwie. Tylko ten akt jest okreslany mianem „konstytucja”, ponadto akt ten powstaje w szczególnym trybie i w szczególnym trybie jest zmieniany.

W RP konstytucja jest przygotowywana przez specjalne cialo polityczne, pozostajace poza systemem komisji parlamentarnych. Uchwalana jest (i zmieniana) przez parlament, uchwalenie wymaga uzyskania szczególnej wiekszosci i szczególnego kworum. Konstytucja

RP, po uchwaleniu przez parlament zostaje poddana pod referendum w celu ostatecznego jej zatwierdzenia.

8. Procedura zmiany Konstytucji RP

Konstytucja RP przewiduje – jako podstawowa – procedure swej zmiany przez parlament w formie ustawy o zmianie konstytucji (stosuje sie ogólna procedure ustawodawcza, z odstepstwami okreslonymi w konstytucji). Szczególny tryb utrudniajacy zmiany konstytucji stanowi ochrone przed destabilizacja – jest jedna z podstawowych przeslanek jej sztywnosci. Odrebnosci proceduralne:

-projekt ustawy o zmianie konstytucji moze przedlozyc: prezydent, Senat lub 1/5 ustawowej liczby poslów

-zmiana konstytucji nastepuje w drodze ustawy uchwalonej w jednakowym brzmieniu przez Sejm i w terminie do 60 dni – Senat. Konieczna jest zgoda obu izb.

-ustawe o zmianie konstytucji uchwala Sejm wiekszoscia 2/3 glosów w obecnosci min. 50% ustawowej liczny poslów, a Sejm – bezwzgledna wiekszoscia glosów (przy obecnosci min. 50% ustawowej liczby senatorów)

-nie przewiduje sie obligatoryjnego referendum, jezeli jednak zmiany dotycza przepisów rozdzialu I, II lub XII, podmioty posiadajace inicjatywe do zmiany konstytucji moga zazadac (w ciagu 45 dni) przeprowadzenia w tej sprawie referendum ogólnokrajowego. Zmiana konstytucji jest przyjeta, jesli opowiedziala sie za nia wiekszosc, bez wzgledu na frekwencje

-prezydent ma obowiazek podpisac ustawe zmieniajaca konstytucje – nie ma w tym zakresie prawa weta

-konstytucja nie moze byc zmieniana w czasie trwania stanu nadzwyczajnego, ewentualne trwajace prace nalezy zawiesic

9. Na czym polega szczególna moc prawna konstytucji?

Na przyznaniu jej najwyzszego miejsca w hierarchicznym systemie prawa stanowionego.

-Konstytucja jest najwyzszym prawem RP – co oznacza, ze wszystkie akty nizszego rzedu winny stanowic realizacje konstytucji

-przepisy konstytucji stosuje sie bezposrednio, chyba, ze przepisy stanowia inaczej

-konstytucja moze normowac kazda materie, niezaleznie od tego, czy byla ona juz przedmiotem regulacji w aktach nizszego rzedu oraz niezaleznie od tresci tych regulacji

-wszystkie inne akty normatywne musza byc z nia zgodne: co do tresci (materialnie), procedur (negatywny aspekt obowiazku realizacji konstytucji – zakaz wydawania przepisów sprzecznych z konstytucja), a takze kompetencji (tylko kompetentne organy moga stanowic prawo)

-wszystkie inne akty normatywne musza byc spójne z konstytucja – w mozliwie najpelniejszy sposób musza przyjmowac tresci pozwalajace na urzeczywistnienie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

postanowien konstytucyjnych – wszystkie akty nizszego rzedu winny stanowic realizacje konstytucji (pozytywny aspekt obowiazku realizacji konstytucji)

-konstytucja wyznacza rodzaje innych aktów normatywnych, ale tez ich zakres przedmiotowy oraz samoistny badz wykonawczy charakter

10. Na czym polega negatywny aspekt obowiazku realizacji konstytucji?

Na zakazie wydawania przepisów sprzecznych z konstytucja – zakaz ten odnosi sie glównie do dzialalnosci ustawodawczej parlamentu.

11. Na czym polega pozytywny aspekt obowiazku realizacji konstytucji?

Jest to nakaz spójnosci aktów normatywnych z konstytucja – wszystkie inne akty prawne musza byc spójne z konstytucja, czyli powinny w sposób mozliwie najpelniejszy przyjmowac tresci pozwalajace na realizacje konstytucji.

12. Na czym polega normatywny charakter konstytucji?

Konstytucja jest ustawa, wiec ma charakter aktu normatywnego, a co za tym idzie – jest aktem powszechnie obowiazujacym

-wiaze wszystkie organy wladzy publicznej i wszystkich obywateli – podmioty te maja obowiazek powstrzymywania sie od dzialan sprzecznych z konstytucja i podejmowania dzialac sluzacych realizacji konstytucji

-konstytucja sklada sie z przepisów, które stanowia tworzywo do budowy norm prawnych – nie moze ustanawiac regulacji indywidualnych, jej postanowienia musza miec charakter generalny

13. Sadowe stosowanie konstytucji

-jako samoistnej podstawy rozstrzygniecia – gdy norma konstytucyjna jest sformulowana w sposób pozwalajacy na jej samoistne stosowanie, a ustawodawstwo zwykle nie reguluje danej kwestii lub reguluje ja tylko czesciowo.

-wspólstosowanie normy konstytucyjnej i postanowien ustawowych regulujacych dana kwestie w sposób szczególowy – norma konstytucyjna odgrywa tu zasadnicza role w procesie interpretacji szczególowych uregulowan ustawy – sad musi przyjac taka wykladnie, która najpelniej koresponduje z tresciami normy konstytucyjnej. Organ powoluje sie na norme aktu nizszego rzedu i dla wzmocnienia argumentacji – na norme konstytucyjna

-stwierdzenie konfliktu miedzy norma konstytucyjna a szczególowymi postanowieniami ustawowymi. Konflikt ten nalezy w miare mozliwosci usunac w drodze wykladni – przez odnalezienie takiego rozumienia przepisów ustawy, które pozwoli na uznanie jej zgodnosci z konstytucja (domniemanie zgodnosci z konstytucja). Gdy to nie jest mozliwe – sad ma obowiazek podjecia dzialan zmierzajacych do usuniecia niekonstytucyjnego przepisu ustawy z systemu prawa.

14. Procedury gwarantujace przestrzeganie konstytucji

-procedura odpowiedzialnosci konstytucyjnej – quasi-karna odpowiedzialnosc osób indywidualnych (piastunów najwyzszych urzedów panstwowych), za naruszenie konstytucji przy sprawowaniu urzedu. W Polsce w takich sprawach orzeka Trybunal

Stanu.

-sadownictwo administracyjne – jego istota jest badanie indywidualnych decyzji administracyjnych pod katem ich zgodnosci z ustawami

-sadowa kontrola konstytucyjnosci ustaw

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑kontrola rozproszona – kompetencja orzekania o zgodnosci ustaw z konstytucja przysluguje wszystkim sadom. Kazdy sad, w ramach swej wlasciwosci, moze orzekac o konstytucyjnosci ustaw. Orzekanie takie ma charakter incydentalny – dokonywane jest tylko w ramach konkretnej sprawy (karnej, cywilnej, administracyjnej), a orzeczenie o niekonstytucyjnosci ustawy ma wplyw tylko na rozstrzygniecie sprawy zawislej przed tym sadem. Sad nie ma prawa do generalnego uchylenia ustawy

∑kontrola skoncentrowana – jej cecha jest istnienie szczególnego sadowego organu – trybunalu konstytucyjnego, który posiada wylaczna wlasciwosc do orzekania w kwestii zgodnosci ustaw z konstytucja. Kontrola ustaw dokonywana jest tu nie tylko w sprawach indywidualnych (kontrola konkretna), ale i z inicjatywy niektórych organów, nawet jesli problem konstytucyjnosci ustawy nie pojawil sie w konkretnej sprawie (kontrola abstrakcyjna). Orzeczenie trybunalu konstytucyjnego o niekonstytucyjnosci ustawy powoduje jej uchylenie i ostateczne usuniecie z systemu prawa. Kontrola moze przybrac charakter:

-na wniosek

-w zwiazku ze sprawa

-skutek erga omnes – usuniecie normy

15.Pojecie prawa konstytucyjnego

Prawo konstytucyjne to zbiór norm, który okresla funkcjonowanie calego prawa. Jest podstawa wszystkich ustaw.

Pojecie prawa konstytucyjnego mozna rozpatrywac w znaczeniu:

-waskim – kryterium jest tu moc prawna (normatywna) aktu – pod pojeciem prawa konstytucyjnego rozumiemy te normy, które sa zawarte w konstytucji i ustawie konstytucyjnej.

-szerokim – kryterium jest tresc normy, a nie jej moc prawna – tresc konstytucji zawarta jest, oprócz konstytucji, równiez w ustawach, uchwalach i rozporzadzeniach. Podstawa wyodrebnienia materii prawa jest konstytucja, która jest uzupelniana przez ustawy i inne akty prawne. W ramach szerokiego rozumienia wyodrebniamy normy róznego typu, w zaleznosci od materii, która reguluja.

16. Wymien zródla prawa konstytucyjnego

-Konstytucja – podstawowe zródlo prawa konstytucyjnego, o uniwersalnym przedmiocie regulacji

-ustawy konstytucyjne – pod wzgledem mocy prawnej sa równe z konstytucja, moga ingerowac w jej tresc i zmieniac, uzupelniac, czy zawieszac postanowienia konstytucji

-ustawy

-uchwaly normatywne

-rozporzadzenia

O charakterze danego aktu jako zródla prawa konstytucyjnego decyduje jego tresc

17. Prawo zwyczajowe + przyklad

Prawo zwyczajowe – to normy prawne powstale w drodze dlugotrwalego stosowania zwyczajowo przyjetych rozwiazan i majace moc obowiazujaca taka, jak prawo stanowione.

Prawo zwyczajowe ksztaltuje sie tylko w systemach o ustabilizowanym charakterze.

Przyklad prawa zwyczajowego: zasada dyskontynuacji prac parlamentu, przyjmujaca, ze koniec kadencji kladzie kres wszystkim sprawom nie zalatwionym przez parlament. W Polsce ta zasada jest uznawana za obowiazujaca od czasów II RP.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

18. Zwyczaj konstytucyjny + przyklad

Zwyczaj konstytucyjny to ustabilizowana (dlugotrwala i powtarzalna) praktyka postepowania w jakiejs sytuacji, rodzaca domniemanie, ze gdy sytuacja zaistnieje w przyszlosci – takze postapi sie w ten sposób. Istota zwyczaju konstytucyjnego jest to, ze powstaje on tam, gdzie regulacja prawa nie jest wyczerpujaca.

Odrzucenie czy zmiana zwyczaju nie wymaga zmiany przepisu prawnego – gdyz moze on istniec tylko tam, gdzie regulacje prawne pozostawiaja praktyce pewne wolne obszary.

Przykladem zwyczaju jest sposób zajmowania miejsc w sali obrad Sejmu przez poszczególne ugrupowania (tradycyjny podzial na lewice i prawice); kompetencje Marszalka Sejmu poprawiania technicznych bledów (np. numeracji przepisów) w ustawach uchwalonych juz przez Sejm. Zwyczaje konstytucyjne nie tworza norm prawnych i nie mozna ich zaliczac do zródel prawa konstytucyjnego.

19. Precedens konstytucyjny + przyklad

Jednorazowe, swiadome rozstrzygniecie jakiejs sytuacji w praktyce, z nadzieja, ze w przyszlosci w podobnych sytuacjach bedzie sie postepowac podobnie. Taki precedens moze dawac poczatek nowemu zwyczajowi konstytucyjnemu. Nowy zwyczaj moze zastepowac dawny sposób postepowania w danej sytuacji – staje sie narzedziem zmiany dawnego zwyczaju konstytucyjnego.

Precedens nie tworzy norm prawnych i nie mozna go zaliczac do zródel prawa konstytucyjnego.

20. Podzial norm konstytucyjnych – 3 rodzaje norm konstytucyjnych

-normy-zasady – odwoluja sie do pozaprawnego zakresu wartosci, np. „dobro wspólne wszystkich obywateli. Zeby ustalic zakres artykulu-zasady trzeba odwolac sie do aksjologii pozaprawnej. Tresc zasady jest niedookreslona i moze byc zmienna w czasie. Odwoluje nas do aksjologii pozakonstytucyjnej. Z zasady mozna wyprowadzic takie tresci, których nie znajdujemy bezposrednio w konstytucji.

-normy-reguly – sa jednoznaczne, w jednoznaczny sposób okreslaja tresc. Nie ma tu miejsca na interpretacje. Sa zbudowane w sposób na tyle precyzyjny, ze bez trudu mozna okreslic, które dzialania sa z taka norma zgodne, a które sprzeczne. Takie normy reguly nadaja sie do samoistnego stosowania i nie wymagaja konkretyzacji. Np. „Sejm sklada sie z 460 poslów.”

-norma programowa – sluzy do uregulowania programu dzialania pewnej polityki podejmowanej przez panstwo. Charakter prawny takich norm jest watpliwy – sa nieprecyzyjne, niedookreslone i egzekwowanie takich norm w zasadzie nie jest mozliwe na drodze prawnej.

21. Co oznacza stwierdzenie, ze Konstytucja jest konstytucja pelna?

Konstytucja RP jest konstytucja pelna (duza), bowiem reguluje caloksztalt zycia prawnego w RP, które konstytucja regulowac powinna. Do tych tresci zalicza sie dzialy:

-sytuacja prawna jednostki

-struktura wladzy i kompetencje

-struktura wladzy lokalnej

-podstawy ustroju gospodarczego i spolecznego

-zasady prawa wyborczego

-przepisy dotyczace zmiany konstytucji

Prawo konstytucyjne - opracowanie

22. Co oznacza stwierdzenie, ze Konstytucja jest mala?

Konstytucja mala to konstytucja, która nie zawiera wszystkich materii konstytucyjnych, tylko niektóre elementy, w szczególnosci podstawy ustroju, strukture wladzy oraz zasade zmiany konstytucji. Polska w XX w. miala trzy male konstytucje – w 1919, 1947 i 1992 r.

Ich cecha jest to, ze nie reguluja praw i wolnosci czlowieka. Wydawane sa wówczas, gdy brak jest porozumienia politycznego co do kompleksowego uregulowania panstwa.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

III.Zasady ustroju Rzeczypospolitej

1. Co to jest tozsamosc konstytucyjna?

Jest to suma zasad podstawowych, które rozstrzygaja o charakterze ustrojowym danego panstwa i okreslaja panujacy w nim system wladzy. Zasady te:

∑wskazuja, do kogo nalezy wladza (okreslaja suwerena)

∑ustanawiaja podstawowe formy wykonywania tej wladzy

∑ustanawiaja rodzaje organów do tego powolanych

∑okreslaja podstawowe sposoby (plaszczyzna formalna) i tresci (plaszczyzna materialna) wykonywania wladzy

2. W jakim celu ustawodawca posluguje sie zasada konstytucyjna?

Zasada konstytucyjna, ze wzgledu na swoja specyfike jest niedookreslona. Odwoluje nas do aksjologii pozakonstytucyjnej. Okresla, ze tresci konstytucyjne sa ksztaltowane przez pewne wartosci znajdujace sie poza konstytucja.

Ustawodawca, za pomoca zasad, wskazuje aksjologiczne podstawy porzadku prawnego. Dzieki niedookreslonosci zasad – mozna je stosowac elastycznie (ale nie dowolnie), co oznacza, ze tresci konstytucyjne moga byc uzaleznione od zmiennych warunków.

3. Najwazniejsze zasady skladajace sie na tozsamosc konstytucyjna RP:

∑zasada demokratycznego panstwa prawnego

∑zasada suwerennosci narodu

∑zasada niepodleglosci i suwerennosci panstwa

∑zasada spoleczenstwa obywatelskiego

∑zasada podzialu wladz

∑zasada spolecznej gospodarki rynkowej

∑zasada przyrodzonej godnosci czlowieka

4. Scharakteryzuj zasade demokratycznego panstwa prawnego

„Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym panstwem prawnym urzeczywistniajacym zasady sprawiedliwosci spolecznej”

Zasada demokratycznego panstwa prawnego wyraza nakaz oparcia organizacji i funkcjonowania wladz publicznych na idei rzadów prawa. Pojecie panstwa prawnego jest równoznaczne z suma cech ustrojowych wspólczesnego panstwa demokratycznego. Jest zbiorczym okresleniem zasad rzadów prawa w Rzeczypospolitej Polskiej.

Z zasady demokratycznego panstwa prawnego wynikaja:

∑wymagania formalne - zasady przyzwoitej legislacji, w tym

-zakaz dzialania prawa wstecz (zakaz retroakcji)

-nakaz publikowania przepisów prawa w sposób powszechnie dostepny i poprzedzajacy ich wejscie w zycie (vacatio legis)

-zasada ochrony praw nabytych i interesów w toku

-zasada okreslonosci prawa

∑wymagania materialne - tresc stanowionego prawa musi odpowiadac ogólnym wymogom sprawiedliwosci i równosci

-zasada proporcjonalnosci, choc orzecznictwo TK coraz czesciej laczy te zasade z art.

31 ust. 3 Konstytucji

-nakaz urzeczywistniania przez RP zasad sprawiedliwosci spolecznej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

5.Wymien i scharakteryzuj zasady wynikajace z zasady demokratycznego panstwa prawnego

Zasady przyzwoitej legislacji - punktem wyjscia jest tu zasada ochrony zaufania – nakazuje, aby organ panstwowy traktowal obywateli z zachowaniem pewnych minimalnych regul uczciwosci. Zasada ta opiera sie na pewnosci prawa

-zakaz dzialania prawa wstecz – zakaz ten odnoszony jest wylacznie w odniesieniu do przepisów prawnych dzialajacych na niekorzysc adresatów prawa – nie ma charakteru absolutnego. Kategorycznosc zakazu retroakcji zalezy od dziedziny prawa

– w prawie karnym ma on charakter bezwzgledny, z duza kategorycznoscia jest traktowany w prawie finansowym.

-nakaz publikowania aktów w sposób powszechnie dostepny poprzedzajacy ich wejscie w zycie (zwlaszcza vacatio legis) – musza istniec procedury okreslajace sposób publikacji, nakaz zachowania odpowiedniego okresu dostosowawczego przy wprowadzaniu nowych norm prawnych w zycie. Skrócenie tego okresu moze nastapic tylko wtedy, gdy przemawiaja za tym istotne okolicznosci, albo gdy nowe przepisy ze swej istoty nie wymagaja takiego okresu.

-zasada ochrony praw nabytych i interesów w toku – nowe regulacje prawne powinny chronic prawa nabyte – uzyskane raz prawo nie moze byc odebrane lub w niekorzystny sposób zmodyfikowane. Ochrona praw nabytych rozciaga sie tylko na prawa nabyte slusznie. W wyjatkowych sytuacjach jest mozliwosc ingerencji panstwa w prawa nabyte, np. w sytuacji zagrozenia zalamania sie budzetu panstwa.

-zasada okreslonosci prawa – przepisy prawne musza byc formulowane na tyle jasno, aby adresat mógl bez trudu okreslic prawne konsekwencje swojego postepowania. Wiaze sie z tym obowiazek jednolitosci stosowania prawa

-zasada tzw. proporcjonalnosci – zakaz nadmiernej ingerencji – zasada ta nakazuje, aby srodki zastosowane do osiagniecia zalozonego przez prawodawce celu byly do tego celu proporcjonalne – Musi miec miejsce równowaga miedzy waga interesu chronionego, a ranga interesu ulegajacego z tej racji ograniczeniom

6.Scharakteryzuj zasade sprawiedliwosci spolecznej

Zasada sprawiedliwosci spolecznej moze stanowic wylacznie pewnego rodzaju wskazówke interpretacyjna do wykladni przepisów prawa – analizujac mozliwe interpretacje nalezy wybierac takie, które bardziej czynia zadosc wymaganiom sprawiedliwosci spolecznej

Mozna tez uznac, ze zasada ta naklada na wszystkie organy wladzy publicznej obowiazek czynnego realizowania tej zasady w swej praktyce. Ustawodawca winien stanowic takie akty normatywne, które beda spolecznie sprawiedliwe, organy zas stosujace prawo mialyby obowiazek podejmowania ich na podstawie sprawiedliwych spolecznie, indywidualnych rozstrzygniec. Przy takim punkcie widzenia bardzo wzrosla by rola sadownictwa (zwl. TK)

7. Scharakteryzuj zasade suwerennosci

Zasada ta wskazuje suwerena – czyli tego, do kogo nalezy wladza w panstwie. Zgodnie z Konstytucja RP wladza zwierzchnia nalezy do Narodu, czyli do wszystkich obywateli RP. Oznacza to, ze wladzy nie moze uzurpowac sobie zadna wezsza klasa czy grupa spoleczna.

Naród jest wylacznym podmiotem najwyzszej wladzy. Jest to odrzucenie koncepcji, jakoby podmiotem wladzy moze byc jakas klasa czy grupa spoleczna. Wladza wykonywana jest przez organy pochodzace z wyborów

Prawo konstytucyjne - opracowanie

8. Co to znaczy, ze Naród jest suwerenem?

Oznacza to, ze Naród jest wylacznym podmiotem najwyzszej wladzy. Jest to odrzucenie koncepcji, jakoby podmiotem wladzy moze byc jakas klasa czy grupa spoleczna.

9. Zdefiniuj pojecie Naród. Czy jest ono zawarte w Konstytucji?

Naród – wspólnota wszystkich obywateli Rzeczypospolitej. Pojecie to jest zawarte we wstepie do Konstytucji, ale równiez w tresci zasady suwerennosci narodu „Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu”

10. Formy sprawowania wladzy przez naród

Naród sprawuje wladze przez swych przedstawicieli lub bezposrednio

∑demokracja bezposrednia – to sposób wykonywania wladzy, w którym decyzje podejmowane sa bezposrednio przez ogól wyborców, bez posrednictwa jakichkolwiek organów panstwowych. Podstawowe formy demokracji bezposredniej to ogólne zgromadzenie wyborców, referendum oraz inicjatywa ludowa i weto ludowe.

∑demokracja posrednia – zwana przedstawicielska – to sposób sprawowania wladz którym decyzje podejmowane sa w imieniu suwerena przez organ przedstawicielski pochodzacy z wyborów. Jest to podstawowy sposób rzadzenia panstwem.

11. Szczególowe wymagania dla rzeczywistego istnienia demokracji posredniej

∑regularne wybory

∑demokratyczne wybory

∑przedluzenie kadencji tylko w sytuacjach nadzwyczajnych

∑system polityczny oparty jest na zasadzie pluralizmu politycznego

∑silna pozycja parlamentu

12. Inicjatywa ludowa

Inicjatywa ludowa to uprawnienie okreslonej grupy wyborców do wniesienia projektu ustawy do parlamentu lub tez do poddania okreslonej sprawy pod referendum.

13. Weto ludowe

Uprawnienie okreslonej grupy wyborców do poddania pod referendum ustawy parlamentu, która budzi ich sprzeciw. Instytucja ta w Polsce nie jest znana.

14. Scharakteryzuj zasade niepodleglosci i suwerennosci panstwa

Niepodleglosc panstwa – oznacza odrebny byt panstwowy Rzeczypospolitej i istnienie Polski w jej obecnych granicach

Suwerennosc panstwa – oznacza zdolnosc panstwa do samodzielnego decydowania o wszystkich dotyczacych go sprawach i samodzielnego podejmowania wszystkich dotyczacych go decyzji.

Tak rozumiana suwerennosc odnosi sie do prawa miedzynarodowego i sytuacji panstwa w jego stosunkach zewnetrznych

15. Ograniczenia zasady suwerennosci panstwa

Przystapienie do organizacji miedzynarodowych (zwlaszcza NATO, UE) powoduje pewne ograniczenie miedzynarodowej suwerennosci Polski.

∑ograniczenie suwerennosci panstwa moze nastapic tylko na podstawie wyraznej i szczególnej regulacji konstytucyjnej, dopuszczajacej poddanie sie takim ograniczeniom, zarazem polska konstytucja wprowadza szereg gwarancji i zabezpieczen

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-ograniczony zakres przekazania kompetencji – moze on dotyczyc tylko niektórych spraw, przekazanie kompetencji nie moze miec charakteru uniwersalnego

-zlozony tryb dochodzenia do skutku umowy miedzynarodowej, przewidujacej przekazanie kompetencji

-zmiana zakresu przekazania kompetencji, zwlaszcza jego rozszerzenie, jest mozliwe tylko w drodze zawarcia nowej umowy miedzynarodowej (ratyfikowanej)

-mozliwosc wystapienia z UE

∑szczególne ograniczenia odnoszace sie do angazowania polskich sil zbrojnych

-wprowadzenie stanu wojny jest mozliwe tylko w razie zbrojnej napasci na terytorium RP, lub gdy z umów miedzynarodowych wynika zobowiazanie do wspólnej obrony przeciwko agresji

16. Scharakteryzuj zasade spolecznej gospodarki rynkowej

Zasada ta laczy elementy gospodarki liberalnej z elementami wywodzonymi z nauki kosciola katolickiego (nurtem spolecznym), a wiec wprowadza takie rozwiazania, które uwzgledniaja potrzeby spoleczne ludzi nie bedacych wlascicielami. Na te zasade skladaja sie trzy elementy:

∑wolnosc dzialalnosci gospodarczej

∑wlasnosc prywatna

∑solidarnosc, dialog i wspólpraca partnerów spolecznych.

W sensie negatywnym zasada ta oznacza wykluczenie do powrotu do tzw. socjalistycznej gospodarki planowej i centralnego sterowania gospodarka.

W sensie pozytywnym mozna powiedziec ze podstawowym motorem gospodarki rynkowej maja byc mechanizmy rynkowe, na które panstwo moze oddzialywac, ale których nie moze zastepowac wlasnymi decyzjami.

Spoleczna gospodarka rynkowa wymaga ponadto od panstwa takiego ingerowania w mechanizmy rynkowe, które bedzie chronilo interesy najslabszych grup spolecznych. Jest to ogólne zobowiazanie panstwa do podejmowania dzialan lagodzacych skutki spoleczne funkcjonowania praw rynku, np. poprzez kontrolowania bezrobocia, stymulowanie rozwoju okreslonych dziedzin gospodarki, rozbudowe sieci swiadczen socjalnych (emerytury, renty, ubezpieczenia, nauka)

17. Wymien i scharakteryzuj podstawowe komponenty spolecznej gospodarki rynkowej

∑wolnosc dzialalnosci gospodarczej

Wolnosc dzialalnosci gospodarczej oznacza swobode podejmowania i prowadzenia dzialalnosci gospodarczej, obliczonej na przynoszenie zysku, przez wszystkie podmioty.

Ograniczenia wolnosci gospodarczej sa dopuszczane tylko w drodze ustawy (kryterium formalne) i tylko ze wzgledu na wazny interes spoleczny (kryterium materialne). O tym, jak rozumiec wazny interes spoleczny decyduje ustawodawca.

∑wlasnosc prywatna

-to wszelka wlasnosc nalezaca do podmiotów autonomicznych w stosunku do panstwa,

-stanowi podstawe systemu gospodarczego i wyklucza powrót do systemu opartego na dominacji wlasnosc panstwowej.

-Konstytucja dopuszcza ograniczenia wlasnosci tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim ograniczenia te nie naruszaja istoty tego prawa.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑solidarnosc, dialog i wspólpraca partnerów spolecznych.

-solidarnosc – podstawowa zasada spolecznej nauki kosciola – aspekt spoleczny widzi sie tu przez pryzmat interesów slabszych partnerów. Wiaze sie z tym zasada pomocniczosci (subsydiarnosci). Panstwo dokonuje redystrybucji srodków finansowych (np. zasilki, ulgi). Solidarnosc polega na idei pogodzenia sie z pewnymi rezygnacjami ze strony tych, którzy maja wiecej – za posrednictwem panstwa.

-dialog i wspólpraca partnerów spolecznych – jest to nakaz uwzgledniania opinii partnerów spolecznych przy rozwiazywaniu wszelkich spraw zwiazanych z socjalnymi skutkami funkcjonowania spolecznej gospodarki rynkowej. Brak takich opinii moze byc jedna z przyczyn uznania niekonstytucyjnosci uchwalanych ustaw. Instytucja, która posluguje sie dialogiem jest Komisja Trójstronna, w sklad której wchodza przedstawiciele pracodawców, pracowników i panstwa. Przy wojewodach dziala Komicja Dialogu Spolecznego

18. Scharakteryzuj zasade spoleczenstwa obywatelskiego

Spoleczenstwo obywatelskie - to spoleczenstwo pluralistyczne, gdzie kazdy ma mozliwosc dzialania w wybranych przez siebie organizacjach i strukturach, sluzacych do realizacji jego podmiotowosci jako obywatela, pracownika, czy mieszkanca.

∑Zasada ta nie jest wyrazona w Konstytucji RP

∑Pojecie to wywodzi sie z prac Hegla. W Polsce zyskalo racje bytu w okresie pierwszej „Solidarnosci”. Nazwe te stosujemy do charakterystyki sposobu zorganizowania spoleczenstwa.

∑Zasada ta opiera sie na zalozeniach:

-kazdy obywatel funkcjonuje jednoczesnie w kilku podstawowych ukladach spolecznych, przede wszystkim w ukladzie politycznym, pracowniczym i terytorialnym – w kazdym z nich ma okreslone interesy i dazenia

-te interesy i dazenia maja z natury charakter zróznicowany, czesto przeciwstawny – wiec proces ich wdrazania musi miec charakter pluralistyczny

Warunki realizacji zasady spoleczenstwa obywatelskiego:

∑samoorganizowanie sie – swoboda tworzenia i dzialania partii politycznych, a takze innych organizacji, stowarzyszen, zwiazków, samorzadów.

∑zdolnosc czlonków organizacji do samoograniczenia sie. Istota jest odpowiedzialnosc za losy panstwa i ludzi (np. zamiast tworzyc nowa partie – wstepuje do istniejacej, nie doprowadzam do rozlamu)

∑wolnosc srodków masowego przekazu i zakaz cenzury prewencyjnej

∑wolnosc wyznania

19. Partie polityczne – pojecie i cechy

Partie polityczne to zorganizowane struktury jednoczace obywateli dla formulowania, wyrazania i realizowania celów politycznych, dazace do zdobycia wladzy politycznej w panstwie. Cechy partii politycznych

-czlonkami partii moga byc tylko obywatele polscy

-zrzeszac mozna sie tylko na zasadzie dobrowolnosci i równosci

-celem dzialania partii jest wplywanie metodami demokratycznymi na ksztaltowanie polityki panstwa i sprawowanie wladzy publicznej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

20. Scharakteryzuj zasade podzialu wladz

Zgodnie z Konstytucja RP ustrój RP opiera sie na podziale i równowadze wladzy ustawodawczej, wykonawczej i sadowniczej. Zasada ta jest jedna z gwarancji demokratyzmu ustrojowego

∑Podzial wladz w sensie przedmiotowym (funkcjonalnym) – oznacza wydzielenie pewnych rodzajowo odmiennych sfer dzialania panstwa takich jak:

-stanowienie prawa,

-wykonywanie prawa,

-sadzenie

∑Podzial wladz w sensie podmiotowym – oznacza istnienie trzech odrebnych organów wladzy:

-ustawodawczej,

-wykonawczej

-sadowniczej

∑Podzial wladz w rozumieniu przedmiotowo-podmiotowym – kazdej z trzech wyodrebnionych dziedzin dzialania panstwa powinny odpowiadac trzy oddzielone od siebie grupy organów panstwowych

∑elementem zasady podzialu wladzy jest takze tzw. system hamulców i równowagi – podstawowa zasada rzadzaca stosunkami pomiedzy trzema wladzami jest zasada równosci poszczególnych wladz. Kazda wladza powinna posiadac instrumenty, które pozwalaja jej powstrzymywac, hamowac dzialanie pozostalych wladz

∑koncepcja podzialu wladz nie ma charakteru absolutnego – jej podstawowa trescia jest odrzucenie mozliwosci skumulowania calej wladzy w rekach jednego podmiotu. Przecinanie sie i zazebianie kompetencji nie moze jednak isc zbyt daleko.

21. Koncepcja domnieman kompetencyjnych

Koncepcja domnieman kompetencyjnych opiera sie na ocenie charakteru poszczególnych kompetencji wladczych panstwa. Kompetencje dajace sie okreslic ze wzgledu na ich tresc mozna na zasadzie domnieman przyporzadkowac poszczególnym wladzom. Np. jesli dana kompetencja polega na stanowieniu prawa – to ze swej istoty powinna przypasc organowi ustawodawczemu.

Domniemanie kompetencji moze zostac przelamane tylko wyraznym wskazaniem konstytucyjnym (i to przy zastosowaniu wykladni literalnej – wykluczona jest wykladnia rozszerzajaca)

22. Koncepcja istoty poszczególnych wladz

Koncepcja istoty poszczególnych wladz zaklada, ze istnieje jak gdyby jadro kompetencyjne wladzy ustawodawczej, wykonawczej i sadowniczej, w które inne wladze nie moga wkraczac, gdyz oznaczalo by to przekreslenie zasady podzialu wladz.

23. Jakie znasz modele stosunków miedzy wladza ustawodawcza i wladza wykonawcza?

∑system parlamentarnym (parlamentarno-gabinetowy)

∑system prezydencki

W obu systemach struktura i organizacja wladzy ustawodawczej (parlamentu) sa do siebie zblizone. Odróznia je natomiast struktura wladzy wykonawczej i sposób ujecia jej stosunków z parlamentem.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

24. Scharakteryzuj system parlamentarny

Istota systemu parlamentarnego jest tzw. dualizm egzekutywy – czyli wyodrebnienie w ramach wladzy wykonawczej glowy panstwa (prezydent, monarcha) oraz rzadu z premierem na czele.

∑zadania i kompetencje obu tych cial sa scisle rozgraniczone

∑wladza glowy panstwa ma charakter ograniczony,

∑rzeczywiste kierowanie sprawami panstwowymi nalezy do rzadu, w którym wyeksponowana jest osoba premiera

∑prezydent jest powolywany przez parlament, lub przy decydujacym udziale parlamentu, nie wystepuje wybór prezydenta przez naród

- dlatego prezydent nie zajmuje równorzednej pozycji ustrojowej z parlamentem

∑rzad pochodzi z parlamentu

∑rzad ponosi odpowiedzialnosc polityczna wobec parlamentu i moze zostac zmuszony do dymisji (w przypadku konfliktu z wiekszoscia parlamentarna) – wotum nieufnosci

∑rzad, w porozumieniu z glowa panstwa, moze rozwiazac parlament przed uplywem kadencji – przeciwwaga do wotum nieufnosci

Funkcjonowanie systemu parlamentarnego zalezy wiec od politycznego ukladu sil w parlamencie. Gdy rozpadnie sie koalicja – gabinet, który zostal przez nia powolany równiez upada.

25. Scharakteryzuj system prezydencki – cechy rzadów prezydenckich

Istota systemu prezydenckiego jest jednolitosc egzekutywy – prezydent jest zarazem glowa panstwa jak i szefem rzadu. Nie ma wyodrebnionego urzedu premiera

∑prezydentowi przysluguje bardzo silna pozycja ustrojowa – jest jednoosobowym zwierzchnikiem wladzy ustawodawczej

∑prezydent jest wybierany przez naród – co daje mu legitymacje demokratyczna na równi z parlamentem

∑prezydent powoluje kierowników poszczególnych departamentów, a raz powolani kierownicy sa odpowiedzialni tylko przed prezydentem

∑brak odpowiedzialnosci parlamentarnej ministrów

∑nie wystepuje mozliwosc rozwiazania parlamentu

∑prezydent ponosi odpowiedzialnosc tylko za naruszenie prawa (konstytucyjna)

26. Scharakteryzuj racjonalizacje systemu parlamentarnego

∑zaleznosc rzadu od popierajacej go wiekszosci parlamentarnej

∑ustanowienie róznego rodzaju utrudnien dla obalenia rzadu

-konstruktywne wotum nieufnosci

-wymóg wiekszosci bezwzglednej dla uchwalenia wotum nieufnosci

-mozliwosc polaczenia wotum nieufnosci z rozwiazaniem parlamentu

Koncepcja racjonalizacji opiera sie na systemie kar i nagród: parlament (jego pierwsza izba), w którym istnieje stabilna i wyrazna wiekszosc moze narzucac swoja wole drugiej izbie, czy organom wladzy wykonawczej. Parlament (pierwsza izba), który nie jest w stanie wytworzyc takiej wiekszosci – traci czesc swojej wladzy na rzecz innych organów panstwa.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

27. Parlamentaryzm zracjonalizowany w Polsce

∑organizacja wladzy wykonawczej oparta jest na zasadzie dualizmu egzekutywy

(prezydent + rzad z premierem na czele)

∑rzad i ministrowie ponosza polityczna odpowiedzialnosc przed Sejmem

∑prezydent nie posiada kompetencji, pozwalajacych na przejecie kierowania sprawami rzadowymi

∑wybór prezydenta w wyborach powszechnych – (z systemu prezydenckiego)

∑centralne miejsce w systemie organów panstwowych zajmuje parlament, zwlaszcza Sejm

∑wyrazenie rzadowi wotum nieufnosci moze nastapic tylko przy jednoczesnym powolaniu nowego premiera (w trybie konstruktywnego wotum nieufnosci)

28. Zasada przyrodzonej godnosci czlowieka

Zasada godnosci czlowieka wyznacza nie tylko tresc konstytucyjnych przepisów o wolnosciach i prawach jednostki, ale stanowi tez uniwersalna wartosc, której winien podporzadkowac sie caly system unormowan konstytucyjnych oraz proces ich wykladni i stosowania.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

IV.Konstytucyjny status jednostki

1. Plaszczyzny obowiazywania praw czlowieka

∑plaszczyzna aksjologiczna – nawiazanie do koncepcji naturalnoprawnych – przeswiadczenie, ze istnieje pewien podstawowy katalog praw i wolnosci, wynikajacy z godnosci ludzkiej i który przysluguje kazdej istocie ludzkiej – a prawo pozytywne musi sie im podporzadkowac

∑plaszczyzna miedzynarodowa – uniwersalizacja i internacjonalizacja podstawowych praw i wolnosci – stworzenie norm i precedensów ponadnarodowych, którym musi sie podporzadkowac prawo krajowe

∑plaszczyzna jurysdykcyjna – jurydyzacja podstawowych praw i wolnosci – stworzenie instytucji i procedur sadowych, którym musi sie podporzadkowac wladza ustawodawcza i wykonawcza - rozwój sadownictwa konstytucyjnego

2.

Cechy zasady godnosci czlowieka

∑

przyrodzona i niezbywalna cecha czlowieka

∑

zródlo wolnosci i praw czlowieka i obywatela

∑

nadaje godnosci przymiot nienaruszalnosci

∑

zobowiazuje wladze publiczne do poszanowania i ochrony godnosci czlowieka

3.

Godnosc czlowieka – definicja

Nie da sie zbudowac precyzyjnej definicji godnosci, ale jest mozliwe wskazanie kilku podstawowych elementów tej zasady

∑zródlem godnosci jest prawo naturalne, a nie stanowione (cecha przyrodzona kazdego czlowieka)

∑zasada godnosci jest nienaruszalna – nie mozna sie jej zrzec, ograniczyc, czy zawiesic

– godnosc przysluguje czlowiekowi zawsze, a rola panstwa jest ochrona tej godnosci

∑godnosc przysluguje kazdemu czlowiekowi i w jednakowym stopniu (niedopuszczalne jest stopniowanie godnosci np. w zaleznosci od rasy, obywatelstwa, wyksztalcenia, itp.)

∑godnosc czlowieka jest fundamentem calego porzadku konstytucyjnego – wszystkie pozostale zasady, poszczególne konkretne prawa i wolnosci, oraz wszystkie inne normy, zasady i wartosci konstytucyjne musza byc interpretowane i stosowane na tle zasady godnosci

∑istota godnosci czlowieka jest jego podmiotowosc (autonomia) – swoboda postepowania zgodnie z wlasna wola, wewnetrznego samookreslenia. Autonomia ta musi uwzgledniac autonomie innych ludzi. Istnieja jednak pewne granice ograniczen, których przekroczenie przekresli godnosc czlowieka (aspekt pozytywny)

∑godnosc czlowieka oznacza zakaz poddawania czlowieka takim sytuacjom, które mogly by te godnosc naruszyc (aspekt negatywny)

4. Wyjasnij na czym polega wolnosc czlowieka

Wolnosc – polega na tym, ze w granicach wyznaczonych przez prawo mozemy zachowywac sie swobodnie (np. wolnosc wypowiedzi, nauczania). Istnieje wiec zakaz zmuszania kogokolwiek do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje, przy czym kazdy moze korzystac ze swojej wolnosci w taki sposób, by szanowac wolnosci i prawa innych.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

5. Zasada wolnosci w ujeciu formalnym

Formalne pojmowanie zasady wolnosci to wolnosc jako zakres swobody, wyznaczonej prawem. Skladaja sie na nie:

∑zasada wolnosci w znaczeniu pozytywnym – swoboda czynienia wszystkiego, co nie jest przez prawo zakazane – czlowiek nie musi wskazywac podstawy swego dzialania, a dla skrepowania jego dzialan konieczne jest wskazanie podstawy prawnej tego zakazu

∑Zasada wolnosci w znaczeniu negatywnym – nalozenie na jednostke nakazu podjecia okreslonego dzialania moze nastapic jedynie wtedy, kiedy prawo to przewiduje

6.

Na czym polega zasada równosci, wyrazona w Konstytucji RP?

∑

wszyscy sa równi wobec prawa

∑

wszyscy maja prawo do równego traktowania przez wladze publiczne

∑

zakaz dyskryminowania kogokolwiek w zyciu politycznym, spolecznym i gospodarczym

7.

Charakterystyka zasady równosci

∑zasada równosci oznacza:

-równosc wszystkich wobec prawa (nakaz równego traktowania przez organy wladzy publicznej)

-równosc w prawie (zakaz uwzgledniania zasady równosci przy ksztaltowaniu tresci obowiazujacego prawa)

∑zasada równosci oznacza nakaz jednakowego traktowania podmiotów i sytuacji podobnych, co oznacza rózne traktowanie podmiotów i sytuacji nie majacych podobnego charakteru

∑zasada równosci odnosi sie do sytuacji prawnej adresata (nie socjalno-ekonomicznej)

∑zasada równosci nie ma charakteru bezwzglednego – w pewnych sytuacjach dozwolone jest róznicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych (ale tylko uzasadnione)

∑zasada równosci musi byc rozpatrywana w scislym zwiazku z zasada sprawiedliwosci spolecznej

∑zasada równosci ma charakter uniwersalny – odnosi sie do wszelkich dziedzin funkcjonowania spoleczenstwa

8.Jakie podmioty zbiorowe wymienia Konstytucja w rozdziale „wolnosci, prawa i obowiazki czlowieka i obywatela”?

-partie polityczne,

-koscioly,

-zwiazki zawodowe,

-organizacje mniejszosci narodowych i etnicznych.

9.Na czym polega horyzontalne dzialanie konstytucyjnych praw i wolnosci

Horyzontalne dzialanie konstytucyjnych praw i wolnosci polega na mozliwosci bezposredniego powolania przepisu konstytucyjnego jako podstawy zadania okreslonego zachowania od innej osoby fizycznej, czy prawnej (nie bedacej wladza publiczna).

Polska konstytucja nie daje jasnej odpowiedzi na ty pytanie, a w orzecznictwie nie zaznaczylo sie szersze uznanie tej koncepcji.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

10. Istota ograniczen praw i wolnosci konstytucyjnych

Kazda ustawa wprowadzajaca ograniczenia praw i wolnosci jednostki musi sluzyc ochronie interesu publicznego (ochrona bezpieczenstwa panstwa, porzadku publicznego, srodowiska, zdrowia publicznego, moralnosci publicznej, wolnosci i praw innych osób), a brak takiego powiazania materialnego przesadza o braku konstytucyjnej podstawy do ustanowienia ograniczen (niekonstytucyjnosci danej regulacji)

11.Zasady ustanawiania ograniczen w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw i wolnosci

∑ograniczenia materialne - ograniczenia te moga byc ustanawiane tylko dla ochrony waznego interesu publicznego, musza dotyczyc jednej z szesciu wartosci:

-bezpieczenstwa panstwa

-porzadku publicznego

-srodowiska

-zdrowia publicznego

-moralnosci publicznej

-wolnosci i praw innych osób

∑ograniczenia formalne - ograniczenia te moga byc ustanawiane tylko w ustawie

∑ograniczenia moga byc wprowadzane tylko w koniecznym zakresie. Nalezy tu wymienic zasade proporcjonalnosci, oraz koncepcje istoty poszczególnych praw i wolnosci.

12. Wyjasnij na czym polega zasada proporcjonalnosci

Istota zasady proporcjonalnosci jest zakaz nadmiernej ingerencji, czyli uznanie, ze jesli musza byc ustanawiane ograniczenia praw i wolnosci jednostki – to moga one nastepowac tylko w zakresie niezbednym (minimalnie koniecznym).

Miara jest tu ustalenie rangi interesu publicznego, któremu dane ograniczenie ma sluzyc i rangi prawa czy wolnosci indywidualnej, której ograniczenie to ma dotykac.

Ograniczenia nie moga naruszac istoty wolnosci i praw – zastosowanie ograniczen nie moze powodowac tego, ze prawa i wolnosci zostana pozbawione tresci (wyjatek stanowi wywlaszczenie)

13. Wyjasnij na czym polega koncepcja istoty poszczególnych praw i wolnosci

Koncepcja istoty praw i wolnosci opiera sie na zalozeniu, ze w ramach kazdego konkretnego prawa mozna wyodrebnic:

-pewne elementy podstawowe (rdzen), bez których to prawo, czy wolnosc nie bedzie mogla istniec,

-oraz pewne elementy dodatkowe, które moga byc modyfikowane bez zniszczenia tozsamosci danego prawa czy wolnosci.

Koncepcja istoty praw i wolnosci polega na tym, iz te ograniczenia nie moga naruszac istoty tych praw i wolnosci – a wiec nie moga naruszac rdzenia praw i wolnosci

14. Podaj przyklad ingerencji w istote prawa wlasnosci

Wywlaszczenie – oznacza calkowite pozbawienie prawa wlasnosci i dlatego jest dopuszczalne tylko na cele publiczne i za slusznym odszkodowaniem. Poniewaz jest z natury rzeczy ingerencja w istote prawa wlasnosci – musi znajdowac odrebna podstawe konstytucyjna.

19.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

15. Na czym polega dwuwarstwowe pojmowanie norm o prawach jednostki?

Oznacza to, ze kazdy przepis konstytucyjny, wyrazajacy konkretne prawo, czy wolnosc musi byc rozumiany jednoczesnie jako:

∑prawo podmiotowe – konkretne uprawnienie przyslugujace jednostce wobec wladz publicznych, a czasem wobec innych podmiotów

-wolnosc – rodzaca obowiazek powstrzymania sie wladz publicznych od dzialan utrudniajacych korzystanie z tej wolnosci

-prawo – rodzace po stronie wladz publicznych obowiazek podejmowania konkretnych dzialan

∑wytyczna dzialania dla systemu wladz publicznych, wyrazajaca okreslona wartosc, której realizacja jest ogólnym obowiazkiem wszystkich wladz publicznych. Dzialania wladz publicznych musza sluzyc urzeczywistnianiu tego systemu wartosci i umozliwiac jednostce realne korzystanie z przyslugujacych jej praw i wolnosci.

Przyklad – wolnosc wyrazania pogladów – jako prawo podmiotowe kazdego czlowieka do wyrazania pogladów i opinii oraz jako obowiazek wladzy stworzenia prawnej i politycznej infrastruktury pozwalajacej na realizacje tej wolnosci.

16. Istota wolnosci i praw czlowieka i obywatela

Istota ustanowionych praw i wolnosci czlowieka i obywatela jest ograniczenie swobody regulacyjnej ustawodawcy zwyklego i rozszerzenie mozliwosci bezposredniego stosowania przepisów konstytucyjnych przez sady.

17. Przedstaw przedmiotowa klasyfikacje praw i wolnosci jednostki w Konstytucji RP

∑wolnosci i prawa osobiste

∑wolnosci i prawa polityczne

∑wolnosci i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

Kilka przepisów poswiecono okresleniu jednostki wobec panstwa

18. Wymien katalog praw i wolnosci osobistych

Prawa i wolnosci osobiste ujete sa w zasadzie jako prawa czlowieka – wiec ich podmiotem jest kazdy, znajdujacy sie pod wladza panstwa polskiego. Naleza do nich:

∑prawo do zycia

∑nietykalnosc osobista

∑prawo do rzetelnej procedury sadowej

∑prawo do ochrony prywatnosci

∑wolnosc przemieszczania sie

∑wolnosc sumienia i religii

∑wolnosc wyrazania pogladów i opinii

∑prawo do uzyskania azylu lub statusu uchodzcy

Wymien katalog praw i wolnosci politycznych

Prawa i wolnosci polityczne maja zróznicowany charakter – czesc z nich pojmowana jest jako prawa czlowieka, czesc przyznana zostala tylko obywatelom polskim (zwiazane z udzialem z zyciu publicznym). Naleza do nich:

∑prawa zwiazane z udzialem w zyciu publicznym

∑wolnosc zgromadzen

∑wolnosc zrzeszania sie

-wolnosc tworzenia i dzialania partii politycznych

-wolnosc tworzenia i dzialania zwiazków zawodowych

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-wolnosc tworzenia i dzialania organizacji pracodawców oraz organizacji spoleczno- zawodowych rolników.

20.Katalog praw i wolnosci ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych

Prawa i wolnosci ekonomiczne, socjalne i kulturalne maja postac zasad polityki panstwa, a nie konkretnie ujetych praw jednostek. Naleza do nich:

∑prawo wlasnosci

∑swoboda dzialalnosci gospodarczej

∑uprawnienia pracownicze

∑prawo do zabezpieczenia spolecznego

∑prawo do ochrony zdrowia

∑prawo do nauki

∑prawo do informacji o stanie i ochronie srodowiska

21. Na czym polega nietykalnosc osobista

∑zakaz poddawania eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrazonej zgody

∑zakaz poddawania torturom, okrutnemu, nieludzkiemu lub ponizajacemu traktowaniu i karaniu

-zakaz stosowania kar cielesnych

∑zakaz pozbawiania wolnosci, z wyjatkiem przypadków okreslonych ustawowo

∑nienaruszalnosc mieszkania

-przeszukanie mieszkania, pomieszczenia, czy pojazdu moze nastapic tylko w przypadkach okreslonych w ustawie

22. Na czym polega prawo do rzetelnej procedury sadowej

∑na prawie do sadu – odnoszacym sie do wszelkich spraw i sporów, w których jednostka jest strona (karne, cywilne, administracyjne)

∑na prawie do obrony – odnoszacym sie do sytuacji jednostki w postepowaniu karnym

-praw do obroncy z urzedu, prawo do wyboru adwokata

-nullum crimen, nulla poena sine lege

-zasada domniemania niewinnosci

-wylaczenie przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkosci

-zawieszenie przedawnienia w stosunku do przestepstw nie sciganych z przyczyn politycznych, do czasu ustania tych przyczyn

23. Na czym polega prawo do ochrony prywatnosci?

∑prawo do ochrony zycia prywatnego

∑prawo do ochrony zycia rodzinnego

∑prawo do ochrony czci i dobrego imienia

∑prawo do decydowania o swoim zyciu osobistym

∑zakaz zmuszania przez organy wladzy publicznej do ujawniania swojego swiatopogladu, przekonan religijnych lub wyznania

∑prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z wlasnymi przekonaniami

∑ograniczenie ujawniania, pozyskiwania i dostepnosci informacji o osobach prywatnych

24. Na czym polega wolnosc przemieszczania sie?

∑Wolnosci o charakterze wzglednym (moga podlegac ograniczeniom okreslonym w ustawie)

-na swobodzie przemieszczania sie po terytorium RP

-swobodzie wyboru miejsca zamieszkania i pobytu

-swobodzie opuszczania terytorium RP (prawo do paszportu)

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑ Wolnosci o charakterze bezwzglednym – nie podlegaja ograniczeniom z jakiegokolwiek powodu

-zakaz banicji – czyli wydalania z kraju lub zakazu powrotu do kraju

-zakaz ekstradycji – czyli wydania danej osoby obcemu panstwu na zadanie jego wladz, w celu postawienia jej tam przed sadem, lub wykonania orzeczonej juz kary

-procedura ta jest wylaczona wobec Europejskiego Nakazu Aresztowania

-w stosunku do cudzoziemców istnieje zakaz ekstradycji osób podejrzanych o popelnienie przestepstwa z przyczyn politycznych, bez uzycia przemocy, oraz gdy zachodzi obawa, ze osoba wydana obcemu panstwu zostanie tam poddana nieludzkiemu traktowaniu, lub zostanie pozbawiona rzetelnej procedury sadowej

-prawo osiedlenia sie na terytorium RP przez osoby, których pochodzenie zostanie stwierdzone zgodnie z ustawa

25.Na czym polega konstytucyjna wolnosc sumienia i religii?

Wolnosc religii polega na

∑wolnosci wyznawania lub przyjmowania religii wg wlasnego wyboru

-prawo do prowadzenia zycia zgodnego ze wskazaniami wyznawanej religii

-prawo do odmowy sluzby wojskowej z uwagi na przekonania religijne

∑swobodzie uzewnetrzniania religii, uprawiania kultu, modlitwy, uczestniczenia w obrzedach, nauczania i praktykowania

∑swobodzie posiadania swiatyn i innych miejsc kultu

∑prawie wierzacych do korzystania z pomocy religijnej wszedzie tam, gdzie sie znajduja (np. wiezniowie, zolnierze, uczniowie)

∑prawie rodziców do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego zgodnie ze swoimi przekonaniami

Wolnosc sumienia polega na:

∑swobodzie swiatopogladowej – kazdy moze przyjmowac wybrany przez siebie zespól pogladów i regul moralnych, filozoficznych i spolecznych

26. Na czym polega wolnosc wyrazania pogladów i opinii

∑wolnosc wyrazania pogladów, pozyskiwania informacji, rozpowszechniania informacji

∑wolnosc prasy i druku

∑zakaz cenzury prewencyjnej

∑zakaz koncesjonowania prasy

∑wolnosc twórczosci artystycznej, badan naukowych, oglaszania ich wyników, nauczania

27.Na czym polega prawo udzialu w zyciu publicznym?

-prawo glosowania w wyborach i referendach

-prawo kandydowania w wyborach

-prawo inicjatywy ustawodawczej

-prawo dostepu do sluzby publicznej – w tym dostep do sluzby wojskowej

-prawo do uzyskania informacji o dzialalnosci organów wladzy publicznej oraz osób pelniacych funkcje publiczne

-prawo skladania petycji, wniosków i skarg w interesie publicznym, wlasnym i osób trzecich

28.Na czym polega konstytucyjna wolnosc zgromadzen?

Wolnosc zgromadzen obejmuje swobode organizowania zgromadzen, a takze swobode uczestniczenia w nich. Warunkiem jest jednak pokojowy charakter zgromadzenia

Prawo konstytucyjne - opracowanie

29. Na czym polega konstytucyjna wolnosc zrzeszania sie?

Konstytucyjna wolnosc zrzeszania sie dotyczy swobody zakladania zrzeszen i swobody uczestniczenia w nich. Formy prawne zrzeszen:

∑zwiazki zawodowe,

∑organizacje spoleczno-zawodowe rolników, organizacje pracodawców

∑stowarzyszenia

∑ruchy obywatelskie

∑fundacje

∑partie polityczne

Cele i dzialalnosc zrzeszenia nie moga byc jednak sprzeczne z konstytucja, zwlaszcza dotyczy to zakazu odwolywania sie do totalitaryzmu, komunizmu, nazizmu, faszyzmu, nienawisci rasowej, etnicznej, narodowosciowej. Zakazane jest stosowanie przemocy w celu uzyskania wladzy lub wplywu na polityke, oraz utajnienie struktur i czlonkowstwa.

30. Charakterystyka konstytucyjnego prawa wlasnosci

∑kazdy ma prawo do wlasnosci, innych praw majatkowych oraz prawo dziedziczenia

∑wlasnosc, inne prawa majatkowe i prawo do dziedziczenia podlegaja ochronie prawnej - zagwarantowanie ochrony wlasnosci jest konstytucyjna powinnoscia panstwa

∑wlasnosc moze byc ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa wlasnosci

∑wywlaszczenie – czyli przymusowe pozbawienie wlasnosci lub innych praw majatkowych na nieruchomosciach jest dopuszczalne tylko na cele publiczne i tylko za slusznym odszkodowaniem

∑przepadek rzeczy moze nastapic tylko w przypadkach okreslonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sadu

∑kazdy ma prawo do wynagrodzenia szkody wyrzadzonej przez niezgodne z prawem dzialanie organu wladzy publicznej.

31. Na czym polegaja uprawnienia pracownicze wynikajace z konstytucji?

Konstytucja nie przyznaje obywatelom prawa do pracy – z uwagi na nierealnosc realizacji.

Formuluje natomiast ogólna zasade „praca znajduje sie pod ochrona RP”.

∑nakaz zmierzania do pelnego zatrudnienia

∑nakaz realizacji programów zwalczania bezrobocia

∑nakaz organizowania szkolenia zawodowego oraz robót publicznych

∑wolnosc wyboru i wykonywania zawodu

∑wolnosc wyboru miejsca pracy

∑prawo do minimalnego wynagrodzenia

∑prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

∑prawo do wypoczynku

∑prawo do koalicji – organizowania sie w zwiazki zawodowe

32. Na czym polega prawo do zabezpieczenia spolecznego?

∑prawo to dotyczy tylko obywateli

∑odnosi sie do sytuacji niezdolnosci do pracy ze wzgledu na chorobe lub inwalidztwo, do sytuacji osiagniecia wieku emerytalnego, niezawinionego bezrobocia

∑dodatkowo konstytucja ustanawia prawo do szczególnej pomocy ze strony panstwa dla rodzin znajdujacych sie w trudnej sytuacji materialnej i spolecznej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

33. Na czym polega prawo do ochrony zdrowia?

∑prawo to przysluguje kazdemu

∑obywatele maja równy dostep do swiadczen opieki zdrowotnej, finansowanych ze srodków publicznych

∑panstwo ma obowiazek stworzenia i utrzymywania publicznej sluzby zdrowia

∑panstwo ma obowiazek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciezarnym, osobom niepelnosprawnym, w podeszlym wieku

∑panstwo ma obowiazek zwalczania chorób epidemicznych, zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji srodowiska, popierania rozwoju kultury fizycznej

34. Na czym polega konstytucyjne prawo do nauki?

∑obowiazek nauki do 18 roku zycia

∑nauka w szkolach musi miec charakter nieodplatny

∑nakaz zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostepu do wyksztalcenia oraz tworzenia systemów pomocy dla uczniów i studentów

∑wolnosc wyboru szkoly publicznej lub innej

∑wolnosc tworzenia szkól niepublicznych wszystkich szczebli (przy panstwowym nadzorze pedagogicznym)

∑wolnosc nauczania – okreslania nauczanych tresci

35. Wymien znane ci srodki ochrony praw i wolnosci

∑droga sadowa – podstawowy srodek ochrony – tylko w tej procedurze mozliwe jest dochodzenie praw przez jednostke. Konstytucja zakazuje zamykania drogi sadowej dla dochodzenia naruszonych praw i wolnosci

- w tym dwuinstancyjnosc

∑skarga konstytucyjna – skarge moze kazdy wniesc bezposrednio do TK w razie naruszenia jego konstytucyjnych praw i wolnosci ostatecznym orzeczeniem wydanym przez sad lub organ administracji publicznej (mozna ja kierowac tylko przeciwko normie prawnej, bedacej podstawa orzeczenia)

∑wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich - z takim wnioskiem moze wystapic kazdy o pomoc w ochronie swych wolnosci i praw naruszonych przez organy wladzy publicznej

∑prawo do odszkodowania – za dzialania organów panstwa

36. Wymien konstytucyjne obowiazki jednostki

∑obowiazek wiernosci RP – w tym:

-obowiazek troski o dobro wspólne

-obrona Ojczyzny

-obowiazek sluzby wojskowej

Podmiotami tych obowiazków sa tylko obywatele polscy.

∑obowiazek przestrzegania prawa RP – odnosi sie do wszystkich pozostajacych w obszarze obowiazywania tego prawa

∑obowiazek ponoszenia ciezarów i swiadczen publicznych, w tym podatków – odnosi sie do wszystkich

∑obowiazek dbalosci o stan srodowiska

Prawo konstytucyjne - opracowanie

V. Zródla prawa

1. Na czym polega hierarchiczna budowa systemu zródel prawa

Hierarchiczna budowa systemu zródel prawa polega na ujeciu zródel prawa powszechnie obowiazujacego w system zbudowany na zasadzie wzajemnego podporzadkowania i usytuowaniu konstytucji i ustaw na szczycie tej hierarchii. System ten wyjasnia jakie miejsce w systemie zródel prawa zajmuja poszczególne typy aktów prawa i wymaga by akty nizszego rzedu byly zgodne i podporzadkowane aktom wyzszego rzedu.

2. Na czym polega dualistyczny charakter systemu prawa?

Na rozróznieniu przepisów prawa powszechnie obowiazujacego od przepisów o charakterze wewnetrznym.

3. Na czym polega dychotomiczny charakter podzialu zródel prawa?

Kazdy akt normatywny musi miec postac albo aktu powszechnie obowiazujacego albo aktu prawa wewnetrznego

4. Na czym polega istota przepisów powszechnie obowiazujacych?

Istota przepisów prawa powszechnie obowiazujacego jest ich zakres obowiazywania – moga one wiazac wszystkie podmioty w panstwie. Moga ksztaltowac sytuacje prawna obywateli i podmiotów podobnych, stowarzyszen, organizacji a takze poszczególnych segmentów aparatu wladzy publicznej.

5. Na czym polega istota zamknietego systemu zródel prawa?

Zamkniecie systemu zródel prawa powszechnie obowiazujacego nastapilo w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym.

Idea zamknietego systemu zródel prawa polega na ustaleniu, ze przepisy prawa moga byc stanowione tylko przez organy enumeratywnie w konstytucji wymienione i tylko w formach

(typach aktów) przewidzianych przez konstytucje.

6. Zamkniety system zródel prawa w aspekcie przedmiotowym

Konstytucyjne wyliczenie zródel prawa powszechnie obowiazujacego ma charakter enumeratywny, a ustawy zwykle nie moga go rozszerzac (katalog zamkniety):

∑konstytucja

∑ustawy

∑ratyfikowane umowy miedzynarodowe

∑rozporzadzenia

∑akty prawa miejscowego, na obszarze dzialania organów, które je ustanowily

7. Zamkniety system zródel prawa w aspekcie podmiotowym

Konstytucja wymienia w sposób wyczerpujacy katalog organów upowaznionych na szczeblu centralnym do stanowienia powszechnie obowiazujacego prawa

∑na poziomie konstytucyjnym – wylacznie parlament, w szczególnej procedurze

∑na poziomie ustaw zwyklych – wylacznie parlament; a w sytuacji nadzwyczajnej prezydent moze wydac rozporzadzenie z moca ustawy

∑na poziomie rozporzadzen – organy, którym konstytucja przyznala taka kompetencje:

-prezydent

-Rada Ministrów

-prezes Rady Ministrów

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-ministrowie kierujacy okreslonymi dzialami administracji rzadowej

-przewodniczacy komitetów

-KRdRiT

∑na poziomie prawa miejscowego – organy samorzadu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rzadowej

8. Co to oznacza pojecie „samoistny charakter aktów prawnych”?

Samoistny charakter aktów prawnych oznacza, ze akty moga byc wydawane w ramach ogólnej kompetencji organu uprawnionego do ich stanowienia – nie jest w tym celu konieczne zadne szczególowe upowaznienie.

W polskim porzadku prawnym do takich aktów naleza:

-konstytucja

-ustawy,

-ratyfikowane umowy miedzynarodowe.

9.Istota aktów wykonawczych

Istota aktów wykonawczych polega na tym, ze moga one byc wydawane tylko na podstawie upowazniania ustawowego, szczególowego pod wzgledem podmiotowym, przedmiotowym i tresciowym.

10. Istota aktów prawa wewnetrznego

Istota aktów prawa wewnetrznego jest ograniczony zakres ich obowiazywania – moga byc kierowane tylko do jednostek organizacyjnie podporzadkowanych organowi wydajacemu te akty.

Zakres aktu wewnetrznego nie moze w zaden sposób dotyczyc podmiotów, które nie sa podlegle organowi, który wydaje takie akty.

11. Rodzaje aktów prawa wewnetrznego

Wyliczenie aktów prawa wewnetrznego nie ma charakteru zamknietego. System ten ma charakter otwarty i choc Konstytucja wymienia tylko:

∑uchwaly Rady Ministrów

∑zarzadzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów

to nie ma konstytucyjnego zakazu, by przepisy ustawowe upowaznialy inne podmioty do stanowienia zarzadzen, uchwal, czy aktów inaczej nazwanych.

12. Kto moze wydawac akty prawa wewnetrznego?

Akty prawa wewnetrznego moze wydawac kazdy organ wladzy publicznej, o ile istnieja organizacyjnie mu podporzadkowane jednostki i o ile kompetencja do wydawania takich aktów jest przewidziana w ustawie

13. Wymagania stawiane aktom prawa wewnetrznego

Kazdy akt prawa wewnetrznego:

∑moze byc adresowany tylko do jednostek organizacyjnych podleglych organowi wydajacemu ten akt

∑moze obowiazywac tylko te jednostki, a nie moze dzialac na zewnatrz, w szczególnosci nie moze byc podstawa do wydawania decyzji wobec obywateli, osób prawnych i innych podmiotów

∑moze byc wydawany tylko w ramach ustawy, która musi okreslac kompetencje danego organu do wydawania aktów prawa wewnetrznego

∑musi byc zgodny z powszechnie obowiazujacym prawem

Prawo konstytucyjne - opracowanie

14.Wskaz podstawowe róznice pomiedzy aktami prawa wewnetrznego a powszechnie obowiazujacego

∑ujecie kregu adresatów

-akty prawa powszechnie obowiazujacego kierowane sa do wszystkich obywateli, osób prawnych i innych podmiotów

-akty prawa wewnetrznego kierowane sa tylko do jednostek organizacyjnie podleglych organowi wydajacemu ten akt

∑tresc regulacji

-akty prawa wewnetrznego nie moga ksztaltowac sytuacji prawnej obywateli

-akty prawa powszechnie obowiazujacego moga ksztaltowac sytuacje prawna obywateli, w szczególnosci moga nakladac obowiazki, obciazenia, takze uprawnienia

15. Na czym polega zasada hierarchicznej budowy systemu zródel prawa?

Zasada ta oznacza, ze kazdemu typowi aktu normatywnego przysluguje okreslona ranga w stosunku do typów pozostalych, a wiec mozna mówic o aktach normatywnych wyzszej i nizszej rangi.

16. Podstawowymi konsekwencjami hierarchizacji sa:

∑wymóg zgodnosci aktów nizszego szczebla z aktami wyzszego szczebla

∑wymóg, by uchylenie, zmiana lub zawieszenie aktu danego szczebla moglo dokonac sie tylko przez wydanie nowego aktu tego samego lub wyzszego szczebla

∑zakaz normowania pewnych materii przez akty ponizej pewnego szczebla (koncepcja wylacznosci ustawy)

∑zakaz wydawania aktów najnizszego szczebla bez uprzednio udzielonego upowaznienia w akcie wyzszego szczebla (akty wykonawcze)

17. Wymien cztery zasadnicze szczeble zródel powszechnie obowiazujacego prawa

∑szczebel konstytucyjny – gdzie wystepuje jedynie konstytucja jako ustawa zasadnicza o najwyzszej mocy prawnej

∑szczebel umów miedzynarodowych, ratyfikowanych – obecnie obejmuje takze tzw. pochodne prawo wspólnotowe

∑szczebel ustawowy – obejmuje wszystkie typy ustaw, oraz rozporzadzenia z moca ustawy wydawane przez prezydenta RP w sytuacji stanu nadzwyczajnego

∑szczebel rozporzadzen – jako jedynych podstawowych aktów o charakterze powszechnie obowiazujacym, wydawanych na poziomie centralnym.

18.

Ustawy konstytucyjne – cechy

∑

maja moc prawna równa mocy konstytucji

∑

moga uzupelniac, zmieniac i zawieszac unormowania zawarte w samej konstytucji

∑

uchwalane w takim samym trybie jaki obowiazuje przy zmianie konstytucji

∑

ustawy konstytucyjne reguluja tylko okreslone i wasko ujete zagadnienia

∑

w obecnym stanie prawnym Konstytucja nie przewiduje istnienia ustaw konstytucyjnych

19.

Co to jest ustawa? Cechy ustawy

∑akt parlamentu

∑o charakterze normatywnym

∑zajmuje najwyzsze miejsce w hierarchii aktów prawnych, zaraz po konstytucji

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑ma nieograniczony zakres przedmiotowy regulacji, przy czym niektóre materie moga byc regulowane tylko w drodze ustawy

∑dochodzi do skutku w szczególnej procedurze

20. Na czym polega szczególna moc prawna ustawy?

∑zajmuje najwyzsze miejsce w hierarchii aktów prawa krajowego, zaraz po konstytucji

∑ustawa ma samoistnie moc powszechnie obowiazujaca – do jej wydania nie jest potrzebne

zadne szczególne upowaznienie

∑ustawa moze byc zmieniona, uchylona lub zawieszona tylko przez inna norme ustawowa

∑ustawa moze zmieniac, uchylac, zawieszac kazda inna norme prawna prawa krajowego

∑wydawanie innych aktów normatywnych prawa krajowego jest dopuszczalne tylko na podstawie szczególowego upowaznienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania

21. Zakres ustawy

∑Jakie materie moga byc regulowane przez ustawy?

-Ustawa jest aktem o nieograniczonym zakresie przedmiotowym. Oznacza to, ze moze regulowac wszelkie materie, byle tylko zachowac normatywny charakter jej postanowien i pozostac w zgodzie z konstytucja i umowami miedzynarodowymi. Przyjmuje sie tu domniemanie kompetencji ustawodawczej parlamentu

∑Jakie materie nie moga byc regulowane przez ustawy?

-spod regulacji ustawowej wylaczone sa materie zastrzezone dla regulaminu Sejmu i Senatu oraz regulaminu Zgromadzenia Narodowego.

∑Jakie sprawy moga byc regulowane tylko przez ustawy?

-wylacznosc ustawy – dotyczy przede wszystkim regulacji dotyczacych sytuacji prawnej jednostki (sfera praw i wolosci obywateli) – kryterium materialne

-dla stanowienia norm powszechnie obowiazujacego prawa zawsze wymagana jest forma ustawy lub rozporzadzenia jako aktu wykonawczego do ustawy – kryterium formalne

22. Co to jest rozporzadzenie? Cechy rozporzadzenia normatywnego

Rozporzadzenie to akt normatywny nizszej rangi, którego celem jest wykonanie (konkretyzacja) okreslonych postanowien ustawy.

Cechy rozporzadzenia:

∑akt normatywny

∑jest zródlem prawa powszechnie obowiazujacego

∑wydawany przez organy wskazane w konstytucji

∑do jego wydania konieczne jest szczególowe upowaznienie zawarte w ustawie

∑wydawany w celu wykonania ustawy

∑upowaznienie do wydania rozporzadzenia musi zawierac szczególowe wytyczne okreslajace

-organ upowazniony do wydania rozporzadzenia

-zakres spraw przekazanych do unormowania

-wytyczne dotyczace tresci aktu

∑musi byc publikowane we wlasciwym dzienniku publikacyjnym

∑podmiot upowazniony do wydania rozporzadzenia nie moze przekazac tej kompetencji innemu podmiotowi

Prawo konstytucyjne - opracowanie

23.

Podmioty uprawnione do wydawania rozporzadzen

∑

prezydent

∑

Rada Ministrów

∑

Prezes Rady Ministrów

∑

ministrowie kierujacy poszczególnymi dzialami administracji i przewodniczacy

 

komitetów

∑

KRdRiT

24.

Na czym polega powszechnie obowiazujacy charakter rozporzadzen?

∑rozporzadzenia moga dotykac sytuacji prawnej obywateli, osób prawnych, czy samorzadów

∑moga rodzic obowiazek wykonywania i stanowic podstawe prawna do wydawania aktów i decyzji administracyjnych o indywidualnym charakterze

∑maja zarazem charakter podstawowych aktów wykonawczych

25.Co to znaczy, ze rozporzadzenia sa wydawane na podstawie szczególowego upowaznienia w ustawie?

∑Oznacza to, ze rozporzadzenie moze byc wydane tylko na podstawie ustawy – czyli w ustawie musi byc zamieszczony przepis ustalajacy kompetencje danego organy do wydania rozporzadzenia (tzw. upowaznienie)

26.Rodzaje upowaznienia zawartego w ustawie o wydania rozporzadzenia

∑ upowaznienia fakultatywne – pozwalaja na wydanie rozporzadzenia ∑ upowaznienia obligatoryjne – nakazuja wydanie rozporzadzenia

27.Na czym polega wymóg szczególowosci ustawowego upowaznienia do wydania

rozporzadzenia

∑szczególowosc podmiotowa – upowaznienie musi wskazywac organ uprawniony lub zobowiazany do wydania rozporzadzenia (jeden z tych, które konstytucja wymienia jako kompetentne do wydawania rozporzadzen)

∑szczególowosc przedmiotowa – upowaznienie musi wskazywac zakres spraw przekazanych do regulacji. Organ stanowiacy rozporzadzenie moze normowac tylko te materie, które mieszcza sie w tym zakresie (zakaz interpretacji rozszerzajacej i zakaz domniemania kompetencji prawodawczej)

∑szczególowosc tresciowa – upowaznienie musi okreslac wytyczne dotyczace tresci rozporzadzenia, które nie moga sie sprzeciwiac ogólnemu celowi danej ustawy

-wytyczne musza dotyczyc materialnego ksztaltu regulacji wykonawczej

-wytyczne moga przybrac rózna postac redakcyjna

-stopien szczególowosci zalezy od regulowanej materii

-wytyczne nie moga miec czysto blankietowego charakteru

-wytyczne musza dotyczyc odrebnie kazdej ze szczególowych materii, których regulacja ma nastapic w rozporzadzeniu

-wytyczne powinny, ale nie musza byc zawarte w przepisie upowazniajacym

28. Na czym polega zakaz subdelegacji?

Zakaz subdelegacji polega na tym, ze tylko organ wymieniony w upowaznieniu moze wydawac rozporzadzenia w danej sprawie. Organ ten nie moze przekazywac tej kompetencji innemu organowi.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

29. Wymagania, jakim podlegaja rozporzadzenia

∑rozporzadzenie musi byc oparte na podstawie ustawowej (zakaz stanowienia rozporzadzen samoistnych

∑regulacja rozporzadzenia musi byc utrzymana w ramach wskazanych przez upowaznienie

∑tresc i cel rozporzadzenia musza byc zdeterminowane przez cel ustawy, która to rozporzadzenie wykonuje

∑rozporzadzenie nie moze byc sprzeczne z unormowaniami o randze ustawowej (ze wszystkimi ustawami w obowiazujacym systemie prawa)

Rozporzadzenie musi byc opublikowane w Dzienniku Ustaw.

30. Na czym polega kontrola wladzy sadowniczej nad rozporzadzeniami?

Rozporzadzenia moga zostac zakwestionowane przed:

∑TK – który moze orzec o generalnej utracie mocy obowiazujacej rozporzadzenia lub jego przepisów sprzecznych z ustawami, ratyfikowanymi umowami miedzynarodowymi

∑sadami powszechnymi badz administracyjnymi – sad moze w uzasadnionych przypadkach odmówic zastosowania rozporzadzenia w sprawie, traktujac je jako nieistniejace (sedziowie podlegaja tylko konstytucji oraz ustawom, ale nie rozporzadzeniom)

31.Kto moze stanowic przepisy prawa miejscowego o powszechnie obowiazujacym charakterze?

∑organy samorzadu terytorialnego

∑terenowe organy administracji rzadowej

32. Zakres obowiazywania prawa miejscowego

Akty prawa miejscowego maja charakter aktów prawa powszechnie obowiazujacego, ale tylko na obszarze wlasciwosci organu, który te akty ustanawia

33. Istota aktów prawa miejscowego

Istota aktów prawa miejscowego jest ich odniesienie tylko do jednostek organizacyjnie podleglych organowi wydajacemu te akty.

34. Wymien typy aktów prawa miejscowego o powszechnie obowiazujacym charakterze

∑przepisy wykonawcze do odrebnych ustaw – konieczne jest wówczas istnienie upowaznienia zawartego w ustawie, które wskazuje organ wladzy lokalnej i materie do uregulowania

∑przepisy porzadkowe – wydawane na podstawie ogólnej kompetencji wyrazonej w przepisach ustaw o poszczególnych szczeblach samorzadu terytorialnego – przepisy te moga byc wydawane, jezeli jest to niezbedne do ochrony zdrowia lub zycia obywateli oraz dla zapewnienia porzadku, spokoju i bezpieczenstwa publicznego

35. Cechy ratyfikowanej umowy miedzynarodowej

∑jest zródlem prawa powszechnie obowiazujacego

∑moze bezposrednio ksztaltowac sytuacje prawna obywateli, okreslac ich obowiazki i uprawnienia

∑ratyfikowana umowa miedzynarodowa, po jej opublikowaniu stanowi czesc krajowego porzadku prawnego i jej postanowienia staja sie prawem powszechnie obowiazujacym

Prawo konstytucyjne - opracowanie

36. Istota ratyfikacji umowy miedzynarodowej?

Jest to akt ostatecznego potwierdzenia woli panstwa zwiazania sie ta umowa miedzynarodowa. Dokonanie ratyfikacji umowy miedzynarodowej, wobec której istnieje wymóg ratyfikacji, oznacza nadanie jej mocy obowiazujacej dla panstwa.

37.Wymien przypadki, w jakich ratyfikacja umowy miedzynarodowej i jej wypowiedzenie wymaga uprzedniej zgody wyrazonej w ustawie

Umowy dotyczace:

∑pokoju, sojuszy, ukladów politycznych lub ukladów wojskowych

∑wolnosci, praw lub obowiazków obywatelskich okreslonych w Konstytucji

∑czlonkowstwa RP w organizacji miedzynarodowej

∑znacznego obciazenia panstwa pod wzgledem finansowym

∑spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy

38.Tryb ratyfikacji umów miedzynarodowych za uprzednia zgoda wyrazona w ustawie. Przyklady umów ratyfikowanych za uprzednia zgoda

∑

∑

∑

∑

∑

39. Miejsce umów ratyfikowanych w systemie prawa

∑umowy ratyfikowane za uprzednia zgoda wyrazona w ustawie – maja pierwszenstwo przed ustawami – w razie kolizji zastosowanie znajduje norma umowy miedzynarodowej

∑umowy miedzynarodowe ratyfikowane w trybie prostym – umowom takim nie mozna przyznac mocy wyzszej od ustawy, ani równej ustawie – tym samym zajmuja one miejsce aktów podstawowych

∑wszystkie umowy miedzynarodowe musza byc zgodne z konstytucja

40.

Miedzynarodowe umowy nie poddawane procedurze ratyfikacji

∑

zawierane sa przez Rade Ministrów lub ministrów

∑

ich celem jest normowanie róznego rodzaju form wspólpracy na szczeblu

 

miedzynarodowym

∑

nie moga byc zródlem prawa powszechnie obowiazujacego

∑

ich postanowienia moga dzialac jedynie w sferze prawa wewnetrznego

41.

Zasady okreslajace pozycje prawa UE w wewnetrznym porzadku prawnym

∑zasada bezposredniej skutecznosci prawa UE w krajowych porzadkach prawnych

-zarówno traktaty zalozycielskie jak i akty prawa pochodnego (zwlaszcza rozporzadzenia) uzyskuja moc obowiazujaca przez sam fakt ich ustanowienia

-ich normy podlegaja bezposredniemu stosowaniu przez wszystkie organy panstwowe

∑zasada pierwszenstwa prawa UE przed prawem krajowym

-w razie kolizji pomiedzy prawem Unii a prawem krajowym przewazaja normy prawa unijnego, niezaleznie od ich rangi

-w razie kolizji sedzia ma obowiazek zastosowania normy prawa UE

∑zasada jednolitosci prawa UE

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-koniecznosc jednakowego stosowania norm prawa UE we wszystkich krajach czlonkowskich

-wiaze sie z tym monopol Europejskiego Trybunalu Konstytucyjnego do ustalania wykladni tego prawa

42.Co to jest prawo pochodne?

Prawo pochodne to regulacje stanowione na szczeblu UE przez jej organy

43. Miejsce prawa Unii Europejskiej w krajowym porzadku prawnym

∑gdy chodzi o prawo pierwotne, ustanowione w drodze umów miedzynarodowych – stosuje sie do nich unormowania wskazujace, ze umowy stanowia czesc krajowego porzadku prawnego, podlegaja bezposredniemu stosowaniu i maja pierwszenstwo przez ustawami

∑gdy chodzi o prawo pochodne – jest ono stosowane bezposrednio, majac pierwszenstwo w razie kolizji z ustawami

Prawo konstytucyjne - opracowanie

VI.Wybory i prawo wyborcze

1. Istota wyborów parlamentarnych – na czym polegaja wybory parlamentarne

Regularne odnawianie skladu parlamentu w wyniku decyzji podejmowanych w szczególnej procedurze przez ogól obywateli posiadajacych pelnie praw politycznych.

Wybory parlamentarne sa wynikiem realizacji zasady suwerennosci narodu i stanowia podstawowa forme weryfikacji dzialan rzadzacych przez rzadzonych. Sa nieodlaczna czescia kazdego systemu politycznego.

2. Wymien organy/urzedy pochodzace z wyborów powszechnych

∑Pierwsza izba parlamentu (w Polsce Sejm) – zawsze

∑Druga izba parlamentu (w Polsce Senat) – nie ma powszechnego wymogu, ale jest to regula w wielu krajach

∑Wybory lokalne do szczebla gminnego – powszechna regula

∑Wybory lokalne na wyzszych stopniach podzialu terytorialnego – nie ma wymogu, ale sa przeprowadzane w wielu panstwach (od 1998r. w Polsce)

∑osoba prezydenta – zawsze w systemie prezydenckim, lub nawiazujacym do niego, ale równiez w systemach nawiazujacych do niego (w tym w Polsce)

3. Zasady przeprowadzania wyborów

∑sa oparte o tzw. przymiotniki

-zasada powszechnosci

-zasada równosci

-zasada bezposredniosci

-zasada proporcjonalnosci

-zasada tajnosci glosowania

∑musza byc oparte o zasade pluralizmu politycznego

∑musza byc oparte o szczególne, w tym celu ustanowione regulacje prawne dla zapewnienia uczciwego i uporzadkowanego ich przebiegu

4. Na czym polega zasada pluralizmu politycznego

Zasada pluralizmu politycznego polega na swobodnej konkurencji partii politycznych i ich programów.

5. Prawo wyborcze w ujeciu podmiotowym

Prawo wyborcze w ujeciu podmiotowym to jedno z praw „obywatela”. Rozróznia sie:

∑„prawo wyborcze czynne” – prawo do glosowania w wyborach, czyli wybierania

∑„prawo wyborcze bierne” – prawo do kandydowania, do uzyskania mandatu w wyborach

6. Prawo wyborcze w ujeciu przedmiotowym

Prawo wyborcze w ujeciu przedmiotowym oznacza galaz prawa regulujaca kwestie przygotowania, przeprowadzenia i ustalenia wyników wyborów. W Polsce podstawa do uregulowania kwestii prawa wyborczego sa: Konstytucja RP oraz ordynacje

7. Zasady jakich wyborów nie zostaly uregulowane w Konstytucji RP?

Konstytucja RP nie uregulowala zasad wyborów polskich deputowanych do Parlamentu Europejskiego. Materie ta pozostawiono do calkowitego unormowania w ustawie zwyklej.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

8. Wyjasnij pojecie „system wyborczy”

System wyborczy – to caloksztalt prawnych i pozaprawnych regul okreslajacych sposób przygotowania, przeprowadzenia i ustalenia wyników wyborów. Na system wyborczy poza normami prawnymi skladaja sie róznego rodzaju normy zasady o charakterze pozaprawnym, zwlaszcza pewne zasady i zwyczaje polityczna.

9.Wyjasnij róznice pomiedzy „prawem wyborczym” (w ujeciu przedmiotowym) a

„systemem wyborczym”

System wyborczy – to caloksztalt prawnych i pozaprawnych regul okreslajacych sposób przygotowania, przeprowadzenia i ustalenia wyników wyborów.

Prawo wyborcze jest zawsze elementem (podstawowym) systemu wyborczego. Poza normami prawnymi na system wyborczy skladaja sie róznego rodzaju normy, zasady i zwyczaje o charakterze pozaprawnym, zwlaszcza pewne zasady i zwyczaje polityczne.

10.

Podaj przyklad pozaprawnych zwyczajów nalezacych do systemu wyborczego

∑

Sposób wewnatrzpartyjnego wylaniania kandydatów na obieralne stanowiska panstwowe

 

(okreslenie organów partii upowaznionych do proponowania kandydatów, organy

 

upowaznione do zatwierdzania tych propozycji i formowania listy kandydatów).

∑

Sposób umieszczania kandydatów na listach w proporcjonalnym systemie wyborczym

11.

Kiedy wybory mozna uznac za demokratyczne?

Wybory sa demokratyczne tylko wówczas, gdy zostaja spelnione podstawowe zasady prawa wyborczego (które okresla sie mianem „przymiotników wyborczych”). Naleza do nich:

∑zasada równosci

∑zasada powszechnosci

∑zasada bezposredniosci

∑zasada proporcjonalnosci

∑zasada tajnosci

Zasady te odnosza sie do praw wyborczych obywatela i sposobu glosowania. Ponadto wybory winny spelniac inne wymogi, zwlaszcza zasade pluralizmu politycznego.

12. Na czym polegaja wybory czteroprzymiotnikowe?

Wybory czteroprzymiotnikowe – wybory sa powszechne, równe, bezposrednie, a glosowanie

– tajne.

13. Na czym polegaja wybory piecioprzymiotnikowe?

Wybory piecioprzymiotnikowe – wybory sa powszechne, równe i bezposrednie, glosowanie tajne, a sposób ustalania wyniku wyborów – proporcjonalny.

W przypadku, gdy wybory nie sa przeprowadzanie wg zasady proporcjonalnosci – odbywaja sie wg zasady wiekszosci – dot. wyborów czteroprzymiotnikowych.

14.Piecioprzymiotnikowy charakter wyborów w Polsce maja wybory:

Do Sejmu

15.Czteroprzymiotnikowy charakter wyborów w Polsce maja wybory:

Na urzad prezydenta (nie moga byc piecioprzymiotnikowe, gdyz na urzad prezydenta nie ma mozliwosci zastosowania proporcjonalnosci)

Wybory do organów stanowiacych samorzadu terytorialnego

Prawo konstytucyjne - opracowanie

16.Trzyprzymiotnikowy charakter wyborów w Polsce maja wybory:

Do Senatu – powszechne, bezposrednie, a glosowanie tajne

17.Na czym polega zasada powszechnosci?

Zasada ta okresla krag podmiotów, którym przysluguja prawa wyborcze i wymaga, by wszystkim doroslym obywatelom przyslugiwalo co najmniej czynne prawo wyborcze.

Zasada ta zaklada, ze wszelkie podmiotowe ograniczenia praw wyborczych moga miec jedynie naturalny charakter, wyklucza natomiast ograniczenia o charakterze politycznym (cenzusy wyborcze).

18. Wymien gwarancje (przeslanki) czynnego prawa wyborczego

∑posiadanie obywatelstwa polskiego

∑ukonczenie 18 roku zycia, najpózniej w dniu glosowania

∑posiadanie pelni praw publicznych

∑posiadanie pelnej zdolnosci do czynnosci prawnych

19. Wymien gwarancje (przeslanki) biernego prawa wyborczego

∑posiadanie czynnego prawa wyborczego (przeslanka ta jest wystarczajaca tylko w odniesieniu do wyborów lokalnych), w tym:

-posiadanie obywatelstwa polskiego

-ukonczenie 18 roku zycia

-posiadanie pelni praw publicznych

-posiadanie pelnej zdolnosci do czynnosci prawnych

∑ponadto podwyzszona dolna granica wieku:

-w wyborach do Sejmu, Parlamentu Europejskiego – 21 lat

-w wyborach do Senatu – 30 lat

-w wyborach prezydenckich – 35 lat

-w wyborach wójta, burmistrza, prezydenta miasta – 25 lat

20.

Wymien gwarancje powszechnosci prawa wyborczego

∑

nakaz wyznaczania wyborów na dzien wolny od pracy – z uwzglednieniem rytmu pracy

 

na wsi

∑

zasady tworzenia obwodów glosowania

∑

instytucja rejestrów i spisów wyborców

∑

instytucja zaswiadczen o prawie do glosowania

∑

procedura protestu wyborczego

21.

Co to jest obwód glosowania?

Obwód glosowania to jednostka terytorialna, w ramach której oddaje glosy okreslona grupa wyborców. Obwody obejmuja pewien obszar wraz z jego mieszkancami. Oprócz obwodów terytorialnych tworzone sa tzw. obwody specjalne w szpitalach, zakladach pomocy spolecznej, zakladach karnych i aresztach sledczych. Obwody tworzy sie równiez na polskich statkach morskich oraz w polskich placówkach dyplomatycznych badz konsularnych za granica.

Obwody tworzone sa przez rady gmin

Na 1 obwód przypada od 500 – 3000 mieszkansów

Prawo konstytucyjne - opracowanie

22. Na czym polega instytucja rejestrów i spisów wyborców?

Kazda gmina prowadzi staly rejestr wyborców obejmujacy wszystkie stale zamieszkale na terenie gminy osoby, którym przysluguje prawo wyborcze. Rejestr ten jest wykorzystywany przy wszystkich wyborach i referendach. Rejestr jest udostepniany w gminie do powszechnego wgladu. Kazdy moze wniesc do urzedu gminy reklamacje na nieprawidlowosci w tym rejestrze.

Do kazdych wyborów (referendów) sporzadzany jest na podstawie rejestru spis wyborców – spis upowaznionych do glosowania w poszczególnych obwodach glosowania. Spis jest wylozony do wgladu w urzedzie gminy, a na nieprawidlowosci mozna wnosic reklamacje.

23. Na czym polega instytucja zaswiadczen o prawie do glosowania?

Wyborca moze pobrac takie zaswiadczenie w swoim urzedzie gminy i wówczas moze glosowac poza miejscem stalego zameldowania (z wyjatkiem wyborów lokalnych)

24. Na czym polega procedura protestu wyborczego?

Wyborca bezprawnie niedopuszczony do oddania glosu moze wniesc protest kwestionujacy waznosc wyborów (konieczne jest jednak, by to naruszenie prawa moglo miec wplyw na wynik wyborów.

25. Wymien i wyjasnij rodzaje równosci w prawie wyborczym

Zasada równosci w znaczeniu formalnym polega na tym, ze kazdemu wyborcy przysluguje taka sama ilosc glosów. Kazdy wyborca moze glosowac tylko jeden raz i moze oddac tyle glosów, co inni wyborcy w danym okregu.

Zasada równosci w znaczeniu materialnym wymaga, by glos kazdego wyborcy mial te sama sile – wplywal na wynik wyborów w tym samym mniej wiecej stopniu (kazdy mandat poselski musi przypadac na taka sama mniej wiecej liczbe wyborców.

Materialny aspekt zasady równosci nie znajduje zastosowania w wyborach do Senatu i do PE.

26.

Metody zapewnienia materialnej równosci prawa wyborczego

∑

Wprowadzenie tzw. stalej normy przedstawicielstwa – co oznacza ustalenie na

 

poziomie konstytucji liczby mieszkanców przypadajacych na jeden mandat. Wada jest

 

ciagla zmiana (z reguly wzrost) liczebnosci parlamentu

∑

tzw. jednolita norma przedstawicielska - ustalenie stalej liczebnosci parlamentu (w

 

Polsce od 1960 r. 460 poslów), a przed kazdymi wyborami dopasowanie tej liczby do

 

struktury zamieszkania ludnosci

27.

Czy zasada równosci odnosi sie do biernego prawa wyborczego?

Kazdy, kto posiada bierne prawo wyborcze ma równe prawo zostac kandydatem. Natomiast pomiedzy partiami politycznymi zasade równosci czesto zastepuje sie zasada tzw. proporcjonalnej równosci szans, która pozwala na uprzywilejowanie partii silniejszych kosztem slabszych. Celem wyborów jest bowiem nie tylko wylonienie reprezentacji narodu, ale i stworzenie parlamentu zdolnego do dzialania.

28. Na czym polega zasada bezposredniosci?

Zasada bezposredniosci oznacza, ze wyborca oddaje swój glos osobiscie i imiennie na osobe lub osoby, które maja zostac wybrane, a wiec objac mandat obsadzany w drodze danego glosowania. Tym samym wyborca decyduje bezposrednio o skladzie organu przedstawicielskiego.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

29. Przy jakich wyborach w Polsce wymagane jest dochowanie zasady bezposredniosci?

Konstytucja RP wymaga dochowania zasady bezposredniosci we wszystkich postepowaniach wyborczych.

30. Na czym polega zasada tajnosci glosowania?

Zasada ta oznacza zagwarantowanie kazdemu wyborcy, ze tresc jego decyzji wyborczej nie bedzie mogla byc ustalona i ujawniona. Kazdy wyborca musi oddawac glos w takich warunkach politycznych i technicznych, które wykluczaja mozliwosc takiego ustalenia i stwarzaja nieskrepowane mozliwosci dokonania wyboru. W Polsce zasada ta ma charakter bezwzgledny – nalezy ja traktowac jako obowiazek, a nie jako uprawnienie. Kazdy wyborca musi wypelnic swoja karte w kabinie, w sposób zachowujacy zasade tajnosci, a nastepnie wrzucic do urny tak, aby strona zadrukowana byla niewidoczna.

31. Wymien gwarancje zachowania tajnosci glosowania

∑wszystkie karty do glosowania musza byc jednakowe

∑karty nie moga byc zaopatrzone w znaki, czy numery

∑w kazdym lokalu musza byc urzadzone w odpowiedniej liczbie kabiny do glosowania, w której musza znajdowac sie przybory do pisania

∑kazdy wyborca wchodzi do kabiny sam

∑kazdy wyborca osobiscie wrzuca karte do urny, tak, by strona zadrukowana byla niewidoczna

∑naruszenie przepisów ordynacji wyborczej moze byc podstawa do protestu wyborczego

∑zapoznawanie sie z trescia oddanego glosu wbrew woli glosujacego jest przestepstwem

32.

Jakie znasz sposoby ustalania wyników glosowania i kiedy sa stosowane w Polsce?

∑

zasada wiekszosci wzglednej – wybory do Senatu oraz do rad gmin (ponizej 20.000

 

mieszkanców)

∑

zasada wiekszosci bezwzglednej

∑

zasada proporcjonalnosci, w tym sposoby rozdzielenia mandatów:

 

-

metoda d’Hondta

 

-

metoda ST. Lagun

33.

Na czym polega zasada wiekszosci wzglednej i kiedy jest stosowana w Polsce?

Zasada ta odnosi sie do sposobu ustalania wyniku glosowania. Wybrany zostaje ten, kto uzyskal najwieksza liczbe glosów. Jest to warunek wystarczajacy. Jest to system najprostszy, bo glosowanie zawsze przynosi rozstrzygniecie. Zasada ta jest stosowana w Polsce w wyborach do Senatu i do rad gmin o liczbie mieszkanców ponizej 20.000).

Zachodzi tu jednak ryzyko, ze wybrany kandydat bedzie reprezentantem nielicznej grupy wyborców. Zasade taka stosuje sie w krajach o systemie dwóch partii dominujacych.

34. Na czym polega zasada wiekszosci bezwzglednej i kiedy jest stosowana?

Zasada ta odnosi sie do sposobu ustalania wyników glosowania. Narzuca wymóg uzyskania:

-najwiekszej liczby glosów

-okresla odsetek oddanych glosów, który musi byc wyzszy niz 50%.

Jezeli nikt nie uzyska 50% glosów – przeprowadzana jest II tura glosowania, w której biora udzial dwaj kandydaci, którzy uzyskali najwieksza liczbe glosów i nie zrezygnowali z kandydowania.

W Polsce metoda ta jest stosowana w wyborach:

-prezydenckich

-wójtów, burmistrzów i prezydentów miast

Prawo konstytucyjne - opracowanie

35. Na czym polega zasada proporcjonalnosci?

Zasada ta odnosi sie do sposobu ustalania wyników glosowania. Pozwala osiagnac znacznie szersza reprezentatywnosc parlamentu niz wybory przeprowadzane w oparciu o zasade wiekszosci.

Jej istota jest dokonanie rozdzialu mandatów w okregu wyborczym (i potem w skali kraju) proporcjonalnie do odsetka glosów, który uzyskaly poszczególne partie, czy ugrupowania konkurujace w wyborach.

Nieodzowna przeslanka ustanowienia systemu proporcjonalnego jest istnienie wielomandatowych okregów wyborczych i konkurencja zglaszanych list wyborczych.

System proporcjonalny jest jednoznaczny z przeprowadzeniem tylko jednej tury wyborów, bo zawsze jest mozliwe odpowiednie rozdzielenie mandatów.

36. Metoda d’Hondta – na czym polega i kiedy jest stosowana?

Metoda d’Hondta to sposób rozdzielenia mandatów stosowany przy proporcjonalnym systemie ustalania wyniku glosowania.

Metoda ta preferuje partie silniejsze. Polega na tym, ze liczby glosów oddanych na poszczególne listy w okregu wyborczym porzadkuje sie w ciag liczb: od najwiekszej do najmniejszej, a nastepnie dzieli przez kolejne liczby calkowite (1, 2, 3, 4, 5 itd.). Powstaje w ten sposób tabela kolejnych ilorazów, a z tabeli tej wybiera sie kolejno tyle najwiekszych liczb, ile jest mandatów do obsadzenia.

Obecnie jest stosowana przy wyborach

-do Sejmu

-do samorzadu terytorialnego (pow. 20.000 mieszkanców)

-do Parlamentu Europejskiego

37.Metoda St. Lague – na czym polega i kiedy jest stosowana?

Metoda ST. Lague to sposób rozdzielenia mandatów stosowany przy proporcjonalnym systemie ustalania wyników glosowania

Metoda ta daje wiecej szans ugrupowaniom malym i srednim w porównaniu do metody d’Hondta. Polega na tym, ze liczby glosów oddanych na poszczególne listy dzieli sie przez kolejne liczny nieparzyste (w Polsce pierwszym dzielnikiem jest 1,4).

W Polsce system ten byl stosowany przy wyborach do Sejmu do 1991 r. Powrócono do niego w 2001 r., ale w 2002 r. odstapiono na rzecz metody d’Hondta.

38. Na czym polega instytucja tzw. listy panstwowej?

Instytucja listy panstwowej (ogólnokrajowa) polega na tym, ze nie wszystkie mandaty obsadza sie na poziomie okregów wyborczych, pewna liczbe mandatów obsadza sie w skali kraju, stosownie do rezultatów glosowania obliczonych dla calego kraju.

W Polsce wg metody d’Honda w skali kraju obsadzono 69 mandatów

39. Reprezentatywnosc parlamentu – istota

Reprezentatywnosc interesów wyborców przy jednoczesnym zachowaniu stabilnosci egzekutywy (sprawnosc dzialania)

40. Warunki reprezentatywnosci parlamentu

∑musi byc odpowiednio uksztaltowane prawo wyborcze

-ustalone klauzule zaporowe, które ograniczaja dostep do podzialu mandatów podmiotom o bardzo niskim poparciu spolecznym

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-okreslona zasada repartycji mandat (podzial mandatów) – Polska przyjmuje system proporcjonalny z klauzula ograniczajaca partii, aby ulatwic dzialanie rzadu.

Jest to polaczenie reprezentatywnosci i dazenie do racjonalnosci dzialania systemu.

41. Progi wyborcze (klauzule zaporowe)

Jest to instytucja spotykana w proporcjonalnym systemie wyborczym. Wprowadza wymóg uzyskania pewnego minimalnego odsetka glosów w skali kraju. Jezeli taki próg nie zostanie osiagniety (np. 5%), to glosy oddane na dana partie przepadaja.

Progi wyborcze sluza wyeliminowaniu z parlamentu partii najmniejszych, a preferuja partie duze – ulatwiaja budowanie stabilnej koalicji politycznej i przeciwdzialaja nadmiernemu rozdrobnieniu izby.

W obecnym stanie prawnym progi wyborcze dotycza wyborów:

∑do Sejmu

-5% waznych glosów w skali kraju, dla uzyskania mandatów z list zgloszonych przez pojedyncze partie, ugrupowani, czy grupy wyborców

-8% waznych glosów w skali kraju, dla uzyskania mandatów z list zgloszonych przez komitety koalicyjne

-wyjatek – mniejszosci narodowe moga korzystac ze zwolnienia od jednego z tych wymagan

∑do Parlamentu Europejskiego – 5%

∑lokalnych – 5% tam, gdzie stosowany jest proporcjonalny system rozdzialu mandatów

∑gdy zadna z partii nie przekroczy progów 5 i 8% progi te obniza sie do 1 i 3%

42. Kto zarzadza wybory do Sejmu, Senatu i na urzad prezydenta?

Wybory do Sejmu i Senatu – zarzadza Prezydent RP – na 90 dni przed uplywem 4 lat od rozpoczecia kadencji izb, wyznaczajac wybory na dzien wolny od pracy w ciagu 30 dni przed uplywem 4 lat od rozpoczecia kadencji.

W razie skrócenia kadencji wybory musza byc zarzadzone nie pózniej niz 45 dni od dnia zarzadzenia o skróceniu kadencji

Wybory na urzad prezydenta – zarzadza Marszalek Sejmu – musza sie odbyc miedzy 100, a 75 dniem przez uplywem kadencji urzedujacego prezydenta. W razie opróznienia urzedu – musza byc zarzadzone w ciagu 14 dni i odbyc nie pózniej niz w dniu wolnym od pracy w ciagu 60 dni od dnia zarzadzenia wyborów.

43. Okregi wyborcze

Okreg wyborczy to jednostka terytorialna, w ramach której dokonywane jest obsadzenie okreslonej liczby mandatów (wybór okreslonej liczby poslów czy senatorów). Okregiem wyborczym w wyborach do Sejmu moze byc województwo lub jego czesc. W praktyce utworzono 41 okregów, liczacych od 7 do 19 mandatów.

W wyborach do Senatu ordynacja okreslila ilosc mandatów przypadajacych na kazde województwo (od 3 do 13), a w ramach województwa tworzy sie okregi w taki sposób, by na kazdy z nich przypadalo od 2 do 4 mandatów.

W wyborach prezydenckich – jest jeden mandat do obsadzenia i tylko jeden okreg wyborczy.

W sklad kazdego okregu wchodzi kilka obwodów. W obwodach tych jest jednakowa lista kandydatów, ale kazdy obwód obejmuje inna grupe wyborców.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

44. Jednolita norma przedstawicielstwa – wyjasnij pojecie

Jest to metoda ustalania liczby mandatów przypadajacych na kazdy z okregów. Obliczana jest przez podzielenie liczby mieszkanców kraju przez ogólna, okreslona w konstytucji lub ustawie, liczbe poslów.

45. Obwody glosowania

Obwód glosowania to jednostka terytorialna, w ramach której oddaje glosy okreslona grupa wyborców. Obwody sa tworzone jednolicie dla wszystkich wyborów przez rady gmin, dzialajace na wniosek wójta/burmistrza lub prezydenta.

W sklad kazdego okregu wchodzi kilka obwodów. W obwodach tych jest jednakowa lista kandydatów, ale kazdy obwód obejmuje inna grupe wyborców.

46. Problem gwarancji, ze opcja rzadzaca nie bedzie manewrowac geografia wyborcza

∑granice okregu wyborczego nie moga naruszac granic powiatów i miast na prawach powiatu

∑nazwy i granice okregów wyborczych, a takze liczba mandatów przypadajacych na kazdy okreg sa okreslone sa w zalaczniku do Ordynacji wyborczej

∑aktualizacja podzialu na okregi

47.Aktualizacja podzialu na okregi – realizacja zasady jednolitej normy przedstawicielstwa

Aktualizacja podzialu na okregi dokonywana jest w celu zachowania korelacji miedzy liczba ludnosci a liczba mandatów, przypadajaca na poszczególne okregi.

Wnioski w tej sprawie przedstawia Sejmowi PKW. Odpowiednie zmiany wprowadzane sa droga ustawowa z tym, ze nie wolno ich wprowadzac, gdy to terminu zarzadzenia wyborów pozostaje mniej niz 3 miesiace a takze w razie skrócenia kadencji Sejmu.

48. Komisje wyborcze

Sa to szczególne organy panstwowe, tworzone dla zorganizowania i przeprowadzenia wyborów. Istnieja trzy szczeble komisji:

∑Panstwowa Komisja Wyborcza – wlasciwa do wszystkich procedur wyborczych i referendalnych. Jest to organ staly, sklada sie z 9 sedziów (3TK, 3SN, 3 NSA) . Zadania PKW:

-zadania nadzorczo-organizacyjne wobec nizszych komisji

-oglaszanie wyników wyborów prezydenckich

-rejestracja kandydatów

-wydawanie wytycznych i udzielanie wyjasnien (quasi-prawotwórcza dzialalnosc PKW)

∑komisje okregowe – nie maja charakteru stalego, zasiadaja w nich sedziowie. Zadania:

-w wyborach parlamentarnych – rejestracja kandydatów (Senat) lub list kandydatów (Sejm); ustalanie wyników glosowania i wyników wyborów w okregu.

-w wyborach prezydenckich – ustalenie wyników glosowania, i przekazanie do PKW

-sprawuja nadzór nad komisjami obwodowymi

∑komisje obwodowe – powolywane odrebnie dla kazdych wyborów sposród wyborców, przez wójtów/burmistrzów/prezydentów. Zadania:

-przeprowadzenie glosowania w obwodzie,

-ustalenie jego wyników

-przekazanie wyników do komisji okregowej i podanie ich do publicznej wiadomosci.

-

Prawo konstytucyjne - opracowanie

49.

Zglaszanie kandydatów – kto moze zglaszac?

∑

kandydatów do Sejmu i Senatu moga zglaszac partie polityczne oraz wyborcy,

∑

kandydatów na urzad prezydenta moze zglaszac co najmniej 100.000 wyborców.

50.

Procedura zglaszania kandydatów w wyborach prezydenckich

∑zawiazanie komitetu wyborczego, popierajacego, na zasadzie wylacznosci, okreslonego kandydata (grupa min. 15 obywateli)

-kandydat musi zlozyc pisemne oswiadczenie o wyrazeniu zgody na kandydowanie i na utworzenie komitetu, oraz oswiadczenie lustracyjne

-zgloszenie komitetu do rejestracji do PKW– po zgromadzeniu min. 1.000 podpisów obywateli majacych prawo do wybierania do Sejmu, popierajacych kandydata

∑zgromadzenie 100.000 podpisów osób popierajacych danego kandydata; po ich zebraniu pelnomocnik komitetu wyborczego formalnie zglasza kandydata do PKW, która go rejestruje

∑sporzadzenie i ogloszenie przez PKW listy kandydatów i rozpoczecie sie kampanii wyborczej; równolegle – prowadzone jest postepowanie sadowe sprawdzajace prawdziwosc oswiadczen lustracyjnych

51. Procedura zglaszania kandydatów do Senatu

∑zawiazanie komitetu wyborczego (przez partie polityczne lub wyborców)

- kandydat musi wyrazic zgode na kandydowanie oraz zlozyc oswiadczenie lustracyjne

∑zgromadzenie co najmniej 3.000 podpisów wyborców mieszkajacych na stale w danym okregu wyborczym i zgloszenie kandydata do okregowej komisji wyborczej, która go rejestruje

∑sporzadzenie i ogloszenie przez OKW listy kandydatów

∑weryfikacja nastepuje po wyborach (SN)

52. Procedura zglaszania kandydatów do Sejmu

∑Listy kandydatów na poslów zglaszane sa w okregach wyborczych przez wladze partii lub przez komitety wyborcze

∑kazdy kandydat musi wyrazic pisemna zgode na kandydowanie oraz zlozyc oswiadczenie lustracyjne.

∑lista okregowa musi byc poparta podpisami min. 5.000 wyborców stale zamieszkujacych w danym okregu wyborczym

∑liczba kandydatów na liscie nie moze przekroczyc dwukrotnosci ogólnej liczby mandatów

∑listy okregowe zglaszane sa do okregowej komisji wyborczej i tam rejestrowane

53.

Kiedy rozpoczyna sie i kiedy konczy kampania wyborcza?

∑

kampania rozpoczyna sie z dniem ogloszenia zarzadzenia prezydenta o wyborach, a

 

konczy 24 godz. przed dniem glosowania

54.

Zasady kampanii wyborczej:

∑czas trwania – od dnia ogloszenia zarzadzenia prezydenta o wyborach do czasu ciszy przedwyborczej (24 godz. przed dniem glosowania)

∑zapewnienie swobody poszczególnym ugrupowaniom w prowadzeniu kampanii

-w zbieraniu podpisów popierajacych zglaszane listy, rozpowszechnianiu programów wyborczych, agitowaniu

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑nalozenie dodatkowych obowiazków, takich jak: wymóg oznakowania wszelkich materialów wyborczych, wymóg usuniecia tych materialów w ciagi 30 dni od dnia wyborów, zakaz umieszczania na niektórych budynkach, zakaz podawania w czasie ciszy wyborczej do wiadomosci publicznej badan opinii publicznej

∑ustanowienie szczególnej procedury reagowania na nieprawdziwe dane i informacje zawarte w materialach wyborczych i innych formach agitacji

∑ustanowienie szczególnych zasad dostepu komitetów wyborczych do publicznego radia i telewizji

∑ustanowienie szczególnych regulacji dot. finansowania kampanii wyborczej

55. Jak przebiega glosowanie?

∑tylko w lokalu obwodowej komisji wyborczej i trwa od godz. 6.00 do godz. 20.00.

∑W tym czasie w lokalu powinno byc stale obecnych min. 3 czlonków obwodowej komisji i ew. mezowie zaufania wyznaczeni przez komitety wyborcze

∑Wyborcom umieszczonym na spisie wydaje sie karty do glosowania, nastepnie, z zachowaniem zasady tajnosci, wyborca oddaje glos

∑niepostawienie „x”, lub postawienie ich zbyt duzo skutkuje niewaznoscia glosu

56. Jak przebiega ustalenie wyników glosowania?

∑ustalenie wyników glosowania w poszczególnych obwodach glosowania

-ustalenie liczby uprawnionych do glosowania

-ustalenie liczby osób, którym wydano karty

-ustalenie liczby kart do glosowania w urnie (frekwencja wyborcza)

-ustalenie liczby glosów niewaznych

-ustalenie liczby glosów oddanych na poszczególnych kandydatów (Senat i prezydent)

-ustalenie liczby glosów oddanych na kazda z okregowych list wyborczych i ilosc glosów na kazdego kandydata z danej listy (Sejm)

∑podanie wyników do publicznej wiadomosci niezwlocznie do publicznej wiadomosci i przekazanie do wyzszej komisji

∑sumowanie wyników w wyzszych komisjach i przekazywanie ich do PKW, która sumuje wyniki w skali kraju

∑ustalenie, które komitety wyborcze osiagnely minimalne progi (wybory do Sejmu), i dokonanie rozdzialu, metoda d’Hondta, mandatów pomiedzy poszczególne listy okregow, nastepnie przydzielenie tych mandatów kandydatom

∑podanie przez PKW do publicznej wiadomosci wyników wyborów

57. Przeslanka waznosci wyborów

Konieczna i wystarczajaca przeslanka waznosci wyborów jest ich zgodny przebieg z prawem. Badanie waznosci wyborów nalezy do sadów.

58. Procedura badania waznosci wyborów:

∑orzekanie o ew. protestach wyborczych

∑orzekanie o waznosci wyborów

∑terminy:

-prezydenckie – 30 dni

-parlamentarne – 60 dni

59. Istota protestu wyborczego

Protest wyborczy to skierowany do sadu wniosek wyborcy, wskazujacy okreslone uchybienie w przeprowadzeniu wyborów i domagajacy sie uniewaznienia wyborów w calosci lub czesci.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Efektem orzeczenia SN o waznosci wyborów moze byc stwierdzenie niewaznosci wyboru okreslonego posla lub senatora – w takim wypadku ich mandat wygasa i przeprowadza sie wybory ponowne.

60. Kto moze zlozyc protest wyborczy?

Kazdy wyborca, w tym pelnomocnik – w ciagu 7 dni od ogloszenia wyników przez PKW. Protest wnosi sie do Sadu Najwyzszego. Jest rozpatrywany w Izbie Pracy, Ubezpieczen Spolecznych i Spraw Publicznych SN

61. Zakres przedmiotowy protestu wyborczego (podstawa protestu)

Podstawa protestu w wyborach parlamentarnych moze byc dopuszczenia sie przestepstwa przeciwko glosowaniu lub naruszenie przepisów ordynacji, dotyczacych glosowania, ustalania wyników glosowania lub wyników wyborów.

W wyborach prezydenckich podstawa protestu moze byc kazde naruszenie przepisów ustawy

62. W jakich wypadkach moze nastapic wygasniecie mandatu posla lub senatora?

∑odmowa zlozenia slubowania

∑smierc

∑utrata biernego prawa wyborczego (wybieralnosci) – np. poprzez skazanie na kare pozbawienia praw publicznych

∑zrzeczenie sie mandatu

∑naruszenie przepisów o niepolaczalnosci

∑orzeczenie sadu o zlozeniu przez posla falszywego oswiadczenia lustracyjnego

63.Co sie dzieje w przypadku wygasniecia mandatu parlamentarnego? Na czym polegaja wybory uzupelniajace?

∑w przypadku wygasniecia mandatu senatora – przeprowadza sie wybory uzupelniajace (w ciagu 3 miesiecy, ale nie w ostatnim pólroczu kadencji izby)

∑w przypadku wygasniecia mandatu posla – stosuje sie technike wstapienia nastepnego z listy. Marszalek Sejmu postanawia o zajeciu mandatu przez kandydata z tej samej okregowej listy wyborczej, który uzyskal kolejno najwieksza liczbe glosów w wyborach i wyrazil zgode na objecie mandatu

∑podobnie jak mandat poselski obsadzany jest mandat do Parlamentu Europejskiego

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

VII. Referendum

1. Zdefiniuj pojecie referendum i jego istote

Referendum – glosowanie ludowe, jest forma demokracji bezposredniej, polegajaca na wypowiadaniu sie wyborców w glosowaniu na tematy dotyczace spraw calego panstwa lub jego okreslonej czesci.

Istota referendum jest nadanie mu postaci glosowania, które przebiega w oparciu o podstawowe zasady prawa wyborczych (powszechnosc, równosc, bezposredniosc i tajnosc) oraz sformulowanie alternatywy „tak” lub „nie”, badz opcji, której wyborca daje preferencje w glosowaniu

2. Plebiscyt a referendum

W prawie polskim rozróznia sie:

-referendum – rozumiane jako glosowanie nad okreslonym problemem

-plebiscyt – rozumiane jako glosowanie nad wyrazeniem poparcia lub zaufania okreslonej osoby

3.Plebiscyt w prawie polskim a miedzynarodowym

Plebiscyt – glosowanie nad wyrazeniem poparcia lub zaufania okreslonej osoby

Plebiscyt w prawie miedzynarodowym – odnosi sie do glosowania ogólu mieszkanców danego terytorium nad jego przynaleznoscia panstwowa (np. plebiscyty na Warmii i Mazurach po I wojnie swiatowej)

4. Klasyfikacja referendów

∑kryterium zasiegu terytorialnego

-referendum ogólnokrajowe

-referendum lokalne

∑kryterium obowiazku przeprowadzania

-referendum obligatoryjne

-referendum fakultatywne

∑kryterium skutków prawnych

-referendum wiazace

-referendum konsultatywne

∑kryterium momentu przeprowadzenia

-referendum uprzednie

-referendum nastepcze

5. Referendum ogólnokrajowe a lokalne

∑referendum ogólnokrajowe – przewidywane jest przez Konstytucje RP w sprawach o szczególnym znaczeniu dla panstwa

-moze je zarzadzic Sejm bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci min. polowy ustawowej liczny poslów, lub Prezydent RP za zgoda Senatu wyrazona bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby senatorów

-jesli w referendum ogólnokrajowym wzielo udzial wiecej niz 50% uprawnionych do glosowania – wynik referendum jest wiazacy co do zasady

∑referendum lokalne – Konstytucja przewiduje, ze czlonkowie wspólnoty samorzadowej moga ta droga decydowac o sprawach dotyczacych tej wspólnoty, w ty o odwolaniu pochodzacego z bezposrednich wyborów organu samorzadu terytorialnego

Prawo konstytucyjne - opracowanie

6.

Referendum obligatoryjne a fakultatywne

∑

referendum obligatoryjne – przeprowadzane jest wówczas, kiedy podjecie okreslonego

 

aktu lub decyzji musi zostac dokonane lub potwierdzone w referendum (np. przyjecie

 

obecnej Konstytucji)

∑

referendum fakultatywne – przeprowadzane w wypadkach, kiedy podmioty

 

zarzadzajace referendum uznaja to za potrzebne

7.

Referendum wiazace a konsultatywne

∑

referendum wiazace – gdy akt, lub decyzja w nim podjeta nabiera bezposredniej

 

skutecznosci prawnej

∑

referendum konsultatywne – wynik referendum stanowi jedynie wskazówke dla

 

ostatecznego podjecia decyzji lub ustanowienia aktu przez upowazniony organ panstwa.

8.

Referendum uprzednie a nastepcze

∑

referendum uprzednie – jego wynik ma byc przeslanka wiazaca albo tylko sugerujaca,

 

przy podejmowaniu decyzji czy ustanawianiu aktu

∑

referendum nastepcze – jego wynik zatwierdza akt lub decyzje juz podjeta przez

 

upowazniony organ panstwowy

9.

Wymien slabosci referendum

∑referendum ma charakter demagogiczny, gdyz oczekuje odpowiedzi w sprawach, w których potrzebna jest fachowa analiza

∑referendum jest podatne na emocje i wykorzystuje niewiedze

∑oddanie rozstrzygniecia w rece wyborców czesto oznacza odebranie prawa decyzji parlamentowi – potencjal antyparlamentarny – referendum moze nabrac charakteru plebiscytu

∑referendum pozostawia wyborcy alternatywe „tak” albo „nie”, co z jednej strony moze zachecic do manipulacji w formulowaniu pytac, z drugiej strony – w sprawach zlozonych trudno jest udzielac prostych odpowiedzi

∑prawidlowemu wykonywaniu wladzy sluzy zasada przedstawicielstwa

∑z krytyki wylacza sie referendum w sprawie zatwierdzenia konstytucji z uwagi na szczególny charakter tego aktu

10. Jakie znasz procedury (instytucje) demokracji bezposredniej?

∑referendum

∑inicjatywa ludowa

Formy te maja charakter uzupelniajacy wobec dzialalnosci organów przedstawicielskich. Konstytucyjne unormowania referendum nalezy traktowac jako rozwiazania wyjatkowe, wobec zwyklego – wartosc podstawowa konstytucja przypisuje demokracji przedstawicielskiej.

11.W jakich sytuacjach szczególowych konstytucja przewiduje koniecznosc lub moznosc przeprowadzenia referendum?

∑w sprawie wyrazenia zgody na ratyfikacje umowy miedzynarodowej, na podstawie której Polska przekaze organizacji miedzynarodowej lub organowi miedzynarodowemu kompetencje organów wladzy panstwowej w niektórych sytuacjach – o tym czy wybrana zostanie droga ustawy, czy referendum decyduje Sejm. Przyklad – referendum zobowiazujace prezydenta RP do ratyfikowania ukladu wprowadzajacego Polske do UE.

- ogólnokrajowe, wiazace, uprzednie, fakultatywne

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑jako element procedury zmiany konstytucji (dopiero po uchwaleniu przez Sejm i Senat ustawy zmieniajacej konstytucje), przy spelnieniu przeslanek

-zmiana tresci przepisów dotyczacych rozdzialów I, II lub XII

-przeprowadzenia referendum musi zazadac prezydent, Senat, lub min. 1/5 liczby poslów. Referendum musi zostac przeprowadzone, a zmiana konstytucji zostaje przyjeta, jezeli opowie sie za nia wiekszosc glosujacych, bez wzgledu na frekwencje.

-ogólnokrajowe, wiazace, uprzednie, obligatoryjne

12. Omów przedmiot referendum w sprawach o szczególnym znaczeniu dla panstwa

Referendum to ma zawsze charakter fakultatywny. Przedmiotem referendum moga byc:

∑tylko sprawy o szczególnym znaczeniu dla panstwa – co oznacza zakaz przeprowadzania referendum w sprawach, które owego szczególnego znaczenia nie posiadaja

∑szczególne znaczenie musi sie odnosic do panstwa – a nie do pewnych tylko srodowisk, grup, czy terytoriów (konieczny jest bezposredni zwiazek z interesami panstwa jako calosci)

∑przedmiotem moze byc kazda sprawa o znaczeniu szczególnym dla panstwa – co oznacza, ze ustawodawca nie moze wprowadzic zadnych wylaczajacych wyjatków

∑przedmiotem moze byc tylko sprawa, rozumiana jako problem natury ogólnej, czy kierunkowej

∑przedmiotem moga byc sprawy, a nie tylko sprawa – co oznacza, ze w jednym referendum mozna poddac pod rozstrzygniecie wyborców kilka spraw, nawet ze soba nie powiazanych

13. Referendum w sprawie zmiany konstytucji

∑referendum moze stac sie elementem procedury zmiany konstytucji, ale dopiero po uchwaleniu przez Sejm i Senat ustawy zmieniajacej Konstytucje

∑moze dotyczyc zmiany tylko przepisów dotyczacych rozdzialów I, II lub XII konstytucji

∑przeprowadzenia referendum musi zazadac prezydent, Senat lub grupa poslów stanowiaca 1/5 ustawowego skladu Sejmu (wówczas referendum musi zostac przeprowadzone)

∑zmiana konstytucji zostaje przyjeta, jezeli opowie sie za nia wiekszosc glosujacych, bez wzgledu na frekwencje

14.W jakich sprawach nie mozna zastosowac referendum? Czy doktryna sformulowala ograniczenie co do przedmiotu referendum?

Referendum nie mozna zastosowac dla ustanowienia konkretnego aktu czy decyzji, co do których kompetencje naleza do z mocy konstytucji lub ustaw, do innego organy panstwowego. W szczególnosci:

-dla dokonania ratyfikacji umowy miedzynarodowej

-zdymisjonowania rzadu

-obsadzenia okreslonego stanowiska, czy urzedu panstwowego

-do uchwalenia ustawy

-nie moze zastapic parlamentu w podejmowaniu aktów i decyzji jemu przypisanych

Prawo konstytucyjne - opracowanie

15.Kiedy nie wolno przeprowadzac referendum ogólnokrajowego w zadnej jego postaci?

W czasie stanu nadzwyczajnego oraz w ciagu 90 dni po jego zakonczeniu

16. Podmiotem prawa zarzadzenia referendum jest:

∑Sejm – podejmuje uchwale w sprawie zarzadzenia referendum autonomicznie, bezwzgledna wiekszoscia glosów, w obecnosci min. 50% ustawowej liczby poslów.

-moze to uczynic z wlasnej inicjatywy, lub na wniosek okreslonych podmiotów

(Senat, RM, grupa min. 500.000 wyborców).

-inicjatywa wyborców nie moze dotyczyc wydatków i dochodów, obronnosci panstwa, amnestii

∑Prezydent dzialajacy za zgoda Senatu – zgoda Senatu jest gwarancja praw parlamentu. Senat wyraza zgode w formie uchwaly, bezwzgledna wiekszoscia glosów

-Senat moze jedynie wyrazic zgode lub nie

-Senat nie ma prawa wplywu na sposób przeprowadzania referendum, zadawania pytan itp.

17.Kto moze zadac zarzadzenia przeprowadzenia referendum

-Senat,

-Rada Ministrów,

-grupa minimum 500.000 wyborców

18.Jakie ograniczenia wprowadzone zostaly przy inicjatywie obywatelskiej do zarzadzenia referendum?

Inicjatywa obywatelska nie moze dotyczyc

∑wydatków i dochodów panstwa

∑obronnosci panstwa

∑amnestii

19. Zasady i tryb przeprowadzania referendum

∑udzial wyborców oparty jest o zasady

-powszechnosci,

-równosci,

-bezposredniosci

-tajnosci glosowania

∑referendum przeprowadzane jest przez PKW, komisarzy wyborczych powolywanych przez PKW, oraz obwodowe komisje ds. referendum

∑obwody do glosowania tworzone sa podobnie jak przy wyborach parlamentarnych, podobne sa zasady sporzadzania rejestrów i spisów osób uprawnionych do udzialu w referendum

∑okreslenie podmiotów uprawnionych do formalnego udzialu w kampanii referendalnej

-partie polityczne, które uzyskaly min. 3% glosów w ostatnich wyborach

-kluby parlamentarne

-ogólnopolskie stowarzyszenia, organizacje spoleczne, fundacje, o ile zostaly zarejestrowane lub zgloszone na min. 1 rok przed data zarzadzenia referendum, a ich statutowa dzialalnosc jest zwiazana z przedmiotem referendum

-pelnomocnik grupy wyborców, z których inicjatywy zostalo zarzadzone referendum

∑glosowanie w referendum moze byc przeprowadzone w ciagu 1 lub 2 dni.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑glosowanie polega na zaznaczeniu przez wyborce odpowiedzi „tak” lub „nie”, albo na zaznaczeniu wariantu, za którym sie odpowiada.

∑po ustaleniu wyników glosowania PKW ustala wynik referendum, podaje go do publicznej wiadomosci i przekazuje do SN stosowne materialy celem stwierdzenia waznosci referendum.

20. Kampania referendalna

Kampania referendalna polega na prezentowaniu stanowiska w sprawie bedacej przedmiotem referendum przez poszczególnych uczestników zycia politycznego, z tym, ze cecha charakterystyczna jest okreslenie podmiotów uprawnionych do formalnego udzialu w tej kampanii, co ma znaczenie zwlaszcza dla bezplatnego dostepu do mediów publicznych.

Podmiotami tymi sa:

-partie polityczne, które uzyskaly min. 3% glosów w ostatnich wyborach

-kluby parlamentarne

-ogólnopolskie stowarzyszenia, organizacje spoleczne, fundacje, o ile zostaly zarejestrowane lub zgloszone na min. 1 rok przed data zarzadzenia referendum, a ich statutowa dzialalnosc jest zwiazana z przedmiotem referendum

-pelnomocnik grupy wyborców, z których inicjatywy zostalo zarzadzone referendum Zgloszenie podmiotów uprawnionych do udzialu w kampanii podlegaja weryfikacji przez PKW, ostateczne rozstrzygniecia naleza do SN.

21.Waznosc a wynik referendum

Referendum jest wazne, jezeli przy jego przeprowadzeniu nie doszlo do takich naruszen prawa, które mogly mies wplyw na wynik glosowania.

O wyniku referendum decyduje frekwencja glosujacych oraz liczba glosów oddanych na jedna z alternatyw. Wynik jest wiazacy co do zasady, jezeli w referendum wziela udzial wiecej niz polowa uprawnionych do glosowania

Wynik jest rozstrzygajacy, gdy ponadto wiekszosc bioracych udzial w glosowaniu opowiedziala sie za jednym z dwóch przedstawionych rozwiazan. W takiej sytuacji wynik referendum musi zostac zrealizowany.

22.Konsekwencje prawne referendum wiazacego, waznego i które przynioslo rozstrzygniecie

W takiej sytuacji wynik referendum musi zostac zrealizowany przez wlasciwe organy panstwowe. Maja one obowiazek niezwlocznie podjac odpowiednie dzialania – wydac akty prawne, lub podjac inne decyzje – nie pózniej niz 60 dni od dnia ogloszenia uchwaly SN stwierdzajacej waznosc referendum.

23.Co sie stanie, jesli podmioty zobowiazane do wykonania referendum nie wykonaja swojego obowiazku?

∑prezydent, premier, ministrowie moga zostac pociagnieci do odpowiedzialnosci przed TS

∑nie ma prawnego mechanizmu, który móglby zmusic Sejm do uchwalenia ustaw koniecznych dla takiej realizacji (polityczno-moralny wymiar skutków)

24. W jakiej sytuacji wynik referendum jest wiazacy, ale nie rozstrzygajacy?

Wynik moze byc wiazacy, bo wezmie w nim udzial ponad polowa uprawnionych, ale nie przyniesie rozstrzygniecia, bo zabraknie wiekszosci popierajacej jedno z dwóch rozwiazan. Wówczas wynik referendum nie zobowiazuje organów panstwowych do podjecia dzialan sluzacych jego wykonaniu.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

25. Przedmiot referendum lokalnego

∑sprawy dotyczace danej wspólnoty samorzadowej, w tym sprawy odwolania organów samorzadowych pochodzacych z wyborów bezposrednich

-mozliwe jest przeprowadzenie referendum w sprawie odwolania rady gminy, miasta, powiatu, sejmiku wojewódzkiego, w sprawie odwolania wójta, burmistrza, prezydenta miasta

-przedmiotem referendum lokalnego nie moga byc sprawy, które nie mieszcza sie w kompetencji danej wspólnoty samorzadowej

-samoopodatkowanie

26.Inicjatywa przeprowadzenia referendum lokalnego nalezy do (podmiot referendum lokalnego):

∑organu stanowiacego danej jednostki terytorialnej

∑mieszkanców (na szczeblu gminy lub powiatu – wniosek poparty podpisami 10% mieszkanców, na szczeblu województwa – 5%)

27. Wymogi waznosci referendum lokalnego

Referendum jest wazne, jezeli wzielo w nim min. 30% uprawnionych do glosowania. Wynik jest rozstrzygajacy, jezeli za jednym z rozwiazan oddano wiecej niz polowe waznych glosów.

Referendum gminne w sprawie samoopodatkowania jest rozstrzygajace, jezeli opowie sie za tym min. 2/3 glosujacych

28.Co sie stanie, jezeli podmioty zobowiazane do wykonania referendum nie wykonaja swojego obowiazku?

∑jezeli w referendum zapadlo rozstrzygniecie – to musi ono zostac zrealizowane

∑organy panstwowe maja obowiazek niezwlocznego podjecia odpowiednich dzialan, czyli wydania aktów prawnych badz podjecia innych decyzji

∑prezydent, premier, ministrowie – w razie niewykonania tego obowiazku – moga zostac pociagnieci do odpowiedzialnosci przed TS

∑Sejm – brak mechanizmów prawnych; jedyna sankcja miesci sie w wymiarze polityczno- moralnym (w postaci oceny dzialalnosci parlamentu, wyniku kolejnych wyborów)

Prawo konstytucyjne - opracowanie

VIII. Parlament. Struktura, sklad i organizacja

1.Zdefiniuj parlament – cecha wspólna dla wszystkich demokratycznych systemów ustrojowych

Parlament to naczelny organ panstwowy zlozony z demokratycznie wybieranych przedstawicieli narodu, realizujacy wladze ustawodawcza i sprawujacy kontrole nad funkcjonowaniem wladzy wykonawczej

2. Istota parlamentu

Istota parlamentu jest jego uksztaltowanie jako organu reprezentacji narodu (organu przedstawicielskiego) – parlament jest jedynym organem panstwowym powolywanym w taki sposób, ze jego sklad odzwierciedla podstawowe orientacje i preferencje polityczne ogólu wyborców.

Jest to jedyny organ, który jest zdolny do reprezentacji woli narodu-suwerena przy uwzglednieniu politycznej róznorodnosci interesów, sympatii i opinii wyborców

3. Co oznacza, ze parlament ma charakter przedstawicielski?

Przedstawicielski charakter parlamentu oznacza, ze wszyscy jego czlonkowie pochodza z wyborów. W zwiazku z tym wszyscy czlonkowie parlamentu maja taka sama sytuacje prawna (zasada jednolitosci skladu).

4. Pozycja i rola parlamentu przez pryzmat zasady podzialu wladz

Zasada podzialu wladz wyklucza skoncentrowanie w parlamencie wszystkich decyzji i zadan panstwa, wymaga natomiast zachowania okreslonej równowagi pomiedzy poszczególnymi wladzami. Parlament, wlaczony w system hamulców i równowagi, jest zwiazany wzajemnym oddzialywaniem z wladza wykonawcza oraz sadownicza.

5. Wyjasnij zwiazek parlamentu z wladza wykonawcza

∑uczestnictwo w powolywaniu rzadu

∑mozliwosc pociagniecia rzadu lub ministrów do odpowiedzialnosci parlamentarnej,

∑moznosc pociagniecia prezydenta do odpowiedzialnosci konstytucyjnej, gdy zaistnieja po temu powody

∑wladza wykonawcza dysponuje róznymi formami oddzialywania na wykonywanie przez parlament jego funkcji ustawodawczej

-rzadowe prawo inicjatywy ustawodawczej

-weto prezydenckie wobec ustawy

∑wladza wykonawcza, w razie konfliktu z parlamentem moze go rozwiazac (w Polsce mozliwosc ta istnieje tylko w ograniczonym zakresie)

6. Wyjasnij zwiazek parlamentu z wladza sadownicza

∑uchwalanie przez parlament ustaw, które wiaza sedziów przy wykonywaniu funkcji orzeczniczych

∑parlament ma wplyw na powolywanie sedziów TK i TS

∑wladza sadownicza, poprzez TK, moze uznawac uchwalone przez parlament ustawy za sprzeczne z konstytucja i pozbawiac je mocy obowiazujacej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

7. Na czym polega zasada jednolitosci skladu izby?

Przedstawicielski charakter I izby ustanawia zasade jednakowej sytuacji prawnej jej czlonków

(zasade jednolitosci skladu). Wszyscy deputowani sa wybierani w oparciu o takie same zasady prawa wyborczego i w takim samym stopniu sa reprezentantami calego narodu. Wynika z tego zakaz ustanawiania róznych kategorii poslów o odmiennym statusie prawnym.

8. Na czym polega zasada autonomii izb parlamentu?

Zasada autonomii izb parlamentu polega na uznaniu wylacznej wlasciwosci parlamentu do podejmowania pewnych rozstrzygniec, dotyczacych zwlaszcza jego wewnetrznej organizacji i sposobu dzialania.

Autonomia w aspekcie formalnym (regulaminowa) – kazda izba ma wylaczne prawo do uchwalania swojego regulaminu, który w ramach ogólnej regulacji konstytucyjnej normuje wewnetrzna organizacje izby, role poslów (senatorów) w pracach izby, postepowanie w realizacji poszczególnych zadan i kompetencji przypisanych izbie. Zastrzezenie normowania tych materii w regulaminie oznacza, ze nie moga byc normowane w innych aktach (np. ustawach).

Autonomia w aspekcie materialnym – wymaga stworzenia parlamentowi niezbednych gwarancji swobodnego wykonywania zadan konstytucyjnych, a parlamentarzystom – swobodnego wykonywania ich mandatu

Autonomia personalna – wylacznosc ustalania skladu organów wewnetrznych

Autonomia budzetowo-finansowa – wylacznosc ustalania budzetu i decydowania o sposobie jego wykonywania

Autonomia terytorialna – odrebnosc siedziby parlamentu i wylacznosc zarzadzania swoim terenem

Autonomia jurysdykcyjna – wylacznosc decyzji w sprawach immunitetowych i dyscyplinarnych

9.Regulaminy izb parlamentu sa wlasciwe do uregulowania:

-ich organizacji wewnetrznej

-porzadku prac

-trybu powolania i dzialalnosci ich organów

-sposobu wykonywania konstytucyjnych i ustawowych obowiazków organów panstwowych wobec danej izby

10.Jaki jest charakter prawny regulaminów izb parlamentu?

Regulaminy obu izb sa uchwalane w formie uchwal danej izby, co oznacza zakaz regulacji materii regulaminów w formie ustawy.

Skutkiem tego jest to, ze regulaminów parlamentarnych nie mozna traktowac jako zródel prawa powszechnie obowiazujacego – nie moga normowac sytuacji prawnej osób fizycznych czy prawnych, zwlaszcza wzgledem Sejmu, Senatu i ich organów. Sa zródlem prawa wewnetrznego.

11. Na czym polega wtórny (proceduralny) charakter regulaminów parlamentarnych?

Regulaminy parlamentarne moga okreslac sposób wykonywania konstytucyjnych i ustawowych obowiazków organów panstwowych wobec izby, ale wpierw musi dojsc – w konstytucji lub ustawie – do materialnego sformulowania okreslonego obowiazku po stronie okreslonego organu panstwowego. Dlatego o regulaminach mówimy, ze maja charakter wtórny.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

12. W obecnym stanie prawnym obowiazuja nastepujace regulaminy parlamentarne:

∑Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

∑Regulamin Senatu

Zgromadzenie Narodowe obecnie nie posiada regulaminu. Istnieja tylko 4 akty czesciowe o regulaminowym charakterze

13. Jakie kwestie zwiazane z parlamentem sa normowane ustawowo?

Ustawowo regulowane sa kwestie wykraczajace poza materie o czysto wewnetrznym charakterze. Naleza do nich zwlaszcza:

∑ustawa o wykonywania mandatu posla i senatora

∑ustawa o ograniczeniu prowadzenia dzialalnosci gospodarczej przez osoby pelniace funkcje publiczne

∑ustawa o sejmowej komisji sledczej

∑ustawa o wspóldzialaniu RM z Sejmem i Senatem w sprawach zwiazanych z czlonkowstwem RP w UE

14. Na czym polega zasada dwuizbowosci parlamentu?

Zasada dwuizbowosci polega na tym, ze parlament ma strukture zlozona – sklada sie z dwóch izb – pierwszej i drugiej. W Polsce obecnie mamy (od 1989 r.) Sejm (izba pierwsza) i Senat (izba druga).

Z istnieniem dwóch czlonów parlamentu zwiazane jest okreslenie podzialu kompetencji i ich wzajemnych relacji.

15. Geneza dwuizbowosci (koncepcja izby drugiej)

∑Dwuizbowosc klasyczna - mieszczansko-feudalny kompromis (XVII-XIX w.).

-Jedna z izb reprezentowala arystokracje (izba wyzsza),

-druga – stan trzeci (izba nizsza)

∑Federalna struktura panstwa :

-izba reprezentantów wybierana na zasadzie materialnej równosci prawa wyborczego

– reprezentuje interesy calego panstwa

-Senat – bedacego suma reprezentantów poszczególnych federacji

∑W krajach jednolitych – pozycja regionów jest na tyle silna, ze rejony maja swoja pozycje w Senacie, nie korzystaja jednak z takich uprawnien jak feredacje

16. Dwuizbowosc parlamentu Niemiec

∑Parlament Federalny (Bundestag) – wybierany w wyborach powszechnych, przy zachowaniu materialnej równosci prawa wyborczego

∑Rada Federalna (Bundesrat) – zlozona jest z przedstawicieli poszczególnych krajów zwiazkowych na zasadzie reprezentacji zróznicowanej, zarazem splaszczonej

-liczba glosów przyslugujaca danemu landowi uzalezniona jest od liczby mieszkanców jednak nie mniej niz 3 i nie wiecej niz 6

-Bundesrat nie pochodzi z wyborów – jego czlonków deleguja rzady poszczególnych landów (z reguly – jest to premier danego landu oraz kilku wazniejszych ministrów)

-Bundesrat nie ma zadnej kadencji – jest to cialo o charakterze permanentnym, jego czlonkowie zmieniaja sie w rytmie zmian rzadowych na szczebli poszczególnych landów

Prawo konstytucyjne - opracowanie

17. Geneza dwuizbowosci w Polsce

∑Konstytucje: marcowa i kwietniowa przewidywaly istnienie Sejmu i Senatu

-obie konstytucje przyznawaly Sejmowi pozycje silniejsza

∑Po II wojnie, w referendum z 1946 r. odrzucono Senat (referendum bylo sfalszowane)

∑Dyskusja nad przywróceniem dwuizbowosci powraca w czasie obrad Okraglego Stolu

-propozycja utworzenia Senatu jako efekt kompromisu politycznego

-Senat wybrany w 1989 r. w calkowicie wolnych wyborach

18. Jakiego rodzaju relacje moga zachodzic pomiedzy izbami parlamentu?

Izby parlamentu moga byc równouprawnione – do podjecia decyzji panstwowych potrzebna jest wówczas zgoda obu izb i ich jednorodne dzialanie

Moze równiez wystepowac brak równouprawnienia izb – najczesciej pozycja slabsza (podporzadkowana) przypada izbie drugiej. Kompetencje izby drugiej sa zazwyczaj ograniczone – w systemie parlamentarnym bierze ona udzial tylko w procesie ustawodawczym, a wyjatkowo kreacyjnym. Funkcja kontrolna przypada zazwyczaj wylacznie izbie pierwszej.

19. Co to jest dwuizbowosc nierównorzedna? (supremacja Sejmu nad Senatem)

Dwuizbowosc nierównorzedna (niepelna) wynika z braku równouprawnienia izb parlamentu

– zróznicowania kompetencji. W Polsce pozycja izby silniejszej przyznana jest Sejmowi, a wyraza sie to przede wszystkim w tresci Konstytucji, która powierza wladze ustawodawcza wspólnie Sejmowi i Senatowi, ale:

-sprawowanie kontroli nad dzialalnoscia rzadu nalezy tylko do Sejmu

-powolywanie rzadu, egzekwowanie jego odpowiedzialnosci nalezy tylko do Sejmu

-kompetencje Senatu mieszcza sie w modelu tzw. izby refleksji

-Sejm, o ile jest w stanie zbudowac odpowiednia wiekszosc – moze narzucic Senatowi swoje stanowisko

-byt Senatu jest uzalezniony od losów Sejmu (powiazanie formalne)

20.Do czego odnosi sie pojecia „izba refleksji”. Uzasadnij

Pojecie „izba refleksji” odnosi sie do Senatu. Prof. Banaszak mówi tak o Senacie ze wzgledu na kompetencje przyznana Senatowi do weta ustawodawczego, które daje mozliwosc ponownego przeanalizowania przez Sejm tresci przyjetych rozwiazan prawnych.

Wynika to z faktu, ze od Senatu oczekuje sie wiekszego doswiadczenia

21. Sklad organów wladzy ustawodawczej w Polsce (obecny Parlament):

∑Sejm – 460 poslów – wybieranych w wyborach powszechnych, bezposrednich, proporcjonalnych i równych, w glosowaniu tajnym – Sejm posiada przedstawicielski charakter, poslowie musza byc wybierani w oparciu o kryterium terytorialne, wybory musza sie odbywac w wielomandatowych okregach, których liczba wynika z liczby ludnosci a rozdzial mandatów dokonywany jest pomiedzy konkurujace partie na zasadzie proporcjonalnosci.

∑Senat – 100 senatorów – wybieranych w wyborach powszechnych, bezposrednich i tajnych. Swoboda regulacyjna ustawodawcy wynika tu z braku koncepcji co do tego, jaki ma byc charakter ustrojowy Senatu.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

22. Wymien kompetencje Sejmu

∑funkcja ustawodawcza

∑funkcja kreacyjna

∑funkcja kontrolna

23. Na czym polega funkcja ustawodawcza Sejmu

Funkcja ustawodawcza polega na obowiazku parlamentu do stanowienia ustaw jako podstawowych i powszechnie obowiazujacych aktów prawnych. Jest to podstawowe zadanie Sejmu.

24.

Na czym polega funkcja kreacyjna Sejmu

∑

Sejm uczestniczy w tworzeniu rzadu udzielajac wotum zaufania powolanej przez

 

Prezydenta Radzie Ministrów lub samodzielnie wybierajac Prezesa Rady Ministrów i

 

proponowany przez niego sklad rzadu.

∑

Sejm, za zgoda Senatu, powoluje Prezesa NIK, RPO i GIODO.

∑

Na wniosek Prezydenta Sejm powoluje Prezesa NBP.

∑

Sejm powoluje takze czlonków TK i TS, czesc skladu KRdRiT, KRdS i RPP.

25.

Na czym polega funkcja kontrolna Sejmu?

∑na sprawowaniu kontroli nad dzialalnoscia rzadu w zakresie okreslonym przepisami

Konstytucji i ustaw.

∑Konstytucja daje Sejmowi takze kontrole nad dzialalnoscia samorzadu terytorialnego.

∑Funkcje kontrolna Sejm realizuje poprzez:

-interpelacje, zapytania poselskie oraz pytania w sprawach biezacych kierowane do

Premiera lub poszczególnych ministrów,

-wyrazanie Radzie Ministrów wotum nieufnosci,

-wyrazanie wotum nieufnosci ministrowi,

-wyrazanie wotum zaufania - na wniosek Premiera - Radzie Ministrów,

-rozpatrywanie sprawozdan NIK, KRdRiT, GIODO, wysluchanie corocznej informacji RPO

-Funkcje kontrolna Sejm sprawuje takze poprzez komisje parlamentarne, których zadaniem jest rozpatrywanie sprawozdan i informacji ministrów.

26. Wymien kompetencje Senatu

∑udzial w ustawodawstwie

∑udzial w sejmowej funkcji kreacyjnej:

-powolywanie niektórych konstytucyjnych organów panstwowych (Prezes NIK, RPO, 1 czlonek KRdRiT, 3 czlonków Rady Polityki Pienieznej

Sejm nie uczestniczy w wykonywaniu funkcji kontrolnych wobec rzadu, nie bierze udzialu w powolywaniu rzadu i egzekwowaniu jego odpowiedzialnosci parlamentarnej

27. W jakich przypadkach wymagana jest zgoda obu izb?

∑przy zmianie Konstytucji

∑przy wyrazaniu zgody na przyjecie umowy ratyfikowanej

28. Na czym polega formalne powiazanie Sejmu i Senatu?

Byt Senatu jest uzalezniony od losów Sejmu – kadencje obu izb sa wyznaczane czasokresem kadencji Sejmu. Rozwiazanie Sejmu powoduje tez rozwiazanie Senatu.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

29. Co to jest Zgromadzenie Narodowe?

Zgromadzenie Narodowe jest odrebnym organem konstytucyjnym o wlasnych kompetencjach, zlozonym w obu izb parlamentu (Sejmu i Senatu).

Zgromadzenie Narodowe wykonujac swoje kompetencje dziala jako jedno cialo parlamentarne, skladajace sie z poslów i senatorów, którzy obraduja i glosuja wspólnie i których nalezy traktowac jako czlonków Zgromadzenia.

30. Charakter ustrojowy Zgromadzenia Narodowego

Okreslenie charakteru ustrojowego Zgromadzenia Narodowego nie zostalo dokonane w Konstytucji, Zgromadzenie jednak posiada wlasne kompetencje, okreslone w Konstytucji, a przy ich wykonywaniu dziala jako jedno cialo parlamentarne, bez rozrózniania poslów i senatorów.

W swej istocie ZN sklada sie z poslów i senatorów, którzy obraduja i glosuja wspólnie i których nalezy traktowac jako czlonków Zgromadzenia – które nalezy traktowac jako wyodrebniony organizacyjnie i kompetencyjnie organ.

31.

Obradom Zgromadzenia Narodowego przewodniczy:

Marszalek Sejmu, lub w jego zastepstwie Marszalek Senatu

32.

Organizacja wewnetrzna Zgromadzenia Narodowego

∑

Zgromadzeniu przewodniczy Marszalek Sejmu, lub w jego zastepstwie Marszalek Senatu

∑

Forma dzialania Zgromadzenia Narodowego sa wspólne obrady pelnego skladu obu izb –

 

jako ciala jednolitego

33.

Wymien kompetencje Zgromadzenia Narodowego

Zgromadzenie Narodowe dziala w przypadkach okreslonych w Konstytucji. Kompetencje Zgromadzenia maja charakter enumeratywny, a sa to:

∑przyjmowanie przysiegi od nowo wybranego prezydenta

∑stwierdzanie trwalej niezdolnosci prezydenta do sprawowania urzedu ze wzgledu na stan zdrowia (nie dotyczy to sytuacji, gdy ta niezdolnosc ma charakter przejsciowy

∑stawianie prezydenta w stan oskarzenia przed TS

∑wysluchiwanie oredzia prezydenta.

34. Kadencja – zdefiniuj pojecia

Kadencja to okres, na jaki wyborcy udzielaja organowi wybieralnemu pelnomocnictw i w jakim realizuje on swe zadania funkcjonujac w chwilowym skladzie pochodzacym z jednych wyborów.

35. Istota kadencyjnosci

Kadencyjnosc jest koniecznym elementem przedstawicielskiego charakteru Sejmu (Senatu), gdyz tylko okresowa i poddana sztywnym procedurom odnawialnosc skladu parlamentu moze mu nadawac charakter rzeczywiscie reprezentatywnego.

36. Tresc zasady kadencyjnosci

∑nakaz nadania pelnomocnictwom danego organu z góry okreslonych ram czasowych

∑wymienione ramy nie moga przekraczac rozsadnych granic

∑kadencyjnosc oznacza nakaz ustanowienia regulacji prawnych, które zapewnia ukonstytuowanie nowo wybranego organu tak, aby mógl on rozpoczac wykonywanie swoich funkcji bez zbednej zwloki

Prawo konstytucyjne - opracowanie

37. Kadencja Sejmu i Senatu

Sejm i Senat sa wybierane na 4 letnie kadencje. Kadencja Sejmu konczy sie w dniu poprzedzajacym pierwsze posiedzenie Sejmu nastepnej kadencji. Kadencja Senatu jest podporzadkowana kadencji Sejmu. Rozpoczyna sie i konczy w dniu rozpoczecia i zakonczenia kadencji Sejmu. W przypadku skrócenia kadencji Sejmu – skróceniu ulega równiez kadencja Senatu.

38. Sposoby obliczania biegu kadencji

∑W Polsce obowiazywala zasada, ze kadencja Sejmu trwa 4 lata od dnia wyborów, a kolejne wybory musza sie odbyc juz po uplywie kadencji. Mozliwe tu bylo precyzyjne dochowanie 4-letniego okresu kadencji, ale powodowalo powstanie okresu miedzykadencyjnego, w czasie którego parlamentu nie bylo.

∑Obecnie w Polsce przejmuje sie drugi sposób, który polega na scislym powiazaniu uplywajacej i rozpoczynajacej sie kadencji. Nowa kadencja rozpoczyna sie w dniu pierwszego posiedzenia Sejmu (w tym samym dniu rozpoczyna sie kadencja Senatu), a stara trwa do chwili zebrania sie nowego parlamentu. W konsekwencji parlament moze istniec nieprzerwanie i ulega likwidacji okres miedzykadencyjny

39.W jakich warunkach Konstytucja przewiduje przedluzenie kadencji Sejmu i Senatu?

Tylko w razie wprowadzenia jednego ze stanów nadzwyczajnych. Istnieje bowiem zakaz przeprowadzania wyborów w okresie:

-obowiazywania stanu nadzwyczajnego

-i okresie 90 dni po jego zakonczeniu.

Poza tym przedluzenie kadencji moglo by nastapic tylko na podstawie specjalnie w tym celu uchwalonej ustawy zmieniajacej konstytucje i na stale ustanawiajaca dluzsza kadencje lub tez jednorazowo zawieszajaca stosowanie zasady czteroletnich pelnomocnictw parlamentu i ustalajacej pózniejszy termin uplywu kadencji

40. W jakich warunkach dopuszczalne jest skrócenie kadencji? Kto moze je zarzadzic?

Skrócenie kadencji Sejmu moze nastapic z zastosowaniem dwóch procedur:

∑samorozwiazanie – wynika z wlasnej decyzji Sejmu

-uchwale taka Sejm musi podjac wiekszoscia min. 2/3 glosów ustawowej liczby poslów

-uchwala taka moze byc podjeta w kazdym czasie i z kazdego powodu (z wyjatkiem skrócenia kadencji w czasie stanu nadzwyczajnego o 90 dni po jego ustaniu)

-pelnia decyzji nalezy tu do Sejmu, mimo iz razem z Sejmem skróceniu ulega kadencja Senatu

∑rozwiazanie – moca decyzji prezydenta – jest to klasyczny instrument zachowania równowagi miedzy legislatywa a egzekutywa. Rozwiazanie Sejmu (i Senatu) moze nastapic:

-obligatoryjnie – w procesie tworzenia rzadu – w razie niezdolnosci Sejmu do wyrazenia wotum zaufania rzadowi powolanemu przez prezydenta, lun niezdolnosci do wybrania wlasnego rzadu

-fakultatywnie – w procesie uchwalania ustawy budzetowej – w razie niezdolnosci izb do jej przyjecia w okresie 4 miesiecy

Prawo konstytucyjne - opracowanie

41. Jak wyglada procedura rozwiazania Sejmu?

∑ rozwiazanie dokonywane jest w formie zarzadzenia prezydenta ∑ tylko w przypadkach okreslonych w Konstytucji

∑ konieczne jest uprzednie zasiegniecie opinii marszalków Sejmu i Senatu (niewiazaca)

∑ nie wymaga kontrasygnaty

42. Wymien skutki prawne skrócenia kadencji

∑ przedterminowe zarzadzenie wyborów przez prezydenta

∑ przedterminowe przeprowadzenie wyborów do Sejmu i Senatu – w ciagu 45 dni od dnia ogloszenia uchwaly Sejmu o samorozwiazaniu lub zarzadzenia prezydenta o rozwiazaniu

Sejmu

43. Kiedy rozwiazanie Sejmu jest niedopuszczalne?

W czasie trwania stanu nadzwyczajnego oraz w okresie 90 dni po jego ustaniu

44.Na czym polega zapewnienie Sejmowi silniejszej pozycji wobec prezydenta w systemie hamulców i równowagi?

Dopóki w Sejmie istnieje wiekszosc zdolna do wylonienia lub poparcia rzadu, oraz do terminowego uchwalenia ustawy budzetowej – prezydent nie ma mozliwosci jego rozwiazania.

45. Na czym polega zasada dyskontynuacji prac parlamentarnych?

Zasada dyskontynuacji prac parlamentarnych polega na przerwaniu materialnej ciaglosci prac parlamentu – wszelkie sprawy, wnioski, przedlozenia niezakonczone w Sejmie czy w Senacie traktuje sie jako ostatecznie zalatwione w sensie niedojscia do skutku.

Istota tej zasady – uwolnienie nowego parlamentu od koniecznosci zajmowania sie zaleglosciami. ZASADA TA DOTYCZY TYLKO PARLAMENTU

46. Wyjatki od zasady dyskontynuacji prac parlamentarnych dotycza

∑projektu ustawy wniesionego z inicjatywy obywatelskiej

∑sprawozdania sejmowej komisji sledczej, którego nie zdazono rozpatrzyc na posiedzeniu

Sejmu

∑niezakonczonego postepowania w sprawie pociagniecia do odpowiedzialnosci konstytucyjnej

∑niezakonczonego postepowania w sejmowej Komisji ds. UE

47. Pierwsze posiedzenie Sejmu – kto je zwoluje, kiedy i jaka jest jego tresc?

∑Pierwsze posiedzenie Sejmu nowej kadencji zwoluje prezydent w okresie 30 dni (15 dni, gdy poprzednia kadencja byla skrócona)

∑Trescia pierwszego posiedzenia jest ukonstytuowanie sie nowo wybranego Sejmu lub Senatu, czyli uzyskanie przez izbe zdolnosci do samodzielnego dzialania:

-Pierwszemu posiedzeniu przewodniczy marszalek senior - najstarszy wiekiem posel

-rozpoczyna sie od slubowania poslów – od tego momentu moga wykonywac mandat

-przeprowadzenie wyboru marszalka Sejmu

-wybór wicemarszalków i sekretarzy Sejmu

Od tego momentu parlament jest ukonstytuowany, choc nie ma jeszcze wszystkich organów. Na pierwszym posiedzeniu skladana jest jeszcze dymisja urzedujacej Rady Ministrów.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

48. Na czym polega zasada sesyjnosci prac parlamentu?

W ramach kadencji parlamentu wyodrebnia sie krótsze odcinki czasowe (sesje), w ramach których izby moga zbierac sie na posiedzenia plenarne. W okresie miedzysesyjnym nie ma mozliwosci zwolania izby (z wyjatkiem sesji nadzwyczajnej). W okresie miedzysesyjnym kompetencje

Prawo zwolania sesji przypada glowie panstwa. W ramach sesji mozliwe jest dopiero zwolywanie posiedzen izby przez jej prezydium lub przewodniczacego

49. Na czym polega zasada permanencji prac parlamentu?

Kadencja parlamentu ma charakter jednolity – nie istnieje podzial na sesje i okresy miedzysesyjne. W calym okresie kadencji przewodniczacy izby lub jej prezydium moze zwolac jej posiedzenia (w kazdej chwili) – wiec wyeliminowany zostal wplyw organu pozaparlamentarnego na tok praz parlamentu.

W Polsce Sejm i Senat obraduja na posiedzeniach

50. Co to jest posiedzenie Sejmu?

Jest to zgromadzenie pelnego skladu izby w celu obradowania nad sprawami objetymi porzadkiem dziennym. Ramy czasowe posiedzenia wyznaczone sa przez porzadek dzienny – parlament obraduje tak dlugo, az porzadek dzienny zostanie wyczerpany. (Posiedzenie moze byc kilkudniowe).

Posiedzenia odbywaja sie w terminach ustalonych przez Prezydium Sejmu lub przez izbe. Samo zwolywanie posiedzen Sejmu nalezy do Marszalka Sejmu.

51. Ustalanie porzadku posiedzen Sejmu

∑posiedzenia odbywaja sie w terminach ustalonych przez Prezydium Sejmu lub cala izbe

∑Zwolanie posiedzen sejmu nalezy do Marszalka Sejmu

∑porzadek dzienny ustala marszalek Sejmu po wysluchaniu opinii Konwentu Seniorów

∑kluby, kola poselskie, lub grupy min. 15 poslów moga zglaszac wnioski o uzupelnienie porzadku dziennego

-propozycje te sa przedmiotem obrad Konwentu Seniorów. Jesli KS nie jest w stanie wyrazic jednolitej opinii – sprawa zmiany porzadku staje sie przedmiotem glosowania w Sejmie

-w takiej sytuacji Marszalek Sejmu ma 6 m-cy na przedstawienie Sejmowi tej sprawy

(tzw. „zamrazarka”)

52. Istota tzw. „zamrazarki” Marszalka Sejmu

Tzw. „zamrazarka” pozwala Marszalkowi kontrolowac aktualny przedmiot obrad parlamentarnych. Sluzy uniknieciu wstepnych debat sejmowych nad ksztaltem porzadku dziennego kolejnych posiedzen. Wymaga przy tym od Marszalka zachowania politycznej neutralnosci.

53. Zasada jawnosci praw parlamentarnych obejmuje:

Posiedzenia Sejmu i Senatu sa jawne. Zasada ta ma charakter zupelny i obejmuje:

∑jawnosc i publicznosc obrad – stworzenie mozliwosci bezposredniej obserwacji przebiegu obrad przez publicznosc, media

∑dostepnosc dokumentów i materialów stanowiacych przedmiot biezacych obrad Sejmu

∑nastepcza dostepnosc dokumentów i materialów rejestrujacych przebieg obrad

Prawo konstytucyjne - opracowanie

54. W posiedzeniach Sejmu (Senatu) moze brac udzial:

Prezydent, PRM, inni czlonkowie rzadu, prezes TK, I prezes SN, prezes NIK, RzPO, prezes NBP. Maja oni prawo do zabierania glosu poza kolejnoscia.

55. W jaki sposób Sejm podejmuje uchwaly?

Zawsze glosowania jawne, przez podniesienie reki i jednoczesnie za pomoca kart.

∑zwykla wiekszoscia glosów, w obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów. Zwykla wiekszosc polega na tym, ze glosów „za” musi byc wiecej niz „przeciw”. Glosów wstrzymujacych sie nie bierze sie pod uwage.

∑niekiedy postanowienia Konstytucji wymagaja wiekszosci bezwzglednej – suma glosów „za” musi byc wieksza niz „przeciw” i „wstrzymujacych sie” razem wzietych, przy obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów

∑niekiedy wymagana jest wiekszosc kwalifikowana – liczba glosów „za” musi osiagnac pewien ulamek ogólnej liczny glosujacych

56. Scharakteryzuj organizacje wewnetrzna parlamentu

Parlament funkcjonuje w oparciu o sformalizowana strukture organów wewnetrznych. Organy te musza zapewniac efektywnosc prac parlamentarnych, a przy tym umozliwiac wszystkim liczacym sie ugrupowaniom parlamentarnym wplywanie na te prace. Organy wewnetrzne parlamentu mozna sklasyfikowac wg. ponizszych kryteriów:

∑organy kierownicze

-marszalek Sejmu (Senatu)

-Prezydium Sejmu (Senatu)

-Konwent Seniorów

∑organy pomocnicze

-komisje sejmowe (senackie)

-w ramach izby – sekretarze Sejmu (Sejmu)

Marszalek, Prezydium, Konwent Seniorów i komisje sa organami izb – moga wiec skladac sie wylacznie z poslów (senatorów), a ich sklad personalny musi byc ksztaltowany bezposredni przez Sejm (Senat)

∑struktury organizacyjne poslów (senatorów)

-kluby poselskie

-kola i zespoly

Tworzone sa dla wypracowywania wspólnego stanowiska i politycznego przygotowania spraw, które maja byc przedmiotem obrad izby, czy jej organów.

57.Podaj klasyfikacje organów wewnetrznych Sejmu i wymien, do którego rodzaju naleza konkretne organy Sejmu

∑organy kierownicze

-marszalek Sejmu (Senatu)

-Prezydium Sejmu (Senatu)

-Konwent Seniorów – szczególny organ polityczno-doradczy

∑organy pomocnicze

-komisje sejmowe (senackie)

-w ramach izby – sekretarze Sejmu (Sejmu)

∑struktury organizacyjne poslów (senatorów)

-kluby poselskie

-kola i zespoly

Prawo konstytucyjne - opracowanie

58. Marszalek Sejmu – tryb wybierania

∑wybierany przez Sejm na pierwszym posiedzeniu nowej kadencji

∑kandydature moze zglaszac grupa min. 15 poslów

∑wyboru dokonuje sie bezwzgledna wiekszoscia glosów przy obecnosci co najmniej 50% ustawowej liczby poslów

∑wybór dokonywany jest wg kryteriów politycznych – stanowisko marszalka przypada ugrupowaniu wchodzacemu w sklad koalicji wiekszosci

∑marszalków wybiera sie na okres calej kadencji

59. Wicemarszalek Sejmu – tryb wybierania

∑wybierany przez Sejm na pierwszym posiedzeniu nowej kadencji

∑kandydature moze zglaszac grupa min. 15 poslów

∑wyboru dokonuje sie bezwzgledna wiekszoscia glosów przy obecnosci co najmniej 50% ustawowej liczby poslów

∑regulamin nie okresla ich liczby – kazdorazowo decyduje o tym Sejm

∑stanowiska wicemarszalków powierza sie przedstawicielom pozostalych liczacych sie ugrupowan (zwyczajem jest uwzglednienie reprezentacji opozycji)

∑wicemarszalków wybiera sie na okres calej kadencji

60. Jak jest uregulowana kwestia odwolania marszalka Sejmu?

Przepisy nic nie mówia o mozliwosci odwolania marszalka Sejmu, ani wicemarszalków, ale tez tego wyraznie nie zakazuja – przyjmuje sie wiec, ze odwolanie marszalka nie jest zakazane. Jedyny dotad przypadek odwolania marszalka dotyczy odwolania wicemarszalka

A. Leppera w 2001 r.

61. Na czym polega funkcja Marszalka Sejmu?

Marszalek Sejmu jest jednoosobowym organem kierowniczym izby – i w tym charakterze przysluguje mu szereg kompetencji.

62.Wymien kompetencje Marszalka Sejmu, jako organu kierowniczego izby (kompetencje wewnetrzne):

∑reprezentowanie Sejmu

-przekazywanie aktów podjetych przez Sejm innym konstytucyjnym organom

-stanie na strazy praw i godnosci sejmu (kompetencja do wyrazania opinii w przedmiocie rozwiazania Sejmu przez prezydenta

∑prowadzenie spraw z zakresu stosunków z instytucjami oraz innymi organami UE

∑zwolywanie posiedzen Sejmu, w tym

-wstepne ustalanie porzadku dziennego posiedzenia

-przewodniczenie obradom Sejmu podczas posiedzenia, dyscyplinowanie nalezytego przebiegu posiedzenia

∑kierowanie pracami Prezydium Sejmu, przewodniczenie posiedzeniom Prezydium Sejmu i Konwentu Seniorów

∑czuwanie nad tokiem i terminowoscia prac Sejmu, w szczególnosci nadawanie biegu inicjatywom ustawodawczym i uchwalodawczym, decydowanie o sposobie przeprowadzenia pierwszego czytania projektów ustaw lub uchwal

∑udzielanie poslom niezbednej pomocy w ich pracy, m.in. czuwanie nad wykonywaniem przez organy administracji rzadowej i samorzadowej ich obowiazków wobec poslów

∑administrowanie Sejmem, w tym powolywanie i odwolywanie szefa Kancelarii Sejmu, oraz zastepców szefa Kancelarii Sejmu

Prawo konstytucyjne - opracowanie

63.

Wymien tzw. zewnetrzne kompetencje Marszalka Sejmu

∑

jest przewodniczacym Zgromadzenia Narodowego

∑

sprawuje zastepstwo prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, gdy ten nie jest w stanie

 

sprawowac urzedu, lub w razie opróznienia urzedu prezydenta

∑

zarzadza wybory prezydenckie

64.

Wymien kompetencje wicemarszalków Sejmu

∑sa czlonkami Prezydium Sejmu i Konwentu Seniorów

∑sa zastepcami marszalka w zakresie jego wewnatrzsejmowych zadan.

W odniesieniu do kompetencji zewnetrznych marszalka Sejmu – zastepuje go na ogól Marszalek Senatu

65. Scharakteryzuj Prezydium Sejmu

Prezydium Sejmu jest kierowniczym organem kolegialnym Sejmu, reprezentujacym najwazniejsze ugrupowania polityczne Sejmu, a sklada sie z marszalka i wicemarszalków. Podstawa jego istnienia jest regulamin sejmowy (nie jest organem konstytucyjnym). Funkcjonuje w sposób ciagly, przez caly czas trwania kadencji. Nie ma prawnej mozliwosci odwolania Prezydium jako takiego (badz równoczesnego odwolania wszystkich jego czlonków).

66. Wymien kompetencje Prezydium Sejmu

∑zwiazane z organizacja prac

-ustalanie planu prac Sejmu (konieczna opinia Konwentu Seniorów)

-ustalanie tygodni, w których maja sie odbywac posiedzenia

-ustalanie terminów odbywania posiedzen Sejmu (ale decyzja o zwolaniu posiedzen nalezy do marszalka

∑zwiazane z pracami organów Sejmu

-organizowanie wspólpracy pomiedzy komisjami sejmowymi i koordynowanie ich dzialan

∑zwiazane z tokiem prac sejmowych

-m.in. opiniowanie zgodnosci z prawem projektów ustaw i uchwal

∑zwiazane z sytuacja prawna poslów

-m.in. stosowanie kar z tytulu odpowiedzialnosci regulaminowej

-decydowanie o sprawach diet i ryczaltów poselskich i in.

∑zwiazane z regulaminem Sejmu

-dokonywanie jego wykladni i inicjowanie zmian

-okreslanie zasad doradztwa naukowego na rzecz Sejmu i korzystania z pomocy ekspertów

67. Konwent Seniorów – istota

Konwent Seniorów jest organem zapewniajacym wspóldzialanie klubów w sprawach zwiazanych z dzialalnoscia i tokiem prac sejmowych.

68. Jaki jest charakter polityczny Konwentu Seniorów

Jest to organ polityczny, w ramach którego zapadaja najwazniejsze ustalenia dotyczace funkcjonowania Sejmu. W Konwencie Seniorów reprezentowane sa wszystkie podstawowe ugrupowania sejmowe.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

69. Wymien sklad i funkcje Konwentu Seniorów

∑sklad Konwentu Seniorów – wszystkie podstawowe ugrupowania polityczne

-marszalek

-wicemarszalkowie Sejmu

-przewodniczacy lub wiceprzewodniczacy klubów poselskich

-przedstawiciele porozumien liczacych min. 15 poslów

-przedstawiciele kól parlamentarnych, które w dniu rozpoczecia kadencji Sejmu reprezentowaly osobna liste wyborcza

∑kompetencje Konwentu Seniorów jest tylko organem doradczym wobec Prezydium Sejmu, i jako taki wydaje opinie dot. wszystkich podstawowych kwestii zwiazanych z przebiegiem posiedzen Sejmu i skladem jego organów, m.in.

-projektów porzadku dziennego i terminów posiedzen Sejmu

-tryby dyskusji nad poszczególnymi punktami porzadku dziennego

-wnioski co do wyboru przez Sejm jego organów

70. Na czym polega personalne powiazanie Konwentu Seniorów i Prezydium Sejmu?

Zarówno w sklad Konwentu Seniorów, jak i Prezydium Sejmu wchodza: marszalek i wicemarszalkowie Sejmu.

71. Co to sa komisje sejmowe?

Komisje Sejmowe sa organami wewnetrznymi Sejmu powolanymi do rozpatrywania, opiniowania i przygotowywania spraw stanowiacych przedmiot prac Sejmu, oraz wyrazania opinii w sprawach przekazanych pod ich obrady przez Sejmu, Marszalka Sejmu lub Prezydium Sejmu. Sa to organy pomocnicze Sejmu, które przygotowuja tylko akty i rozstrzygniecia, które sa nastepnie podejmowane przez Sejm

Komisje Sejmowe sa równiez organami Sejmu w zakresie kontroli dzialalnosci poszczególnych organów panstwowych, samorzadu terytorialnego oraz innych organów i organizacji w zakresie wprowadzania w zycie i wykonywania ustaw i uchwal Sejmu.

Sejm jest zobowiazany powolac komisje stale, oraz moze powolac komisje nadzwyczajne.

72. Wymien rodzaje znanych ci komisji sejmowych

∑komisje stale – ich utworzenie (25 komisji) przewiduje regulamin Sejmu, w tym:

-komisje resortowe (19 komisji) – rozdzial zadan pomiedzy poszczególne komisje nastepuje w oparciu o kryterium przedmiotowe. Np. Komisja Obrony Narodowej, Komisja Spraw Administracji, Komisja ds. UE.

-komisje funkcjonalne (6 komisji) – zakres ich dzialania wiaze sie z realizowanymi przez Sejm poszczególnymi funkcjami, np. Komisja Ustawodawcza, Komisja Regulaminowa i Spraw Poselskich, Komisja Etyki Poselskiej

∑komisje nadzwyczajne – sa tworzone przez Sejm doraznie, dla zajecia sie okreslona sprawa, lub sprawami. Sejm okresla cel, zasady i tryb dzialania komisji nadzwyczajnych. Zasada jest, ze komisja nadzwyczajna zostaje rozwiazana po wykonaniu swojej misji. Zadaniem komisji nadzwyczajnej moze byc równiez przygotowanie okreslonych spraw i materialów zwiazanych z wykonywaniem przez Sejm funkcji kontrolnej, sledczej.

73. Podstawowe ograniczenie w tworzeniu komisji sejmowych

Komisje sejmowe moga byc tworzone tylko w ramach kompetencji wykonywanych przez Sejm. Komisja nie moze otrzymac zadan, które przekraczaly by kompetencje Sejmu, lub wkraczaly by w kompetencje zarezerwowane dla innych organów panstwowych.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

74. Wyjasnij, co to jest stala komisja sejmowa i jakie ma zadania

Stale komisje sejmowe to komisje, których utworzenie przewiduje regulamin Sejmu. Sejm ma obowiazek ich utworzenia, a istnieja one przez okres calej kadencji. Najwazniejsze zadania:

-rozpatrywanie projektów ustaw i uchwal,

-rozpatrywanie uchwal Senatu o wniesieniu poprawek do tekstu ustawy uchwalonej przez Sejm lub jej odrzuceniu oraz wniosków Prezydenta o ponownym rozpatrzeniu ustawy przez Sejm,

-rozpatrywanie i opiniowanie zalozen projektów ustaw i uchwal,

-rozpatrywanie sprawozdan i informacji ministrów oraz kierowników naczelnych organów administracji panstwowej,

-analizowanie dzialalnosci poszczeg. dzialów administracji i gospodarki panstwowej,

-rozpatrywanie sprawy zwiazane z wprowadzeniem w zycie i wykonywaniem ustaw i uchwal Sejmu, a takze z realizacja uchwalonych przez siebie dezyderatów,

-opiniowanie wniosków Prezydium Sejmu w sprawie wyboru, powolania lub odwolania przez Sejm poszczególnych osób na okreslone stanowiska panstwowe.

75. Funkcje komisji sejmowych

∑funkcja ustawodawcza (jako organ pomocniczy)

-przygotowywanie rozstrzygniec, które zapadna na posiedzeniach plenarnych Sejmu

-formulowanie wniosków, sprawozdan, opinii

∑funkcja powolywania innych organów sejmowych

-formulowanie ocen i opinii, ale z uwagi na polityczny charakter - decyzje zapadaja w klubach poselskich

∑funkcja kontrolna

76. Sklad komisji sejmowych

∑Komisie sejmowe moga skladac sie wylacznie z poslów.

∑Sklad osobowy wybierany jest przez Sejm, na wniosek Prezydium Sejmu, po zasiegnieciu opinii Konwentu Seniorów.

∑W kazdym czasie mozliwe jest dokonanie zmiany skladu komisji.

∑Zasada jest reprezentacja wszystkich klubów poselskich – w kazdej komisji zasiada wiec tez opozycja.

∑Zasada jest tez, ze kazdy posel zasiada w przynajmniej 1 komisji sejmowej. O wlaczeniu posla do konkretnej komisji sejmowej decyduja wladze klubu, do którego posel nalezy.

∑Pracami komisji kieruje jej prezydium – wybrane przez komisje

∑komisje moga powolywac ze swojego skladu podkomisje o stalym lub nadzwyczajnym charakterze (stale – za zgoda Prezydium Sejmu)

∑w pracach komisji uczestnicza w sposób staly eksperci – wybrani sposród pracowników Kancelarii Sejmu, jak i z zewnatrz

77. Na czym polega funkcja sekretarzy Sejmu?

Sekretarze Sejmu sa to poslowie (20), wybierani przez Sejm. pelnia zadania pomocnicze przy prowadzeniu obrad Sejmu przez Marszalka, w szczególnosci prowadza liste mówców, przyjmuja wystapienia poslów skladane na pismie, obliczaja glosy.

Nie przysluguja im zadne kompetencje, wiec nie sa zaliczani do organów Sejmu.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

78. Wskaz istotne róznice szczególowe w strukturze organizacyjnej Sejmu i Senatu

∑Senat ma ograniczona liczbe wicemarszalków – maksymalnie 4

∑odmienna struktura komisji stalych – regulamin przewiduje 14 komisji, w tym 3 o charakterze funkcjonalnym; zakres dzialania komisji problemowych musi uwzgledniac fakt, ze Konstytucja nie przyznaje Senatowi uprawnien kontrolnych wobec rzadu

∑brak mozliwosci powolania w senacie komisji sledczej (wynika z braku funkcji kontrolnej Senatu)

79. Wymien i uzasadnij, jaka zasada reguluje stosunki Sejm-Senat

Zasada supremacji Sejmu nad Senatem – pozycja izby silniejszej przyznana jest Sejmowi – wladza ustawodawcza jest powierzona wspólnie Sejmowi i Senatowi, ale sprawowanie kontroli nad dzialalnoscia wladzy wykonawczej nalezy juz tylko do Sejmu.

Ponadto Sejm, przy odpowiedniej wiekszosci moze narzucic Senatowi swoje stanowisko w kwestii ustawodawczej.

80. Scharakteryzuj kluby i kola w Sejmie (Senacie)

Kluby i kola poselskie (senatorskie) sa formami politycznej organizacji poslów (senatorów). Musza grupowac czlonków prezentujacych okreslona, wspólna linie polityczna w izbie.

Rola (istota) klubów i kól – stworzenie politycznych przeslanek funkcjonowania izby i podejmowania przez nia aktów i rozstrzygniec. W ramach klubów (kól) formulowane sa polityczne stanowiska poszczególnych partii i ugrupowan wobec kwestii rozpatrywanych przez parlament. Ustalenia klubowe w znacznym stopniu determinuja sposób glosowania parlamentarzystów.

∑Dla zorganizowania klubu – potrzeba min. 15 poslów badz 7 senatorów.

-kluby, z mocy prawa sa reprezentowane w Konwencie Seniorów

-z mocy zwyczaju parlamentarnego – sa reprezentowane w skladzie Prezydium Izby i komisji

-w ramach klubu moga powstawac wewnetrzne kola, zespoly i inne formacje

∑Mniej liczne ugrupowanie moga zorganizowac jedynie kolo poselskie lub senatorskie.

-Przedstawiciele kól nie zawsze znajduja miejsce w Konwencie Seniorów ani we wszystkich komisjach.

Posel (senator) moze nalezec tylko do jednego kola czy klubu, choc nie ma zakazu zmiany barw klubowych w trakcie trwania kadencji.

81. Na czym polega istota dyscypliny klubowej?

Dyscyplina klubowa jest spoiwem i gwarantem jednosci klubowej, a jej istota polega na zalozeniu, ze stanowisko wypracowane w ramach klubu bedzie reprezentowane przez jego czlonków w debatach i glosowaniach.

Klub, w sprawach najwazniejszych, podejmuje uchwaly zobowiazujace czlonków do glosowania w sposób ustalony (uchwaly takie nie sa prawnie wiazace).

Naruszenie dyscypliny klubowej moze skutkowac brakiem poparcia w nastepnych wyborach, wycofanie posla ze skladu atrakcyjnej komisji, wykluczenie z klubu.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

82.

Jakie znaczenie mozna przypisywac pojeciu „mandat parlamentarny”?

∑

jako wynikajace z wyborów pelnomocnictwo udzielone czlonkowi parlamentu przez

 

wyborców

∑

jako caloksztalt praw i obowiazków parlamentarzysty

∑

jako okreslenie funkcji czlonka parlamentu

83.

Co to jest mandat parlamentarny?

Mandat – jest to upowaznienie uzyskane w wyniku wyborów do dzialania w imieniu narodu

84.Z jaka chwila parlamentarzysta uzyskuje pelne uprawnienia i obowiazki wynikajace z uzyskanego mandatu?

Po przystapieniu do wykonywania mandatu – a to nastepuje z chwila zlozenia slubowania (z reguly na pierwszym posiedzeniu izby). Mandat trwa przez cala kadencje i wygasa wraz z jej zakonczeniem

85.

W jakich sytuacjach mandat parlamentarny moze wygasnac?

∑

w razie odmowy zlozenia slubowania

∑

utraty praw wybieralnosci

∑

zrzekniecia sie mandatu

∑

smierci

∑

objecia stanowiska dotknietego zasada niepolaczalnosci

∑

uznanie za winnego zlozenia falszywego oswiadczenia lustracyjnego

86.

W jakich sytuacjach moze nastapic pozbawienie parlamentarzysty mandatu?

∑pozbawienie mandatu jest mozliwe tylko w sytuacji, gdy posel (senator) naruszyl zakaz prowadzenia dzialalnosci gospodarczej z osiaganiem korzysci z majatku Skarbu Panstwa lub samorzadu terytorialnego, albo zakaz nabywania takiego majatku

∑pozbawienie mandatu moze byc orzeczone tylko przez TS

∑posel (senator) moze byc pociagniety do odpowiedzialnosci przez TS uchwala Izby, podjeta na wniosek Marszalka Izby.

87.Wymien rodzaje mandatu parlamentarnego (ze wzgledu na stosunek posla do wyborców)

∑mandat imperatywny (zwiazany) – historycznie pierwszy – sytuuje posla na pozycji reprezentanta tych i tylko tych przedstawicieli, którzy go wybrali – a wiec swojego okregu wyborczego.

-pojawia sie tu wezel prawnej zaleznosci miedzy poslem a jego wyborcami

-posel jest prawnie zwiazany wola swych wyborców i ponosi przed nimi odpowiedzialnosc za swe dzialania (moze byc odwolany)

∑mandat wolny – idea mandatu wolnego sprowadza sie do stwierdzenia, ze naród oddaje kompetencje do dzialania tym osobom, które wydaja sie mu wlasciwe (stad mandat musi byc wolny)

-posel reprezentuje caly zbiorowy podmiot suwerennosci (naród), a nie tylko tych, którzy go wybrali

-nie istnieje prawna zaleznosc posla od swoich wyborców

-niedopuszczalne sa jakiekolwiek nakazy, czy instrukcje wyborców

-status posla jest uformowany w sposób zapewniajacy mi maksymalna niezaleznosc i swobode dzialania

Prawo konstytucyjne - opracowanie

88.

W jaki sposób plaszczyzna polityczna modyfikuje koncepcje mandatu wolnego?

∑

deputowany, chcac byc ponownie wybrany w kolejnych wyborach – pozostaje w

 

kontakcie ze swoim okregiem wyborczym

∑

posel, bedac powiazany z jakims konkretnym ugrupowaniem politycznym, i które

 

wysunelo jego kandydature w wyborach – chcac utrzymac poparcie partii – godzi sie na

 

realia zwiazane z ta zaleznoscia (zwlaszcza – dyscyplina klubowa)

89.

Wymien i wyjasnij cechy mandatu parlamentarnego

∑uniwersalnosc – posel reprezentuje caly naród (zbiorowy podmiot suwerennosci, a nie poszczególne grupy wyborców, badz ich organizacje)

∑niezaleznosc – ani wyborcy, ani organizacje nie maja prawnej mozliwosci narzucenia poslowi sposobu dzialania, zwlaszcza glosowania w izbie, niedopuszczalne jest tez tworzenie zaleznosci posrednich

∑nieodwolalnosc – ani wyborcy, ani ich organizacje nie moga doprowadzic do przedterminowego wygasniecia mandatu posla.

90. Przedstaw charakterystyke wspólczesnego mandatu parlamentarnego

Do wspólczesnej charakterystyki wolnego mandatu coraz bardziej typowe staje sie okreslenie go jako mandatu zawodowego. Oznacza to, ze dzialalnosc parlamentarna staje sie glównym zródlem utrzymania dla wiekszosci parlamentarzystów. Nastepuje profesjonalizacja parlamentu:

-powstaje klasa zawodowych polityków, którzy traktuja to zajecie w perspektywie calej swojej aktywnosci zawodowej – posel nie laczy dzialalnosci politycznej z dzialalnoscia zawodowa

-podnosza sie kwalifikacje, wiedza i doswiadczenie parlamentarzystów powtarzajacych kolejne kadencje

-zaakcentowane sa zwiazki parlamentarzysty z ugrupowaniem, które go wysunelo w wyborach, co moze oslabic niezaleznosc parlamentarzysty

∑Mandat partyjny – zmienia sie relacja pomiedzy wyborca a poslem. Mandatu praktycznie nie da sie wykonywac poza partia – wiaze sie to z marginalizacja, brakiem dostepu do pewnych informacji, materialów

91. Istota i rodzaje gwarancji niezaleznosci wykonywania mandatu parlamentarnego

Istota gwarancji niezaleznosci – z jednej strony utrudniaja wywieranie na posla róznego rodzaju nacisków zewnetrznych, z drugiej strony – chronia go przed pokusami zwiazanymi z konfliktem interesów.

Najwazniejsze gwarancje niezaleznosci to:

∑immunitety parlamentarne

∑zasada niepolaczalnosci

92. Immunitet parlamentarny – istota

Jedna z podstawowych gwarancji niezaleznosci wykonywania mandatu parlamentarnego. Polega na wykluczeniu badz ograniczeniu odpowiedzialnosci deputowanego za naruszenia prawa

Prawo konstytucyjne - opracowanie

93.

Funkcje immunitetu parlamentarnego

∑

ochrona niezaleznosci czlonków parlamentu i zagwarantowania im swobody

 

wykonywania mandatu

∑

ochrona niezaleznosci i autonomii parlamentu jako takiego

94.

Istota immunitety materialnego

Istota immunitetu materialnego jest wylaczenie karalnosci okreslonych czynów, co oznacza wylaczenie piastuna immunitetu materialnego spod dzialania materialnego prawa karnego, co oznacza, ze czyn bedacy przestepstwem, jesli popelni go zwykly obywatel, przestaje byc przestepstwem, jesli popelni go posel czy senator – tym samym nie ma podstaw do scigania i karania za taki czyn

95. Cechy immunitetu materialnego

∑charakter czesciowy – obejmuje tylko dzialalnosc wchodzaca w zakres sprawowania mandatu poselskiego (pod warunkiem, ze nie dochodzi przy tym do naruszenia praw osób trzecich

∑charakter bezwzgledny (niewzruszalny) – nie ma zadnej procedury, w której mozliwe bylo by jego uchylenie. Za dzialania objete immunitetem materialnym posel odpowiada tylko przez Izba (odpowiedzialnosc regulaminowa)

∑charakter trwaly – dziala równiez po wygasnieciu mandatu, ale tylko w odniesieniu do dzialalnosci, która miala miejsce w okresie sprawowania mandatu

96.

Ograniczenia zakresu immunitetu materialnego

∑

immunitet materialny chroni tylko dzialalnosc mieszczaca sie w granicach funkcji

 

czlonka parlamentu

∑

wykonywanie mandatu moze nastepowac tylko przy uzyciu godziwych metod

 

postepowania (np. nie jest chroniony czyn polegajacy na zniewazeniu)

∑

deputowany nie moze naruszac prawa osób trzecich – naruszenie dóbr osobistych

97.

Istota immunitetu formalnego

Istota immunitetu formalnego jest wylaczenie mozliwosci prowadzenia postepowania karnego przeciwko poslowi – odnosi sie do wszelkich stadiów tego postepowania. Czyn popelniony przez posla jest przestepstwem, ale ograniczeniu, czy wylaczeniu ulega mozliwosc prowadzenia postepowania karnego

98. Ograniczenie przedmiotowe immunitetu formalnego

Immunitet formalny nie dotyczy odpowiedzialnosci cywilnej, pracowniczej, zawodowej i podobnych

99. Cechy immunitetu formalnego

∑charakter zupelny

-odnosi sie do wszelkich czynów, które mogly by podlegac odpowiedzialnosci karnej, popelnionych przez posla, niezaleznie od ich zwiazku z wykonywaniem mandatu (odpowiedzialnosc karna, za wykroczenia, za naruszenie praw osób trzecich, popelnione przy wykonywaniu mandatu)

-obejmuje wszystkie czyny popelnione przed uzyskaniem mandatu jak i w trakcie jego sprawowania (ale tylko czyny nie objete immunitetem materialnym)

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑charakter wzgledny – moze zostac uchylony – w przypadku czynów popelnionych po uzyskaniu mandatu, oraz wczesniejszych, w stosunku do których nie wszczeto przed wyborami postepowania przeciwko osobie – za uprzednia zgoda Sejmu lub Senatu

∑charakter nietrwaly – wygasa wraz z wygasnieciem mandatu – odpadaja wówczas przeszkody w prowadzeniu przeciwko bylemu deputowanemu postepowania karnego

100. Zróznicowanie sposobu ujecia immunitetu formalnego ze wzgledu na moment popelnienia czynu

∑jezeli postepowanie karne przeciwko osobie zostalo wszczete przed wyborem danej osoby do parlamentu – postepowanie takie ulega na zadanie Sejmu zawieszeniu do czasu wygasniecia mandatu. Do jego zawieszenia dochodzi tylko wtedy, gdy izba zazada tego przez podjecie stosownej uchwaly

∑w przypadku czynów popelnionych po uzyskaniu mandatu, a takze czynów wczesniejszych, co do których nie wszczeto wczesniej postepowania – prowadzenie postepowania karnego jest niedopuszczalne nez uprzedniej zgody Sejmu, czy Senatu.

101. Formy uchylenia immunitetu formalnego, przewidziane przez przepisy konstytucyjne:

∑ wyrazenie zgody przez zainteresowanego posla

∑ uchylenie na mocy uchwaly Sejmu, wiekszoscia bezwzgledna ustawowej liczby poslów (231 glosów w Sejmie, 51 w Senacie)

102. Zdefiniuj na czym polega nietykalnosc?

Nietykalnosc oznacza zakaz zatrzymania lub aresztowania posla (senatora) bez zgody Sejmu (Senatu). Wyrazenie tej zgody nastepuje w formie uchwaly odpowiedniej izby, podejmowanej odrebnie w przedmiocie uchylenia immunitetu.

103. Wymien rodzaje niepolaczalnosci

∑ Niepolaczalnosc formalna – jako zakaz laczenia mandatu z innymi funkcjami lub stanowiskami panstwowymi

∑ Niepolaczalnosc materialna – jako zakaz podejmowania lub wykonywania okreslonych rodzajów dzialalnosci zawodowej lub podobnej

104. Na czym polega niewybieralnosc?

Niewybieralnosc oznacza wykluczenie zdolnosci okreslonej osoby do kandydowania w wyborach i objecia mandatu z uwagi na inny pelniony urzad, funkcje, czy stanowisko.

Urzedujacy prezydent nie ma prawnej mozliwosci do objecia mandatu parlamentarnego.

105.Na czym polega niepolaczalnosc formalna?

Niepolaczalnosc formalna oznacza wykluczenie mozliwosci równoczesnego piastowania mandatu parlamentarnego i sprawowania innego urzedu, zajmowania stanowiska i innego zatrudnienia. Zainteresowanemu pozostawiana jest mozliwosc wyboru tego, z czego chce zrezygnowac.

Ordynacja wyborcza pozostawia dla parlamentarzysty termin 14 dni, od dnia wydania zaswiadczenia o wyborze, na zlozenie rezygnacji z zajmowanego stanowiska – w przeciwnym przypadku mandat wygasa. Wygasniecie mandatu nasapi równiez wtedy, gdy deputowany w czasie sprawowania mandatu obejmie stanowisko objete zakazem niepolaczalnosci.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

106.Podaj przyklady niepolaczalnosci formalnej.

Przyklady niepolaczalnosci mandatu:

-w Sejmie i w Senacie jednoczesnie

-z funkcja Prezesa NBP, Prezesa NIK, RzPO, Rzadz, czlonka KRdRiT, Rady Polityki Pienieznej, ambasadora, z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta RP

-z funkcja Sedziego, prokuratora, urzednika sluzby cywilnej, zolnierza w czynnej sluzbie wojskowej, funkcjonariusza policji itp. Ustawa zwykla moze ten katalog rozszerzac.

-zakaz niepolaczalnosci mandatu parlamentarnego nie dotyczy czlonków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rzadowej

107.Na czym polega niepolaczalnosc materialna?

Niepolaczalnosc materialna oznacza zakaz podejmowania pewnych typów dzialalnosci w okresie sprawowania mandatu. Konstytucja wymienia tu:

-zakaz prowadzenia dzialalnosci gospodarczej, w ramach której osiagane sa korzysci z majatku Skarbu Panstwa lub samorzadu terytorialnego

-zakaz nabywania skladników tego majatku

-zakaz czlonkowstwa w podmiotach gospodarczych z udzialem Skarbu Panstwa lub mienia komunalnego

108.Wymien uprawnienia i obowiazki zwiazane z wykonywaniem mandatu

∑zwiazane z dzialalnoscia izby i jej organów

-udzial posla w posiedzeniach Sejmu oraz komisji, których jest czlonkiem (uprawnienie i obowiazek)

-prawo zabierania glosu na posiedzeniach

-prawo zglaszania wniosków

-prawo glosowania

-prawo udzialu w posiedzeniach komicji, których nie jest czlonkiem

∑zwiazane z wykonywaniem mandatu

-obowiazek informowania wyborców o swej pracy w izbie oraz o dzialalnosci izby

-prawo uzyskiwania informacji i wyjasnien od czlonków RM i przedstawicieli wlasciwych instytucji, dot. spraw wynikajacych z wykonywania obowiazków parlamentarnych

-prawo uzyskiwania informacji i materialów do wgladu w dzialalnosc organów administracji rzadowej i samorzadu terytorialnego

-prawo podejmowania interwencji do zalatwienia sprawy wniesionej przez wyborce

-prawo do zorganizowania w terenie biura poselskiego (senatorskiego), do zatrudniania tam pracowników i uzyskiwania na te cele srodków z budzetu izby.

∑dotyczace indywidualnej sytuacji prawnej posla lub senatora

-immunitet parlamentarny

-zasada niepolaczalnosci

-prawo do diety parlamentarnej, prawo do bezplatnych przejazdów

-prawo do bezplatnego otrzymywania dzienników urzedowych

-prawo do korzystania z funduszu swiadczen socjalnych

-obowiazek skladania oswiadczen o stanie majatkowym

Prawo konstytucyjne - opracowanie

109.Omów kwestie odpowiedzialnosci poslów i senatorów

∑na plaszczyznie prawno-karnej ulega istotnym ograniczeniom z uwagi na immunitet

∑w zakresie nieobjetym immunitetem - na plaszczyznie cywilnej, pracowniczej, zawodowej i dyscyplinarnej – odpowiedzialnosc ponoszona przez parlamentarzystów jest taka jak wszystkich obywateli

∑poslowie i senatorowie nie ponosza prawnej odpowiedzialnosci ani przed wyborcami (nie mozna ich odwolac przed uplywem kadencji)

∑nie ponosza odpowiedzialnosci prawnej przed swoim ugrupowaniem czy parlamentem jako takim (nie mozna posla pozbawic mandatu uchwala izby)

∑jedyna mozliwosc pozbawienia mandatu

-na podstawie orzeczenia TS, jezeli posel (senator) naruszy zakaz prowadzenia dzialalnosci gospodarczej z osiaganiem korzysci z majatku Skarbu Panstwa lub samorzadu terytorialnego lub zakaz nabywania skladników tego majatku

-W razie prawomocnego skazania przez sad na kare pozbawienia praw publicznych

∑za dzialalnosc parlamentarna i zwiazana z wykonywaniem mandatu poslowie i senatorowie podlegaja odpowiedzialnosci przez Sejmem (Senatem) w zakresie dzialan, do których odnosi sie immunitet materialny

110. Na czym polega odpowiedzialnosc regulaminowa poslów?

Odnosi sie do sytuacji, w której posel:

∑nie wykonuje obowiazków poselskich,

∑zachowuje sie w sposób niegodny posla,

∑naruszy lub niedopelnia niektórych obowiazków nalozonych przez ustawe o wykonywaniu mandatu posla i senatora

W takich sytuacjach Prezydium Sejmu lub Komisja Regulaminowa i Spraw Poselskich moga, po wysluchaniu zainteresowanego:

-zwrócic poslowi uwage

-udzielic mu upomnienia lub nagany

-w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecnosci – nastepuje obnizenie uposazenia i diety poselskiej

111.W jakiej sytuacji jest mozliwe pozbawienie posla (senatora) mandatu parlamentarnego?

∑Na podstawie orzeczenia TS, jezeli posel, czy senator naruszy antykorupcyjne zakazy (zakaz prowadzenia dzialalnosci gospodarczej z osiaganiem korzysci z majatku Skarbu Panstwa lub samorzadu terytorialnego i zakaz nabywania skladników tego majatku)

∑W razie prawomocnego skazania przez sad na kare pozbawienia praw publicznych

112.Na czym polega szczególna rola w Sejmie Komisji Etyki Poselskiej?

∑jej szczególnym zadaniem jest opracowanie Zasad Etyki Poselskiej, które po uchwaleniu przez Sejm staja sie podstawa oceny tego, czy zachowania poslów odpowiadaja ich godnosci.

∑szczególny jest sklad KEP – po jednym reprezentancie kazdego klubu; oraz sposób wybierania (kandydatów zglasza przewodniczacy klubu, czlonek Komisji moze wniesc sprzeciw wobec czlonkowstwa innego kandydata – wówczas uprawnieni musza zglosic nowa kandydature)

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

IX.Parlament. Funkcje

1. Wymien funkcje parlamentu

∑funkcja ustawodawcza – polega na stanowieniu aktów prawnych o szczególnej mocy prawnej, najwyzszej w systemie prawa wewnetrznego

∑funkcja kontrolna – polega na dokonywaniu samodzielnych ustalen stanu faktycznego, dotyczacego funkcjonowania rzadu, ministrów i podleglych im jednostek

-z funkcji kontrolnej wynikaja prawo zadania informacji i prawo zadania obecnosci ministrów i podleglych im podmiotów

∑funkcja kreacyjna – polega na bezposrednim powolywaniu i odwolywaniu innych organów konstytucyjnych panstwa oraz osób wchodzacych w sklad tych organów, egzekwowaniu ich odpowiedzialnosci i na innych formach wplywu na sklad personalny tych organów

2. Na czym polega wylacznosc parlamentu w zakresie jego funkcji ustawodawczej?

∑zaden inny organ panstwowy nie moze stanowic aktów o randze ustawy, chyba, ze konstytucja dopuszcza to w sposób wyrazny

∑kompetencje prawodawcze innych organów panstwowych musza miec charakter podporzadkowany

-moga polegac tylko na stanowieniu tzw. aktów podstawowych,

-musza byc traktowane jako wyjatek i poddawane interpretacji zawezajacej

3.

W ramach funkcji ustawowej mozna wyróznic:

∑

funkcje ustrojodawcza – polegajaca na stanowieniu norm konstytucyjnych

∑

funkcje ustawodawcza sensu stricto – polegajaca na stanowieniu ustaw zwyklych

4.

Na czym polega prawo zadania wysluchania?

Prawo zadania wysluchania towarzyszy ustalaniu faktów dotyczacych funkcjonowania rzadu i ministrów, a polega na dokonywaniu ocen i formulowaniu róznego rodzaju sugestii, do których adresaci powinni sie ustosunkowywac.

Te oceny i sugestie nie maja prawnie wiazacego charakteru, chociaz, ze wzgledu na fakt politycznej odpowiedzialnosci rzadu i ministrów przez Sejmem – moga wywolywac powazny skutek na kierunek prac rzadowych.

5.W jakich przypadkach parlament moze wyjatkowo podejmowac decyzje wykonawcze?

∑uprawnienia zwiazane z wprowadzaniem badz utrzymywaniem stanów nadzwyczajnych

-tylko Sejm moze wydac postanowienie o stanie wojny (gdy Sejm nie moze sie zebrac na posiedzenie postanowienie takie wydac moze prezydent RP)

-tylko Sejm decyduje o zawarciu pokoju

-Sejmowi musi zostac przedlozone rozporzadzenie prezydenta o wprowadzeniu stanu wojennego lub stanu wyjatkowego – i ma on prawo uchylic takie rozporzadzenie

-zgoda Sejmu jest potrzebna do przedluzenia stanu wyjatkowego i stanu kleski zywiolowej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

6. Kompetencje parlamentu wynikajace z jego funkcji kreacyjnej

∑prezydent – Zgromadzenie Narodowe moze uznac trwala niezdolnosc prezydenta do sprawowania urzedu ze wzgledu na stan zdrowia, moze go tez postawic w stan oskarzenia przed TK

∑Rada Ministrów – powolywana przy wspóldzialaniu wiekszosci sejmowej i prezydenta, Sejm moze wyrazic RM konstruktywne wotum nieufnosci (tu: obowiazek dymisji rzadu)

∑ministrowie (i inni czlonkowie RM) – Sejm moze w kazdym czasie wyrazic konstruktywne wotum nieufnosci

∑Trybunal Konstytucyjny – wszyscy jego czlonkowie sa wybierani przez Sejm

∑Trybunal Stanu – wszyscy czlonkowie sa wybierani przez Sejm, z wyjatkiem przewodniczacego (którym jest z urzedu I prezes SN)

∑Najwyzsza Izba Kontroli – Prezes jest wybierany przez Sejm za zgoda Senatu

∑Rzecznik Praw Obywatelskich – jest wybierany przez Sejm za zgoda Senatu

∑Rzecznik Praw Dziecka – jest wybierany przez Sejm za zgoda Senatu

∑KRdRiT – 2 czlonków jest powolywanych przez Sejm, 1 – Senat, 2 – prezydenta

∑NBP – prezes jest powolywany przez Sejm;

-Rada Polityki Pienieznej (bedaca jednym z organów NBP) – po 1/3 czlonków jest powolywanych przez Sejm i Senat

∑Krajowa Rada Sadownictwa – Sejm powoluje 4 czlonków, Senat – 2 czlonków

7. Tryb ustawodawczy dla ustaw zwyklych

Tryb ustawodawczy to caloksztalt parlamentarnych i pozaparlamentarnych etapów dochodzenia ustawy do skutku

∑inicjatywa ustawodawcza

∑rozpatrzenie projektu ustawy przez Sejm i Ew. uchwalenie ustawy

∑rozpatrzenie ustawy przez Senat i Ew. uchwalenie poprawek lub uchwalenie odrzucenia ustawy w calosci

∑rozpatrzenie przez Sejm poprawek Senatu lub jego uchwaly o odrzuceniu ustawy

∑podpisanie ustawy przez prezydenta

-Ew. skierowanie ustawy do TK lub zastosowanie weta ustawodawczego, które powoduje koniecznosc ponownego uchwalenia ustawy przez Sejm wiekszoscia 3/5 glosów

∑ogloszenie ustawy w Dzienniku Ustaw

8.

Podmioty prawa inicjatywy ustawodawczej

∑

poslowie – komisje sejmowe (z wyjatkiem sledczych) lub grupy min. 15 poslów

∑

Senat – konieczna uchwala calej izby

∑

prezydent

∑

Rada Ministrów

∑

grupa min. 100.000 obywateli (inicjatywa ludowa)

9.

Tryb wnoszenia projektu w ramach inicjatywy ludowej

∑w celu przygotowania projektu ustawy i zgromadzenia niezbednej liczby podpisów tworzy sie komitet inicjatywy ustawodawczej

∑komitet ten jest zlozony z min. 15 obywateli majacych czynne prawo wyborcze

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑po zebraniu 1.000 podpisów przewodniczacy komitetu informuje marszalka Sejmu o utworzeniu komitetu

- od tej chwili tresc projektu nie moze juz ulegac zmianom

∑po zgromadzeniu 100.000 podpisów projekt jest przekazywany marszalkowi Sejmu

∑pierwsze czytanie zostaje przeprowadzone w terminie 3 miesiecy

10.W jakich sprawach niedopuszczalne jest wnoszenie projektu w ramach inicjatywy ustawodawczej?

∑w sprawach, w których konstytucja zastrzega wylacznosc innym podmiotom

-zmiana konstytucji

-sprawy budzetowe

11.

Podmiotowe ograniczenie prawa inicjatywy ustawodawczej

∑

projekt ustawy budzetowej, ustawy o prowizorium budzetowym, projektów

 

wyznaczajacych sytuacje finansów panstwowych – inicjatywe ma tylko Rada Ministrów

∑

projekt ustawy o zmianie konstytucji – inicjatywe posiada: min. 1/5 ustawowej liczby

 

poslów, Senat i prezydent

12.

Uzasadnienie do projektu ustawy musi zawierac:

∑potrzebe i cel wydania ustawy

∑stan rzeczy w dziedzinie, która ma byc uregulowana

∑róznice pomiedzy dotychczasowym a projektowanym stanem prawnym

∑przewidywane skutki spoleczne, gospodarcze i prawne

∑zalozenia podstawowych aktów wykonawczych

∑wskazanie zródel finansowania

∑oswiadczenie o zgodnosci projektu z prawem UE

13. Rozpatrzenie projektu ustawy przez Sejm

Rozpatrzenie projektu przez Sejm odbywa sie w trzech czytaniach, przedzielonych pracami komisji. Czytania polegaja na prowadzeniu debaty nad projektem i podejmowaniu decyzji o jego dalszym losie.

∑pierwsze czytanie moze sie odbyc na

-posiedzeniu komisji sejmowej

-lub na posiedzeniu plenarnym sejmu – wazne ze wzgledu na swoja materie, min. zmiana konstytucji, ustawy dotyczace praw, wolnosci i obowiazków obywateli, ustawy budzetowe, podatkowe, kodeksy

∑pierwsze czytanie obejmuje

-uzasadnienie projektu przez wnioskodawce

-pytania poslów i odpowiedzi wnioskodawcy

-debate nad ogólnymi zasadami projektu

∑jezeli pierwsze czytanie odbywa sie na posiedzeniu Sejmu – konczy sie podjeciem uchwaly o skierowaniu projektu do komisji lub o odrzuceniu go w calosci

∑prace w komisji lub kilku komisjach sejmowych

-dyskusja nad projektem

-wysluchanie publiczne

-przygotowanie stanowiska wobec projektu

-przyjecie sprawozdania o projekcie: przyjecie projektu bez poprawek, z poprawkami lub odrzucenie projektu

∑drugie czytanie – zawsze na posiedzeniu Sejmu

-przedstawienie sprawozdania o projekcie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-przeprowadzenie debaty i zglaszanie poprawek i wniosków

-prawo zglaszania poprawek przysluguje grupom min. 15 poslów, Radzie Ministrów oraz wnioskodawcy

∑w razie zgloszenia poprawek – projekt kierowany jest ponownie do komisji

∑trzecie czytanie

-przedstawienie stanowiska komisji lub posla wobec zgloszonych poprawek i wniosków

∑glosowanie:

-wniosku o odrzucenie projektu w calosci

-poprawek, w kolejnosci wg ich merytorycznego znaczenia

-projektu w calosci (z przyjetymi zmianami)

-konieczna jest zwykla wiekszosc glosów przy obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów

∑uchwalona ustawe marszalek Sejmu kieruje do Senatu

14. Wyjasnij na czym polega wysluchanie publiczne w trybie ustawodawczym?

Wysluchanie publiczne polega na przedstawieniu, w ramach komisji, stanowiska wobec projektu ustawy przez podmioty, które w odpowiednim trybie i terminie zglosily zainteresowanie pracami nad projektem ustawy.

Wysluchanie nastepuje po pierwszym przedyskutowaniu projektu ustawy w komisji i stanowi jedna z form absorpcji dzialalnosci lobbingowej do formalnego trybu parlamentarnej procedury ustawodawczej

15. Rozpatrzenie projektu przez Senat

∑Marszalek Senatu kieruje tekst ustawy do wlasciwej komisji senackiej

-komisja w terminie 14 dni powinna zaproponowac sposób ustosunkowania sie Senatu do ustawy

∑posiedzenie Senatu

-debata i glosowanie

-Senat moze podjac uchwale: o przyjeciu ustawy bez poprawek, odrzuceniu ustawy, wprowadzeniu poprawek do tekstu ustawy

∑zakres dopuszczalnych poprawek – Senat jest ograniczony zakresem spraw normowanych w ustawie sejmowej (szerokosc regulacji). Nie ma natomiast ograniczen co do glebokosci regulacji.

∑Senat podejmuje uchwale zwykla wiekszoscia glosów, w obecnosci min. polowy ustawowej liczny senatorów

∑Uchwala przekazywana jest do Sejmu

∑Senat, w odniesieniu do ustaw zwyklych musi zmiescic sie w terminie 30 dni. Jesli w tym czasie nie podejmie zadnej uchwaly – ustawe uznaje sie za przyjeta w brzmieniu uchwalonym przez Sejm.

16. Rozpatrzenie przez Sejm uchwaly Senatu

∑Uchwale Senatu kieruje sie do komisji, która rozpatrywala projekt danej ustawy

∑komisja rozwaza wnioski Senatu i przedstawia Sejmowi sprawozdanie

∑komisje wnioskuja o

- uchwalenie proponowanych przez Senat w calosci lub w czesci

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-odrzucenie propozycji Senatu (dot. zarówno poprawek jak i wniosku o odrzucenie poprawek)

∑Uchwala Sejmu odrzucajaca wnioski Senatu musi zostac podjeta bezwzgledna wiekszoscia glosów przy obecnosci min. ½ ustawowej liczby poslów

-jesli braknie odpowiedniej wiekszosci sejmowej – uchwale Senatu uznaje sie za przyjeta

∑Marszalek Sejmu przedstawia uchwalona ustawe do podpisu prezydentowi

∑nie istnieje zaden termin, w jakim Sejm musialby sie odniesc do uchwaly Senatu

17. Wyjasnij termin „promulgacja ustawy”

Promulgacja ustawy to inaczej podpisanie ustawy przez glowe panstwa po zakonczeniu postepowania ustawodawczego w parlamencie.

18. Podpisywanie ustaw

∑jest konstytucyjnym obowiazkiem prezydenta

∑prezydent podpisuje ustawe w terminie 21 dni od dnia jej przedstawienia przez marszalka

Sejmu

-termin ten ulega skróceniu do 7 dni w odniesieniu do ustawy budzetowej i ustawy o prowizorium budzetowym oraz do ustaw uchwalonych w trybie pilnym

∑prezydent podpisuje zawsze cala ustawe

∑obowiazek podpisania ma najpierw charakter wzgledny

-prezydent moze przed podpisaniem ustawy skierowac ja do TK w celu zbadania jej zgodnosci z konstytucja

-prezydent moze tez skorzystac z weta ustawodawczego

∑z uplywem 21 dni powstaje bezwzgledny obowiazek podpisania ustawy

∑prawnym skutkiem podpisania ustawy jest powstanie po stronie prezydenta obowiazku zarzadzenia jej ogloszenia

19. Jaka jest prawna tresc podpisu ustawy przez glowe panstwa?

∑Prawna trescia podpisania ustawy przez glowe panstwa jest urzedowe stwierdzenie, ze ustawa zostala uchwalona przez odpowiednie organy (Sejm i Senat) w konstytucyjnie okreslonym trybie i w brzmieniu przedstawionym prezydentowi przez Marszalka Sejmu

20.Wymien procedury zakwestionowania ustawy, przyslugujace prezydentowi przez podpisaniem ustawy

∑wystapienie do TK z wnioskiem o zbadanie zgodnosci tej ustawy z konstytucja

∑weto ustawodawcze

Prezydentowi przysluguje tylko jeden z dwóch srodków.

21.Wystapienie prezydenta do TK z wnioskiem o zbadanie zgodnosci ustawy, przed jej podpisaniem, z konstytucja

∑jest to tzw. prewencyjna kontrola konstytucyjnosci

∑dokonywana po uchwaleniu ustawy przez parlament, ale przed jej wejsciem w zycie

∑jest to wylaczne uprawnienie prezydenta (na tym etapie istnienia ustawy)

∑prezydent dziala samodzielnie

∑prezydent moze zakwestionowac kazda ustawe, w tym ustawy budzetowe, o prowizorium budzetowym, ustawy wyrazajace zgode na ratyfikowanie umowy miedzynarodowej; w

Prawo konstytucyjne - opracowanie

stosunku do ustawy o zmianie konstytucji – w gre wchodzi raczej mozliwosc zakwestionowania procedury.

22. Jaka moze byc tresc zarzutu prezydenta w stosunku do zakwestionowanej ustawy?

Trescia zarzutu prezydenta musi byc niezgodnosc ustawy, lub jej czesci, z konstytucja. Niezgodnosc ta moze miec charakter:

-materialny

-proceduralny

-kompetencyjny

23.Skutki orzeczenia TK w odniesieniu do zakwestionowanej ustawy

Orzeczenie TK ma charakter wiazacy

∑jezeli TK uzna ustawe za niezgodna z konstytucja - prezydent ma bezwzgledny obowiazek odmowy jej podpisania

∑jezeli TK uzna ustawe za zgodna z konstytucja – prezydent ma bezwzgledny obowiazek jej podpisania

∑jezeli TK orzeknie niekonstytucyjnosc pojedynczych przepisów ustawy, w przy tym nie orzeknie, ze przepisy uznane przezen za niekonstytucyjne sa nierozerwalnie zwiazane z cala ustawa – to prezydent, po zasiegnieciu opinii marszalka Sejmu:

-podpisuje ustawe z pominieciem przepisów uznanych przez TK za niezgodne

-albo zwraca ustawe Sejmowi w celu usuniecia niezgodnosci

24.Jakie czynnosci moze podjac Sejm po zwróceniu przez TK ustawy celem usuniecia niezgodnosci? Czego nie wolno robic? Jaki jest tryb postepowania?

∑Sejm uchwala nowy, zgodny z konstytucja tekst przepisów zakwestionowanych przez TK

∑dopuszczalne jest dokonywanie w tekscie zmian redakcyjnych, które dostosuja ustawe do wprowadzonych zmian

∑zakazane jest wprowadzanie zmian poza zakres przepisów, które TK uznal za niekonstytucyjne

∑tryb:

-przygotowanie zmian nalezy do komisji sejmowej, która rozpatrywala wczesniej projekt ustawy

-zmiany uchwalane sa w Sejmie

-zmiany podlegaja rozpatrzeniu przez Senat, który moze wniesc poprawki

-Sejm moze przyjac badz odrzucic poprawki

-tekst przyjety przez izby przekazuje sie prezydentowi do podpisu

25. Na czym polega weto ustawodawcze

Prezydent moze przekazac Sejmowi ustawe do ponownego rozpatrzenia. Weto moze dotyczyc tylko ustawy jako takiej – a nie jej pojedynczych przepisów.

26. Kiedy prezydent moze wycofac weto ustawodawcze?

Weto moze zostac wycofane w kazdym czasie, byle przed ostatecznym glosowaniem Sejmu nad ponownym uchwaleniem ustawy

27. Co to oznacza absolutny charakter weta prezydenckiego?

Takie weto od razu powoduje niedojscie ustawy do skutku. W polskim porzadku prawnym ta odmiana weta nie wystepuje.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

28. Jaka jest istota weta ustawodawczego?

Zgloszenie weta ustawodawczego jest wynikiem negatywnej oceny ustawy przedstawionej do odpisu, zarówno z powodów prawnych jak i politycznych. Prezydent dysponuje tu swoboda uznania.

Celem weta jest zahamowanie postepowania ustawodawczego i ponowne przekazanie ustawy

Sejmowi do jej rozpatrzenia.

29. Co oznacza zawieszajacy charakter weta?

Weto zawieszajace moze zostac w specjalnej procedurze odrzucone (przelamane) przez parlament. Taka odmiana weta jest wlasciwa dla polskiego porzadku prawnego.

30. Co to znaczy, ze weto prezydenta nie ma charakteru absolutnego?

Weto moze byc przelamane przez Sejm, o ile zdola zapewnic odpowiednia wiekszosc (3/5 glosów przy min. 50% obecnosci ustawowej liczny poslów)

31.

Z jakich powodów prezydent moze wniesc weto ustawodawcze?

∑

zgloszenie weta jest wynikiem negatywnej oceny ustawy przedstawionej do podpisu

∑

prezydent moze wniesc weto z kazdego powodu, zarówno politycznego, jak i prawnego

32.

Jakich materii nie moze dotyczyc weto ustawodawcze prezydenta rP?

∑ustawy budzetowej

∑ustawy o prowizorium budzetowym

∑ustawy o zmianie konstytucji

33. Jaki jest prawny skutek zastosowania prezydenckiego weta ustawodawczego?

Prawnym skutkiem jest tu zahamowanie postepowania ustawodawczego i ponowne przekazanie ustawy Sejmowi do jej rozpatrzenia

-ponowne rozpatrzenie projektu przez komisje, która moze zaproponowac ponowne uchwalenie ustawy

-nie mozna juz wnosic do tekstu zadnych poprawek

-nastepnie odbywa sie glosowanie na posiedzeniu Sejmu (Senat nie bierze udzialu w tym postepowaniu)

-jezeli ustawa zostanie ponownie uchwalona przez Sejm wiekszoscia 3/5 glosów w obecnosci min. polowy ustawowej liczny poslów – po stronie prezydenta pojawia sie bezwzgledny obowiazek podpisania ustawy

34.Zarzadzenie ogloszenia ustawy i ogloszenie ustawy w Dzienniku Ustaw

∑zarzadzenie ogloszenia ustawy nalezy do obowiazków prezydenta

∑na podstawie zarzadzenia Prezes Rady Ministrów dokonuje ogloszenia ustawy w

Dzienniku Ustaw RP

∑ogloszenie ustawy jest niezbednym warunkiem wejscia jej w zycie

-wejscie w zycie nastepuje zwykle w terminie 14 dni od daty ukazania sie numeru DzU

-ustawa moze okreslic inny termin jej wejscia w zycie

35. W jakich przypadkach istnieje zakaz stosowania retroakcji?

∑konstytucja przewiduje zakaz retroakcji w odniesieniu do przepisów karnych

∑orzecznictwo TK

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-wskazuje generalny zakaz nadawania mocy wstecznej przepisom, które pogarszaja sytuacje prawna ich adresatów

-ustanawia nakaz uksztaltowania vacatio legis w sposób pozwalajacy na dostosowanie sie adresatów przepisów do nowej sytuacji

-ustanawia nakaz ustanowienia przepisów przejsciowych, chroniacych tzw. interesy w toku

36.W jakich przypadkach procedura ustawodawcza moze ulec przyspieszeniu?

∑jezeli projekt ustawy zostanie uznany za pilny

∑konstytucja dopuszcza nadanie trybu pilnego tylko projektom wniesionym przez RM

∑decyzja w tej sprawie nalezy do rzadu – Sejm nie ma mozliwosci sprzeciwienia sie

37. Jaka jest istota projektu pilnego?

Istota projektu pilnego jest uprzywilejowanie danego projektu, polegajace na priorytetowym traktowaniu go w porównaniu z innymi projektami, a takze na znacznym przyspieszeniu calego trybu ustawodawczego

Pilnosc projektu oznacza obowiazek Sejmu do jego rozpatrzenia w mozliwie krótkim terminie, ale konstytucja tego terminu nie okresla.

38. Na czym polega procedura ustawodawcza projektu pilnego?

Pilnosc projektu oznacza obowiazek Sejmu do jego rozpatrzenia w mozliwie krótkim terminie, ale konstytucja tego terminu nie okresla.

Regulamin Sejmu okresla, ze komisja rozpatrujaca projekt powinna zakonczyc prace nie pózniej niz w ciagi 30 dni (przekroczenie terminu jednak nie rodzi skutków prawnych)

W odniesieniu do Senatu – termin rozpatrzenia to 14 dni, w odniesieniu do prezydenta – termin na podpisanie – 7 dni (te terminy maja charakter zawity).

39. Jakie materie sa wylaczone z trybu pilnego?

∑ustawy podatkowe

∑ustawy dotyczace prawa wyborczego

∑ustawy regulujace ustrój i wlasciwosc wladz publicznych

∑kodeksy

40. Procedura ustawodawcza dotyczaca ustawy budzetowej

∑budzet uchwalany jest w formie ustawy

∑inicjatywa ustawodawcza nalezy tylko do Rady Ministrów i jest obowiazkiem rzadu

∑nie ma mozliwosci zastosowania trybu pilnego

∑projekt ustawy powinien byc przedlozony w terminie min. na 3 miesiace przed rozpoczeciem roku budzetowego, chyba, ze zaistnieje wyjatkowy przypadek

∑jezeli nie uda sie przygotowac na czas calego projektu ustawy, rzad ma obowiazek wniesc projekt ustawy o prowizorium budzetowym

∑procedura rozpatrywania przez Sejm przebiega w trzech czytaniach

-pierwsze czytanie musi sie odbyc na posiedzeniu Sejmu (nie w komisji)

-nastepnie projekt kierowany jest w calosci do Komisji Finansów Publicznych i do pozostalych komisji

-komisje przedkladaja propozycje poprawek do Komisji Finansów Publicznych

-KFP opracowuje sprawozdanie i przedstawia je Sejmowi

∑Sejm po debacie uchwala ustawe i przekazuje ja do Senatu

∑Senat rozpatruje ustawe budzetowa w terminie 20 dni

-Senat moze tylko przyjac ustawe w calosci albo zaproponowac poprawki

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑Prezydent ma 7 dni na podpisanie

- Prezydent nie ma prawa weta, ale moze skierowac ustawe do TK

∑TK jest zobowiazany wydac orzeczenie w terminie do 2 miesiecy

41. Jaki jest skutek nie uchwalenia ustawy budzetowej przez parlament

Skutkiem nie uchwalenia ustawy budzetowej w terminie 4 miesiecy od daty przedlozenia projektu Sejmowi jest mozliwosc rozwiazania parlamentu.

Decyzja nalezy do prezydenta, który musi ja podjac w terminie 14 dni.

42. Wymien znane ci szczególne procedury ustawodawcze

∑szczególne procedury ustawodawcze przewidziane przez Konstytucje

-uchwalenie ustawy budzetowej

-procedura zmiany konstytucji

-procedura uchwalenia ustawy wyrazajacej zgode na ratyfikacje umowy miedzynarodowej, przekazujacej organizacji miedzynarodowej lub organowi miedzynarodowemu kompetencje organów wladzy panstwowej w niektórych sprawach

-tryb pilny (z tym, ze procedura uregulowana jest w regulaminach Sejmu i Senatu)

∑szczególne procedury ustawodawcze przewidziane przez regulamin Sejmu

-procedura postepowania z projektami kodeksów

-procedura rozpatrywania projektów ustaw dostosowawczych polskiego prawa do prawa UE

43.

Odrebnosci procedury ustawodawczej w sprawie uchwalania kodeksów

∑

do rozpatrywania kodeksów mozna powolac Komisje Nadzwyczajna, w ramach której

 

tworzy sie podkomisje i zespoly robocze

∑

Komisja Nadzwyczajna powoluje zespól stalych ekspertów, z których 1/3 wskazuje

 

wnioskodawca projektu kodeksu

∑

w prace Komisji Nadzwyczajnej nie jest wlaczona Komisja Ustawodawcza

44.

Na czym polega funkcja kontrolna parlamentarna?

∑w szerokim znaczeniu – kontrola parlamentarna to parlamentarny proces nadzoru i decydowania sposobie zachowania sie innych organów, w szczególnosci rzadu i administracji, przy mozliwosci bezposredniego lub posredniego stosowania okreslonych srodków i sankcji w stosunku to tego zachowania

∑w waskim znaczeniu – dzialania parlamentu, które sluza do uzyskiwania informacji o dzialalnosci podmiotów kontrolowanych oraz przekazywaniu tym podmiotom pogladów, opinii i sugestii parlamentu

45. Podstawowe instrumenty kontroli sejmowej

∑musza znajdowac podstawe prawna o randze co najmniej ustawowej

∑naleza do nich:

-prawo zadania informacji

-prawo zadania wysluchania

Prawo konstytucyjne - opracowanie

46. Zakres sprawowania funkcji kontrolnej

Konstytucja powierza sprawowanie funkcji kontrolnej wylacznie Sejmowi i dopuszcza jej stosowanie tylko w zakresie okreslonym przepisami konstytucji i ustaw.

47. Na czym polega prawo zadania informacji?

Jest to podstawowy instrument kontroli sejmowej. Odnosi sie je do ministrów, kierowników naczelnych organów administracji rzadowej oraz kierowników urzedów i instytucji panstwowych. Instrument ten zobowiazuje ich do:

∑przedstawiania sprawozdan

∑udzielania informacji

∑uczestniczenia w posiedzeniach komisji

48. Na czym polega prawo zadania wysluchania?

Prawo zadania wysluchania jest jednym z instrumentów kontroli sejmowej. Przyjmuje na szczeblu komisji sejmowych postac:

∑dezyderatów – uchwal komisji zawierajacych postulaty w okreslonej sprawie. Kierowane sa one do RM, jej czlonków, Prezesa NIK, prezesa NBP, GIP.

-adresat nie ma prawnego obowiazku wykonania postulatów, ale musi zajac wobec nich stanowisko w terminie 30 dni

∑opinii – zawierajacych stanowisko komisji w okreslonej sprawie. Mozna je kierowac do wszystkich centralnych organów i instytucji

-na zadanie komisji adresat musi zajac stanowisko w terminie 30 dni

Sejm zgromadzony na posiedzeniu plenarnym moze uchwalac rezolucje – zawierajace wezwanie okreslonego organu panstwowego do podjecia wskazanego w rezolucji jednorazowego dzialania.

-rezolucja nie ma charakteru prawnie wiazacego

-przyklad rezolucji: wzywajaca Prezydenta RP do jak najszybszego ratyfikowania traktatu z Lizbony

49.Wymien znane ci szczególne procedury kontrolne

∑tworzenie komisji sledczych

∑procedury interpelacyjne

∑kontrola wykonania budzetu panstwa

50. Komisje sledcze

Komisje sledcze tworzone sa wówczas, gdy zbadanie sprawy wymaga szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego (w praktyce ich powolanie wiaze sie ze sprawami o wymiarze skandalu politycznego)

Komisje sledcza powoluje Sejm, ilekroc uzna taka potrzeba. Sejm ustala zarazem zakres dzialania komisji

51. Zakres dzialania komisji sledczej

∑zakres dzialania komisji sledczej jest ustalany przez Sejm – przy okazji jej powolywania

∑zakres dzialania moze obejmowac kazda sprawe

-ale sprawa ta musi byc precyzyjnie oznaczona co do zakresu przedmiotowego jak i czasowego

-przedmiot dochodzen musi miescic sie w zakresie objetym funkcja kontrolna Sejmu

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-niedopuszczalne jest obejmowanie dochodzeniami komisji dzialalnosci organów niezawislych (sady i trybunaly), czy niezaleznych od Sejmu,

-niedopuszczalna jest kontrola osób prywatnych i przedsiebiorców

52.Sklad komisji sejmowej

∑w sklad moze wchodzic do 11 czlonków

∑sklad powinien odzwierciedlac reprezentacje w Sejmie klubów i kól poselskich, majacych przedstawicieli w Konwencie Seniorów

53. Postepowanie przez komisja sledcza

∑komisja dziala jawnie

∑kazda osoba wezwana przez Komisje Sledcza ma obowiazek stawiennictwa i zlozenia zeznania

∑komisja musi przestrzegac wobec wezwanych i przesluchiwanych, przepisy kpk

∑po zakonczeniu postepowania komisja sledcza przedstawia Marszalkowi Sejmu sprawozdanie ze swojej dzialalnosci

-sprawozdanie to nastepnie powinno byc udostepnione poslom i stac sie przedmiotem debaty plenarnej

∑komisja moze wystapic ze wstepnym wnioskiem o pociagniecie do odpowiedzialnosci przez TS osób, które tej odpowiedzialnosci podlegaja

54. Wyjasnij na czym polega procedura interpelacji i zapytan poselskich?

∑Sa to indywidualne wystapienia poselskie, zawierajace pytania na tle okreslonego stanu faktycznego.

∑Wystapienia te sa kierowane do premiera i do poszczególnych czlonków Rady Ministrów.

∑Rodza one obowiazek udzielenia odpowiedzi w przewidzianym prawem terminie

∑Regulamin Sejmu przewiduje cztery rózne procedury:

-interpelacje

-informacje biezace

-zapytania

-pytania z sprawach biezacych

55. Interpelacja poselska

∑wystapienie poselskie

∑skladane w sprawach o zasadniczym charakterze, odnoszacym sie do problemów zwiazanych z polityka panstwa

∑skladana jest na pismie

∑poprzez Marszalka Sejmu przekazywana czlonkowi rzadu, który jest jej adresatem

∑odpowiedz musi byc udzielona na pismie w terminie 21 dni

∑Marszalek Sejmu informuje Sejm o tresci odpowiedzi na interpelacje

∑jezeli interpelant uzna odpowiedz za niezadowalajaca (lub gdy brak odpowiedzi) interpelant moze zwrócic od marszalka Sejmu o zazadanie zlozenia w terminie 21 dni dodatkowych (brakujacych) wyjasnien

∑nie przewiduje sie przeprowadzenia debaty nad odpowiedziami na interpelacje

Prawo konstytucyjne - opracowanie

56. Informacje biezace

∑wystapienia poselskie

∑kazdy klub poselski lub grupa min 15 poslów moze sie zwrócic o przedstawienie przez czlonka RM na posiedzeniu Sejmu takiej informacji w okreslonej sprawie

∑o uwzglednieniu tego wnioski rozstrzyga Prezydium Sejmu po wysluchaniu opinii

Konwentu Seniorów

- gdy w Prezydium Sejmu brak jednomyslnosci – rozstrzyga Sejm

∑rozpatrzenie informacji biezacej odbywa sie na posiedzeniu Sejmu i obejmuje m.in. wystapienia poselskie w sprawie informacji

57. Zapytania

∑wystapienia poselskie

∑skladane w sprawach o charakterze jednostkowym

∑zawsze na pismie

∑odpowiedz jest udzielana do 21 dni, na pismie

∑nie przeprowadza sie nad odpowiedzia debaty sejmowej

58. Pytania w sprawach biezacych

∑wystapienia poselskie

∑formulowane ustnie na kazdym posiedzeniu Sejmu

∑wymagaja bezposredniej odpowiedzi

∑o zamiarze zgloszenia pytania posel informuje Prezydium Sejmu na 12 godz. przez rozpoczeciem posiedzenia

∑Prezydium ustala, które pytania beda postawione

-dazy sie do uwzgledniania pytan pochodzacych ze wszystkich klubów i kól poselskich

∑odpowiedz jest udzielana ustnie, na posiedzeniu Sejmu

∑nie mozna przeprowadzic debaty, ale mozliwe jest stawianie krótkich pytan dodatkowych

59. Postepowanie kontrolne wykonania ustawy budzetowej

∑wykonanie ustawy budzetowej jest poddawane corocznemu postepowaniu kontrolnemu w

Sejmie

∑RM ma obowiazek przedlozyc Sejmowi sprawozdanie z wykonania ustawy budzetowej w terminie 5 m-cy od zakonczenia roku budzetowego, wraz z informacja o stanie zadluzenia panstwa

∑Sejm rozpatruje sprawozdanie w terminie 90 dni

-w trybie analogicznym jak tryb prac nad projektem ustawy budzetowej (wiodaca rola Komisji Finansów Publicznych, a poszczególne czesci sprawozdania sa rozpatrywane przez odpowiednie komisje sejmowe)

∑wraz ze sprawozdaniami rzadu do Sejmu wplywaja:

-analiza NIK dot. wykonania budzetu panstwa i zalozen polityki pienieznej

-opinia NIK w przedmiocie absolutorium dla RM

∑Sejm podejmuje uchwale w przedmiocie absolutorium dla rzadu

60. Co to jest absolutorium?

Absolutorium to pozytywne skwitowanie wykonania przez Rade Ministrów ustawy budzetowej w minionym roku budzetowym.

W praktyce nabiera waloru politycznej oceny caloksztaltu dzialalnosci rzadu.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

61.Skutki odmowy udzielenia absolutorium

∑ brak skutków prawnych

∑ wystepuja jedynie skutki polityczne:

-odmowa udzielenia absolutorium jest równoznaczna z wezwaniem premiera do zlozenia dymisji rzadu

-jest to mozliwe tylko, gdy gabinet urzedujacy w momencie udzielania absolutorium jest tym samym gabinetem, który wykonywal budzet w roku poprzednim

62.Instrumenty kontroli sprawowane przez Senat

∑praktyka tzw. oswiadczen senatorskich – które moga dotyczyc wszelkich kwestii zwiazanych z wykonywaniem mandatu i moga tez zawierac wnioski i uwagi kierowane m.in. do czlonków RM

-kierowane sa one do adresata, który powinien udzielic pisemnej odpowiedzi w terminie 30 dni

-narzedzie to charakteryzuje brak podstawy konstytucyjnej i dlatego nie ma obowiazku odpowiedzi

∑prawo zadania od przedstawicieli RM i innych podmiotów, przedstawiania informacji, wyjasnien i opinii, przekazywania materialów oraz czynnego udzialu w posiedzeniach komisji.

63. Jakie

moga

nastapic

efekty

uruchomienia

procedur

zwiazanych

z odpowiedzialnoscia podmiotów kontrolowanych?

 

 

∑wotum nieufnosci

∑wotum zaufania

∑mozliwosc pociagniecia do odpowiedzialnosci konstytucyjnej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

X. Prezydent

1. Wymien i wyjasnij zasady okreslajace ustrojowa pozycje prezydenta RP

Ustrojowa pozycje prezydenta okresla:

∑zasada podzialu wladz – art. 10 Konstytucji wymienia Prezydenta RO jaki jedno z dwóch podstawowych ogniw wladzy wykonawczej

∑zasada dualizmu – organizacja wladzy wykonawczej oparta jest na zasadzie dualizmu, czyli odrebnego funkcjonowania prezydenta oraz rzadu z premierem na czele

-rzad pozostaje bezposrednio powiazany z aktualna wiekszoscia sejmowa, a jego zaleznosc od prezydenta ma charakter ograniczony

-domniemanie kompetencji w sprawach panstwowych dziala na rzecz RM

∑funkcja arbitra – prezydent czuwa nad konstytucyjna ciagloscia panstwa i interweniuje w razie zaklócenia normalnego obrazu stosunków miedzy Sejmem a rzadem

-prezydent pelni funkcje stabilizacyjna wobec systemu rzadów w kraju,

-powinien czuwac nad harmonijnym sprawowaniem wladzy w kraju, pomagac w rozwiazywaniu kryzysów politycznych i przywracaniu normalnego funkcjonowania instytucji rzadzacych,

-jako arbiter po zazegnaniu kryzysu powinien sie wycofac na plan dalszy.

∑wybór przez naród – pozwala prezydentowi na uzyskiwanie wlasnej legitymacji demokratycznej i w razie konfliktów z parlamentem – na powolywanie sie na wole Narodu.

-z tego punktu widzenia urzad prezydenta mozna uznac za jeden z organów, poprzez które naród realizuje swoja suwerennosc

∑kadencyjnosc – urzad prezydenta ma charakter kadencyjny i ograniczony w czasie – ma to sluzyc zapewnieniu rotacji na stanowisku prezydenta i uniemozliwic koncentracja wladzy w rekach jednej osoby przez zbyt dlugi czas

-kadencja wynosi 5 lat

-konstytucja dopuszcza tylko raz mozliwosc ponownego wyboru na urzad prezydenta

∑wylacznie odpowiedzialnosc konstytucyjne – prezydent nie ponosi odpowiedzialnosci politycznej wobec parlamentu, podlega tylko odpowiedzialnosci konstytucyjnej w razie naruszenia prawa

-jednak niezaleznosc prezydenta jest znacznie ograniczona przez wymóg rzadowej kontrasygnaty

∑zasada niepolaczalnosci – zasada ta oznacza, ze prezydent nie moze zajmowac zadnych urzedów, ani pelnic funkcji publicznych z wyjatkiem tych, które sa zwiazane ze sprawowanym urzedem

-zasada ta ma zapewnic prezydentowi dystans wobec pozostalych konstytucyjnych organów panstwa

2. Kompetencje arbitrazowe prezydenta:

∑ustrojowe:

-mozliwosc skrócenia kadencji sejmu

-mozliwosc zwolywania Rady Gabinetowej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

- udzial w procesie tworzenia rzadu

∑polityczne:

-rozwiazywanie wewnetrznych konfliktów klasy politycznej

-rozwiazywanie konfliktów spolecznych

3.Czy Prezydent RP korzysta z uprawnien domniemanych? Uzasadnij odpowiedz

Prezydent RP nie korzysta z uprawnien (kompetencji) domniemanych w sprawach panstwa, poniewaz zgodnie z konstytucja prezydent wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach okreslonych w Konstytucji i ustawach.

Domniemanie kompetencji w sprawach panstwa dziala na rzecz Rady Ministrów. Do Rady Ministrów naleza sprawy polityki panstwa nie zastrzezone dla innych organów panstwowych i samorzadu terytorialnego.

4.Jakie sa najistotniejsze zadania (cele i wartosci), które prezydent powinien chronic. (Z ochrona jakich wartosci wiaza sie zadania prezydenta?)

∑prezydent jest najwyzszym przedstawicielem RP

∑prezydent jest gwarantem ciaglosci wladzy panstwowej

-prezydent jako arbiter jest zobowiazany do takiego wykorzystywania swoich kompetencji, by z jednej strony – chronic ciaglosc funkcjonowania panstwa i jego

konstytucyjnych wladz w sytuacji zagrozenia, a drugiej strony – w swojej dzialalnosci ciaglosc te uznawac i szanowac

∑prezydent czuwa nad przestrzeganiem konstytucji

-zadanie czuwania nad przestrzeganiem konstytucji zobowiazuje prezydenta do obserwowania pod tym katem dzialalnosci innych organów panstwowych i wykorzystywania konkretnych procedur i kompetencji dla przeciwdzialania naruszeniom konstytucji

∑stoi na strazy suwerennosci i bezpieczenstwa panstwa oraz nienaruszalnosci i niepodzielnosci jego terytorium

-ochrona tych wartosci jest szczególnie zaakcentowana w odniesieniu do prezydenta, bowiem tylko jemu konstytucja przyznaje przymiot najwyzszego przedstawiciela panstwa

5. Z ochrona jakich wartosci wiaza sie zadania prezydenta?

Zadania prezydenta wiaza sie z ochrona najbardziej podstawowych wartosci panstwa:

-suwerennosc

-integralnosc terytorialna

-bezpieczenstwo zewnetrzne i wewnetrzne

6.W jaki sposób jest wybierany Prezydent RP?

∑ Prezydent jest wybierany przez Naród

∑ wybory sa czteroprzymiotnikowe - powszechne, równe, bezposrednie, a glosowanie tajne

-czynne prawo – wyborcze przysluguje obywatelom, którzy w dniu wyborów koncza 18 lat i nie zostali pozbawieni praw wyborczych lub ich nie utracili w inny sposób;

-bierne prawo wyborcze – przysluguje obywatelom, którzy korzystaja z pelni praw wyborczych do Sejmu i ukonczyli 35 lat

-zasada równosci – oznacza, ze kazdy wyborca ma tylko jeden glos

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-materialny aspekt równosci – skoro jet tylko jeden mandat do obsadzenia – to terytorium calego kraju stanowi jeden wielki okreg wyborczy

-zasada bezposredniosci i równosci – postac taka sama jak przy wyborach parlamentarnych

7.Zasada kadencyjnosci urzedu prezydenta

Prezydent jest wybierany na 5-letnia kadencje i ponownie moze byc wybrany tylko 1 raz

8. Komu przysluguje bierne prawo wyborcze na urzad prezydenta?

∑obywatel polski

∑najpózniej w dniu wyborów konczy 35 lat

∑korzysta z pelni praw wyborczych do Sejmu

9. Scharakteryzuj organizacje wyborów na urzad Prezydenta RP

∑prezydent jest wybierany przez Naród w wyborach czteroprzymiotnikowych

∑wybory zarzadza Marszalek Sejmu

∑pierwsza tura wyborów musi sie odbyc miedzy 100 a 75-tym dniem przez terminem uplywu kadencji aktualnie urzedujacego prezydenta

∑w razie opróznienia urzedu prezydenta wybory zarzadza sie nie pózniej niz w 14 dniu od daty opróznienia, a termin wyborów wyznacza sie na dzien wolny od pracy w ciagu 60 dni od ich zarzadzenia

∑kandydata na prezydenta zglasza min. 100.000 obywateli majacych czynne prawo wyb.

∑wybór przeprowadzany jest w oparciu o zasade wiekszosci bezwzglednej

-wybrany zostaje ten, kto otrzymal wiecej niz polowe waznie oddanych glosów

-jezeli zaden z kandydatów takiej wiekszosci nie uzyska – w ciagu 14 dni przeprowadzana jest II tura glosowania, w której pozostaje dwóch kandydatów, którzy w I turze uzyskali najwieksza liczbe glosów

-jezeli którys z kandydatów umrze, wycofa sie lub utraci prawo wybieralnosci – date kolejnego glosowania odracza sie o kolejne 14 dni i dopuszcza kandydata, który kolejno uzyskal najwieksza liczbe glosów

∑na Prezydenta zostaje wybrany ten kandydat, który w ponownym glosowaniu uzyskal wiecej glosów

∑weryfikacja waznosci wyborów nalezy do SN

-SN orzeka najpierw o protestach wyborczych, a potem o waznosci wyboru prezydenta RP (SN ma 30 dni na rozstrzygniecie waznosci wyborów)

-w razie stwierdzenia niewaznosci wyboru przeprowadzone zostaja nowe wybory

10. Objecie urzedu prezydenta

∑nastepuje po zlozeniu przysiegi przez Zgromadzeniem Narodowym - ostatniego dnia przed uplywem kadencji poprzedniego prezydenta

∑objecie urzedu oznacza przeksztalcenie prezydenta elekta w prezydenta urzedujacego posiadajace pelnie kompetencji przyznanych mu przez konstytucje

∑od dnia objecia urzedu biegnie okres 5-letniej kadencji

Prawo konstytucyjne - opracowanie

11. Szczególny status prawny prezydenta?

∑nie moze piastowac zadnego innego urzedu ani pelnic zadnej funkcji publicznej, z wyjatkiem tych, które sa zwiazane ze sprawowaniem funkcji glowy panstwa

∑prezydent podlega rygorom ograniczenia prowadzenia dzialalnosci gospodarczej przez osoby publiczne

-ma obowiazek skladania na rece I prezesa SN oswiadczen: majatkowego oraz o ewentualnej dzialalnosci gospodarczej prowadzonej przez wspólmalzonka

∑wynagrodzenie prezydenta i jego uprawnienia emerytalno-socjalne reguluje ustawa o wynagradzaniu osób zajmujacych kierownicze stanowiska panstwowe, oraz ustawa o uposazeniu bylego Prezydenta RP

∑prezydentowi przysluguje szczególna ochrona prawna

-za popelnione przestepstwa moze zostac pociagniety do odpowiedzialnosci tylko przez TS

-pociagniecie do odpowiedzialnosci wymaga podjecia odpowiedniej uchwaly

Zgromadzenia Narodowego

∑prezydentowi przysluguje immunitet: formalny, calkowity, wzruszalny i nietrwaly

∑nie ma prawnej mozliwosci sadowego dochodzenia obietnic wyborczych skladanych przez urzedujacego lub bylego prezydenta

∑przeciwko prezydentowi mozna wystepowac z roszczeniami cywilnoprawnymi

12. Odpowiedzialnosc prezydenta – jaka odpowiedzialnosc ponosi prezydent RP?

Prezydent nie ponosi odpowiedzialnosci parlamentarnej (politycznej) za dzialalnosc urzedowa. Prezydent, w razie naruszenia konstytucji lub ustawy moze zostac pociagniety do odpowiedzialnosci konstytucyjnej

∑odpowiedzialnosc konstytucyjna to odpowiedzialnosc za naruszenie prawa (w Polsce konstytucji lub ustawy)

∑realizowana jest z inicjatywy parlamentu przez organ wladzy sadowniczej (w Polsce TS)

13. Zasady odpowiedzialnosci konstytucyjnej Prezydenta RP

∑Prezydent RP podlega wylacznie odpowiedzialnosci konstytucyjnej

∑odpowiedzialnosc konstytucyjna to odpowiedzialnosc za naruszenie prawa – w Polsce za naruszenie Konstytucji lub ustawy

∑odpowiedzialnosc konstytucyjna realizowana jest z inicjatywy parlamentu przez organ wladzy sadowniczej – w Polsce przez Trybunal Stanu

∑prezydent ponosi odpowiedzialnosc konstytucyjna za czyny, którymi w zakresie swojego urzedowania lub w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem naruszyl konstytucje lub ustawe.

∑dla powstania deliktu konstytucyjnego konieczne jest wystapienie wszystkich wskazanych przeslanek

∑wstepny wniosek o postawienie prezydenta w stan oskarzenia moze zlozyc tylko grupa poslów i senatorów liczaca min. 140 osób

∑wniosek taki jest rozpatrywany przez Komisje Odpowiedzialnosci Konstytucyjnej Sejmu, która nastepnie przedstawia stosowny wniosek Zgromadzeniu Narodowemu

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑do postawienia prezydenta w stan oskarzenia konieczne jest podjecie uchwaly Zgromadzenia Narodowego wiekszoscia min. 2/3 ustawowej liczby czlonków

∑podjecie takiej uchwaly powoduje zawieszenie sprawowania urzedu przez prezydenta, a jego obowiazki przejmuje Marszalek Sejmu

∑Jezeli TS stwierdzi wine prezydenta – to po przeprowadzonym postepowaniu postanawia o zlozeniu go z urzedu

- w takim przypadku urzad ulega opróznieniu i przeprowadza sie kolejne wybory

14. Wymien hamulce dzialalnosci prezydenta

∑ mozliwosc pociagniecia prezydenta do odpowiedzialnosci konstytucyjnej przez TS ∑ wymóg rzadowej kontrasygnaty jego aktów

∑ krytyka mediów i opinie srodowiska politycznego

15. Wymien przypadki, kiedy nastepuje opróznienie urzedu prezydenta RP

∑ smierc prezydenta

∑ zrzeczenie sie urzedu

∑ trwala niezdolnosc do sprawowania urzedu ze wzgledu na stan zdrowia ∑ zlozenie prezydenta z urzedu orzeczeniem Trybunalu Stanu

∑ stwierdzenie niewaznosci wyboru prezydenta lub z innych przyczyn nie objecia urzedu po wyborze

16. Skutek prawny opróznienia urzedu prezydenta

∑po stronie Marszalka Sejmu powstaje obowiazek zarzadzenia nowych wyborów w okreslonych terminach

∑Marszalek Sejmu przejmuje wykonywanie obowiazków prezydenta (wówczas funkcje sejmowe powinien sprawowac jeden z wicemarszalków

-jezeli Marszalek Sejmu nie moze wykonywac obowiazków prezydenta – obowiazki te przejmuje Marszalek Senatu

-osoba pelniaca funkcje prezydenta ma pelne jego kompetencje z wyjatkiem kompetencji rozwiazania czy skrócenia kadencji Sejmu

17. Przejsciowa niemoznosc sprawowania urzedu prezydenta

∑moze byc spowodowana przejsciowymi stanami, np. choroba

∑w takiej sytuacji nie ma potrzeby przeprowadzania wczesniejszych wyborów

∑ciaglosc funkcjonowania panstwa wymaga tymczasowego zastapienia prezydenta

-wg Konstytucji – obowiazek ten nalezy tylko do Marszalka Sejmu

-nastepuje to na podstawie zawiadomienia dokonanego przez samego prezydenta, ale jesli prezydent nie jest w stanie zlozyc takiego zawiadomienia – Marszalek Sejmu moze zwrócic sie z wnioskiem o stwierdzenie zaistnienia przejsciowej przeszkody w sprawowaniu urzedu prezydenta do Trybunalu Konstytucyjnego

18. Na czym polega kontrasygnata i kto jej udziela

Kontrasygnata – polega na uzaleznieniu waznosci aktów odejmowanych przez glowe panstwa od ich zaakceptowania przez premiera. Akceptacja ta ma przybiera postac podpisu premiera umieszczonego obok podpisu glowy panstwa – jest to wspólpodpisanie.

Kontrasygnaty udziela wylacznie premier, przy czym prezydent nie dysponuje zadnymi srodkami prawnymi, którymi móglby wymusic od premiera udzielenia tej kontrasygnaty.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Uzyskanie kontrasygnaty jest warunkiem waznosci wszystkich aktów urzedowych prezydenta. Wymóg kontrasygnaty jest zasada, wiec wszelkie odstepstwa musza byc wyraznie okreslone w przepisach konstytucyjnych.

19. Wyjasnij pojecie „akty urzedowe Prezydenta RP

Pojecie „aktu urzedowe Prezydenta RP” odnosi sie do wszystkich decyzji i dzialan podjetych przez prezydenta w okresie wykonywania jego urzedu. Pojecie to obejmuje w szczególnosci

∑akty normatywne wydawane przez prezydenta, np. rozporzadzenia

∑inne akty prawne – tzn. akty, które rodza skutki prawne po stronie swych adresatów, np. podpisanie ustawy, wprowadzenie stanu wyjatkowego, wystapienie z wnioskiem do TK

∑pozostale akty urzedowe – nie wywolujace wiazacych skutków prawnych po stronie adresatów, ale dokonywane w ramach wykonywania urzedu

20.

Funkcje ustrojowe kontrasygnaty

∑

jej udzielenie jest warunkiem waznosci aktu glowy panstwa – glowa panstwa nie ma

 

mozliwosci dzialania wbrew woli rzadu

∑

udzielenie kontrasygnaty oznacza wziecie na siebie odpowiedzialnosci przez premiera

 

wobec Sejmu za dany akt prezydenta

21.

Wyjasnij pojecie prerogatywy

Prerogatywa – to samodzielne uprawnienie prezydenta, wynikajace z zajmowanego przez niego urzedu i nie wymagajace kontrasygnaty premiera.

Zakres prerogatyw prezydenckich pozwala prezydentowi samodzielnie wykonywac te zadania i kompetencje, które wykraczaja poza sfere dzialalnosci rzadowej, a wiaza sie z wykonywaniem przez prezydenta funkcji arbitra oraz z oddzialywaniem na sklad i funkcjonowanie wladzy ustawodawczej badz sadowniczej.

Poniewaz zasada jest wymóg kontrasygnaty – wszelkie odstepstwa musza byc wyraznie okreslone w przepisach konstytucyjnych. Konstytucja wylicza 30 prerogatyw prezydenckich

– aktów urzedowych nie wymagajacych kontrasygnaty (wspólpodpisania) premiera. Naleza do nich akty dotyczace:

∑stosunków prezydenta z parlamentem, m.in.:

-zarzadzenie wyborów do Sejmu i Senatu

-zarzadzenie referendum ogólnokrajowego

-inicjatywa ustawodawcza

-podpisywanie lub odmowa podpisania ustawy

∑spraw zwiazanych z powolywaniem i odpowiedzialnoscia rzadu oraz ministrów, m.in.:

-desygnowanie i powolywanie PRM

-przyjmowanie dymisji RM

-odwolywanie ministra, któremu Sejm wyrazil wotum nieufnosci

∑powolywaniem innych organów panstwowych, m.in.:

-powolywanie I Prezesa SN

-powolywanie Prezesa i Wiceprezesa Trybunalu Konstytucyjnego

-powolywanie Prezesa NSA

∑tradycyjnych uprawnien glowy panstwa, m.in.:

-nadawanie orderów i odznaczen

-powolywanie sedziów

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-stosowanie prawa laski

-nadawanie obywatelstwa polskiego

22.Omów relacje prezydenta z parlamentem

∑parlament nie ma wplywu na wybór prezydenta,

∑parlament, wobec urzedujacego prezydenta dysponuje jedynie mozliwoscia pociagniecia go do odpowiedzialnosci konstytucyjnej przez Trybunalem Stanu

∑uprawnienia prezydenta w stosunku do Parlamentu

-organizacyjne – zarzadzanie wyborów, zwolywanie pierwszych posiedzen izb (w terminach scisle wyznaczonych przez konstytucje)

-inicjatywne – zarzadzenie referendum (za zgoda Senatu) oraz inicjatywa ustawodawcza

-hamujace – weto ustawodawcze, kwestionowanie ustaw przed TK, rozwiazanie

Sejmu

∑sposobem komunikowania sie prezydenta z parlamentem jest oredzie

-oredzie jest to wystapienie prezydenta przed Sejmem, Senatem lub Zgromadzeniem Narodowym, komunikujace jego stanowisko w okreslonej sprawie

-obowiazkiem marszalka jest niezwloczne wlaczenie oredzia do porzadku obrad

-nad oredziem nie przeprowadza sie debaty

23. Omów relacje prezydent – rzad w Polsce

Miedzy dzialalnoscia rzadu a kompetencjami prezydenta istnieje wyrazny rozdzial (dualizm egzekutywy), a prezydent nie dysponuje instrumentami prawnymi pozwalajacymi mu nakierowanie ta dzialalnoscia, czy jej kontrolowanie. Rzeczywisty ksztalt relacji prezydenta z RM zalezy w duzej mierze od ukladu politycznego. Zawsze jednak prezydent, jako reprezentant narodu powinien byc ponadpartyjny.

Kompetencje prezydenta przyslugujace w stosunku do rzadu:

∑kompetencje w procesie powolywania Rady Ministrów

-przyjmuje dymisje RM

-desygnuje premiera i powoluje nowy rzad

-w razie niepowodzenia 3 kolejnych procedur uzyskania sejmowego wotum zaufania

dla nowego rzadu – rozwiazuje Sejm

Realne znaczenie tych kompetencji zalezy od ukladu sil w Sejmie. Przy stabilnej wiekszosci sejmowej rola prezydenta ogranicza sie jedynie do formalnego wymiaru – Sejm jest w stanie doprowadzic do powolania rzadu w okreslonym przez siebie skladzie

∑kompetencje prezydenta zwiazane z dokonywaniem zmian w skladzie urzedujacego gabinetu – prezydent dziala tu na wniosek premiera

∑oddzialywanie prezydenta na biezaca prace rzadu

-w sprawach szczególnej wagi prezydent moze zwolac posiedzenie Rady Ministrów pod swoim przewodnictwem (tzw. Rada Gabinetowa)

∑prezydent nie ma mozliwosci egzekwowania odpowiedzialnosci rzadu lub ministrów

-prezydent nie moze samodzielnie dymisjonowac rzadu, premiera czy ministrów

-nie moze zwracac sie do Sejmu z wnioskiem o udzielenie im wotum nieufnosci

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-wyjatek – jedyna mozliwoscia jest zwrócenie sie do Sejmu z wnioskiem o pociagniecie premiera lub ministra do odpowiedzialnosci konstytucyjnej – ale tylko w razie zlamania prawa

24.Rada Gabinetowa

Rada Gabinetowa – jest to posiedzenie Rady Ministrów zwolane przez Prezydenta i pod jego przewodnictwem. Rada Gabinetowa nie przejmuje kompetencji Rady Ministrów.

Ewentualne ustalenia podjete na posiedzeniu Rady Gabinetowej musza dopiero przetworzone na wiazace akty i decyzje – a ta rola nalezy do RM i PRM.

25. Omów relacje prezydent – wladza sadownicza w Polsce

∑prezydent nie ma i nie moze miec zadnych instrumentów wplywania na orzecznictwo sadów i trybunalów (jedynym wyjatkiem jest prawo laski)

∑prezydentowi przysluguja powazne kompetencje zwiazane z organizacja wladzy sadowniczej

-prezydent powoluje sedziów (z wyjatkiem sedziów TK i TS) – dzialajac na wniosek Krajowej Rady Sadownictwa

-powoluje jednego przedstawiciela do KRdS

-prezydent ma wplyw na ustalanie wysokosci wynagrodzen sedziowskich , okreslajac tzw. przeliczniki wynagrodzeniowe dla poszczególnych grup sedziów

-prezydent powoluje prezesa i wiceprezesa TK, I prezesa SN oraz prezesa NSA – sposród kandydatów przedstawionych mu przez zgromadzenia ogólne tych organów

26.Wymien grupy uprawnien Prezydenta w dziedzinie polityki zagranicznej i daj po 2 przyklady dla kazdej z nich

∑reprezentowanie panstwa w stosunkach zewnetrznych, m.in.

-skladanie wizyt panstwowych za granica

-przyjmowanie w kraju delegacji najwyzszego szczebla

-prowadzenie rozmów i negocjacji

-podpisywanie róznego rodzaju deklaracji, komunikatów, apeli

∑podejmowanie decyzji personalnych, m.in.:

-mianowanie i odwolywanie przedstawicieli RP w innych panstwach oraz przy organizacjach miedzynarodowych

-przyjmowanie listów uwierzytelniajacych i akredytujacych przedstawicieli dyplomatycznych innych panstw i organizacji miedzynarodowych

∑ratyfikacja i wypowiadanie umów panstwowych, m.in.:

-umowy dot. wolnosci, praw lub obowiazków obywatelskich, okreslonych w konstytucji

-umowy dot. pokoju, sojuszy, ukladów politycznych lub ukladów wojskowych

∑postanawianie o stanie wojny

-jezeli Sejm nie moze zebrac sie na posiedzenie, a spelnione sa przeslanki dopuszczajace wprowadzenie stanu wojny

Prawo konstytucyjne - opracowanie

27. Ratyfikacja – jako kompetencja Prezydenta RP

Ratyfikacja – jest to ostateczne potwierdzenie i imieniu panstwa umowy miedzynarodowej juz zawartej przez Rade Ministrów.

Ratyfikacja jest dokonywana w odniesieniu do wazniejszych umów miedzynarodowych i stanowi konieczny warunek nabrania przez te umowy mocy obowiazujacej.

Ratyfikacja umów miedzynarodowych w Polsce jest wylaczna kompetencja prezydenta, ale wymaga kontrasygnaty. Dokonanie ratyfikacji jest prawem, ale nie obowiazkiem prezydenta.

Prezydent moze zwrócic sie do TK z wnioskiem o zbadanie zgodnosci z konstytucja umowy miedzynarodowej, która ma byc ratyfikowana. Stwierdzenie niezgodnosci wyklucza dokonanie ratyfikacji.

Prezydent moze odmówic dokonania ratyfikacji (lub odroczyc jej dokonanie na wybrany przez siebie termin) nawet, jezeli parlament uchwalil ustawe wyrazajaca zgode na ratyfikacje.

28.Wymien kompetencje prezydenta RP w dziedzinie obronnosci i bezpieczenstwa panstwa

∑najwyzszy zwierzchnik Sil Zbrojnych RP

- w razie pokoju zwierzchnictwo to jest sprawowane za posrednictwem MON

∑prezydent mianuje Szefa Sztabu Generalnego i dowódców Sil Zbrojnych na czas okreslony

∑w sytuacji zagrozenia bezpieczenstwa panstwa, gdy Sejm nie moze sie zebrac – Prezydent postanawia o wprowadzeniu stanu wojny

∑na czas wojny Prezydent, na wniosek premiera mianuje lub odwoluje Naczelnego

Dowódce Sil Zbrojnych

∑Prezydent, na wniosek Ministra Obrony Narodowej nadaje okreslone w ustawach stopnie wojskowe

∑w razie bezposredniego zagrozenia zewnetrznego bezpieczenstwa panstwa, na wniosek premiera moze zarzadzic czesciowa lub calkowita mobilizacje oraz uzycie sil zbrojnych do obrony panstwa

29. Scharakteryzuj kompetencje Prezydenta RP w zakresie stanowienia prawa

Prezydent posiada bardzo skromne kompetencje prawodawcze:

∑akty o mocy ustawy

-prezydent nie ma mozliwosci stanowienia takich aktów, chyba, ze w okresie stanu wojennego okaze sie, ze Sejm nie moze sie zebrac na posiedzenie – wówczas prezydent moze wydawac rozporzadzenia z moca ustawy – wymaga to kontrasygnaty premiera, a po zebraniu sie Sejmu – zatwierdzenia tych rozporzadzen

∑akty podstawowe

-rozporzadzenia – na podstawie szczególowego upowaznienia ustawy i w celu jej wykonania – akty te stanowia zródlo prawa powszechnie obowiazujacego

-zarzadzenia – akty o charakterze wewnetrznym – wiaza jedynie jednostki organizacyjnie podlegle prezydentowi (przede wszystkim jego kancelarie)

∑mozliwosci prezydenta w zakresie ksztaltowania tresci obowiazujacego prawa:

-prawo inicjatywy ustawodawczej

-weto ustawodawcze

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-prawo zwracania sie do TK z wnioskiem o zbadanie zgodnosci przepisów prawa z Konstytucja

-kompetencja do ratyfikowania umów miedzynarodowych

30.Wymien tzw. tradycyjne kompetencje glowy panstwa

Wykonywanie kompetencji tradycyjnych nie niesie z soba, w zasadzie, tresci politycznych. Kompetencje te sa przejawem uznaniowej wladzy panstwa wobec jednostki – a to wymaga zastosowania procedur szczególnych.

Kompetencje tradycyjne stanowia prerogatywy prezydenta – nie wymagaja kontrasygnaty premiera. W Polsce do takich kompetencji naleza:

-prawo laski

-nadawanie obywatelstwa polskiego i wyrazanie zgody na zrzeczenie sie obywatelstwa polskiego

-nadawanie orderów i odznaczen

∑Do pozaprawnych kompetencji tradycyjnych naleza:

-udzial w róznego rodzaju uroczystosciach panstwowych

-wyglaszanie przemówien,

-wizyty, wyjazdy itp.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

XI.Rada ministrów i administracja rzadowa

1. Co to jest Rada Ministrów?

Rada Ministrów jest drugim, obok prezydenta, podstawowym segmentem wladzy wykonawczej (egzekutywy).

RM to naczelny organ konstytucyjny panstwa, którego sklad, tryb powolywania oraz sposób i zakres dzialania okreslaja postanowienia konstytucyjne i regulacje nizszego rzedu.

RM stanowi „glowe” szerszego i bardziej skomplikowanego systemu organizacyjnego

2. Wyjasnij trzy rózne znaczenia pojecia „rzad”

∑rzad w znaczeniu waskim – to inne okreslenie dla Rady Ministrów

∑rzad – jako caly system organizacyjny, podporzadkowany Radzie Ministrów:

-Rada Ministrów i jej kierownictwo

-ministrowie

-kierownicy urzedów centralnych

-terenowa administracja rzadowa

∑rzad – jako caly system sprawowania wladzy w panstwie

-obejmuje caloksztalt organów panstwowych (stad mówi sie o rzadach parlamentarnych, prezydenckich), czasem równiez pewne elementy politycznej organizacji spoleczenstwa (np. gdy mówimy o rzadach autorytarnych czy demokratycznych)

3. Scharakteryzuj pozycje ustrojowa Rady Ministrów

∑RM jest jednym z dwóch podstawowych organów wladzy wykonawczej – istnieje obok prezydenta jako równorzedny organ konstytucyjny

-nie jest podporzadkowana glowie panstwa

-istnieje polityczne powiazanie RM z Sejmem

∑RM i jej poszczególni czlonkowie ponosza odpowiedzialnosc:

-wobec Sejmu za swoja dzialalnosc polityczna (parlamentarna)

-przed TS – indywidualna odpowiedzialnosc konstytucyjna

∑Mieszany charakter ustrojowy - RM jest organem kolegialnym, a wiekszosc jej czlonków to zarazem odrebne, jednoosobowe organy konstytucyjne o wlasnym zakresie kompetencji. Wewnatrz RM zarysowuje sie polityczna hierarchizacja jej czlonków

∑Do RM naleza wszystkie sprawy polityki panstwa, niezastrzezone dla innych organów panstwowych

-RM skupia w swej kompetencji najwazniejsze sprawy dotyczace biezacego prowadzenia polityki panstwa

-domniemanie kompetencji dziala na rzecz RM

∑RM kieruje calym systemem administracji rzadowej, a poprzez RM sprawuje takze nadzór nad dzialalnoscia samorzadu terytorialnego. Ponadto ma kompetencje do okreslania stanowiska Polski w organach wykonawczych UE

4. Wewnetrzne funkcjonowanie RM okresla ……

Regulamin pracy Rady Ministrów

Prawo konstytucyjne - opracowanie

5. Rzad mniejszosciowy – wyjasnij pojecie

Rzad mniejszosciowy to rzad, który funkcjonuje mimo rozpadu wiekszosci sejmowej, która go wczesniej wylonila. Rzad taki funkcjonuje az do czasu kiedy nie uksztaltuje sie nowa wiekszosc, która wyloni nowy rzad.

Pozycja polityczna rzadu mniejszosciowego: moze realizowac swój program tylko pod warunkiem tolerowania go przez chocby czesc opozycji.

W sensie prawnym - pozycja rzadu mniejszosciowego nie ulega zmianom

6. Wyjasnij na czym polega dymisja Rady Ministrów

Dymisja Rady Ministrów – to oswiadczenie Prezesa Rady Ministrów, dokonane w imieniu rzadu, stwierdzajace wole zakonczenia urzedowania i otwierajace procedure tworzenia nowego rzadu. Zakonczenie istnienia Rady Ministrów zawsze przybiera postac dymisji.

7. Wymien przypadki obligatoryjnej dymisji PRM

∑dymisja skladana na I posiedzeniu nowo wybranego Sejmu – musi zostac przyjeta przez prezydenta

∑nieuchwalenie przez Sejm wotum zaufania dla Rady Ministrów (przyjecie dymisji jest obowiazkiem prezydenta) laczy sie z dwoma przypadkami:

-niepowodzenie w uzyskaniu akceptacji sejmowej dla nowo tworzonego gabinetu

-niepowodzenie juz istniejacego gabinetu w uzyskaniu potwierdzenia sejmowego poparcia dla swojej dzialalnosci

∑wyrazenie RM wotum nieufnosci przez Sejm – oznacza pociagniecie rzadu do odpowiedzialnosci parlamentarnej (tylko w szczególnej procedurze konstruktywnego wotum nieufnosci, a przyjecie dymisji jest obowiazkiem prezydenta)

∑zlozenie rezygnacji przez Prezesa Rady Ministrów –

-premier moze w kazdym czasie zlozyc rezygnacje

-decyzja ta jest pozostawiona do swobodnego uznania premiera i nie wymaga zatwierdzenia przez reszte gabinetu

-sama Rada Ministrów nie moze podjac uchwaly o dymisji

-prezydent moze odmówic dymisji zlozonej w tym trybie przez premiera

8. Skutek smierci premiera w odniesieniu do funkcjonowania Rady Ministrów

Skutek smierci premiera jest analogiczny jak przy dymisji – bowiem Rada Ministrów moze dzialac tylko pod przewodnictwem okreslonej osoby

9. Skutek zlozenia dymisji

∑Przyjecie dymisji otwiera proces tworzenia nowej Rady Ministrów

∑Zlozenie dymisji i jej przyjecie przez prezydenta nie kladzie jeszcze kresu istnienia i funkcjonowania Rady Ministrów

∑Prezydent jest obowiazany do powierzenia Radzie Ministrów dalszego sprawowania obowiazków do czasu powolania nowej Rady Ministrów

∑Dawna Rada Ministrów musi dzialac do chwili, gdy nowy gabinet zostanie ostatecznie powolany – Konstytucja nie ogranicza kompetencji gabinetu sprawujacego obowiazki

RM

10. Kiedy premier moze zostac zmuszony do zlozenia dymisji swego gabinetu?

∑jezeli Sejm negatywnie oceni jego dzialalnosc i da temu wyraz w formie uchwaly o wotum nieufnosci

Prawo konstytucyjne - opracowanie

11. Omów procedure powolywania Rady Ministrów

Etap I – podstawowy

∑Prezydent RP desygnuje PRM, który proponuje sklad RM

-prawnie – wybór desygnowanej osoby na premiera nalezy do prezydenta

-politycznie – swoboda dzialania prezydenta zalezy od ukladu sil w Sejmie

-przedstawienie skladu nowej RM jest wylacznym uprawnieniem premiera

∑Prezydent powoluje PRM wraz z pozostalymi czlonkami RM w ciagu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjecia dymisji poprzedniej RM

-prawnie – wybór desygnowanej osoby nalezy do prezydenta, lecz swoboda prezydenta w duzej mierze zalezy od ukladu sil w Sejmie. Jezeli rozmowy parlamentarzystów doprowadza do wylonienia kandydata, który cieszy sie poparciem wiekszosci sejmowej – zostaje on desygnowany przez prezydenta

-prezydent odbiera przysiege od czlonków nowo powolanej RM

∑PRM w ciagu 14 dni od dnia powolania przez Prezydenta RP przedstawia Sejmowi program dzialania RM z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania

-wotum zaufania Sejm uchwala bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów

Taki rzad cieszy sie poparciem zarówno prezydenta jak i Sejmu, dlatego mozna go okreslic mianem prezydencko-parlamentarnego.

Etap II (rezerwowy)

∑w razie niepowolania RM przez Prezydenta, lub nieudzielania jej wotum zaufania – Sejm w ciagu 14 dni od uplywu ww. terminów wybiera PRM oraz proponowanych przez niego czlonków RM bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów.

-kandydatury na PRM moga zglaszac grupy poslów liczace min 46 poslów

-Prezydent powoluje tak wybrana RM i odbiera od niej przysiege – jest to konstytucyjny obowiazek prezydenta

Ten etap prowadzi do utworzenia rzadu parlamentarnego – w praktyce taka sytuacja jeszcze nie nastapila

Etap III – kompetencja powolania rzadu powraca do prezydenta

∑w razie niepowolania RM – prezydent w ciagu 14 dni powoluje PRM i na jego wniosek pozostalych czlonków Rady Ministrów i odbiera od nich przysiege

-Sejm udziela w ciagu 14 dni wotum zaufania wiekszoscia glosów (wiecej za niz przeciw, glosów wstrzymujacych nie bierze sie pod uwage)

-w razie nieudzielania Radzie Ministrów wotum zaufania – premier zglasza jego dymisje, prezydent dymisje te przyjmuje, skraca kadencje Sejmu i zarzadza wybory

-do czasu wylonienia nowego rzadu – prezydent powierza rzadowi dalsze sprawowanie obowiazków

Prawo konstytucyjne - opracowanie

12.Czy desygnowanie premiera wywoluje skutki prawne dla urzedujacej RM?

Uzasadnij

Desygnowanie premiera nie powoduje skutków prawnych dla urzedujacej RM, a jedynym zadaniem desygnowanego premiera jest skompletowanie skladu swojego rzadu. Wymaga to uzgodnien koalicyjnych. Na podstawie tych rozmów dopiero desygnowany premier przedstawia prezydentowi sklad nowej Rady Ministrów

13. Kadencja Rady Ministrów

Rada Ministrów jest powolywana bezterminowo. Kres jej istnieniu klada dopiero owe wybory, bo na I posiedzeniu Sejmu PRM ma obowiazek zlozyc dymisje RM.

Do RM nie odnosi sie inna konsekwencja zasady kadencyjnosci – jaka jest stabilizacja istnienia w okresie kadencji

14. Na czym polega odpowiedzialnosc polityczna rzadu przed Sejmem?

Rzad ponosi za swoja dzialalnosc odpowiedzialnosc polityczna przed Sejmem – co oznacza, ze premier moze byc zmuszony do zlozenia dymisji swego gabinetu, jezeli Sejm negatywnie oceni jego dzialalnosc i da temu wyraz w formie uchwaly o wotum nieufnosci.

Istota odpowiedzialnosci politycznej jest uzaleznienie jej od politycznego uznania Sejmu – moze byc zastosowana z kazdego powodu i w kazdym czasie, jezeli w Sejmie uksztaltuje sie wiekszosc zdolna do podjecia odpowiedniej uchwaly.

15. Przedstaw zasady odpowiedzialnosci politycznej rzadu i jego czlonków

Rzad ponosi za swoja dzialalnosc odpowiedzialnosc polityczna przed Sejmem – co oznacza, ze moze byc zmuszony do zlozenia dymisji gabinetu, jezeli Sejm negatywnie oceni jego dzialalnosc i da temu wyraz w formie uchwaly o wotum nieufnosci.

∑odpowiedzialnosc polityczna moze przybrac postac odpowiedzialnosci

-solidarnej – odnoszacej sie do calej Rady Ministrów

-indywidualnej – odnoszacej sie do poszczególnych jej czlonków (czlonkowie rzadu ponosza odpowiedzialnosc polityczna nie tylko przez Sejmem, ale i przed PRM, który zawsze moze zazadac od nich zlozenia rezygnacji ze stanowiska; czlonek RM moze byc równiez odwolany przez prezydenta na wniosek PRM)

∑formalna postacia jej wyrazenia jest podjecie uchwaly o wotum nieufnosci (dla calej RM – konstruktywne, dla poszczególnych czlonków RM – zwykle)

∑procedura wyrazania konstruktywnego wotum nieufnosci:

-wniosek w tej sprawie moze byc zlozony przez grupe liczaca min. 46 poslów

-wniosek nie musi byc umotywowany, ale musi zawierac nazwisko kandydata na nowego premiera (tylko konstruktywne wotum nieufnosci)

-pomiedzy zgloszeniem wniosku a poddaniem go pod glosowanie musi uplynac min. 7 dni, glosowanie powinno sie odbyc na najblizszym posiedzeniu Sejmu

-musi dojsc do debaty sejmowej i glosowania

-mozliwe jest zgloszenie kilku wniosków – sa one wówczas omawiane lacznie, a poddane pod glosowanie w kolejnosci zgloszenia. Przyjecie jednego z nich powoduje uznanie pozostalych za zalatwione

-dla przyjecia wniosku jest wymagane, by glosowalo za nim min. 230 poslów

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-jezeli wniosek nie uzyska wymaganej wiekszosci – rodzi to zakaz postawienia ponownego wniosku przez okres 3 miesiecy od dnia postawienia pierwszego wniosku

-ograniczenie to nie ma zastosowania, jezeli wniosek postawi min. 115 poslów

-jezeli wniosek uzyska wymagana wiekszosc – PRM musi zlozyc dymisje

∑procedura wyrazania zwyklego wotum nieufnosci

-nie dotyczy premiera (tu: tylko konstruktywne wotum nieufnosci)

-w aspekcie przedmiotowym – procedura t wiaze sie tylko ze sprawami, które naleza do zakresu dzialania danego czlonka rzadu (ministra)

-wniosek taki moze zlozyc grupa min. 69 poslów

-wniosek moze byc poddany pod glosowanie najwczesniej w 7 dni od jego zlozenia

-wniosek winien byc przed debata i glosowaniem zaopiniowany przez odpowiednia komisje sejmowa

-jezeli wniosek zostanie przyjety wiekszoscia glosów ustawowej liczny poslów – prezydent jest zobowiazany odwolac ministra

-jezeli wniosek nie zostanie przyjety – jego ponowne zgloszenie dopuszczalne jest po uplywie 3 miesiecy (chyba, ze z wnioskiem wystapi grupa min. 115 poslów

16. Wyjasnij pojecie inwestytury parlamentarnej

Inwestytura parlamentarna – to uzyskanie przez rzad poparcia rzeczywistej wiekszosci sejmowej

17.

Jakie role moze pelnic zgloszenie wniosku o wotum nieufnosci dla rzadu?

∑

moze to byc demonstracja ze strony opozycji, która w ten sposób wywoluje debate

 

krytykujaca funkcjonowanie rzadu

∑

moze to byc wyraz uformowania sie w Sejmie nowej wiekszosci, co doprowadzic ma do

 

wylonienia nowego gabinetu

18.

Na czym polega konstruktywne wotum nieufnosci?

Konstruktywne wotum nieufnosci polega na tym, ze w razie uchwalenia wotum nieufnosci wobec calego rzadu Sejm musi jednoczesnie wybrac nowego premiera.

19. Przedstaw zasady odpowiedzialnosci konstytucyjnej rzadu i jego czlonków

∑Premier i pozostali czlonkowie RM ponosza odpowiedzialnosc, jezeli dopuszcza sie naruszenia konstytucji lub ustaw, lub popelnia przestepstwo w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem

∑o pociagnieciu do odpowiedzialnosci rozstrzyga Sejm

∑wniosek w tej sprawie moze zlozyc prezydent lub grupa min. 115 poslów

∑uchwala Sejmu musi zapasc wiekszoscia 3/5 ustawowej liczby poslów (min. 276 glosów)

∑Sprawe rozstrzyga wówczas TS

∑Orzeczenie przez TS o winie skutkuje utrata zajmowanego stanowiska

20. Jaka jest struktura Rady Ministrów. Uzasadnij

Rada Ministrów jest organem kolegialnym – bowiem jej sklad ma charakter wieloosobowy, a podstawowa forma jej dzialania sa posiedzenia. Jednoczesnie wiekszosc czlonków RM to zarazem odrebne, jednoosobowe organy konstytucyjne o wlasnym zakresie kompetencji.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Wewnatrz RM ksztaltuje sie hierarchia jej czlonków – co oznacza, ze RM nie jest jednolitym kolegium, skladajacym sie z równouprawnionych czlonków, a posiada strukture hierarchiczna.

Rada ministrów musi sie zawsze skladac z:

∑Prezesa Rady Ministrów

∑ministrów

Ponadto w skladzie rzadu moga sie znalezc:

∑wiceprezesi Rady Ministrów

-decyzja o tym, czy w skladzie danego gabinetu znajda wiceprezesi RM nalezy do podmiotów tworzacych dany gabinet

∑przewodniczacy komitetów okreslonych w ustawach

-udzial przewodniczacych okreslonych w ustawach komitetów musi wynikac z ustaw szczególowych

21. Co to znaczy, ze sklad Rady Ministrów ma charakter zamkniety?

Sklad Rady Ministrów ma charakter zamkniety, a oznacza to, ze nie ma mozliwosci powolania do jej skladu osoby, która nie zajmuje jednego z czterech wymienionych nizej stanowisk:

∑Prezes RM

∑minister

∑wiceprezes RM

∑przewodniczacy komitetów okreslonych w ustawach

22. Wymien rodzaje i cechy ministrów

∑minister resortowy

-stoi na czele resortów (dzialów administracji rzadowej)

-kieruja podleglym im systemem organów resortowych

-sa jednoosobowymi naczelnymi organami administracji

-ich powolanie jest obowiazkowe

∑minister wypelniajacy zadania wyznaczone przez PRM (minister bez teki)

-nie ma charakteru jednoosobowego naczelnego organu administracji

-nie stoi na czele zadnego prawnie wyodrebnionego resortu

-jako czlonek RM wypelnia zadania wyznaczone mu przez premiera, np. w zakresie koordynacji wewnatrzzakladowej, stosunków ze zwiazkami zawodowymi

-zadania te okreslane sa w drodze rozporzadzenia

-powolanie ministrów bez teki pozostawione jest do uznania organom tworzacym kolejne gabinety

23. Wymien kategorie piastunów urzedów administracji rzadowej (poza skladem RM)

∑kierownicy urzedów centralnych

∑pelnomocnicy rzadu – dzialaja w ramach zadan RM

∑Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

24. Scharakteryzuj urzedy centralne

∑urzedy centralne sa organami administracji rzadowej, tworzonymi na podstawie ustawy

∑znajduja sie poza skladem RM

∑maja wyodrebniony resortowo charakter

∑obejmuja zakresem swojego dzialania terytorium calego kraju

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑nie sa kierowane ani przez ministra ani przez komitet zaliczony przez ustawe do naczelnych organów administracji

∑piastuni tych organów nie wchodza z mocy prawa w sklad Rady Ministrów

-sa podporzadkowani premierowi lub poszczególnym ministrom

-Nie ponosza odpowiedzialnosci przed Sejmem ani przez TS

∑Do takich organów naleza m.in.

-podlegle PRM – ABW, Agencja Wywiadu, GUS, UOKiK

-podlegle wlasciwym ministrom - Komendant Glówny Policji, Urzad Dozoru

Technicznego

25.

Scharakteryzuj pelnomocników rzadowych

∑

dzialaja w ramach zadan Rady Ministrów

∑

zajmuja sie okreslonymi sprawami o charakterze czasowym, których przekazanie

 

czlonkom RM nie jest celowe

∑

nie maja wlasnej, ustawowo wyznaczonej kompetencji

∑

dzialaja w imieniu rzadu lub premiera na okreslonym odcinku spraw

∑

dzialaja na podstawie Rozporzadzenia RM

26.

Scharakteryzuj Kancelarie Rady Ministrów

∑jest to zespól urzedniczy

∑jej zasadniczym zadaniem jest obsluga Rady Ministrów, premiera, wicepremierów oraz innych cial utworzonych w strukturze rzadu

∑w praktyce wykonuje tez liczne zadania zwiazane z koordynowaniem prac w ramach rzadu

∑na czele Kancelarii stoi Szef Kancelarii, powolywany o odwolywany przez premiera

27.

Scharakteryzuj Rzadowe Centrum Legislacji

∑

dziala przy prezesie Rady Ministrów jako wyodrebniona jednostka organizacyjna

∑

jego podstawowym zadaniem jest koordynacja dzialalnosci legislacyjnej Rady Ministrów,

 

Prezesa RM i innych organów administracji rzadowej

∑

RCL zapewnia obsluge prawna RM, w tym m.in. redagowanie Dziennika Ustaw i

 

„Monitora Polskiego”

28.

Scharakteryzuj strukture i organizacje rzadu

vRada Ministrów jest organem kolegialnym – jej sklad ma charakter wieloosobowy, a podstawowa forma jej dzialania sa posiedzenia.

-Jednoczesnie rzad zbudowany jest w oparciu o hierarchie osób w nim zasiadajacych (nie stanowi kolegium równouprawnionych czlonków)

-Wiekszosc czlonków RM to zarazem odrebne, jednoosobowe organy konstytucyjne o wlasnym zakresie kompetencji

vPracami rzadu kieruje prezes Rady Ministrów, który:

-zwoluje posiedzenia Rady Ministrów

-ustala porzadek posiedzen i im przewodniczy

-w posiedzeniu maja obowiazek brac udzial wszyscy czlonkowie Rady Ministrów

-w posiedzeniach moga tez brac udzial inne osoby zaproszone lub wezwane przez premiera

-Rada Ministrów omawia przedstawiane jej sprawy i podejmuje rozstrzygniecia w drodze uzgodnien, a tylko wyjatkowo w drodze glosowania

-posiedzenia maja charakter niejawny

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-PRM moze tez zarzadzic rozstrzygniecie sprawy w drodze korespondencyjnego uzgodnienia stanowisk, bez kierowania jej na posiedzenie

v Rada Ministrów sklada sie:

-zawsze – z Prezesa RM i ministrów

-moze równiez skladac sie z – wiceprezesów RM i przewodniczacych komitetów okreslonych w ustawach

∑Szczególna forma posiedzen Rady Ministrów jest jej zgromadzenie pod przewodnictwem prezydenta RP – dziala ona wówczas jako Rada Gabinetowa

vW ramach RM moga dzialac róznego rodzaju ciala wewnetrzne i pomocnicze:

∑stale komitety Rady Ministrów

∑komitety do rozpatrywania okreslonych kategorii spraw lub okreslonej sprawy

∑rady i zespoly opiniodawcze

∑komisje do opracowania projektów kodyfikacji okreslonych dziedzin prawa

∑Kolegium ds. Sluzb Specjalnych – organ opiniodawczo-doradczy

∑komisje wspólne, np.

-Komisja Wspólna Rzadu i Episkopatu

-Komisja Wspólna Rzadu i Samorzadu Terytorialnego

∑Rada Legislacyjna

22. Przedstaw charakterystyke komisji wspólnych tworzonych przez rzad

∑komisje wspólne moga byc tworzone, w drodze rozporzadzenia, przez Rade Ministrów

∑skladaja sie z przedstawicieli rzadu oraz przedstawicieli okreslonej instytucji lub srodowiska

∑celem takich komisji jest wypracowywanie wspólnego stanowiska – stanowia forum negocjacji i uzgodnien, a przyjmowane uzgodnienia sa nastepnie realizowane przez obie strony

- np. Komisja Wspólna Rzadu i Episkopatu

23.

Przedstaw charakterystyke Rady Legislacyjnej

∑

cialo opiniodawczo-doradcze, dzialajace przy Prezesie Rady Ministrów

∑

sklada sie z niezaleznych specjalistów – prawników

∑

jej zadaniem jest m.in. opiniowanie róznego rodzaju zagadnien prawnych bedacych

 

przedmiotem dzialania rzadu, przed wszystkim opiniowanie projektów aktów

 

normatywnych oraz kierunków zmian w systemie prawa

24.

Przedstaw charakterystyke stalych komitetów Rady Ministrów

Sa to stale dzialajace organy pomocnicze i doradcze Rady Ministrów, tworzone w drodze zarzadzenia przez PRM.

Ich celem jest inicjowanie, przygotowywanie i uzgadnianie rozstrzygniec lub stanowisk RM lub PRM w sprawach nalezacych do zadan i kompetencji tych organów.

25.Jakie dwie wyodrebnione jednostki dzialaja przy Prezesie Rady Ministrów?

-Rzadowe Centrum Legislacji

-Rada Legislacyjna

Prawo konstytucyjne - opracowanie

26.

Scharakteryzuj zakres dzialania Rady ministrów

∑

RM jest drugim obok prezydenta segmentem wladzy wykonawczej w Polsce – posiada

 

wiec kompetencje w zakresie wladzy wykonawczej

27.

Podstawowe zadania Rady Ministrów

∑kierowanie administracja rzadowa

-koordynacja i kontrola dzialalnosci organów tej administracji

-koordynacja i kontrola nie pozwala naruszac ustawowo okreslonych kompetencji tych organów, ale pozwala na narzucanie rzadowej jednolitej polityki dzialania

∑kierowanie wykonywaniem budzetu panstwa

-RM ma kompetencje w zakresie koordynowania i kontroli, jednak w znacznym stopniu kompetencje te sa dzielone z ministrem finansów

-RM jest wlasciwa do uchwalania projektu budzetu panstwa, do uchwalania zamkniecia rachunków panstwowych i sprawozdania z wykonania budzetu

∑zapewnienie wykonywania ustaw

-wydawanie aktów wykonawczych (rozporzadzen)

-wykonywanie prawa inicjatywy ustawodawczej

-prawo nadawania projektom charakteru pilnego

-prawo zglaszania poprawek

∑zapewnienie wewnetrznego i zewnetrznego bezpieczenstwa panstwa i porzadku publicznego

-ogólne kierownictwo obronnoscia kraju

-wprowadzanie stanu wojennego, wyjatkowego, stanu kleski zywiolowej,

-dzialanie w zakresie zarzadzania antykryzysowego

∑sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie stosunków z innymi panstwami i organizacjami miedzynarodowymi, w szczególnosci:

-zawieranie umów miedzynarodowych wymagajacych ratyfikacji

-zawieranie i wypowiadanie innych umów miedzynarodowych

28. Kompetencje Rady Ministrów w zakresie stanowienia prawa

Rzad nie ma obecnie mozliwosci stanowienia norm o mocy ustawy - aktywnosc prawodawcza rzadu ma zawsze charakter podstawowy

Prawotwórstwo rzadowe realizuje sie na plaszczyznie:

∑prawa powszechnie obowiazujacego - kompetencja do stanowienia rozporzadzen

-RM moze wydawac rozporzadzenia tylko w takim zakresie, w jakim zostanie do tego upowazniona przez obowiazujace ustawy

∑prawa wewnetrznego – kompetencja do stanowienia uchwal

-uchwaly te moga byc adresowane tylko do jednostek organizacyjnie podleglych RM

-uchwaly musza pozostawac w zgodzie z ustawami i rozporzadzeniami

- musza szanowac ustawowo wyznaczony zakres kompetencji poszczególnych organów wchodzacych w sklad administracji rzadowej

-nie moga byc adresowane do organów pozostajacych poza systemem administracji rzadowej – nie moga rodzic po ich stronie obowiazku wykonania

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-nie moga samoistnie tworzyc obowiazków czy uprawnien obywateli, ani nie moga stanowic podstawy decyzji wydawanych w postepowaniu administracyjnym

29.Czy jest róznica pomiedzy premierem a prezesem rady ministrów?

Tak:

-Premier – to pierwszy wsród równych

-Prezes Rady Ministrów – to szef rzadu – zajmuje stanowisko nadrzedne nad pozostalymi czlonkami RM

30.Jaka pozycje ustrojowa zajmuje PRM. Uzasadnij w punktach

PRM zajmuje pozycje ustrojowa szefa rzadu – rzeczywistego kierownika prac rzadowych. Jest organem wewnetrznym RM o szczególnych uprawnieniach.

∑szczególna pozycja PRM wynika przede wszystkim z przeslanek politycznych

-stanowisko to jest na ogól powierzane politykowi wplywowemu, zdolnemu do zorganizowania prac rzadowych, do utrzymywania spójnosci koalicji oraz porozumiewania sie ze swoimi klubami

∑na plaszczyznie prawnej premier skupia w swoich rekach kompetencje:

-proces tworzenia rzadu i dokonywanie w nim zmian

-zakres zadan i personalny ksztalt ministerstw i innych organów centralnych

-organizowanie prac rzadowych

-kierowanie pracami terenowej administracji rzadowej

-zwierzchnictwo nad osobami zatrudnionymi w administracji rzadowej

-nadzór nad dzialalnoscia samorzadu terytorialnego

∑w zakresie stanowienia prawa RM moze wydawac

-rozporzadzenia

-zarzadzenia – moga byc wydawane tylko na podstawie ustawy

31. Istota, charakterystyka urzedu ministra

Istota urzedu ministra jest specjalizacja przedmiotowa – kazdy minister realizuje odpowiednia czesc zadan rzadu jako calosci

∑Ustrojowa pozycja ministra ma charakter dwoisty:

-z jednej strony jest on czlonkiem Rady Ministrów, a wiec przynalezy do kolegialnego organu o wlasnych kompetencjach

-z drugiej strony – jest jednoosobowym zwierzchnikiem swojego resortu, a wiec odrebnym organem administracji rzadowej

∑Kazdy minister jest jednoczesnie czlonkiem Rady Ministrów

-ma wiec prawo do udzialu w posiedzeniach RM, prawo przedstawiania wlasnego stanowiska, prawo glosowania

-jest zobowiazany do inicjowania i opracowywania (w zakresie wlasnego dzialania) polityki rzadu, przedkladania inicjatyw i projektów aktów normatywnych na posiedzeniach RM

-minister ma obowiazek realizowania polityki ustalonej przez RM i obowiazek lojalnosci politycznej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

32. Pozycja ministra resortowego

∑minister resortowy kieruje okreslonym dzialem administracji rzadowej

-podejmuje wszelkie dzialania, jakie uwaza za konieczne dla realizowania nalozonych na niego zadan

∑podstawowy zakres dzialania ministra wynika z nazwy jego urzedu

∑w tych ramach premier okresla w drodze rozporzadzenia szczególny zakres dzialania ministra

∑struktury podlegle ministrowi resortowemu dzialaja w oparciu o zasade hierarchicznego podporzadkowania

∑w stosunkach zewnetrznych minister resortowy wystepuje m.in. jako organ naczelny w postepowaniu administracyjnym

∑minister resortowy moze wydawac akty normatywne – rozporzadzenia i zarzadzenia

33. Co to jest ministerstwo?

∑ministrowi resortowemu podlega ministerstwo – tzn. zorganizowana struktura urzednicza powolana do bezposredniej realizacji zadan nalezacych do danego ministra

-ministerstwo tworzy i znosi lub przeksztalca Rada Ministrów, w drodze rozporzadzenia

∑Struktura polityczna ministerstwa:

∑kierownictwo ministerstwa to minister, sekretarz stanu i podsekretarze stanu

-powoluje ich premier na wniosek ministra, a odwoluje premier na wniosek ministra lub z wlasnej inicjatywy

-zakres czynnosci sekretarza stanu i podsekretarzy stanu ustala minister, powiadamiajac o tym premiera

∑obsluge urzednicza kierownictwa ministerialnego realizuje tzw. gabinet polityczny

34. Struktura administracyjna (merytoryczna ministerstwa)

∑departamenty – realizujace merytoryczne zadania ministerstwa

∑sekretariaty – obslugujace ministra oraz komitety, rady i zespoly

∑wydzialy – komórki organizacyjne wewnatrz departamentów i sekretariatów

35.Na czym polega zracjonalizowany charakter stosunków Sejm-Rada Ministrów

36.Prezes Rady Ministrów jest …szefem rzadu… (organem wewnetrznym RM o szczególnych kompetencjach)… , poniewaz od niego zalezy (podaj min. 3 mozliwosci):

∑proces tworzenia rzadu i dokonywanie w nim zmian

∑zakres zadan i personalny ksztalt ministerstw i innych organów centralnych

∑organizowanie prac rzadowych

∑kierowanie pracami terenowej administracji rzadowej

∑zwierzchnictwo nad osobami zatrudnionymi w administracji rzadowej

∑nadzór nad dzialalnoscia samorzadu terytorialnego

Prawo konstytucyjne - opracowanie

37. Jakie sa metody stabilizowania prac rzadu?

Jezeli istnieje wiekszosc sejmowa popierajaca rzad, to nie ma problemu ze stabilizacja prac rzadu, problem pojawia sie gdy, rzad nie ma poparcia w sejmie

-konstruktywne wotum nieufnosci

-funkcje kontrolne

-odpowiedzialnosc kolegialna RM (nie mozna odwolac samego premiera)

-prezydent nie ma nic do gadania

Prawo konstytucyjne - opracowanie

XII. Samorzad terytorialnyy

1. Na czym polega dualizm ustroju wladzy lokalnej?

We wszystkich wspólczesnych panstwach demokratycznych ustrój wladzy lokalnej opiera sie na zasadzie dualizmu.

Oznacza to, ze tylko czesc zadan lokalnych jest realizowana przez agendy administracji rzadowej bezposrednio podporzadkowane Radzie Ministrów, premierowi lub poszczególnym ministrom. Pozostale zadania sa realizowane przez samorzad terytorialny (organy samorzadowe podporzadkowane wspólnocie lokalnej i reprezentujace jej interesy).

2. Wyjasnij pojecie samorzad terytorialny

Samorzad terytorialny to jedna z form samorzadu, rozumianego jako wydzielenie z zakresu wladzy panstwa pewnej dziedziny spraw i powierzenie ich do samodzielnego rozwiazywania tej grupie spolecznej, której te sprawy przede wszystkim dotycza.

Samorzad terytorialny jest to administracja sprawowana przez odrebne w stosunku do panstwa osoby prawne (korporacje).

3. Wymien cechy samorzadu

∑wyodrebniona grupa spoleczna okreslona przez prawo, której czlonkowstwo powstaje z mocy prawa

∑samorzad jest powolywany do wykonywania zadan administracji publicznej w sposób samodzielny i w formach wlasciwych dla administracji publicznej

∑samorzad ma wlasna organizacje zbudowana wokól zasady przedstawicielstwa, a wiec pozostaje pod kontrola tej grupy spolecznej, która reprezentuje

4. Wyjasnij róznice miedzy samorzadem specjalnym a samorzadem terytorialnym

∑samorzad specjalny – stanowia przymusowe zrzeszenia osób wykonujacych dany zawód lub prowadzacych okreslona dzialalnosc gospodarcza. Przykladem samorzadu specjalnego moga byc:

-samorzad zawodowy, np.: adwokacki, lekarski

-samorzad gospodarczy, np.: izby gospodarcze, organizacje samorzadu rzemieslniczego

-inne, np. samorzad wyznaniowy, samorzad narodowosciowy.

∑samorzad terytorialny – powstaje poprzez wyodrebnienie na zasadzie terytorialnej i polega na powierzeniu mieszkancom danego terenu bezposredniego zarzadzania sprawami tego terenu

5. Wyjasnij istote samorzadu

Istota samorzadu terytorialnego jest wyodrebnienie tzw. korporacji komunalnych (przede wszystkim gmin) i przyznanie im szczególnego statusu prawnego, pozwalajacego na samodzielne zarzadzanie swoimi sprawami.

Samorzad ma charakter uniwersalny – bo dotyczy calego terytorium panstwa i obejmuje wszystkich jego mieszkanców. Na szczeblu podstawowym cale terytorium jest podzielone na gminy.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

6. Na czym polega samodzielnosc samorzadu terytorialnego?

Samodzielnosc samorzadu terytorialnego to jego niezaleznosc od administracji rzadowej – umozliwia jednostkom samorzadu terytorialnego (korporacjom komunalnym) realizowanie zadan zwiazanych z zaspokajaniem potrzeb mieszkanców.

Przeslanki samodzielnosci samorzadu:

∑powierzenie samorzadowi wylacznosci w realizowaniu pewnych zadan (zadania wlasne)

∑nadanie samorzadowi odrebnej struktury organizacyjnej

∑nadanie jednostkom samorzadu osobowosci prawnej i przyznanie im prawa wlasnosci lokalnych skladników majatku publicznego (mienie komunalne, powiatu, samorzadu wojewódzkiego)

∑zapewnienie samodzielnosci budzetowo-finansowej

∑ograniczenie ingerencji wladzy centralnej tylko do procedur nadzorczych

∑zapewnienie sadowej ochrony praw i interesów podmiotów samorzadowych

7. Wyjasnij, dlaczego samodzielnosc JST nie ma charakteru absolutnego

Ograniczenia samodzielnosci jednostek samorzadu terytorialnego moga byc dokonywane jedynie w drodze ustawowej i musza czynic zadosc pewnym wymaganiom materialnym. Chodzi tu o to, by ingerencja ustawodawcy w sfere samodzielnosci gmin nie byla nadmierna oraz by znajdowala uzasadnienie w konstytucyjnie okreslonych celach i wartosciach.

8.Jak wygladaja obecne konstytucyjne uregulowania dotyczace samorzadu terytorialnego?

∑postanowienia konstytucyjne dot. samorzadu terytorialnego sformulowano w sposób ogólny, odnoszac je do JST w ogóle.

∑ustrój wladzy lokalnej musi byc oparty na istnieniu gmin,

-wyraznie zapisano jedynie koniecznosc istnienia samorzadu na poziomie gminnym – gmina zostala okreslona jako podstawowa JST

∑ustawie zwyklej pozostawiono mozliwosc ustanowienia innych jednostek samorzadu lokalnego lub regionalnego

-ustawa zwykla nie musi ustanowic innych szczebli samorzadu terytorialnego, ale jezeli je ustanowi – to ich regulacja prawna musi realizowac zasady konstytucyjne

∑ustanowiono domniemanie kompetencyjne w systemie JST na rzecz gminy

9.

Na czym polega trójszczeblowy podzial terytorialny panstwa?

∑

trójszczeblowy podzial terytorialny panstwa polega na wprowadzeniu podzialu panstwa

 

na gminy, powiaty i województwa i ustanowieniu samorzadu na kazdym z tych szczebli.

∑

szczeble gminny i powiatowy maja charakter czysto samorzadowy

∑

szczebel województwa ma charakter mieszany – województwa sa zarówno jednostkami

 

samorzadu terytorialnego jak i jednostkami terytorialnymi administracji rzadowej.

10.

Scharakteryzuj sposób tworzenia i ustrój województwa

Województwa tworzy sie w drodze ustawy – w której musi byc okreslona nazwa, terytorium i siedzibe wladz województwa. Ustawa okresla wykaz gmin wchodzacych w sklad danego województwa.

Ustrój województwa ma postac dualistyczna – w województwie istnieja dwa równolegle piony administracji (samorzadowa i rzadowa, a kazdy z tych pionów jest odpowiedzialny za realizacje swoich zadan okreslonych w ustawach :

∑województwo jako jednostka samorzadu terytorialnego:

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-posiada okreslona pule zadan lokalnych, które wykonuje samodzielnie i na wlasna odpowiedzialnosc za posrednictwem organów samorzadowych (sejmik województwa i zarzad kierowany przez marszalka), wywodzacych sie z demokratycznych wyborów

∑województwo jako jednostka terytorialna administracji rzadowej:

-realizuje zadania pozostawione przez prawo kompetencjom organów rzadowych

-realizacja tych zadan zajmuje sie wojewoda jako przedstawiciel Rady Ministrów w województwie

11. Scharakteryzuj pozycje ustrojowa wojewody, wicewojewody

Wojewoda jest terenowym organem administracji rzadowej i przedstawicielem Rady Ministrów w województwie.

∑wojewode powoluje i odwoluje PRM na wniosek ministra wlasciwego ds. administracji publicznej

∑zastepcami wojewody sa wicewojewodowie powolywani i odwolywani na jego wniosek przez PRM

∑wojewoda jest organem tzw. administracji zespolonej – podlegaja mu jednostki organizacyjne i aparat urzedniczym zorganizowany w urzad wojewódzki

∑wojewoda i wicewojewodowie stanowia polityczne kierownictwo urzedu i zmieniaja sie stosownie do rytmu zmian rzadowych

∑zespól urzedniczy urzedu wojewódzkiego, kierowany przez dyrektora, powinien miec charakter staly, neutralny politycznie

12.

Co to jest rzadowa administracja niezespolona?

∑

Oddzielny system organów administracji rzadowej, niezalezny od wojewodów i

 

podporzadkowany odpowiedniemu ministrowi

 

- np. administracja skarbowa, zorganizowana w urzedy skarbowe i izby skarbowe,

 

podporzadkowane bezposrednio ministrowi finansów

13. Organy województwa samorzadowego

∑ sejmik województwa i zarzad województwa

- podlegaja im wojewódzkie samorzadowe jednostki organizacyjne i aparat urzedniczy zorganizowany w urzad marszalkowski

14. Scharakteryzuj ustrój jednostek samorzadu terytorialnego

∑w kazdej jednostce samorzadu terytorialnego dzialaja:

-organy przedstawicielskie (organy stanowiace)

-organy wykonawcze

∑konstytucja nie przesadza ani nazw ani struktury organizacyjnej tych organów, wymaga tylko, by organy stanowiace pochodzily z wyborów

∑organem stanowiacym jest: rada gminy/miasta/powiatu, a na poziomie regionalnym – sejmik województwa

-sa to organy przedstawicielskie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

15. Omów wybory do jednostek stanowiacych samorzadu terytorialnego i ich kadencje

∑kadencje wynosza 4 lata, liczac od dnia wyborów

∑wybory musza byc: powszechne, bezposrednie i równe, a glosowanie tajne

∑sposób dokonywania rozdzialu mandatów jest regulowany przez Ordynacje:

-dla wyborów na szczeblu województw i powiatów – system proporcjonalny;

-w odniesieniu do gmin – jest zalezny od jej wielkosci (w gminach do 20.000 mieszkanców stosuje sie system wiekszosci wzglednej [glosuje sie na konkretne osoby], powyzej 20.000 – system proporcjonalny, oparty o medote d’Hondta, z progiem wyborczym 5%).

∑o waznosci wyborów rozstrzygaja odpowiednie terytorialne sady okregowe, o ile zostal zgloszony protest

∑w razie wygasniecia mandatu radnego sklad rady uzupelnia sie

-poprzez wstapienie nastepnego kandydata z listy (przy systemie proporcjonalny),

-przez przeprowadzenie wyborów uzupelniajacych (przy systemie wiekszosciowym)

∑kadencja rady (sejmiku) ulega skróceniu:

-w razie jej odwolania w referendum lokalnym,

-rozwiazania przez Sejm (w przypadku razacego naruszenia Konstytucji)

-w razie niewykonania wyboru zarzadu w wymaganym terminie

16.

Organizacja rady (sejmiku)

∑

rada (sejmik) wybiera ze swojego grona przewodniczacego i wiceprzewodniczacych

∑

rada (sejmik) powoluje stale i dorazne komisje, w sklad których moga wchodzic osoby

 

nie bedace radnymi

∑

rada (sejmik) powoluje komisje rewizyjna, zlozona tylko z radnych, której zadaniem jest

 

m.in. kontrola wykonywania lokalnego budzetu

17.

Kompetencje rady (sejmiku)

Rada (sejmik), jako organ stanowiacy i kontrolny na swoim terenie posiada szereg kompetencji, m.in.:

∑wybiera i odwoluje organy wykonawcze (poza szczeblem gminnym)

∑uchwala budzet, rozpatruje sprawozdania z jego wykonania i podejmuje uchwale w sprawie absolutorium dla zarzadu

∑uchwala miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego i programy gospodarcze

∑podejmuje uchwaly w sprawie podatków i oplat (w granicach okreslonych w odebnych ustawach)

∑podejmuje uchwaly w najwazniejszych sprawach majatkowych

∑kontroluje dzialalnosc zarzadu oraz samorzadowych jednostek organizacyjnych

∑uchwala statut, który okresla wewnetrzna organizacje oraz tryb pracy organów

∑wydaje przepisy lokalne (akty prawa miejscowego)

Prawo konstytucyjne - opracowanie

18. Ustrój i sposób powolywania samorzadowych organów wykonawczych

∑Województwo i powiat:

-organem wykonawczym jest zarzad województwa (powiatu) z marszalkiem (starosta) na czele

-sejmik (rada powiatu) najpierw wybiera marszalka (staroste) bezwzgledna iloscia glosów, a nastepnie, na jego wniosek – pozostalych czlonków zarzadu

-niedokonanie wyboru w ciagu 3 miesiecy od ogloszenia wyników wyborów do sejmiku (rady powiatu) powoduje z mocy prawa rozwiazanie sejmiku (rady)

-zarzad i marszalek (starosta) ponosza za swoja dzialalnosc odpowiedzialnosc przed sejmikiem (rada powiatu)

-raz do roku sejmik (rada powiatu) wypowiada sie w przedmiocie udzielenia zarzadowi absolutorium

-w razie odmowy udzielenia absolutorium, po uplywie min. 14 dni sejmik (rada powiatu) rozwaza na osobnym posiedzeniu kwestie odwolania zarzadu

-sejmik (rada powiatu) moze w kazdym czasie, z kazdego powodu odwolac zarzad, ale wymaga to kwalifikowanej wiekszosci 3/5 ustawowego skladu sejmiku (rady)

∑Gmina:

-organami wykonawczymi sa wójtowie/burmistrzowie/prezydenci miast

-wybierani sa przez mieszkanców gminy w czteroprzymiotnikowych wyborach

-stosuje sie tu zasade wiekszosci bezwzglednej (jesli pierwsze wybory nie przyniosa rozstrzygniecia organizuje sie II ture z udzialem dwóch kandydatów z najlepszymi wynikami)

-wybory sa przeprowadzane wraz z wyborami do rad gmin

-tak wyloniony organ wykonawczy jest w znacznym stopniu niezalezny od rady jako organu stanowiacego, w szczególnosci rada nie moze go odwolac; jedyna forma odwolania organu wykonawczego jest referendum gminne

19. W jakich sytuacjach i przez kogo moze byc zwolywane referendum gminne

∑z inicjatywy rady – w razie odmowy udzielenia wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) absolutorium przez rade

-nie wczesniej niz po uplywie 14 dni rada zbiera sie ponownie i na tym posiedzeniu moze (ale nie musi) podjac uchwale o przeprowadzeniu referendum w sprawie odwolania wójta/burmistrza/prezydenta miasta

-uchwala musi byc podjeta bezwzgledna wiekszoscia glosów ustawowego skladu rady

∑z inicjatywy rady – z innego powodu niz odmowa udzielenia absolutorium.

-procedura zarzadzenia referendum jest podobna, z tym, ze uchwala musi zapasc wiekszoscia min. 3/5 ustawowego skladu rady

∑z inicjatywy mieszkanców – referendum takie jest przeprowadzane w procedurze ogólnie wymaganej dla referendum gminnego

20. Kompetencje organu wykonawczego

Organ wykonawczy wykonuje uchwaly rady (sejmiku) i realizuje zadania swojej jednostki samorzadu terytorialnego, okreslone w przepisach prawa, w szczególnosci

-przygotowuje projekty uchwal rady (sejmiku)

-wykonuje budzet i inne uchwaly rady (sejmiku)

-gospodaruje mieniem komunalnym

-zatrudnia i zwalnia kierowników lokalnych jednostek organizacyjnych

-wykonuje zadania zlecone z zakresu administracji rzadowej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-moze wdawac lokalne przepisy prawne, w tym porzadkowe

-w ramach gmin moze tworzyc jednostki pomocnicze: solectwa kierowane przez zebranie wiejskie i soltysa, a w miastach: dzielnice i osiedla

21.Zakres dzialania samorzadu

∑wszystkie sprawy o charakterze lokalnym, które moga byc rozwiazane na poszczególnych szczeblach samorzadu

∑konstytucja okresla ogólna wytyczna, ze:

-samorzadowi terytorialnemu powinna przyslugiwac istotna czesc zadan publicznych

-domniemanie kompetencji dziala na rzecz samorzadu terytorialnego, który wykonuje zadania publiczne niezastrzezone przez konstytucje lub ustawy dla innych wladz publicznych

22.

Jakie znasz grupy zadan z zakresu administracji publicznej?

Zadania z zakresu administracji publicznej dziela sie na dwie grupy:

∑

zadania w calosci pozostawione w gestii organów administracji rzadowej (tzw. zadania

 

zastrzezone)

∑

zadania wykonywane przez samorzad terytorialny

23.

Charakterystyka zadan wlasnych samorzadu

Zadania wlasne – sa to zadania przynalezne jednostkom samorzadu terytorialnego (aspekt przedmiotowy) i wykonywane przez jednostki tego samorzadu (aspekt podmiotowy)

∑Zadania sa wykonywane przez samorzad samodzielnie, we wlasnym imieniu i na wlasna odpowiedzialnosc,

∑Nadzór organów rzadowych jest ograniczony do kontroli legalnosci, a realizacja zadan winna byc finansowana przede wszystkim z dochodów wlasnych i subwencji

∑konstytucja wyznacza zakres zadan wlasnych tylko w sposób ogólny – powinny one obejmowac zadania sluzace zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorzadowej, np. zadania wlasne gminy obejmuja m.in. spraw dotyczace

-infrastruktury technicznej (drogi, wodociagi, komunikacja publiczna)

-infrastruktury spolecznej (szkolnictwo podstawowe, ochrona zdrowia, opieka spoleczna)

-porzadku i bezpieczenstwa publicznego

-ladu przestrzennego i ekologicznego

Dokladnego wyznaczenia podzialu zadan pomiedzy administracja rzadowa i samorzadowa szczebla gminnego dokonala tzw. I ustawa kompetencyjna z 1990 r. dokonala ustawa kompetencyjna, a wyznaczenia zadan województwa samorzadowego i powiatu – II ustawa kompetencyjna.

∑konstytucja stanowi, ze zamiany w zakresie zadan i kompetencji jednostek samorzadu terytorialnego nastepuja wraz z odpowiednimi zamianami w podziale dochodów publicznych

Prawo konstytucyjne - opracowanie

24. Charakterystyka zadan zleconych samorzadu

Zadania zlecone to zadania przynalezne administracji rzadowej, ale wykonywane przez jednostki samorzadu terytorialnego.

Nie zachodzi tu jednolitosc przedmiotowo-podmiotowa. Zadania zlecone nie sa wykonywane we wlasnym imieniu i na wlasna odpowiedzialnosc

∑konsekwencje pozasamorzadowego charakteru zadan zleconych samorzadom

-sposób okreslania zadan zleconych, których zakres jest wyznaczany ustawami; JST moga równiez zawierac porozumienia z organami administracji rzadowej i w ten sposób przejmowac nowe zadania zlecone

-sposób finansowania zadan zleconych – JST musi otrzymac srodki finansowe niezbedne dla realizacji zadan zleconych

-okreslenie srodków nadzoru oraz weryfikacji aktów i decyzji administracyjnych podjetych w realizacji tych zadan

25. Sfery dzialalnosci samorzadu terytorialnego

∑sfera publicznoprawna

-JST wykonuje zadania z zakresu i na podstawie prawa administracyjnego

-podejmuje m.in. zadania wladcze wobec obywateli

-zasada samodzielnosci znajduje wyraz w uksztaltowaniu srodków nadzoru i w przyznawaniu JST prawa do ochrony sadowej

∑sfera cywilnoprawna –

-JST wystepuje tu jako jeden z podmiotów obrotu cywilnoprawnego

-jej samodzielnosc wynika przede wszystkim z nadania jej osobowosci prawnej oraz przyznania uprawnien wlascicielskich i innych uprawnien majatkowych

-istota samodzielnosci jest swoboda podejmowania czynnosci prawnych i oparcie ich o prawi cywilne, samodzielne dysponowanie wlasnym mieniem

26. System finansowy samorzadu

∑Podstawa gospodarki finansowej kazdej JST jest corocznie uchwalany budzet,

∑Zapewnienie samorzadowi odpowiednich dochodów jest gwarantowane konstytucyjnie. Konstytucja rozróznia trzy podstawowe zródla dochodów JST:

-dochody wlasne – przyslugujace z mocy ustawy upowazniajacej do ich pobierania – sa to podatki i oplaty lokalne, dochody z majatku samorzadowego, dochody z samopodatkowania sie mieszkanców; tymi dochodami JST moze dysponowac w sposób w zasadzie samodzielny

-subwencje – sa srodkami przekazywanymi z budzetu centralnego lub z funduszy pozabudzetowych; mechanizm ich wyliczania i rozdzielania jest precyzyjnie okreslony na poziomie ustawowym

-dotacje – sa srodkami przekazywanymi z budzetu centralnego lub funduszy pozabudzetowych na finansowanie przede wszystkim zadan zleconych, ale tez na inne cele. Dotacje moga byc zuzywane tylko na cele, na które zostaly przyznane

Prawo konstytucyjne - opracowanie

27. Gwarancja zapewnienia samorzadowi dochodów

Formalna gwarancja zapewnienia samorzadowi dochodów jest wymóg, by zródla dochodów JST byly okreslone w ustawie (wylacznosc ustawy).

Konieczne jest, by ustawodawcze regulacje dotyczace zródel dochodów samorzadu odpowiadaly wymaganiom przyzwoitej legislacji – m.in. nie moga przybierac mocy wstecznej i musza zapewniac odpowiedni okres vacatio legis.

Gwarancja materialna jest nakaz, by udzial JST w dochodach publicznych byl odpowiedni do przypadajacych im zadan.

Istnieje tu nakaz, by zmiany zadan i kompetencji samorzadu pociagaly za soba odpowiednie zmiany w podziale dochodów publicznych.

Inna gwarancja jest prawo samorzadu do ustalania wysokosci podatków i oplat lokalnych w zakresie okreslonym w ustawie

28. Na czym polega nadzór nad dzialalnoscia samorzadu terytorialnego?

Nadzór oznacza szczególna relacje pomiedzy dwoma podmiotami (organami) w administracji publicznej, w ramach której:

∑organowi nadzorujacemu przysluguja prawne srodki wladczego oddzialywania na postepowanie i sytuacje organu nadzorowanego

∑srodki te sa okreslone przez prawo i moga byc stosowane tylko w zakresie i w sposób prawem przewidziany

∑stosowanie srodków nadzoru nie moze prowadzic do wyreczania organu nadzorowanego w jego dzialalnosci

29. Istota nadzoru nad dzialalnoscia samorzadu terytorialnego

Istota nadzoru jest przyznanie organowi nadzorujacemu scisle okreslonej sumy srodków oddzialywania a organ nadzorowany, a poza tym pozostawienie organowi nadzorowanemu mozliwosci samodzielnego dzialania.

Nadzór moze byc dokonywany tylko z punktu widzenia legalnosci. Oznacza to, ze organ nadzorczy moze badac dzialalnosc JST i jej organów tylko co do jej zgodnosci z prawem, a nie ma prawa oceniac celowosci, gospodarnosci i rzetelnosci. Nie ma przy tym znaczenia czy chodzi o zadania wlasne czy zlecone.

30. Srodki nadzoru

∑srodki dotyczace dzialalnosci organu nadzorowanego (nadzór weryfikacyjny)

-kontrola

-wyrazanie opinii

-wyrazanie zgody na niektóre decyzje czy akty nadzorowanego

-uchylanie decyzji czy aktów nadzorowanego

∑srodki dotyczace organu nadzorowanego jako takiego (nadzór represyjny):

-rozwiazanie organu

-zawieszenie jego czlonków

∑wszystkie rozstrzygniecia organów dotyczace JST podlegaja zaskarzeniu do sadu administracyjnego, ale tylko pod zarzutem ich niezgodnosci z prawem

Prawo konstytucyjne - opracowanie

31. Organy nadzoru

Nadzór jest sprawowany przez organy administracji rzadowej, tj. przez:

-PRM,

-wojewodów,

-oraz w zakresie spraw finansowych przez regionalne izby obrachunkowe (RIO).

Nie istnieja natomiast procedury nadzorcze pomiedzy jednostkami samorzadu terytorialnego róznych szczebli.

32. Do najwazniejszych srodków nadzorczych nalezy zaliczyc:

∑prawo zadania niezbednych informacji i sprawozdan oraz prawo wizytowania JST

∑stwierdzenie niewaznosci uchwaly organu JST

-jezeli taka uchwala jest sprzeczna z prawem – ex lege staje sie niewazna

-rola organu nadzorczego jest tylko stwierdzenie tej niewaznosci

-od takiego stwierdzenia organ JST moze sie odwolac do sadu administracyjnego

∑wstrzymanie wykonania uchwaly organu samorzadowego wraz z momentem stwierdzenia jej niewaznosci

∑zawieszenie organów JST i ustanowienie zarzadu komisarycznego na okres do 2 lat (nie dluzej niz do nowych wyborów)

-decyzja ta moze byc podjeta tylko przez PRM

-i tylko w razie nie rokujacego nadziei na szybka poprawe i przedluzajacego sie braku skutecznosci w wykonywaniu zadan publicznych przez organy JST

∑rozwiazanie zarzadu

-na szczeblu województwa – przez PRM

-na szczeblu powiatowym – przez PRM na wniosek wojewody

-na szczebli gminy odwolanie wójta przez PRM

-jest to mozliwe tylko w razie powtarzajacego sie naruszania przez organ wykonawczy konstytucji lub ustaw

∑rozwiazanie rady (sejmiku) przez Sejm na wniosek PRM, jezeli rada (sejmik) razaco narusza konstytucje lub ustawy

-nie jest to srodek nadzorczy sensu stricto, bo nie przysluguje organom administracji rzadowej, a jedynie srodek represywny i dyscyplinujacy

-jego zastosowanie nie podlega kontroli sadu administracyjnego.

33. Procedura indywidualnej skargi na uchwale JST

∑moze ja wniesc do sadu administracyjnego kazdy, kogo interes prawny, czy uprawnienia zostaly naruszone przez taka uchwale

∑analogiczna skarge mozna wniesc na bezczynnosc organów samorzadowych

∑nie ma charakteru srodka nadzorczego

34.Instancyjna kontrola decyzji indywidualnych w sprawach z zakresu administracji publicznej

∑stosuje sie tu kpa

∑organem II instancji jest:

-wojewoda – w sprawach z zakresu zadan zleconych

-samorzadowe kolegium odwolawcze – w sprawach z zakresu zadan wlasnych

∑od decyzji ostatecznej przysluguje skarga do sadu administracyjnego

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

XIII. Finanse publiczne, radiofonia i telewizja, kontrola panstwowa

1.Jakie kompetencje przysluguja Radzie Ministrów RP w dziedzinie finansów publicznych?

∑Rada Ministrów uchwala projekt budzetu panstwa

∑kieruje wykonywaniem tego budzetu

∑chroni interesy Skarbu Panstwa, uchwala zamkniecie rachunków panstwowych i sprawozdanie w wykonania budzetu panstwa

∑do RM nalezy wylaczna inicjatywa w zakresie wnoszenia ustaw o zaciaganiu dlugów publicznych oraz ustaw o udzielaniu gwarancji finansowych przez panstwo

2.Jakie kompetencje przysluguja ministrowi finansów RP w dziedzinie finansów publicznych?

∑Minister finansów, jest organem wlasciwym m.in. w sprawach:

-realizacji dochodów z podatków i oplat,

-koordynowania i organizowania wspólpracy finansowej, kredytowej i platniczej z zagranica

-realizacji przepisów celnych,

-finansowania jednostek realizujacych zadania objete budzetem panstwa

-rachunkowosci

-kontroli skarbowej

3.Czego dotycza konstytucyjne uregulowania ograniczajace samodzielnosc rzadu i podleglych mu organów w zarzadzaniu finansami panstwowymi?

∑precyzyjnego okreslenia zasady wylacznosci ustawy dla normowania spraw zwiazanych z finansami publicznymi

∑ustalenia odrebnosci trybu uchwalania budzetu panstwa i kontroli jego wykonywania

∑nadania samodzielnej pozycji konstytucyjnej Narodowemu Bankowi Polskiemu, jako centralnemu bankowi panstwa

4.Na czym polega zasada wylacznosci ustawy w odniesieniu do finansów publicznych? (grupy spraw, które musza byc uregulowane ustawami)

Ustawy musza okreslac:

∑porzadek i ramy publicznej gospodarki finansowej:

-ustawa musi regulowac sposób gromadzenia i wydatkowania srodków finansowych na cele publiczne,

-zasady i tryb nabywania, zbywania i obciazania nieruchomosci, udzialów lub akcji oraz emisji papierów wartosciowych przez Skarb Panstwa, NBP lub inne panstwowe osoby prawne

-zasady i tryb zaciagania pozyczek oraz udzielania gwarancji i poreczen finansowych przez panstwo

-ustanawianie monopoli

∑system podatków i oplat

-nakladanie podatków i innych danin publicznych,

-okreslanie przedmiotów opodatkowania, okreslanie stawek podatkowych

-okreslanie zasad przyznawania ulg i umorzen

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-okreslanie kategorii podmiotów zwolnionych od podatków

∑organizacje Skarbu Panstwa oraz sposób zarzadzania majatkiem Skarbu Panstwa

∑unormowanie prawa budzetowego

-zasady i tryb opracowywania projektu budzetu panstwa

-stopien szczególowosci tego projektu

-wymagania, jakim powinien odpowiadac projekt ustawy budzetowej

-zasady i tryb wykonywania ustawy budzetowej

5. Jakie dwie zasady polityki finansowej ustanawia Konstytucja RP?

∑zaciaganie pozyczek lub udzielanie gwarancji i poreczen finansowych przez panstwo nie moze prowadzic do przekroczenia przez panstwowy dlug publiczny 3/5 wartosci rocznego produktu krajowego brutto

-sposób obliczania wartosci krajowego produktu brutto oraz panstwowego dlugu publicznego ma okreslac ustawa

-dzialania naruszajace te norme stanowia przekroczenie prawa – i rodza odpowiedzialnosc organów lub osób podejmujacych taka dzialalnosc

-neutralizacja zewnetrznych skutków takich dzialan moze byc trudniejsza, bo moga one zahaczac o dziedzine stosunków cywilnoprawnych

∑ustawa budzetowa nie moze przewidywac pokrycia deficytu budzetowego przez zaciaganie zobowiazan w centralnym banko panstwa

-sluzy to m.in. ochronie samodzielnosci banku centralnego, bo postanowienia ustawy budzetowej naruszajace ten zakaz (zmuszajace NBP do zwiekszenia emisji pieniadza) moga byc uznane za niekonstytucyjne

6. Charakter ustawy budzetowej

∑jedna z podstawowych gwarancji zachowania przez parlament wlasciwej mu pozycji w relacjach z rzadem jest uchwalanie budzetu panstwa w formie ustawy

∑ustawa budzetowa sklada sie z dwóch elementów:

-tekstu ujetego w artykuly i wyznaczajacego prawne ramy budzetu (jest tam zawarte ogólne okreslenie wysokosci dochodów i wydatków, a takze okresleni deficytu budzetowego oraz wiele przepisów wskazujacych sposób wykonywania budzetu w danym roku)

-zalacznika ujetego w forme licznych tabel i zawierajacego specyfikacje dochodów i wydatków na konkretne cele poszczególnych organów panstwowych.

∑zakres ustawy budzetowej i tresci, jakie musza byc w niej zawierane precyzuje wspomniana ustawa o finansach publicznych

7. Na czym polega problem dopuszczalnosci tzw. obladowywania ustawy budzetowej?

Tzw. obladowywanie ustawy budzetowej to zawieranie w niej innych tresci, nie dotyczacych dochodów i wydatków panstwa i bezposredniego uregulowania sposobu ich realizacji.

W orzecznictwie TK uznano to za niedopuszczalne.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

8. Czy Konstytucja RP odnosi sie w jakis sposób do kwestii równowazenia budzetu?

∑Konstytucja nie ustala bezwzglednego nakazu równowazenia budzetu (zbilansowania dochodów z wydatkami)

-bylo by to nierealistyczne, gdyz procesów gospodarczych nie da sie podporzadkowac regulacjom prawnym

∑dopuszczalny jest deficyt budzetowy

-ale trzeba pamietac o zewnetrznych uwarunkowaniach (zwlaszcza wymaganiach UE i miedzynarodowych instytucji bankowych) dot. tego deficytu

∑na plaszczyznie konstytucyjnej obowiazuje zakaz:

-pokrywania deficytu poprzez zaciaganie zobowiazan w centralnym banku panstwa

-wprowadzania takich poprawek do projektu ustawy budzetowej (czy zmian tej ustawy), które powiekszaly by deficyt budzetowy przewidziany w rzadowym projekcie ustawy budzetowej

9. Na czym polega zasada jednorocznosci (okresowosci) budzetu?

∑budzet panstwa jest uchwalany na rok budzetowy

∑jezeli jest to niemozliwe – wówczas powinno dojsc do uchwalenia ustawy o prowizorium budzetowym, obejmujacej krótszy okres

∑dopóki nie wejdzie w zycie ustawa budzetowa lub ustawa o prowizorium budzetowym – gospodarka finansowa jest prowadzona przez RM na podstawie przedlozonego projektu ustawy

-daje to wyraz zasadzie, ze panstwo nie moze pozostac bez budzetowych podstaw swego funkcjonowania

-nawet, jesli prace parlamentarne ulegna opóznieniu, to zawsze musi na czas powstac projekt rzadowy

10. Pozycja ustrojowa NBP

∑Narodowy Bank Polski jest organem konstytucyjnym, postawionym poza schematem trójpodzialu wladz.

∑NBP jest centralnym bankiem panstwa i z tego tytulu przysluguje mu szczególny zakres dzialania:

-wylaczne prawo emisji pieniadza

-ustalanie i realizowanie polityki pienieznej

∑konstytucja gwarantuje NBP znaczny stopien niezaleznosci, co m.in. znajduje wyraz w ograniczeniu funkcji kontrolnej Sejmu wobec tego banku i jego organów.

11. Wymien organy i funkcje NBP

∑Organami NBP sa:

-Prezes NBP

-Rada Polityki Pienieznej

-Zarzad NBP

∑Funkcje NBP

-wylaczne prawo emisji pieniadza

-ustala i realizuje polityke pieniezna i przekazuje ja innym organom panstwa

-prowadzi bankowa obsluge budzetu panstwa

-reguluje plynnosc banków i ich refinansowanie

-gromadzi rezerwy obowiazkowe banków

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-sporzadza bilanse platnicze oraz bilanse naleznosci i zobowiazan platniczych panstwa

-NBP ma zanadto za zadanie utrzymanie stabilnego poziomu cen przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rzadu

-obowiazek powstrzymywania takich dzialan Rzadu, które przyczynialy by sie do wzrostu inflacji

NBP, realizujac powyzsze zadania wspóldziala z Sejmem, rzadem i ministrem finansów.

12. Scharakteryzuj organy NBP

∑Prezes NBP – powolywany przez Sejm na wniosek Prezydenta RP na okres 6 lat

-dopuszczalne jest jednokrotne powtórzenie kadencji

-w okresie kadencji prezes nie moze byc odwolany (nie ponosi odpowiedzialnosci politycznej), chyba, ze zlozy rezygnacje, nie wypelnia obowiazków na skutek dlugotrwalej choroby, zostal skazany prawomocnym wyrokiem sadu za przestepstwo, zostal skazany przez TS

-Prezes NBP przewodniczy RPP, Zarzadowi NBP oraz Komisji Nadzoru Bankowego

-Prezes NBP nie moze nalezec do partii politycznej, zwiazku zawodowego, nie moze tez prowadzic dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z godnoscia urzedu

-Prezes NBP winien byc apolityczny

∑Rada Polityki Pienieznej

-jest organem skladajacym sie z osób wyrózniajacych sie wiedza z zakresu finansów

-Radzie przewodniczy Prezes NBP

-czlonkowie RPP powolywani sa w trybie politycznym przez Sejm, Senat i prezydenta

RP (nie jest konieczna kontrasygnata)

-kadencja RPP trwa 6 lat

-przed uplywem kadencji nie mozna odwolac jej czlonka, chyba, ze w sytuacjach szczególnych (choroba, skazanie przez sad)

∑Zarzad Narodowego Banku Polskiego

-w sklad Zarzadu wchodza oprócz Prezes NBP, 2 wiceprezesów oraz 4-6 czlonków

-sa powolywani przez prezydenta (konieczne jest uzyskanie kontrasygnaty PRM) na wniosek Prezesa NBP

13. Wymien dwa podstawowe zadania Rady Polityki Pienieznej

∑podstawowym zadaniem RPP jest coroczne ustalanie zalozen polityki pienieznej i przedkladanie ich do wiadomosci Sejmowi wraz z przedlozeniem przez rzad projektu ustawy budzetowej

∑w ciagu 5 miesiecy od zakonczenia roku budzetowego Rada jest zobowiazana zlozyc Sejmowi sprawozdanie z wykonania tych zalozen

Prawo konstytucyjne - opracowanie

14.Z jakich elementów wynika odrebnosc srodków masowego przekazu (mediów elektronicznych)

∑przekaz radiowy i telewizyjny z uwagi na wymagania techniczne musi byc poddany scislym regulom dotyczacym czestotliwosci i zasiegu dzialania (z uwagi na zapewnienie porzadku w eterze)

∑przekaz radiowy i telewizyjny oddzialywuje znacznie silniej niz slowo drukowane – odgrywa wiec ogromna role w ksztaltowaniu postaw moralnych, wiedzy i preferencji politycznych spoleczenstwa

∑emitowanie programów radiowych i telewizyjnych wymaga powaznych srodków finansowych – co ogranicza liczbe potencjalnych nadawców – a wiec moze doprowadzic do zawezenia tzw. pluralizmu zewnetrznego

15.Wymien podstawowe zasady, na jakich opiera sie obecny ksztalt radiofonii i telewizji w RP

Obecny ksztalt KRdRiT opiera sie na czterech podstawowych zalozeniach

∑na zniesieniu cenzury – rozumianej jako uprawnienie panstwa do uprzedniego aprobowania tresci emitowanych audycji radiowych i telewizyjnych

∑na demonopolizacji – obok dotychczas istniejacych stacji panstwowych stworzono mozliwosc dzialania nadawcom prywatnym, ale pod warunkiem uzyskania koncesji, co jest jedna z najistotniejszych róznic w porównaniu z wolnoscia tworzenia tytulów prasowych

∑na zmianie charakteru stacji panstwowych – w szczególnosci na przeksztalceniu ich w nadawców publicznych, organizacyjnie i politycznie odseparowanych od aktualnej wiekszosci parlamentarnej

∑na stworzeniu szczególnego organu konstytucyjnego – KRdRiT, której zadaniem jest rzetelne organizowanie caloksztaltu dzialalnosci mediów elektronicznych

16.

Pozycja ustrojowa KRdRiT

∑

KRdRiT jest organem konstytucyjnym, postawionym poza schematem trójpodzialu wladz

∑

jest usytuowana pomiedzy egzekutywa a legislatywa, przy zachowaniu wyraznego

 

dystansu wobec rzadu

17.

Sklad i kadencja KRdRiT

∑KRdRiT sklada sie z 5 czlonków wyrózniajacych sie wiedza i doswiadczeniem w zakresie srodków masowego przekazu:

-2 powolywanych przez Sejm

-1 powolywanego przez Senat

-2 powolywanych przez Prezydenta RP

∑Kadencja trwa 6 lat, z tym, ze co 2 lata powolywana jest 1/3 skladu Rady, tak, by zachowac ciaglosc jej funkcjonowania

-ponowne powolanie do Rady na pelna kadencje nie jest dopuszczalne

∑Czlonek Rady nie moze byc poslem ani senatorem, nie moze nalezec do partii politycznej, zwiazku zawodowego, nie moze prowadzic dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z godnoscia pelnionej funkcji

∑W trakcie kadencji czlonek KRdRiT nie moze byc odwolany z wyjatkiem przypadków:

-zrzeczenia sie funkcji

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-choroby trwale uniemozliwiajacej sprawowanie funkcji

-skazania prawomocnym wyrokiem za popelnienie przestepstwa z winy umyslnej

-naruszenia przepisów ustawy, stwierdzonego orzeczeniem TS

18.Na czym polega procedura politycznej odpowiedzialnosci Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji in corpore?

Co roku Rada przedstawia sprawozdanie ze swojej dzialalnosci. Jesli to sprawozdanie zostanie odrzucone przez Sejm i Senat – kadencja Rady wygasa, ale pod warunkiem potwierdzenia tego wygasniecia przez Prezydenta RP (musi byc zgoda Sejmu, Senatu i

Prezydenta)

19.

Struktura organizacyjna KRdRiT

∑

Na czele Rady stoi jej przewodniczacy, wybierany przez Rade, sposród swego grona

∑

Przewodniczacego moze odwolac tylko Rada, wiekszoscia 4 glosów

20.

Wymien podstawowe kompetencje KRdRiT

∑Kompetencje ogólne:

-KRdRiT stoi na strazy wolnosci slowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji

-ma obowiazek ochrony samodzielnosci nadawców oraz otwartego i pluralistycznego charakteru radiofonii i telewizji

∑Kompetencje szczególowe:

-projektowanie, w porozumieniu z PRM kierunków polityki panstwa w dziedzinie radiofonii i telewizji

-powolywanie skladu rad nadzorczych w spólkach publicznej radiofonii i telewizji

-udzielanie i cofanie koncesji na rozpowszechnianie programów przez nadawców prywatnych

-sprawowanie kontroli dzialalnosci nadawców

-okreslanie, w granicach upowaznien ustawowych, warunków prowadzenia dzialalnosci przez nadawców

21. Istota funkcjonowania radiofonii i telewizji

Istota funkcjonowania radiofonii i telewizji jest niezaleznosc programowa.

Nie tylko nie ma ona charakteru absolutnego (ograniczenia zwiazane z ochrona dobrego imienia osób trzecich, prawem do prywatnosci, moralnoscia publiczna itp.), ale podlega tez dodatkowym ograniczeniom:

∑obowiazki o negatywnym charakterze:

-zakaz propagowania dzialan sprzecznych z prawem, z polska racja stanu

-zakaz propagowania postaw i pogladów sprzecznych z moralnoscia i dobrem spolecznym

∑obowiazki pozytywne:

-wymóg poszanowania uczuc religijnych odbiorców

-okreslenie minimalnego udzialu audycji wytwarzanych przez producentów krajowych oraz europejskich

-okreslenie sposobu wyodrebnienia reklam i ich proporcji w programie

-oznaczanie audycji sponsorowanych

-ograniczenie godzin emisji audycji mogacych zagrazac psychicznemu, uczuciowemu lub fizycznemu rozwojowi dzieci i mlodziezy

Prawo konstytucyjne - opracowanie

22. Pozytywne obowiazki publicznej radiofonii i telewizji

Publiczna radiofonia i telewizja musi zapewniac wewnetrzny pluralizm, a jej programy powinny:

-rzetelnie ukazywac cala róznorodnosc wydarzen w kraju i za granica

-sprzyjac swobodnemu ksztaltowaniu sie pogladów obywateli oraz formowaniu sie opinii publicznej

-umozliwiac obywatelom i ich organizacjom uczestniczenie w zyciu publicznym

-respektowac chrzescijanski system wartosci, za podstawe przyjmujac uniwersalne zasady etyki

-sluzyc umacnianiu rodziny

-sluzyc ksztaltowaniu postaw prozdrowotnych

-sluzyc zwalczaniu patologii spolecznych

-uwzgledniac potrzeby mniejszosci narodowych i grup spolecznych

Obowiazkiem publicznej radiofonii i telewizji jest tez umozliwianie naczelnym organom panstwowym bezposredniej prezentacji oraz wyjasniania polityki panstwa oraz stwarzanie partiom politycznym, zwiazkom zawodowym i zwiazkom pracodawców mozliwosci przedstawiania stanowiska w sprawach publicznych

23.Istota dzialania organów kontroli panstwowej. Jakie cechy stanowia istote dzialania wspólczesnych organów kontroli panstwowej?

∑organizacyjna odrebnosc i niezaleznosc od struktur rzadowych

∑wysoki stopien wyspecjalizowania fachowego

∑zorientowanie dzialalnosci na kontrole sensu stricto – tzn. na ustalenie stanu faktycznego, jednak bez podejmowania srodków korygujacych stwierdzone nieprawidlowosci

24. Pozycja ustrojowa NIK

∑jest odrebnym organem konstytucyjnym, zawieszonym miedzy Sejmem a rzadem i powolanym do kontroli dzialalnosci zarówno RM i ministrów jak i poszczególnych jednostek organizacyjnych skladajacych sie na system administracji rzadowej, a nawet pozostajacych poza tym systemem

∑jest to naczelny organ kontroli panstwowej

∑oddzielony od struktur rzadowych, a podlegly Sejmowi

∑podleglosc ta, zwana ograniczonym zwierzchnictwem, wyraza sie w:

-uprawnieniach Sejmu i marszalka do ksztaltowania personalnego skladu NIK

-uprawnieniu marszalka Sejmu do nadawania NIK statutu

-poddaniu merytorycznej dzialalnosci Izby potrzebom efektywnego sprawowania kontroli sejmowej

∑NIK skupia w swej kompetencji caloksztalt kontroli panstwowej rozumianej jako:

-badanie dzialalnosci organów administracji i wspóldzialajacych z nia jednostek

-dokonywane przez fachowy organ zewnetrzny, niezalezny od rzadu, a powiazany bezposrednio z parlamentem i sluzacy mu swoim zasobem informacji i wiedza fachowa

25. Kto wchodzi w sklad kolegium NIK?

∑Prezes NIK

∑Wiceprezesi NIK

∑dyrektor generalny NIK

∑14 czlonków NIK

Prawo konstytucyjne - opracowanie

26. Scharakteryzuj sklad NIK

∑NIK jest organem kolegialnym, ale w jej strukturze wyeksponowano role prezesa

∑Prezes NIK jest powolywany przez Sejm za zgoda Senatu

∑Prezes jest powolywany na 6 lat

-ponowne powolanie dopuszczone jest tylko raz

-nie moze zajmowac zadnego innego stanowiska z wyjatkiem profesora szkoly wyzszej

-nie moze nalezec do partii, zwiazków zawodowych, prowadzic dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z godnoscia urzedu

-w okresie kadencji nie ponosi odpowiedzialnosci politycznej

∑Wiceprezesi powolywani przez marszalka Sejmu na wniosek Prezesa NIK

27. Zakres kompetencji kontrolnych NIK w sensie przedmiotowym

Zakres kompetencji kontrolnych NIK w sensie przedmiotowym ma charakter uniwersalny.

Obejmuje caloksztalt dzialalnosci organów kontrolowanych, a w szczególnosci wykonanie budzetu panstwa Oraw realizacje ustaw i innych aktów prawnych w zakresie dzialalnosci finansowej. gospodarczej i organizacyjnej.

28. Podmioty poddawane kontroli NIK

∑organy administracji rzadowej

∑NBP

∑panstwowe osoby prawne

∑inne jednostki organizacyjne

∑organy samorzadu terytorialnego,

∑komunalne osoby prawne

∑inne komunalne jednostki organizacyjne

∑inne jednostki organizacyjne i podmioty gospodarcze, ale tylko w zakresie, w jakim wykorzystuja one majatek lub srodki panstwowe badz komunalne oraz wywiazuja sie z finansowych zobowiazan wobec panstwa

29.Pod jakim katem NIK kontroluje dzialalnosc organów administracji rzadowej, NBP, panstwowych osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych

Dzialalnosc organów administracji rzadowej, NBP, panstwowych osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych jest kontrolowana przez NIK pod katem:

-legalnosci,

-gospodarnosci,

-celowosci,

-rzetelnosci.

30.Pod jakim kadem NIK kontroluje dzialalnosc Kancelarii Prezydenta, Kancelarii Sejmu i Senatu, TK, Rzecznika Praw Obywatelskich, KRdRiT, SN, NSA i GIODO?

Dzialalnosc Kancelarii Prezydenta, Kancelarii Sejmu i Senatu, TK, RPO, KRdRiT, SN, NSA i GIODO jest kontrolowana przez NIK tylko w zakresie wykonania budzetu oraz gospodarki finansowej i majatkowej.

Na zlecenie Sejmu NIK moze kontrolowac dzialalnosc Kancelarii Prezydenta, Kancelarii

Sejmu i Kancelarii Senatu, GIODO i KRdRiT takze w innych aspektach.

Poza zakresem kontroli pozostaje wlasciwa dzialalnosc organów konstytucyjnych panstwa (Sejmu, Senatu, prezydenta, trybunalów, sadów, RPO, KRdRiT).

Prawo konstytucyjne - opracowanie

31.Pod jakim katem NIK kontroluje dzialalnosc organów samorzadu terytorialnego. komunalnych osób prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych?

Dzialalnosc organów samorzadu terytorialnego. komunalnych osób prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych jest kontrolowana przez NIK pod katem:

-legalnosci

-gospodarnosci

-rzetelnosci

Kontrola jest objety caly system administracji i gospodarki samorzadowej.

32. Pod jakim katem NIK kontroluje dzialalnosc i n n y c h j e d n o s t e k o r g a n i z a c y j n y c h i p o d m i o t ó w g o s p o d a r c z y c h (w zakresie w jakim wykorzystuja one majatek lub srodki panstwowe badz komunalne oraz wywiazuja sie z finansowych zobowiazan wobec panstwa?

-legalnosci

-gospodarnosci

33.Wymien obowiazki NIK wobec Sejmu RP

∑obowiazek regularnego dostarczania Sejmowi pewnych materialów:

-co roku analize wykonania budzetu panstwa oraz zalozen polityki pienieznej

-co roku opinie w przedmiocie udzielenia absolutorium RM

-co roku NIK ma obowiazek przedstawic Sejmowi sprawozdanie ze swej dzialalnosci

∑NIK ma obowiazek podejmowania i przeprowadzania kontroli na zlecenie Sejmu lub jego organów

-w praktyce uzgadniane sa z Sejmem (odpowiednimi komisjami) okresowe plany pracy NIK, ale zawsze jest mozliwe zlecenie kontroli doraznej

∑NIK przedstawia tez Sejmowi:

-wyniki innych wazniejszych kontroli,

-wnioski w sprawie rozpatrzenia przez Sejm okreslonych problemów zwiazanych z dzialalnoscia organów wykonujacych zadania publiczne

-wystapienia zawierajace zarzuty wynikajace z przeprowadzonych kontroli

34. Kto moze zwracac sie z wnioskami o przeprowadzenie kontroli (poza Sejmem)?

∑prezydent

∑PRM

NIK ma obowiazek informowania prezydenta i PRM o wynikach kontroli przeprowadzonej na ich wniosek., a takze o wynikach innych wazniejszych kontroli.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

XIV. Wladza sadownicza. Sady

1. Ogólny zarys struktury wladzy sadowniczej w Polsce

Wladza sadownicza w Polsce obejmuje dwa niezalezne od siebie segmenty:

∑sady – które tworza system wzajemnie powiazanych organów

∑trybunaly – które sa wydzielone poza system sadów i pozostaja niezalezne wzgledem siebie

2. Cechy wspólne sadów i trybunalów:

∑zasada niezawislosci sedziowskiej

∑oparcie dzialalnosci wladzy sadowniczej wylacznie na prawie (a nie na politycznych kryteriach celowosci, czy efektywnosci)

∑powierzenie wladzy sadowniczej zadania rozstrzygania prawnych spraw i sporów, powstajacych w procesie stosowania prawa lub jego stanowienia

∑oparcie funkcjonowania wladzy sadowniczej na sformalizowanych procedurach, silnie akcentujacych zasade kontradyktoryjnosci

3. Jaka jest podstawowa funkcja sadów?

Funkcja sadów jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwosci. Wymiar sprawiedliwosci mozna okreslic jako dzialalnosc panstwa polegajaca na wiazacym rozstrzyganiu sporów o prawo, w których przynajmniej jedna ze stron jest jednostka lub inny podmiot podobny.

Wymiar sprawiedliwosci moze byc sprawowany wylacznie przez sady (monopol sadów).

4. Rodzaje sadów, jakie moga istniec w RP

∑Sad Najwyzszy

∑sady powszechne – sprawuja wymiar sprawiedliwosci we wszystkich sprawach z wyjatkiem spraw ustawowo zastrzezonych dla wlasciwosci innych sadów; naleza do nich:

-sady rejonowe

-sady okregowe

-sady apelacyjne

∑sady administracyjne

∑sady wojskowe

5. Struktura sadów powszechnych

Prawo o ustroju sadów powszechnych nadaje sadownictwu powszechnemu trójszczeblowy charakter. Sadami powszechnymi sa:

∑sady rejonowe

-tworzone dla jednej lub wiecej liczby gmin lub dla czesci gminy

-sad rejonowy jest sadem I instancji

-jego wlasciwosc obejmuje sprawy karne i cywilne

-wieksze sady sa podzielone na wydzialy karne, wydzialy cywilne i wydzialy ksiag wieczystych; moze tez byc utworzony sad rodzinny, sa pracy, sad gospodarczy.

-w sadzie rejonowym moga byc tworzone sady grodzkie (jako wydzialy lub wydzialy zamiejscowe)

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑sady okregowe (45)

-sa sadami wyzszego stopnia

-jest sadem odwolawczym w sprawach rozstrzyganych w I instancji przez sady rejonowe

-jest sadem I instancji w sprawach powazniejszych, bardziej skomplikowanych, okreslonych przez ustawe

-sad okregowy jest podzielony na wydzialy: cywilny, karny i penitencjarny, tworzy sie w nich tez sady pracy, sady ubezpieczen spolecznych, sady gospodarcze; w Warszawie tworzy sie sad antymonopolowy, ponadto odrebna jednostke organizacyjna ds. rejestrowych

∑sady apelacyjne (11)

-tworzone sa dla obszaru obejmujacego kilka okregów sadowych

-sa sadami II instancji – rozpatruja apelacje od orzeczen sadów okregowych, dzialajacych jako I instancja

-w sadach apelacyjnych tworzy sie wydzialy cywilne, karne, pracy i ubezpieczen spolecznej; w warszawskim sadzie apelacyjnym

6.

Organy sadów powszechnych

Organami sadów powszechnych sa:

∑

prezes

∑

na szczeblu sadów okregowych i apelacyjnych – organy samorzadu sedziowskiego:

 

-

zgromadzenia ogólne

 

-

kolegia

7.

Prezes sadu powszechnego

∑Kompetencje prezesa sadu powszechnego:

-kieruje sadem i reprezentuje go na zewnatrz

-pelni funkcje administracji sadowej

-sprawuje nadzór administracyjny nad sadami nizszymi

∑Prezesów powoluje i odwoluje minister sprawiedliwosci po zasiegnieciu opinii ZO danego sadu, a jesli chodzi o prezesów sadów rejonowych – po zasiegnieciu opinii kolegium oraz prezesa sadu okregowego

-opinia nie ma charakteru wiazacego, ale ZO moze uchwalic sprzeciw i wtedy decyzja Ministra nie dochodzi do skutku, chyba, ze KRdS wyda opinie pozytywna w sprawie nominacji prezesa

-prezesów nominuje sie na 6-letnia lub 4-letnia (sady rejonowe) kadencje

-w wyjatkowych wypadkach moze ich wczesniej odwolac minister sprawiedliwosci

8. Zgromadzenie Ogólne

∑sklada sie ze wszystkich sedziów danego sadu

-w sadach okregowych obejmuje równiez przedstawicieli sadów rejonowych (sady rejonowe nie maja wlasnego ZO)

∑Zadania ZO:

-przedstawianie KRdS kandydatów na sedziów danego sadu

-opiniowanie kandydatury prezesa sadu

-wybór kolegium

-wysluchiwanie informacji prezesa i kolegium

Prawo konstytucyjne - opracowanie

9. Kolegium sadu

∑sklada sie z sedziów wybieranych przez Zgromadzenie Ogólne

∑Kompetencje Kolegium:

-ustala podzial czynnosci i zasady przydzielania spraw

-wyraza opinie w róznych sprawach personalnych

10.Kto sprawuje zwierzchni nadzór nad administracyjna dzialalnoscia sadów powszechnych?

Zwierzchni nadzór nad administracyjna dzialalnoscia sadów powszechnych sprawuje minister sprawiedliwosci.

Ministrowi nie wolno w zaden sposób wkraczac w kwestie objete niezawisloscia sedziowska. Obecnie nadzór ministra koncentruje sie na sprawach budzetowych i gospodarczych.

11. Charakterystyka sadów wojskowych

Sady szczególne – to sady o wlasciwosci obejmujacej okreslona grupe spraw i usytuowane poza systemem sadów powszechnych

Konstytucja wymienia dwa rodzaje sadów szczególnych

-sady wojskowe

-sady administracyjne

∑Sady wojskowe to:

-wojskowe sady garnizonowe i wojskowe sady okregowe

-sa to sady karne, wlasciwe w sprawach przestepstwa popelnione przez zolnierzy w czynnej sluzbie wojskowej a takze o niektóre przestepstwa popelnione przez cywilnych pracowników wojska oraz zolnierzy panstw obcych

-sady garnizonowe orzekaja w I instancji,

-wojskowe sady okregowe orzekaja w I i w II instancji

-organem samorzadu sedziowskiego jest Zgromadzenie Sedziów Sadów Wojskowych

12. Charakterystyka sadów administracyjnych

Sady administracyjne naleza, obok sadów wojskowych do sadów szczególnych – i sa usytuowane poza systemem sadów powszechnych.

Sadami administracyjnymi sa:

∑Naczelny Sad Administracyjny

∑wojewódzkie sady administracyjne, które moga byc tworzone dla obszaru jednego lub kilku województw

∑sedziowie sadów administracyjnych sa powolywani tak jak inni sedziowie:

-na czas nieoznaczony

-przez Prezydenta RP na wniosek KRdS

-kandydatów przedstawiaja Radzie – Zgromadzenia Ogólne

13. Jakie jest podstawowe zadanie sadów administracyjnych?

Podstawowym zadaniem sadów administracyjnych jest kontrola dzialalnosci administracji publicznej, zarówno rzadowej jak i samorzadowej. Oznacza to orzekanie w 3 typach spraw:

∑w sprawach skarg na :

- decyzje administracyjne,

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-inne postanowienia wydane w postepowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczajacym,

-inne akty i czynnosci z zakresu

-w zasadzie sad bada tu tylko legalnosc

∑w sprawach skarg na:

-akty prawa miejscowego, stanowionego przez organy samorzadu terytorialnego oraz przez terenowe organy administracji rzadowej

-inne akty organów samorzadu terytorialnego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej

-jedynym kryterium kontroli jest legalnosc

∑w sporach:

-o wlasciwosc miedzy organami JST i miedzy samorzadowymi kolegiami odwolawczymi

-spory kompetencyjne miedzy organami JST a organami administracji rzadowej

-w powyzszych sprawach orzeka w I i ostatniej instancji NSA

14. Kiedy mozna wniesc skarge do sadu administracyjnego?

Wlasciwosc sadów administracyjnych obejmuje wszystkie sytuacje, w których organ administracji publicznej podejmuje (lub obowiazany jest podjac) okreslone rozstrzygniecie wladcze dotyczace sytuacji prawnej jednostki.

Skarge do sadu administracyjnego mozna wniesc dopiero po wyczerpaniu drogi postepowania przed organami administracji i samorzadowymi kolegiami odwolawczymi.

Skarge rozpoznaje wlasciwy terytorialnie wojewódzki sad administracyjny

15. Co to znaczy, ze kompetencje sadów administracyjnych maja charakter kasacyjny?

Oznacza to, ze, poza pewnymi wyjatkami, orzeczenie uwzgledniajace skarge uchyla zaskarzona decyzje administracyjna badz stwierdza jej niewaznosc, natomiast merytoryczne rozstrzygniecie sprawy musi zostac dokonane przez odpowiedni organ administracji publicznej, stosownie do ustalen prawnych zawartych w wyroku sadu administracyjnego.

16. Zadania Naczelnego Sadu Administracyjnego

NSA sprawuje nadzór nad dzialalnoscia sadów administracyjnych w zakresie orzekania, a poprzez swojego prezesa zapewnia warunki dzialania tych sadów. Ponadto NSA podejmuje uchwaly majace na celu wyjasnienie watpliwosci prawnych.

17.Na czym polega nadzór orzeczniczy NSA nad dzialalnoscia sadów administracyjnych?

Nadzór orzeczniczy NSA nad dzialalnoscia sadów administracyjnych jest sprawowany przede wszystkim poprzez rozpoznawanie skarg kasacyjnych od orzeczen WSA oraz zazalen na, wskazane w ustawie, postanowienia WSA.

18.W jakich sytuacjach NSA podejmuje uchwaly majace na celu wyjasnienie watpliwosci prawnych?

NSA podejmuje takie uchwaly:

∑na tle odpowiedniego przedlozenia przez sklad NSA w zwiazku z rozpoznawaniem konkretnej sprawy

∑na wniosek prezesa NSA, Prokuratora Generalnego badz RPO dla wyjasnienia przepisów prawnych, których stosowanie wywolalo rozbieznosci w orzecznictwie sadów administracyjnych

Prawo konstytucyjne - opracowanie

19. Organy NSA

∑Prezes NSA

-powolywany na 6-letnia kadencje przez Prezydenta RP sposród 2 kandydatów przedstawionych przez ZO NSA

∑Wiceprezesi

-stoja na czele kazdej izby NSA (Izba Finansowa, Izba Gospodarcza, Izba

Ogólnoadministracyjna)

-wiceprezesi powolywani i odwolywani sa przez Prezydenta RP na wniosek Prezesa NSA, za zgoda ZO NSA.

∑Zgromadzenie Ogólne Sedziów NSA

∑Kolegium NSA

20. Podstawowe zadanie Sadu Najwyzszego (SN) i formy jego realizacji

Podstawowym zadaniem SN jest sprawowanie nadzoru orzeczniczego nad dzialalnoscia sadów powszechnych i wojskowych. SN wykonuje swoje funkcje w dwóch podstawowych formach:

∑rozpoznawanie srodków odwolawczych od orzeczen sadowych

-w przypadku sadów powszechnych – jest to tylko rozpoznawanie kasacji

-w przypadku sadów wojskowych – SN orzeka takze w charakterze sadu II instancji

∑podejmowanie uchwal rozstrzygajacych zagadnienia prawne, budzace watpliwosci, badz rozbieznosci w orzecznictwie SN, sadów powszechnych lub wojskowych

-moze to nastepowac na podstawie przedlozenia sadu apelacyjnego, orzekajacego w konkretnej sprawie

-moze to tez nastepowac w procedurze abstrakcyjnej – na wniosek I Prezesa SN, PRO oraz Prokuratora Generalnego

SN wykonuje tez inne czynnosci okreslone w konstytucji i ustawach, zwlaszcza:

-orzeka o waznosci wyborów i referendów,

-opiniuje projekty ustaw i innych aktów normatywnych.

21.Organy i struktura Sadu Najwyzszego

Organami SN sa:

∑I Prezes SN

-powolywany na 6-letnia kadencje przez Prezydenta RP sposród 2 kandydatów przedstawionych przez ZO SN

-sprawuje caloksztalt administracyjnego kierownictwa praca Sadu

-I Prezes SN, z urzedu jest ponadto: przewodniczacym TS oraz czlonkiem KRdS

∑Prezesi SN – stoja na czele kazdej izby

∑Zgromadzenie Ogólne SN

∑Kolegium SN

Struktura SN:

∑Sad Najwyzszy dzieli sie na izby:

-Cywilna

-Karna

-Wojskowa

-Pracy, Ubezpieczen Spolecznych i Spraw Publicznych

Prawo konstytucyjne - opracowanie

22.

Zadania Krajowej Rady Sadownictwa

∑

posredniczenie w podejmowaniu przez egzekutywe i legislatywe najwazniejszych decyzji

 

dotyczacych sadownictwa

∑

reprezentowanie interesów wladzy sadowniczej

∑

ochrona niezawislosci sedziów i niezaleznosci sadów

23.

Kompetencje Krajowej Rady Sadownictwa

Do kompetencji Krajowej Rady sadownictwa naleza m.in.:

∑przedstawianie prezydentowi RP wnioski w sprawie powolania sedziów

∑rozstrzyganie o przeniesieniu sedziego na inne miejsce sluzbowe ze wzgledu na powage stanowiska sedziowskiego

∑wyrazanie opinii co do propozycji zmian ustroju sadów oraz wynagrodzen sedziowskich

∑wypowiadanie sie w sprawach etyki zawodowej sedziów

∑wysluchiwanie i omawianie róznych informacji o dzialalnosci sadów i problemach sadownictwa

24. Wyjasnij pojecie niezawislosci sedziowskiej

Konstytucja stanowi, ze sedziowie sa niezawisli i podlegaja jedynie konstytucji oraz ustawom. Zdaniem TK niezawislosc oznacza zarówno niezaleznosc sedziego od stron sporu jak i od organów panstwa.

Niezawislosc oznacza stworzenie sedziemu pozycji umozliwiajacej sprawowanie urzedu (orzekanie) w sposób zgodny z wlasnym sumieniem, wolny od jakichkolwiek mozliwosci bezposrednich i posrednich nacisków zewnetrznych.

Sedzia nie moze byc pociagniety do jakiejkolwiek odpowiedzialnosci za tresc wydawanych przez siebie orzeczen

25.Jakie czynniki zapewniajace poczucie wewnetrznej stabilizacji maja podstawowe znaczenie dla sytuacji prawnej sedziego?

∑sposób powolywania sedziego

∑zapewnienie gwarancji niezawislosci sedziowskiej

26. Sposób powolywania sedziego

∑sedziowie sa powolywani przez prezydenta na wniosek KRdS

∑kandydat musi wpierw zostac zaaprobowany przez ZO danego sadu w glosowaniu tajnym

∑ZO ocenia kandydatów i przekazuje prezesowi sadu informacje o wynikach glosowania

∑kandydaci sa przedstawiani KRdS

-w przypadku sedziów sadów powszechnych – za posrednictwem ministra sprawiedliwosci

-minister moze tez zglaszac kandydatów bezposrednio do KRdS

∑KRdS podejmuje uchwale o przedstawieniu kandydatur prezydentowi

∑prezydent powinien podjac decyzje bez nieuzasadnionej zwloki i nie moze odmówic jej podjecia

Prawo konstytucyjne - opracowanie

27.Wymien i krótko opisz gwarancje niezawislosci sedziowskiej w aspekcie personalnym

∑stabilizacja urzedu sedziego – sedziowie powolywani sa na czas nieokreslony – do osiagniecia wieku emerytalnego, po czym sedzia przechodzi w stan spoczynku

∑nieusuwalnosc sedziego – sedzia moze zostac zlozony z urzedu jedynie w sytuacjach wyjatkowych, tylko na mocy orzeczenia sadowego i tylko w przypadkach okreslonych w ustawie

∑nieprzenoszalnosc sedziego – sedzia nie moze wbrew swej woli zostac przeniesiony do innego sadu lub na inne stanowisko, chyba, ze na mocy orzeczenia sadu w sytuacjach wyjatkowych, okreslonych przez ustawe

∑immunitet sedziowski – sedzia moze byc pociagniety do odpowiedzialnosci karnej lub pozbawiony wolnosci tylko za uprzednia zgoda sadu okreslonego w ustawie. Nie moze byc zatrzymany ani aresztowany, chyba, ze zostanie ujety na goracym uczynku przestepstwa, przy którym jest to niezbedne

∑odpowiedzialnosc dyscyplinarna – ponoszona za naruszenie obowiazków sedziowskich, tylko przed sadem dyscyplinarnym

∑niepolaczalnosc – zakaz zajmowania innych urzedów i funkcji panstwowych, podejmowania zajec, które przeszkadzaly by w pelnieniu obowiazków

∑apolitycznosc – zakaz przynaleznosci do partii politycznych, zwiazków zawodowych, prowadzenia dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z zasada niezaleznosci sadów i niezawislosci sedziów.

∑status materialny i zasady wynagradzania – konstytucja nakazuje zapewnienie sedziemu warunków pracy i wynagrodzenia odpowiadajacego godnosci urzedu oraz zakresowi obowiazków

28.Wymien i krótko opisz gwarancje niezawislosci sedziowskiej w aspekcie merytorycznym

∑sedzia, poza podlegloscia prawu – moze byc w rozstrzyganiu sprawy poddany tylko wskazówkom sformulowanym w orzeczeniu sadu wyzszego

-niedopuszczalne sa jakiekolwiek wskazania czy sugestie plynace z innej strony

∑sedziowie podlegaja tylko Konstytucji oraz ustawom

-sedzia nie jest zwiazany aktami podstawowymi i moze przy rozpatrywaniu poszczególnych spraw samodzielnie oceniac zgodnosc tych aktów z konstytucja i ustawami, a w razie stwierdzenia niezgodnosci – odmawiac stosowania tych aktów

29. Konstytucyjne zasady dzialania sadów – zasady organizacji sadownictwa

∑zasada dwuinstancyjnosci – w kazdej sprawie nalezacej do wlasciwosci sadów musi istniec proceduralna mozliwosc zwrócenia sie do sadu wyzszej instancji o zbadanie prawidlowosci orzeczenia wydanego przez sad I instancji

∑zasada udzialu obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwosci – w Polsce stosuje sie system sadu lawniczego – sadu o mieszanym skladzie, obejmujacym zawodowego sedziego oraz lawników. Sklad taki ma charakter jednolity – sedzia wraz z lawnikami rozstrzyga wszystkie kwestie i wiekszoscia glosów wydaje orzeczenie

∑zasada jawnosci rozprawy – oznacza umozliwienie publicznosci dostepu do Sali sadowej i spokojnego obserwowania przebiegu rozprawy. Mozliwe sa jednak ograniczenia (ze wzgledu na moralnosc, bezpieczenstwo panstwa, porzadek publiczny,

Prawo konstytucyjne - opracowanie

ochrone zycia prywatnego lub inny wazny interes prywatny. Zawsze jednak w rozprawie moga uczestniczyc strony, ich przedstawiciele oraz po dwie osoby przez nich wskazane. Ogloszenie wyroku – zawsze publiczne.

30. Konstytucyjne zasady dzialania sadów – prawa obywateli

∑prawo do sadu – musi to byc wlasciwy, niezalezny, bezstronny i niezawisly sad;

-podmiotem prawa jest kazdy,

-trescia tego prawa jest: prawo dostepu do sadu, prawo do odpowiedniego uksztaltowania procedury sadowej; prawo do uzyskania wyroku sadowego

-rodzaj sadu jest okreslany przez ustawodawce

∑prawo do obrony – odnosi sie tylko do postepowania karnego, ale we wszystkich jego stadiach

-w znaczeniu formalnym – prawo do posiadania obroncy z wyboru, a w razie, gdy to nie jest mozliwe, zwlaszcza ze wzgledu na sytuacje materialna danej osoby - z urzedu

-w znaczeniu materialnym – takie uksztaltowanie procedury karnej, które stwarza oskarzonemu mozliwosc wystepowania jako pelnoprawnego uczestnika procesu

31. Konstytucyjne zasady dzialania sadów – zasady praworzadnego procesu

∑Nullum crimen sine lege

∑Nulla poena sine lege

∑zasada domniemania niewinnosci

∑ochrona wolnosci i nietykalnosci osobistej

∑zakaz tortur oraz nieludzkiego lub ponizajacego traktowania i karania, w tym zakaz kar cielesnych

Prawo konstytucyjne - opracowanie

XV. Wladza sadownicza. Trybunal Konstytucyjny

1. Pozycja ustrojowa TK

TK jest organem wladzy sadowniczej, ale nie jest sadem i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwosci. W ramach wladzy sadowniczej TK zajmuje pozycje odrebna zarówno od TS jak i sadów (w tym SN, NSA). Nie wystepuja zadne zwiazki z KRdS.

Pozycje ustrojowa TK charakteryzuje zasada niezaleznosci, jednak zarówno Sejm jak i prezydent dysponuja pewnymi uprawnieniami kreacyjnymi wobec TK. Dla pozycji i sposobu funkcjonowania TK ma znaczenie równiez fakt, ze sklada sie on z niezawislych sedziów.

Jego podstawowym zadaniem jest kontrola hierarchicznej zgodnosci norm prawnych nizszego rzadu z normami prawnymi wyzszego rzedu i w miare potrzeby eliminowanie norm niezgodnych z systemu obowiazujacego prawa.

2. Sklad TK

∑TK sklada sie z 15 sedziów, wybieranych na 9-letnia kadencje

∑sedzia moze byc osoba:

-„wyrózniajaca sie wiedza prawnicza” (Konstytucja) – kryterium nieostre

-posiadajaca kwalifikacje do zajmowania stanowiska sedziego SN lub sedziego NSA

∑sedziowie sa wybierani przez Sejm

-kandydatów na stanowisko sedziego TK moze przedstawic Prezydium Sejmu lub grupa min. 50 poslów

-wybór nastepuje bezwzgledna wiekszoscia glosów przy obecnosci min. 50% ustawowej liczby poslów

3. Pozycja sedziego TK

∑sedziowie TK sa niezawisli

∑sprawuja swój urzad w sposób kadencyjny (9 lat)

-ponowny wybór na kolejna kadencje jest niedopuszczalny

∑sedzia ma zagwarantowane prawo powrotu na poprzednio zajmowane stanowisko, otrzymania stanowiska równorzednego lub przejscia w stan spoczynku

∑w okresie kadencji sedziowie sa nieusuwalni

-chyba, ze sedzia zostanie skazany prawomocnym wyrokiem sadu za przestepstwo, lub sad dyscyplinarny zlozony z sedziów TK orzeknie wobec niego kare usuniecia ze stanowiska sedziego TK

-mandat moze wygasnac ponadto w razie: smierci, zrzeczenia sie, orzeczenia komisji lekarskiej o trwalej niezdolnosci do pelnienia obowiazków

∑sedziom TK przysluguje immunitet uksztaltowany tak, jak immunitet sedziego

∑sedziowie TK objeci sa zasada niepolaczalnosci (incompatibilitas) i apolitycznosci

4. Organy TK

∑Prezes TK

∑Zgromadzenie Ogólne TK

Prawo konstytucyjne - opracowanie

5. Sposób powolywania Prezesa i wiceprezesa TK

Prezesa i wiceprezesa TK powoluje Prezydent RP sposród kandydatów (po dwóch na kazde stanowisko) przedstawionych przez ZO TK. Prezydent moze mianowac tylko jedna z dwóch osób wskazanych przez TK. Odmowa mianowania obydwu kandydatów stanowi delikt konstytucyjny.

Prezes i wiceprezes sa powolywani na caly okres, w jakim beda pelnili urzad sedziego TK.

6. Wymien podstawowe funkcje TK:

∑kontrola norm – orzekanie o zgodnosci aktów normatywnych (zawartych w nich norm) z aktami (normami) wyzszego rzedu

∑orzekanie o skargach konstytucyjnych

∑rozstrzyganie sporów kompetencyjnych miedzy centralnymi konstytucyjnymi organami panstwa

∑orzekanie o zgodnosci z konstytucja celów lub dzialalnosci partii politycznych – orzeczenie TK o sprzecznosci celów partii politycznej z konstytucja powoduje odmowe wpisu danej partii do ewidencji

∑rozstrzyganie o zaistnieniu tymczasowej przeszkody w sprawowaniu urzedu przez prezydenta RP

7.Jakie kompetencje, wlasciwe dla sadów konstytucyjnych w niektórych krajach – w Polsce znajduja cie poza zakresem wlasciwosci TK?

∑orzekanie o odpowiedzialnosci konstytucyjnej – w Polsce nalezy do wlasciwosci TS

∑rozstrzyganie spraw dotyczacych waznosci wyborów i referendów – w Polsce – SN

∑ustalanie powszechnie obowiazujacej wykladni ustaw – nowa konstytucja zniosla te kompetencje

8. Wyjasnij na czym polega kontrola norm przez TK

∑Istota kontroli norm polega na orzekaniu o hierarchicznej (pionowej) zgodnosci aktów normatywnych (norm prawnych) nizszego rzedu z aktami normatywnymi (normami prawnymi) wyzszego rzedu i na eliminowaniu ich w przypadku stwierdzenia braku zgodnosci.

∑kontrola norm ma w zasadzie charakter nastepczy – moze dotyczyc aktów normatywnych, które zostaly juz ustanowione i albo znajduja sie jeszcze w okresie vacatio legis, albo juz nabraly mocy obowiazujacej

∑kontrola moze wyjatkowo przybrac charakter prewencyjny, a jedynym podmiotem do jej inicjowania jest prezydent RP

-wystapienie prezydenta do TK z wnioskiem o zbadanie zgodnosci z Konstytucja ustawy uchwalonej przez parlament i przedstawionej prezydentowi do podpisu

-kontrola prewencyjna umów miedzynarodowych przedstawionych prezydentowi do ratyfikacji

Prawo konstytucyjne - opracowanie

9. Wymien akty prawne objete nastepcza kontrola TK

∑ustawy – co do ich zgodnosci z konstytucja i umowami ratyfikowanymi za uprzednia zgoda wyrazona w ustawie

∑umowy miedzynarodowe – co do ich zgodnosci z Konstytucja

∑inne przepisy prawa, wydawane przez centralne organy panstwowe – w zakresie ich zgodnosci z konstytucja, ratyfikowanymi umowami miedzynarodowymi i ustawami

-zwlaszcza rozporzadzenia, ale i kazde inne regulacje zawierajace w swej tresci normy prawne, a wiec wytyczne, decyzje, pisma okólne.

10.

Jakie sa podstawy (punkty odniesienia) kontroli konstytucyjnosci aktów prawnych?

∑

konstytucja – jako wyrazone w niej normy, ale i zasady i wartosci

∑

ratyfikowane umowy miedzynarodowe – wszystkie, jezeli chodzi o kontrole aktów

 

podstawowych, w przypadku kontroli ustaw – jedynie te, które ratyfikowano za uprzednia

 

zgoda wyrazona w ustawie.

∑

ustawy – dotyczy to tylko kontroli aktów podstawowych.

11.

Wymien i wyjasnij kryteria kontroli konstytucyjnosci prawa

∑zgodnosc materialna – badana jest tresciowa zgodnosc regulacji zawartej w akcie nizszym z regulacjami zawartymi w aktach wyzszych

∑zgodnosc proceduralna – badane jest dochowanie trybu wymaganego przepisami do wydania aktu lub do zawarcia i ratyfikacji umowy.

∑zgodnosc kompetencyjna – bada sie, czy organ wydajacy dany akt mial do tego kompetencje. Jest to szczególnie wazne przy kontroli rozporzadzen, bo moga one byc wydawane tylko na podstawie upowaznienia ustawy

12. Formy inicjatywy kontroli konstytucyjnosci prawa

∑inicjatywa konkretna (pytania prawne)

-musi byc zawsze zwiazana z konkretna sprawa zawisla przed sadami. Jezeli w trakcie rozpoznawania sprawy pojawi sie watpliwosc co do zgodnosci przepisu prawnego z konstytucja, umowa miedzynarodowa, czy ustawa – sad moze przedstawic TK odpowiednie pytanie prawne

-takie uprawnienie nalezy wylacznie od sadu (skladu orzekajacego w danej sprawie), a strony postepowania moga jedynie wnosic o przedstawienie pytania prawnego.

-musi byc spelniona przeslanka relewantnosci – pytaniem prawnym mozna objac tylko przepis, który ma byc podstawa rozstrzygniecia sprawy.

-przedstawienie pytania prawnego powoduje wstrzymanie toku postepowania, na tle którego sformulowano pytanie,

-po wydaniu orzeczenia przez TK postepowanie zostaje podjete, a sprawe rozstrzyga sie zgodnie z tym orzeczeniem

∑inicjatywa abstrakcyjna (wnioski)

-jest podejmowana w oderwaniu od konkretnych przypadków stosowania kwestionowanego aktu czy normy

-krag podmiotów uprawnionych do wystepowania z wnioskiem musi byc ograniczony; wiaze sie z tym zagadnienie legitymacji ogólnej i szczególnej do wystepowania z wnioskami o kontrole norm

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-legitymacja ogólna – oznacza prawo do zakwestionowania kazdego aktu (normy), niezaleznie od tego, na ile tresc aktu dotyczy zakresu dzialania wnioskodawcy.

-legitymacja szczególna – oznacza prawo kwestionowania tylko takich aktów, czy norm, które dotycza spraw objetych zakresem dzialania wnioskodawcy

13.Pytanie prawne do TK sklada ….sad (sklad orzekajacy w danej sprawie)… .

Przeslanka relewantnosci polega na tym, ze:

-pytaniem prawnym mozna objac tylko przepis, który ma byc podstawa rozstrzygniecia sprawy

14.Na czym polega legitymacja ogólna do kwestionowania norm przed TK?

Legitymacja ogólna – oznacza prawo do zakwestionowania kazdego aktu (normy), niezaleznie od tego, na ile tresc aktu dotyczy zakresu dzialania wnioskodawcy.

Przysluguje ona najwazniejszym organom konstytucyjnym:

-prezydentowi RP

-marszalkowi Sejmu i marszalkowi Senatu

-Prezesowi Rady Ministrów

-I Prezesowi SN

-Prezesowi NSA

-Prokuratorowi Generalnemu

-prezesowi NIK

-Rzecznikowi Praw Obywatelskich

-grupom: 50 poslów, lub 30 senatorów

15.Na czym polega legitymacja szczególna do kwestionowania norm przed TK?

Legitymacja szczególna – oznacza prawo kwestionowania tylko takich aktów, czy norm, które dotycza spraw objetych zakresem dzialania wnioskodawcy.

Przysluguje ona:

-Krajowej Radzie Sadownictwa – w zakresie spraw dotyczacych niezaleznosci sadów i niezawislosci sedziów

-organom stanowiacym JST (radom gmin, powiatów, sejmikom województw)

-ogólnokrajowym organom zwiazków zawodowych

-ogólnokrajowym wladzom organizacji pracodawców i organizacji zawodowych

-kosciolom i zwiazkom wyznaniowym

16.Postepowanie przed TK

∑TK rozpatruje sprawy o kontrole norm w skladach:

-5-osobiwych – gdy chodzi o kontrole ustawy lub umowy miedzynarodowej

-3-osobowych – gdy chodzi o kontrole aktu podustawowego

∑sklady orzekajace sa wyznaczane przez prezesa TK, odpowiednio do kolejnosci wplywu spraw

∑kazda sprawa moze byc rozpatrywana w pelnym skladzie, jezeli wynika to ze szczególnej zawilosci sprawy, gdy orzeczenie moze spowodowac koniecznosc nakladów finansowych nieprzewidzianych w ustawie budzetowej lub gdy sklad orzekajacy zamierza odstapic od pogladu prawnego wyrazonego w orzeczeniu wydanym w pelnym skladzie

∑uczestnikami postepowania sa:

-wnioskodawca

-organ, który wydal kwestionowany akt normatywny

-Prokurator Generalny

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-Rada Ministrów - jezeli skutki orzeczenia moga wiazac sie z nakladami finansowymi nieprzewidzianymi w budzecie

∑sprawy z wniosków i pytan prawnych zawsze musza byc rozpoznawane na rozprawie – w sposób kontradyktoryjny i publiczny

-jawnosc rozprawy tylko ze wzgledu na bezpieczenstwo panstwa lub na ochrone tajemnicy panstwowej

∑po zamknieciu rozprawy sklad orzekajacy udaje sie na narade i wydaje orzeczenie

-orzeczenie musi zapasc wiekszoscia glosów

∑orzeczenie sklada sie z sentencji wskazujacej rozwazane przepisy i okreslajacej to, czy sa one wzajemnie zgodne lub niezgodne i w jakim zakresie, oraz z uzasadnienia

-sedzia, który glosowal przeciw – moze zlozyc odrebne zdanie, które publikowane jest razem z tekstem orzeczenia

17. Rodzaje skutków prawnych orzeczen TK o niekonstytucyjnosci norm

Wszystkie orzeczenia TK maja moc powszechnie obowiazujaca i sa ostateczne. Orzeczenia w sprawie kontroli norm – zapadaja w formie wyroków i podlegaja niezwlocznemu ogloszeniu w organie urzedowym, w którym byl ogloszony dany akt normatywny;

Skutki prawne orzeczen TK musza byc rozpatrywane na plaszczyznie:

-makro – w odniesieniu do dalszego losu kontrolowanego aktu prawnego

-mikro – w odniesieniu do decyzji, orzeczen i rozstrzygniec podjetych w przeszlosci na podstawie kontrolowanego aktu

Trescia orzeczenia moze byc:

∑uznanie zgodnosci danego aktu (normy) z przepisami wyzszego rzedu – wówczas orzeczenie nie ma wplywu na dalsze obowiazywanie tego aktu, natomiast na plaszczyznie procesowej powstaje sytuacja res iudicata – wykluczajaca dopuszczalnosc ponownego zakwestionowania danego aktu w oparciu o ten sam zarzut

∑uznanie niezgodnosci danego aktu lub normy – wówczas powoduje to utrate mocy prawnej (uchylenie) takiego aktu czy normy. Konsekwencja niezgodnosci aktu nie jest niewaznosc ex tunc, ale tylko wadliwosc (wzruszalnosc). Momentem, od którego taki akt przestaje obowiazywac jest dzien ogloszenia orzeczenia TK, lub inny termin okreslony przez TK (nie przekraczajacy 18 miesiecy – jesli chodzi o ustawe, 12 miesiecy – jesli chodzi o inny akt normatywny)

-Konstytucja przewiduje, ze orzeczenie o niezgodnosci takiego aktu z konstytucja stanowi podstawe do wznowienia postepowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygniecia na zasadach i w trybie okreslonych w przepisach wlasciwych dla poszczególnych postepowan cywilnych czy administracyjnych

18. Skutki orzeczenia TK (slajdy)

Orzeczenie TK jest ostateczne tj. nie podlega weryfikacji.

∑mikro

∑makro

∑ex nunc

∑afirmatywne

∑negatywne/kasatoryjne

19. Cechy derogacji trybunalskiej

∑Mozliwosc stosowania przepisu, który utracil moc prawna (do stanów faktycznych sprzed utraty mocy obowiazujacej);

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑W przypadku powstania luki prawnej (w wyniku uznania przepisu za niekonstytucyjny) nastepuje odzycie przepisu obowiazujacego przedtem;

Przeslanki „odzycia”:

-dot. stwierdzenia niekonstytucyjnosci przepisu uchylajacego lub zmieniajacego;

-„odzycie” nastepuje automatycznie;

-jest konieczne, gdyz stwierdzenie niekonstytucyjnosci moze prowadzic do pogorszenia sytuacji podmiotów.

20.

Rodzaje orzeczen

∑

Interpretacyjne

∑

Odraczajace – przywilej korzysci; art. 190 ust. 3 – klauzula odraczajaca

∑

Zakresowe

21. Skutki orzeczen

∑ Art. 190 ust. 4 – prawo wznowienia postepowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygniecia na zasadach i w trybie okreslonych w przepisach wlasciwych dla danego postepowania.

∑ Oznacza to, ze moze byc wzruszone np. prawomocne orzeczenie sadu wydane przed uznaniem niekonstytucyjnosci normy.

22. Skarga konstytucyjna jako srodek ochrony wolnosci i praw

Skarga konstytucyjna – szczególny srodek prawny pozwalajacy podmiotom praw i wolnosci konstytucyjnych na zwrócenie sie do sadu konstytucyjnego o zweryfikowanie ostatecznych rozstrzygniec wladz publicznych naruszajacych konstytucyjne prawa i wolnosci skarzacego. W Polsce skarge konstytucyjna mozna kierowac tylko przepisowi prawnemu.

Cechy skargi konstytucyjnej:

∑incydentalny charakter – skarga jest zwiazania z konkretnym przypadkiem naruszenia praw lub wolnosci konstytucyjnych

∑ograniczenie podstawy skargi tylko do naruszen praw i wolnosci o konstytucyjnym charakterze

∑subsydiarny charakter – mozna ja wnosic dopiero po wyczerpaniu innych srodków prawnych

∑przyznanie prawa rozpoznawania skarg tylko organom sadownictwa konstytucyjnego

Do wniesienia skargi konstytucyjnej konieczne jest by:

∑doszlo do naruszenia praw i wolnosci konstytucyjnych – skarzacy musi poniesc okreslony uszczerbek

∑skarzacy musi miec interes prawny we wniesieniu skargi

23. Podmiot prawa uprawniony do wystapienia ze skarga konstytucyjna

Podmiotem prawa uprawnionym do wystapienia ze skarga konstytucyjna sa:

∑kazdy obywatel i inne osoby fizyczne, czyje konstytucyjne wolnosci lub prawa zostaly naruszone.

∑osoby prawne (partie polityczna, zwiazki zawodowe, podmioty gospodarcze), ale tylko w zakresie, w jakim moga one byc podmiotami praw i wolnosci konstytucyjnych (zwlaszcza prawo wlasnosci, swobody dzialalnosci gospodarczej)

Prawo konstytucyjne - opracowanie

24. Podstawa skargi konstytucyjnej

Podstawa skargi konstytucyjnej jest zarzut naruszenia konstytucyjnych praw i wolnosci skarzacego (sformulowanych w konstytucji). Jedynym wyjatkiem jest prawo uzyskania azylu lub statusu uchodzcy.

-Podstawa skargi nie moze byc zarzut naruszenia innych przepisów konstytucyjnych czy naruszenie przepisów ustawy.

∑Skarga konstytucyjna zawsze musi w sposób konkretny wskazywac przepis, jakiego dotyczy i prawo, czy wolnosc konstytucyjna, które zostaly przez ten przepis naruszone.

∑Przedmiotem zarzutu moze byc tylko konkretnie okreslona ustawa lub inny akt normatywny i tylko taki, który byl podstawa ostatecznego rozstrzygniecia w sprawie, na tle której wniesiono skarge

∑naruszenie praw skarzacego musi nastapic w wyniku orzeczenia sadu lub organu administracji publicznej w postepowaniu w indywidualnej sprawie skarzacego

∑orzeczenie to musi miec charakter orzeczenia ostatecznego (wyczerpanie toku instancyjnego)

∑skarga moze byc skierowana tylko przeciwko normie prawnej

∑wniesienie skargi jest dopuszczalne tylko w terminie 3 miesiecy od doreczenia skarzacemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygniecia – termin zawity

∑przymus adwokacki – skarga musi byc sporzadzona przez adwokata lub radce prawnego

25. Postepowanie w sprawie skargi konstytucyjnej

Postepowanie w sprawie skargi konstytucyjnej musi sie toczyc przez TK wg tego samego modelu, co postepowanie w sprawie kontroli norm. Wystepuja jednak pewne odrebnosci:

∑rozbudowana procedura wstepnej kontroli dopuszczalnosci skargi

-o nadaniu skardze biegu rozstrzyga TK w skladzie 1 sedziego

-od postanowienia o odmowie nadania biegu skarzacemu przysluguje zazalenie, które jest rozpoznawane przez sklad 3 sedziów

-na tym etapie jest mozliwe odrzucenie skargi z uwagi na jej oczywista bezzasadnosc

∑nadajac skardze bieg TK moze wydac tymczasowe postanowienie o wstrzymaniu lub zawieszeniu wykonania orzeczenia, którego skarga dotyczy, jezeli wykonanie tego orzeczenia mogloby spowodowac nieodwracalne skutki, lub gdy przemawia za tym wazny interes publiczny lub inny wazny interes skarzacego

∑o nadaniu skardze biegu informuje sie RPO, który moze zglosic swój udzial w postepowaniu

∑skarga jest rozpatrywana w skladzie 5 lub 3 sedziów, a w sprawach zawilych – przez pelny sklad TK

-musi sie odbyc rozprawa, chyba, ze strony postepowania zgodza sie, iz badany akt normatywny jest niezgodny z konstytucja

∑orzeczenie o niekonstytucyjnosci skutkuje pozbawieniem aktu mocy obowiazujacej – i ma skutek erga omnes, nie tylko wobec skarzacego

Prawo konstytucyjne - opracowanie

26. Przeslanki materialne skargi konstytucyjnej

∑ interes osobisty

∑ interes prawny (wyrazne wskazanie, które prawa zostaly naruszone; ewentualnie zasada ustrojowa, np. zasada panstwa prawnego)

∑ realnosc interesu (dotyczy tylko konkretnej sprawy) ∑ zasada subsydiarnosci.

27. Przeslanki formalne skargi konstytucyjnej

∑ Termin; od 1miesiaca do roku

∑ Forma; pisemna

∑ Tresc; wskazanie, które prawo lub wolnosc zostaly naruszone, oraz sposób naruszenia.

28. Zakres przedmiotowy skargi konstytucyjnej

Mozliwosc uchylenia aktu bedacego podstawa indywidualnego rozstrzygniecia

29. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych

Istota sporu kompetencyjnego jest rozbieznosc stanowisk co do zakresu kompetencji stron tego sporu. Postepowanie TK polega tu na rozsadzaniu sprzecznych stanowisk zajmowanych przez strony.

Spór kompetencyjny moze dotyczyc tylko rozbieznosci stanowisk co do kompetencji centralnych konstytucyjnych organów panstwa.

Spór kompetencyjny moze miec charakter:

∑pozytywny – dwa, lub wiecej centralne organy konstytucyjne uznaja sie za wlasciwe do rozstrzygniecia danej sprawy, badz wydadza w niej rozstrzygniecie

∑negatywny – dwa. lub wiecej centralne organy konstytucyjne uznaja sie za niewlasciwe do rozstrzygniecia okreslonej sprawy

Inicjatywa postepowania nalezy do: prezydenta RP, marszalków Sejmu i Senatu, PRM, I prezesa SN, prezesa NSA, prezesa NIK.

Postepowanie toczy sie zawsze przed pelnym skladem TK, rozstrzygniecie zapada w formie postanowienia i jest oglaszane w „Monitorze Polskim”

30.Czy organy stanowiace JST moga wystapic do TK z wnioskiem o kontrole konstytucyjnosci aktu prawnego? Jesli tak, to pod jakim warunkiem?

Organy stanowiace JST moga wystapic do TK z wnioskiem o kontrole konstytucyjnosci aktu prawnego, ale tylko pod warunkiem, ze kwestionowany akt dotyczy spraw objetych ich zakresem dzialania

31. Ograniczenia swobody tworzenia i dzialania partii politycznych

∑partie polityczne musza zrzeszac obywateli na zasadach dobrowolnosci i równosci

∑celem dzialania partii moze byc wplywanie metodami demokratycznymi na ksztaltowanie polityki panstwa

∑finansowanie partii politycznych jest jawne

∑istnieje zakaz istnienia partii i innych organizacji, jezeli w swych programach odwoluja sie do pewnych celów, metod i praktyk dzialania (nazizm, faszyzm, komunizm, rasizm, przemoc)

∑czlonkowstwo w partii nie moze byc utajnione

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑ograniczenia nie moga naruszac pluralistycznego charakteru systemu politycznego, zwlaszcza swobody dzialania opozycji

∑wlasciwosc do orzekania o konstytucyjnosci celów lub dzialalnosci partii politycznych nalezy do TK

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

XVI. Wladza sadownicza. Trybunal Stanu

1. Wymien dwie podstawowe formy odpowiedzialnosci egzekutywy

∑ odpowiedzialnosc parlamentarna – odpowiedzialnosc za polityczny kierunek sprawowania urzedu oraz za podjete akty oraz decyzje. Prawo do pociagania do odpowiedzialnosci parlamentarnej przysluguje parlamentowi

∑ odpowiedzialnosc konstytucyjna – odpowiedzialnosc za naruszenie prawa, realizowana z inicjatywy parlamentu przed organem wladzy sadowniczej (w Polsce przez TS), w oparciu o kryteria prawne

2.

Pozycja ustrojowa TS

∑

TS jest odrebnym organem wladzy sadowniczej

∑

TS nie jest sadem w rozumieniu art. 175 Konstytucji i nie sprawuje wymiaru

 

sprawiedliwosci

∑TS jednak w pelni odpowiada charakterystyce organu wladzy sadowniczej i w niektórych sytuacjach dziala jak sad karny

∑sedziowie TS sa niezawisli i podlegaja tylko konstytucji i ustawom

∑TS orzeka o tym, czy konkretne czyny wskazanych osób stanowily naruszenie prawa

∑sedziom TS przysluguje immunitet sedziowski i nietykalnosc

∑nie ma mozliwosci przedterminowego odwolania czlonka TS, z wyjatkiem sytuacji:

-zrzeczenia sie

-trwalej utraty zdolnosci do wykonywania czynnosci

-skazania prawomocnym wyrokiem

3. Sklad TS

∑Przewodniczacy, którym jest z urzedu I prezes SN

∑2 zastepców przewodniczacego

∑16 czlonków

-czlonkowie TS, poza przewodniczacym, sa wybierani przez Sejm na okres jego kadencji

-ponowny wybór jest dopuszczalny

∑zastepcy przewodniczacego, oraz min. polowa pozostalych czlonków TS musi miec kwalifikacje wymagane do objecia stanowiska sedziego

4.Utrata stanowiska sedziego TS nastepuje na skutek:

-zrzeczenia sie funkcji

-trwalej utraty zdolnosci do wykonywania czynnosci

-skazania prawomocnym wyrokiem.

W razie wygasniecia mandatu przeprowadza sie wybory uzupelniajace.

Czlonkowie TS w odróznieniu do sedziów TK i sadów powierzone im funkcje wykonuja nieodplatnie. Przysluguje im jedynie dieta w wysokosci 10 % wysokosci dochodów w poprzednim roku kalendarzowym oraz prawo do zwrotu kosztów podrózy i zakwaterowania.

5. Zakres podmiotowy odpowiedzialnosci konstytucyjnej

Wyliczenie grupy osób ponoszacych odpowiedzialnosc konstytucyjna przed TS ma charakter enumeratywny. Za naruszenie Konstytucji lub ustawy w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzedowania ponosza:

∑I grupa

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-Prezydent RP - najszerszy i wylaczny charakter odpowiedzialnosci

∑II grupa

-Prezes RM i czlonkowie RM

-Prezes NBP

-Prezes NIK

-czlonkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji

-osoby, którym PRM powierzyl kierowanie ministerstwem.

-Naczelny Dowódca Sil Zbrojnych

∑III grupa

-za naruszenie zakazu prowadzenia dzialalnosci gospodarczej z osiaganiem korzysci z majatku Skarbu Panstwa lub samorzadu terytorialnego, za nabywanie skladników tego majatku odpowiedzialnosc przed TS ponosza równiez poslowie oraz senatorowie. Prawo do postawienia w stan oskarzenia tych osób przysluguje wylacznie Sejmowi.

Rodzaje kar orzekanych przez Trybunal Stanu okresla ustawa.

6. Zakres przedmiotowy odpowiedzialnosci konstytucyjnej

Zakres przedmiotowy odpowiedzialnosci konstytucyjnej obejmuje odpowiedzialnosc za naruszenie konstytucji lub ustawy, popelnione w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzedowania przez osobe podlegajaca odpowiedzialnosci przez TS.

Jest to odpowiedzialnosc za popelnienie deliktu konstytucyjnego – czynu który nie stanowiac przestepstwa spelnia równoczesnie dwie przeslanki:

∑czyn ten polega na naruszeniu konstytucji lub ustawy

∑popelnienie czynu jest zwiazane z wykonywaniem urzedu

-czyn zostaje popelniony w zakresie urzedowania danej osoby – która dziala w ramach swego zakresu kompetencyjnego, ale z naruszeniem prawa

-czyn zostaje popelniony w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem – dana osoba podejmuje dzialania pozostajace poza ramami przyslugujacych jej kompetencji, ale mozliwe do podjecia z uwagi na zajmowane stanowisko

Odpowiedzialnosc moze dotyczyc tylko czynu popelnionego w okresie piastowania danego stanowiska panstwowego. Popelnienie czynu moze nastapic przez dzialanie lub zaniechanie.

7.Opisz, za jakie czyny moga zostac pociagniete poszczególne podmioty zajmujace najwyzsze stanowiska w panstwie

Prezydent RP – za naruszenie Konstytucji, ustawy, za popelnione przestepstwo (w tym pospolite) lub przestepstwo skarbowe. Prawo postawienia Prezydenta w stan oskarzenia przysluguje wylacznie Zgromadzeniu Narodowemu.

Prezes RM i czlonkowie RM – za naruszenie Konstytucji, ustawy, przestepstwa i przestepstwa skarbowe popelnione w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem. Prawo po postawienia tych osób w stan oskarzenia przysluguje wylacznie Sejmowi.

Prezesi NBP, NIK, czlonkowie KRRiT, osoby którym PRM powierzyl kierowanie ministerstwem, Naczelny Dowódca Sil Zbrojnych – jedynie za naruszenie Konstytucji lub ustaw w zwiazku z zajmowanym przez siebie stanowiskiem. Prawo do postawienia tych osób w stan oskarzenia przysluguje wylacznie Sejmowi.

Marszalek Sejmu i Marszalek Senatu – za naruszenie Konstytucji lub ustawy, za popelnienie przestepstwa lub przestepstwa skarbowego wylacznie w stosunku do tymczasowo wykonywanych przez nich obowiazków Prezydenta.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

8. Odpowiedzialnosc przed TS za popelnienie przestepstwa

∑Trybunal Stanu dziala wtedy jako sad karny, ale jego zakres wlasciwosci dotyczy:

-Prezydenta RP

-osób wchodzacych w sklad RM

∑w odniesieniu do Prezydenta RP wlasciwosc TS w sprawach karnych ma charakter

-zupelny – obejmuje wszelkie przestepstwa, jakich prezydent dopuscil sie w okresie sprawowania urzedu, bez wzgledu na ich zwiazek z piastowanym urzedem

-wylaczny – za popelnione przestepstwa Prezydent RP moze byc pociagniety do odpowiedzialnosci tylko przez TS

∑w odniesieniu do czlonków RM odpowiedzialnosc ma charakter

-czesciowy – odpowiedzialnosc moze dotyczyc tylko przestepstw popelnionych w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem

-konkurencyjny – dopóki Sejm nie obejmie oskarzeniem za przestepstwo czlonka RM

– dopóty zachowana jest wlasciwosc sadu powszechnego do prowadzenia postepowania karnego obejmujacego taki czyn

9.Wymien piec zasadniczych stadiów skladajacych sie na procedure, w której realizowana jest odpowiedzialnosc konstytucyjna

∑zgloszenie wstepnego wniosku

∑postepowanie w Komicji Odpowiedzialnosci Konstytucyjnej

∑postawienie w stan oskarzenia

∑rozpoznanie sprawy przez TS w I instancji

∑rozpoznanie sprawy przez TS w II instancji

10. Postepowanie – wstepny wniosek

Wstepny wniosek to inicjatywa zobowiazujaca Sejm (Zgromadzenie Narodowe) do rozpatrzenia zasadnosci postawienia danej osoby w stan oskarzenia w oparciu o sformulowane we wniosku zarzuty. Prawo do wystapienia z takim wnioskiem przysluguje:

∑odnosnie Prezydenta RP – grupie min. 140 czlonków Zgromadzenia Narodowego

∑odnosnie czlonków RM – Prezydentowi RP, oraz grupie min. 115 czlonków ZN

∑odnosnie pozostalych osób – Prezydentowi RP, grumie min. 115 poslów, komisji sledczej

Wniosek wstepny musi wskazywac osobe majaca podlegac odpowiedzialnosci, okreslac zajmowane przez nia stanowisko oraz zarzut wraz ze wskazaniem przepisów konstytucji lub ustawy, które zostaly naruszone. Wniosek musi zawierac uzasadnienie.

Wniosek prawidlowo zgloszony jest kierowany przez marszalka do Sejmowej Komisji

Konstytucyjnej.

11. Postepowanie w Komisji Odpowiedzialnosci Konstytucyjnej

∑Przewodniczacy Komisji przesyla osobie, której wniosek dotyczy odpis wniosku i informuje o prawie zlozenia pisemnych wyjasnien i srodków dowodowych

∑Osoba ta moze korzystac z pomocy obroncy

∑Komisja okresla zakres i sposób przeprowadzenia postepowania dowodowego

∑W postepowaniu przez Komisja stosuje sie przepisy kpk

∑Komisja moze przesluchiwac swiadków i bieglych, zadac akt i dokumentów

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑Na podstawie zgromadzonego materialu Komisja uchwala sprawozdanie wraz z wnioskiem o postawienie danej osoby w stan oskarzenia, badz o umorzenie postepowania w sprawie

12. Postepowanie – postawienie w stan oskarzenia

Postawienie w stan oskarzenia nastepuje w drodze podjecia odpowiedniej uchwaly:

∑Zgromadzenia Narodowego – jesli chodzi o Prezydenta RP – wiekszoscia 2/3 ustawowej liczny czlonków ZN

∑Sejmu:

-jesli chodzi o czlonków RM – wiekszoscia 3/5 ustawowej liczny poslów

-jesli chodzi o pozostale osoby – bezwzgledna wiekszoscia glosów, oddanych w obecnosci min. polowy ogólnej liczny poslów

∑Podejmujac uchwale o postawieniu w stan oskarzenia Zgromadzenie Narodowe wybiera sposród swoich czlonków 2 oskarzycieli

∑Podjecie uchwaly o postawieniu w stan oskarzenia powoduje zawieszenie danej osoby w sprawowaniu urzedu

-nie dotyczy to poslów i senatorów

13. Postepowanie przez TS

∑postepowanie jest 2-instancyjne

-w I instancji TS orzeka w skladzie 5-osobowym

-w II instancji TS orzeka w skladzie 7-osobowym

∑w postepowaniu przez TS stosuje sie odpowiednio przepisy kpk

∑rozprawa ma charakter jawny

∑oskarzonemu przysluguje prawo do obrony

14. Kary orzekane przez TS

∑W przypadku deliktów konstytucyjnych TS wymierza osobno lub lacznie kary:

-utrate biernego i czynnego prawa wyborczego na okres 2–10 lat

-zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pelnienia funkcji zwiazanych ze szczególna odpowiedzialnoscia w organach panstwowych i organach spolecznych na okres 2-10 lat

-utrata wszystkich lub niektórych orderów, odznaczen i tytulów honorowych oraz (na okres 2-10 lat) utrate zdolnosci ich odzyskania

∑Za naruszenie zakazu prowadzenia dzialalnosci gospodarczej z osiaganiem korzysci z majatku Skarbu Panstwa lub samorzadu terytorialnego lub za nabywanie skladników tego majatku TS orzeka pozbawienie mandatu poselskiego

∑Za czyny stanowiace przestepstwo lub przestepstwo skarbowe TS orzeka kary i srodki karne przewidziane w ustawie.

Obligatoryjnym skutkiem uznania przez TS popelnienia deliktu konstytucyjnego (a w przypadku Prezydenta RP takze przestepstwa lub przestepstwa skarbowego) jest zlozenie go z urzedu, a w przypadku innych osób – pozbawienie stanowiska, z którym zwiazana jest odpowiedzialnosc konstytucyjna.

Trybunal stanu z uwagi na znikomy stopien szkodliwosci spolecznej czynu lub szczególne okolicznosci sprawy moze poprzestac na samym uznaniu winy oskarzonego

Prawo konstytucyjne - opracowanie

XVII. Rzecznik Praw Obywatelskich

1. Istota urzedu ombudsmana

Instytucja ombudsmana – to szczególny organ powiazany z parlamentem i czuwajacy nad prawidlowoscia postepowania administracji publicznej wobec obywateli.

Rzecznik Praw Obywatelskich jest samodzielnym organem konstytucyjnym. Przedmiotem jego zainteresowan jest sfera funkcjonowania wladzy wykonawczej, podejmuje swe dzialania w sposób i w formach nasuwajacych analogie do dzialalnosci sadowniczej, zarazem jest blisko powiazany z parlamentem.

RPO nalezy do organów ochrony prawa – jego zadania sa zorientowane w znacznym stopniu na ochrone obywatela.

2. Kim jest Rzecznik Praw Obywatelskich?

Rzecznik Praw Obywatelskich jest konstytucyjnym, niezaleznym i niezawislym organem ochrony prawnej, który dziala na podstawie art. 208-212 Konstytucji oraz ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich

Zadaniem Rzecznika jest stanie na strazy wolnosci i praw czlowieka i obywatela okreslonych w Konstytucji i innych aktach normatywnych,

3. Wymien podstawowe cechy charakteryzujace wspólczesnego ombudsmana

∑jest to samodzielny organ panstwowy, oddzielony w sposób wyrazny od administracji i sadownictwa, zwykle opierajacy swoje istnienie na normach konstytucyjnych

∑jest to organ powiazany z parlamentem. Powiazanie to ma z reguly charakter strukturalny

– w wiekszosci panstw ombudsman jest powolywany przez parlament – a zawsze – charakter funkcjonalny – gdyz zadania ombudsmana mieszcza sie wewnatrz funkcji kontrolnej parlamentu

∑jest to organ o dwojakich zadaniach:

- wysluchuje skarg obywateli na nieprawidlowe dzialania administracji, a niekiedy i sadownictwa i podejmuje kroki w celu naprawienia tych nieprawidlowosci

- informuje parlament o stanie praworzadnosci w funkcjonowaniu administracji

∑jest to organ latwo dostepny dla skarzacego sie obywatela i dzialajacy w szybkim

odformalizowanym i bezplatnym postepowaniu

-zarazem ombudsman ma zwykle swobode w doborze spraw do podjecia interwencji i pozbawiony jest samodzielnej wladzy ich rozstrzygania

-ombudsman moze jedynie sugerowac potrzebe sprawiedliwego rozwiazania okreslonej sprawy

4.Jakie dwie zasady maja zasadnicze znaczenie dla pozycji ustrojowej RPO w RP?

∑zasada powiazania z Sejmem – Sejm za zgoda Senatu dokonuje wyboru RPO, RPO sklada Sejmowi sprawozdania z dzialalnosci i ponosi przed nim odpowiedzialnosc na zasadach okreslonych w ustawie.

- powiazanie z Sejmem nie przekresla samodzielnosci i odrebnosci urzedu Rzecznika

∑zasada niezaleznosci od pozostalych organów panstwa – organy te nie dysponuja wobec RPO zadnymi kompetencjami pozwalajacymi na kierowanie jego dzialalnoscia czy egzekwowanie jego odpowiedzialnosci. Rzecznik ma jednak wiele instrumentów oddzialywania na te organy, a przede wszystkim na podlegle im jednostki

Prawo konstytucyjne - opracowanie

5. Opisz procedure wyboru RPO RP. Kto obecnie piastuje ten urzad (imiennie)

∑Rzecznik Praw Obywatelskich jest powolywany przez Sejm (uchwala) za zgoda Senatu na 5 lat.

-ponowne powolanie jest mozliwe tylko 1 raz

∑Rzecznika powoluje Sejm za zgoda Senatu na wniosek Marszalka Sejmu albo grupy 35 poslów.

-konieczne jest uzyskanie bezwzglednej wiekszosci glosów, oddanych w obecnosci min. polowy ustawowej liczny poslów

∑Uchwale Sejmu o powolaniu Rzecznika Marszalek Sejmu przesyla niezwlocznie Marszalkowi Senatu.

∑Senat podejmuje uchwale w sprawie wyrazenia zgody na powolanie Rzecznika w ciagu 1 miesiaca. Niepodjecie uchwaly przez Senat w ciagu miesiaca oznacza wyrazenie zgody.

∑Jezeli Senat odmawia wyrazenia zgody na powolanie Rzecznika, Sejm powoluje na stanowisko Rzecznika inna osobe, a cale postepowanie zacznie sie od poczatku.

∑Dotychczasowy Rzecznik pelni swoje obowiazki do czasu objecia stanowiska przez nowego Rzecznika.

Obecnie urzad Rzecznika Praw obywatelskich piastuje dr Janusz Kochanowski.

6.Kwalifikacje kandydata na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich

-ma obywatelstwo polskie

-wyróznia sie wiedza prawnicza,

-posiada doswiadczenie zawodowe oraz wysoki autorytet ze wzgledu na swoje walory moralne i wrazliwosc spoleczna

7.Opisz procedure odwolania RPO RP przed uplywem kadencji

∑RPO moze byc odwolany przed uplywem kadencji tylko w sytuacjach szczególnych, tj.

-zrzeczenie sie funkcji

-trwala niezdolnosc do pelnienia obowiazków na skutek choroby, ulomnosci czy upadku sil

-sprzeniewierzenie sie zlozonemu slubowaniu

∑o odwolaniu PRO decyduje Sejm (wylaczne uprawnienie Sejmu)

∑prawo do postawienia wniosku o odwolanie ma marszalek Sejmu oraz grupa min. 35 poslów

∑za odwolaniem RPO musi glosowac min. 3/5 poslów w obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów

8. Zakres dzialania Rzecznika Praw Obywatelskich

∑w aspekcie podmiotowym – dzialalnosc RPO dotyczy ochrony praw i wolnosci zarówno obywateli jak i bezpanstwowców oraz cudzoziemców (w zakresie tych praw i wolnosci, jakie im przysluguja w Polsce),

-nie moze natomiast obejmowac bezposrednio innych podmiotów, osób prawnych, organów samorzadu terytorialnego, czy innych samorzadów

∑w aspekcie przedmiotowym – dzialalnosc RPO dotyczy ochrony praw i wolnosci czlowieka i obywatela

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-ochrona ta nie ogranicza sie tylko do praw i wolnosci konstytucyjnych, ale moze dotyczyc wszelkich praw i wolnosci, jesli tylko byly okreslone w akcie normatywnym

W tych ramach RPO bada dzialania lub zaniechania organów, organizacji i instytucji

(wszystkich organów wladzy publicznej), obowiazanych do przestrzegania i realizacji tych praw i wolnosci.

Rzecznik bada dzialania (zaniechania) wskazanych podmiotów pod katem naruszenia prawa, a takze naruszenia zasad wspólzycia i sprawiedliwosci spolecznej.

9.

Formy dzialania Rzecznika Praw Obywatelskich

∑

wystapienia i interwencje w sprawach indywidualnych

∑

wystapienia, inicjatywy i wnioski dotyczace ogólnych problemów ochrony praw i

 

wolnosci obywatelskich

10.

Wystapienia i interwencje RPO w sprawach indywidualnych

Wystapienia i interwencje RPO w sprawach indywidualnych lacza dzialalnosc Rzecznika w sposób bezposredni z obywatelem. Punktem wyjscia dla podjecia czynnosci musi byc powziecie informacji o konkretnym przypadku naruszenia praw lub wolnosci jednostki.

RPO moze dzialac na wniosek obywateli, organizacji spolecznych, organów samorzadów, RPDZ a takze z wlasnej inicjatywy. Wnioskodawca nie musi wskazywac naruszenia swoich praw i wolnosci – moze informowac Rzecznika o problemach innych osób.

Postepowanie jest maksymalnie odformalizowane – wniosek jest wolny od oplat, nie wymaga zachowania szczególnej formy, ale musi zawierac oznaczenie wnioskodawcy oraz osoby, której sprawa dotyczy, a takze okreslac przedmiot sprawy.

11.RPO moze dzialac na wniosek:

-obywateli

-organizacji spolecznych

-organów samorzadów

-RPDz

-z wlasnej inicjatywy

Wniosek jest wolny od oplat, nie wymaga szczególnej formy, ale musi zawierac oznaczenie wnioskodawcy oraz osoby, której sprawa dotyczy, a takze okreslac przedmiot sprawy.

12.Rzecznik po zapoznaniu sie z kazdym skierowanym do niego wnioskiem moze:

-podjac sprawe,

-poprzestac na wskazaniu wnioskodawcy przyslugujacych mu srodków dzialania,

-przekazac sprawe wedlug wlasciwosci,

-nie podjac sprawy

zawiadamiajac o tym wnioskodawce i osobe, której sprawa dotyczy. Podjecie sprawy w znacznej mierze zalezy od uznania Rzecznika, a wnioskodawca nie ma gwarancji, ze jego wniosek zostanie podjety.

13.Jezeli Rzecznik Praw Obywatelskich postanowi podjac sprawe, to moze:

-samodzielnie prowadzic postepowanie wyjasniajace,

-zwrócic sie o zbadanie sprawy lub jej czesci do wlasciwych organów, w szczególnosci organów nadzoru, prokuratury, kontroli panstwowej, zawodowej lub spolecznej,

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-zwrócic sie do Sejmu o zlecenie Najwyzszej Izbie Kontroli przeprowadzenia kontroli dla zbadania okreslonej sprawy lub jej czesci.

14.Jezeli RPO postanowi samodzielnie przeprowadzic postepowanie wyjasniajace, to przysluguja mu w tym zakresie nastepujace uprawnienia:

-prawo badania, nawet bez uprzedzenia, kazdej sprawy na miejscu,

-prawo zadania skladania wyjasnien

-prawo zadania przedstawienia akt kazdej sprawy prowadzonej organy administracji rzadowej i samorzadowej, organy organizacji spolecznych i zawodowych oraz organy jednostek organizacyjnych posiadajacych osobowosc prawna

-prawo zadania przedlozenia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sady, a takze prokurature i inne organy scigania oraz zadania do wgladu w Biurze RPO akt sadowych i prokuratorskich oraz akt innych organów scigania po zakonczeniu postepowania i zapadnieciu rozstrzygniecia,

-prawo zlecania sporzadzania ekspertyz i opinii.

15.Jakie kompetencje przysluguja RPO po zbadaniu sprawy?

Po zbadaniu sprawy Rzecznik moze wyjasnic wnioskodawcy, ze nie stwierdzil naruszenia wolnosci i praw czlowieka i obywatela, albo podjac interwencje dla zalatwienia sprawy. RPO moze:

∑skierowac wystapienie do organu, organizacji lub instytucji, w których dzialalnosci stwierdzil naruszenie wolnosci i praw czlowieka i obywatela; wystapienie takie nie moze naruszac niezawislosci sedziowskiej,

∑zwrócic sie do organu nadrzednego tym organem z wnioskiem o zastosowanie srodków przewidzianych w przepisach prawa,

-w wystapieniu RPO formuluje opinie i wnioski co do sposobu zalatwienia sprawy, moze tez zazadac wszczecia postepowania dyscyplinarnego lub zastosowania sankcji sluzbowych

-adresat wystapienia ma obowiazek poinformowania RPO w terminie nie dluzszym niz 30 dni o podjetych dzialaniach lub zajetym stanowisku

∑zadac wszczecia postepowania w sprawach cywilnych, jak równiez wziac udzial w kazdym toczacym sie juz postepowaniu – na prawach przyslugujacych prokuratorowi,

∑zadac wszczecia przez uprawnionego oskarzyciela postepowania przygotowawczego w sprawach o przestepstwa scigane z urzedu,

∑zwrócic sie o wszczecie postepowania administracyjnego, wnosic skargi do sadu administracyjnego, a takze uczestniczyc w tych postepowaniach – na prawach przyslugujacych prokuratorowi,

∑wziac udzial w postepowaniu przez TK, dotyczacym skargi konstytucyjnej

∑wniesc kasacje lub rewizje nadzwyczajna od prawomocnego orzeczenia, na zasadach i w trybie okreslonych w odrebnych przepisach.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

16.Wystapienia, inicjatywy i wnioski RPO, dotyczace ogólnych problemów ochrony praw i wolnosci obywatelskich

Rzecznik Praw Obywatelskich moze:

∑przedstawiac wlasciwym organom oceny i wnioski zmierzajace do zapewnienia skutecznej ochrony praw i wolnosci obywateli oraz usprawnienia trybu zalatwiania ich spraw

-nie sa to wystapienia wiazace adresata, ale wynika z nich obowiazek zajecia stanowiska w okreslonym terminie

∑wystepowac do wlasciwych organów z wnioskami o podjecie inicjatywy ustawodawczej, badz o wydanie lub zmiane innych aktów prawnych (w sprawach dot. praw i wolnosci)

∑wystepowac do TK z wnioskami o zbadanie zgodnosci przepisów prawa z Konstytucja, ratyfikowanymi umowami miedzynarodowymi lub ustawami

∑wystepowac do SN z wnioskami o podjecie uchwaly majacej a celu wyjasnienie przepisów prawnych, które budza watpliwosci lub których stosowanie wywolalo rozbieznosci w orzecznictwie

17. Obowiazki RPO wobec Sejmu

∑obowiazek corocznego przedstawiania Sejmowi i Senatowi informacji o swojej dzialalnosci oraz informacje o stanie przestrzegania wolnosci oraz praw czlowieka i obywatela.

- informacje te sa podawane do publicznej wiadomosci

∑obowiazek przedstawiania okreslonych informacji lub podejmowania czynnosci w okreslonych sprawach, jesli zwróci sie o to marszalek Sejmu

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Prawo konstytucyjne - opracowanie

XVIII. Stany nadzwyczajne

1. Wyjasnij pojecie „stan nadzwyczajny”

Stan nadzwyczajny to taki stan w wewnetrznym porzadku panstwa, w którym czesc obowiazujacych regulacji konstytucyjnych zostaje zawieszona, a w ich miejsce wstepuje regulacja wyjatkowa.

Pod pojeciem „stan nadzwyczajny” nalezy rozumiec pojawienie sie w panstwie sytuacji szczególnego zagrozenia, której rozwiazanie wymaga siegniecia do szczególnych srodków:

-koncentracja wladzy w rekach egzekutywy (glowy panstwa i rzadu)

-ograniczenia praw i wolnosci obywateli

-zmian w strukturze i zasadach funkcjonowania organów panstwowych

-zmian w systemie stanowienia prawa

2.Wskaz tendencje charakterystyczne dla wspólczesnej regulacji problematyki stanów nadzwyczajnych

∑konstytucjonalizacja tych regulacji – normowanie problematyki stanów nadzwyczajnych na poziomie konstytucyjnym

∑dyferencjacja róznych postaci stanu nadzwyczajnego – w zaleznosci od rodzaju zagrozenia konieczne jest podejmowanie zróznicowanych srodków

∑parlamentaryzacja procesu podejmowania decyzji o wprowadzeniu badz kontynuowaniu stanu nadzwyczajnego

3.Jakie prawa czlowieka zostaly wylaczone z mozliwosci zawieszenia przypadku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego?

M.in. prawo do zycia, zakaz tortur, zakaz niewolnictwa

4. Wymien typy stanów nadzwyczajnych, przewidywanych przez Konstytucje

∑stan wojenny

∑stan wyjatkowy

∑stan kleski zywiolowej

5. Wymien konstytucyjne zasady dotyczace stanów nadzwyczajnych

∑zasada wyjatkowosci (subsydiarnosci)

∑zasada legalnosci

∑zasada proporcjonalnosci

∑zasada celowosci

∑zasada tymczasowosci

∑zasada ochrony podstaw systemu prawnego

∑zasada ochrony organów przedstawicielskich

6.Na czym polega konstytucyjna zasada wyjatkowosci (subsydiarnosci) stanów nadzwyczajnych?

Zasada wyjatkowosci oznacza ze stan nadzwyczajny moze zostac wprowadzony tylko w sytuacji szczególnego zagrozenia i tylko wtedy, gdy zwykle srodki konstytucyjne sa niewystarczajace.

Kryterium szczególnego zagrozenia ma charakter ogólnikowy, ale prawo miedzynarodowe mówi o niebezpieczenstwie zagrazajacym zyciu narodu – i tylko pod tym warunkiem

Prawo konstytucyjne - opracowanie

mozliwe jest ograniczanie tych praw i wolnosci, które sa zagwarantowane Paktem i Konwencja

7. Na czym polega konstytucyjna zasada legalnosci stanów nadzwyczajnych?

Zasada legalnosci polega na:

∑wprowadzeniu stanu nadzwyczajnego tylko na podstawie ustawy i w formie rozporzadzenia, które podlega dodatkowemu podaniu do publicznej wiadomosci

∑tresc stanu nadzwyczajnego musi okreslac ustawa – w szczególnosci dotyczy to zasad dzialania organów wladzy publicznej oraz zakresu w jakim moga zostac ograniczone prawa oraz wolnosci czlowieka i obywatela w czasie poszczególnych stanów nadzwyczajnych

∑straty majatkowe poniesione w czasie obowiazywania stanu nadzwyczajnego, a wynikajace z ograniczenia praw i wolnosci jednostki, powinny zostac wyrównane przez panstwo

8. Na czym polega konstytucyjna zasada proporcjonalnosci stanów nadzwyczajnych?

Zasada proporcjonalnosci stanów nadzwyczajnych oznacza, ze dzialania podejmowane w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego (zwlaszcza ograniczenia praw i wolnosci jednostki) musza odpowiadac stopniowi zagrozenia.

Dzialania niewspólmiernie ingerujace w sytuacje prawna jednostki nie znajduja podstawy w instytucji stanu nadzwyczajnosci

9. Na czym polega konstytucyjna zasada celowosci stanów nadzwyczajnych?

Zasada celowosci oznacza, ze dzialania podjete w wyniku wprowadzania stanu nadzwyczajnego powinny zmierzac do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania panstwa

10.Na czym polega zasada terminowosci stanów nadzwyczajnych?

11.Na czym polega zasada ochrony podstaw systemu prawnego stanów nadzwyczajnych?

Zasada ochrony podstaw systemu prawnego oznacza, ze w okresie stanu nadzwyczajnego nie mozna zmieniac, a tym bardziej uchwalac na nowo ustaw regulujacych pewne szczególnie delikatne materie, takie jak konstytucja, ustawy wyborcze, ustawy o stanach nadzwyczajnych

12. Na czym polega zasada ochrony organów przedstawicielskich?

Zasada ochrony organów przedstawicielskich oznacza, ze w czasie stanu nadzwyczajnego, a takze w okresie 90 dni po jego zakonczeniu nie mozna:

∑skrócic kadencji Sejmu

∑przeprowadzic referendum ogólnokrajowego

∑przeprowadzic wyborów do Sejmu, Senatu oraz wyborów prezydenta RP; wybory do organów samorzadu terytorialnego mozna wprowadzac tylko tam, gdzie nie wprowadzono stanu nadzwyczajnego

13. Opisz procedure wprowadzania stanu wojennego

Stan wojenny moze byc wprowadzany tylko w sytuacji:

-zewnetrznego zagrozenia panstwa

-zbrojnej napasci na terytorium RP

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-jezeli z umowy miedzynarodowej wynika zobowiazanie do wspólnej obrony przeciwko agresji

∑rozporzadzenie o wprowadzeniu stanu wojennego wydaje Prezydent RP, ale tylko na wniosek Rady Ministrów

-Prezydent nie moze wprowadzic stanu wojennego bez wniosku rzadu, ale nie ma obowiazku uczynic takiemu wnioskowi zadosc

∑rozporzadzenie nabiera mocy bezposrednio po podaniu go do publicznej wiadomosci

∑nie pózniej niz w ciagu 48 godzin od podpisania rozporzadzenia Prezydent ma obowiazek przedstawic je Sejmowi

∑Sejm rozpatruje to rozporzadzenie niezwlocznie, nie musi tego rozporzadzenia zatwierdzac, ale moze je uchylic bezwzgledna wiekszoscia glosów oddanych w obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów

∑stan wojenny moze zostac wprowadzony na czesci lub na calym terytorium panstwa

∑stan wojenny wprowadzany jest na czas nieoznaczony, zniesiony bywa dopiero po przywróceniu normalnego funkcjonowania panstwa

14.Wymien, jakie ograniczenia praw i wolnosci osobistych sa dopuszczalne w razie wprowadzenia stanu wojennego

∑nakaz noszenia dowodu tozsamosci

∑zakaz zmiany miejsca stalego lub czasowego pobytu bez odpowiedniego zezwolenia

∑zawieszenie prawa do organizowania zgromadzen, imprez masowych strajków

∑zawieszenie dzialalnosci zarejestrowanych stowarzyszen, partii, zwiazków zawodowych, których dzialalnosc mogla by utrudnic realizacje dzialan obronnych

∑wprowadzenie cenzury prewencyjnej srodków spolecznego przekazu

∑wprowadzenie kontroli zawartosci korespondencji pocztowej, telefonicznej, telekomunikacyjnej

∑zawieszenie zajec dydaktycznych wszelkiego rodzaju (wyj. szkoly duchowne)

∑zawieszenie funkcjonowania transportu, systemów lacznosci

∑zajecie lub zarekwirowanie na potrzeby obronne srodków transportu

∑wprowadzenie powszechnego obowiazku pracy

∑wprowadzenie administracyjnego najmu lokalu, dokwaterowywanie osób

∑wprowadzenie reglamentacji towarów konsumpcyjnych

∑nakaz okresowego zawieszenia dzialalnosci gospodarczej okreslonego rodzaju

∑objecie militaryzacja jednostek organizacyjnych, które wykonuja zadania szczególnie wazne dla obronnosci lub bezpieczenstwa panstwa

15.

Zmiany obowiazków obywateli powstajace w razie wprowadzenia stanu wojennego

∑

zmieniaja sie zasady powolywania do sluzby wojskowej

∑

rozszerzeniu ulega obowiazek sluzby w obronie cywilnej

∑

mozliwe jest powolanie obywatela do sluzby w zmilitaryzowanych jednostkach

 

organizacyjnych

∑

rozszerzeniu ulega zakres swiadczen osobistych i rzeczowych obywateli

16.

Wyjasnij róznice miedzy stanem wojennym a stanem wojny

Istota stanu wojennego jest wprowadzenie szczególnych zmian w wewnetrznym porzadku panstwa, a istota stanu wojny jest oddzialywanie zewnetrzne, na plaszczyznie prawa miedzynarodowego.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

Wprowadzenie stanu wojny jest zaadresowane do innego panstwa, pociaga za soba skutki wynikajace z prawa miedzynarodowego, m.in. mozliwosc rozpoczecia dzialan zbrojnych, a nie pociaga za soba bezposrednich skutków dla wewnetrznego porzadku RP.

17. Opisz procedure wprowadzenia stanu wojny

O stanie wojny decyduje Sejm, a jezeli Sejm nie jest w stanie zebrac sie na posiedzenie – o stanie wojny postanawia Prezydent RP, po uzyskaniu kontrasygnaty PRM.

Wprowadzenie stanu wojny moze miec charakter jedynie obronny, dopuszczalne jest tylko:

∑w razie zbrojnej napasci na terytorium RP

∑gdy z umów miedzynarodowych wynika zobowiazanie do wspólnej obroby przeciwko agresji

- wykluczona jest wojna prewencyjna

Zakonczenie stanu wojny nastepuje przez zawarcie pokoju – jest to wylaczna prerogatywa Sejmu. Do zawarcia pokoju potrzebna jest umowa miedzynarodowa – wiec konieczne jest wspóldzialanie parlamentu i Prezydenta.

18.Skutki wprowadzenia stanu wojny dla wewnetrznego porzadku w panstwie

∑ wprowadzenie stanu wojennego

∑ mianowanie na czas wojny Naczelnego Dowódcy Sil Zbrojnych

∑ ustanowienie na czas wojny sadów wyjatkowych i trybu doraznego

19.Opisz procedure wprowadzania stanu wyjatkowego

Stan wyjatkowy moze zostac wprowadzony tylko wtedy, gdy nie ma mozliwosci unikniecia zagrozenia przy uzyciu zwyklych srodków konstytucyjnych i tylko w trzech sytuacjach:

-w razie zagrozenia konstytucyjnego ustroju panstwa

-w razie zagrozenia bezpieczenstwa obywateli

-w razie zagrozenia porzadku publicznego

∑rozporzadzenie o wprowadzeniu stanu wyjatkowego wydaje Prezydent RP, ale jedynie na wniosek RM

∑stan wyjatkowy obowiazuje od dnia ogloszenia rozporzadzenia Prezydenta w Dzienniku

Ustaw

∑nie pózniej niz 48 godzin po podpisaniu rozporzadzenia Prezydent ma obowiazek przedstawic je Sejmowi

∑Sejm rozpatruje to rozporzadzenie niezwlocznie, nie musi go zatwierdzac, ale moze je uchylic bezwzgledna wiekszoscia glosów, oddanych w obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów

∑stan wyjatkowy moze zostac wprowadzony na czas oznaczony, nie dluzszy niz 90 dni

∑przedluzenie stanu wyjatkowego moze nastapic tylko raz, za zgoda Sejmu, na czas nie dluzszy niz 60 dni

-po tym okresie stan wyjatkowy musi byc zniesiony

Prawo konstytucyjne - opracowanie

20. Skutki wprowadzenia stanu wyjatkowego

∑zmiany w zasadach dzialania organów wladzy publicznej

-kierownictwo dzialaniami majacymi na celu usuniecie powstalych zagrozen sprawuje RM, lub wojewoda, jezeli stan wyjatkowy wprowadzono tylko na obszarze jednego województwa

-przewiduje sie mozliwosc zawieszenia organów samorzadu terytorialnego i ustanowienia w to miejsce zarzadu komisarycznego sprawowanego przez komisarza rzadowego

-ograniczeniu ulega autonomia szkól wyzszych

∑ograniczenia wolnosci i praw jednostki

-odosobnienie (internowanie) osób pow. 18 r.z. s stosunku do których zachodzi podejrzenie, ze moga prowadzic dzialalnosc zagrazajaca konstytucyjnemu porzadkowi, bezpieczenstwu obywateli

-nakaz noszenia dowodu tozsamosci

-wprowadzenie godziny policyjnej

-zakaz zmiany pobytu stalego lub czasowego bez zezwolenia

-zawieszenie prawa do organizowania zgromadzen

-wprowadzenie cenzury prewencyjnej mediów, kontroli korespondencji

-zawieszenie zajec dydaktycznych

-zawieszenie funkcjonowania transportu

-wprowadzenie reglamentacji dóbr konsumpcyjnych

-nakazanie okresowego zawieszenia dzialalnosci gospodarczej okreslonego rodzaju

21. Wyjasnij pojecie „sytuacji kryzysowej”

Sytuacja kryzysowa to sytuacja bedaca nastepstwem zagrozenia i prowadzaca w konsekwencji do zerwania lub znacznego naruszenia wiezów spolecznych przy równoczesnym zaklóceniu w funkcjonowaniu instytucji publicznych, jednak w takim stopniu, ze uzyte srodki niezbedne do przywrócenia bezpieczenstwa nie uzasadniaja wprowadzenia zadnego ze stanów nadzwyczajnych.

Rozwiazanie sytuacji kryzysowej nalezy do RM, a podejmowane srodki nie moga wykraczac poza normalne konstytucyjne kompetencje.

22. Wyjasnij pojecie „stan kleski zywiolowej”

Stan kleski zywiolowej jest rozumiany jako: katastrofa naturalna lub awaria techniczna, których skutki:

-zagrazaja zyciu lub zdrowiu znacznej liczby osób,

-mieniu o wielkich rozmiarach,

-srodowisku na znacznych obszarach,

a pomoc i ochrona moga byc skuteczne tylko przez zastosowanie nadzwyczajnych srodków. Katastrofa naturalna lub awaria techniczna moze byc tez zdarzenie wywolane dzialaniem terrorystycznym.

23. Opisz procedure wprowadzania stanu kleski zywiolowej

∑Stan kleski zywiolowej wprowadza RM w drodze rozporzadzenia dla czesci lub calosci terytorium panstwa, na okres nie dluzszy niz 30 dni

∑dla przedluzenia tego terminu RM potrzebuje zgody Sejmu

24. Skutki wprowadzenia stanu kleski zywiolowej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

∑zmiany w zasadach dzialania organów wladzy publicznej

-kierownictwo dzialaniami majacymi zapobiezenie lub usuniecie skutków kleski zywiolowej sprawuja odpowiednie orany administracji lokalnej: wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta, wojewoda

-jezeli stan kleski wprowadzono na obszarze wiecej niz jednego województwa – kierownictwo to nalezy do ministra wlasciwego ds. wewnetrznych

-organ kierujacy ma prawo wydawac polecenia organom administracji nizszego szczebla oraz innym publicznym jednostkom organizacyjny,

-do dyspozycji wojewody lub ministra moga zostac w miare koniecznosci przekazane pododdzialy lub oddzialy sil zbrojnych

∑ograniczenia wolnosci i praw jednostki (konstytucyjne)

-ograniczenie wolnosci dzialalnosci gospodarczej

-ograniczenie wolnosci osobistej

-ograniczenie nienaruszalnosci mieszkania

-ograniczenie wolnosci przemieszczania sie i pobytu na terytorium RP

-ograniczenie prawa do strajku, prawa wlasnosci

-ograniczenie prawa wolnosci pracy

-ograniczenie prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

∑ograniczenia wolnosci i praw jednostki (ustawa o stanie kleski zywiolowej)

-ewakuacja, strefy zamkniete, przymusowe rozbiórki i wyburzenia, wykorzystanie bez zgody wlasciciela nieruchomosci lub rzeczy ruchomych, zmiana organizacji i czasu pracy, zakaz strajków, obowiazek swiadczen osobistych (czynny udzial w dzialaniu ratowniczym, pelnienie wart), ograniczenia w transporcie, w uslugach pocztowych

Prawo konstytucyjne - opracowanie

XIX. Polska w Unii Europejskiej

1. Poczatki UE

W 1992 r. panstwa czlonkowskie EWG zawarly Traktat o Unii Europejskiej, zwany traktatem z Maastricht. Tworzyl on UE jako nowa organizacje ponadnarodowa, której zakres dzialania obejmowal trzy filary:

-wspóldzialanie w dziedzinie gospodarczej

-prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczenstwa

-prowadzenie wspólpracy policyjnej i sadowej w sprawach karnych

2.Parlament Europejski

∑sklada sie z 732 deputowanych, z czego 54 mandaty przypadaja Polsce

3.Organy PE

-przewodniczacy

-prezydium

-komisje

-deputowani organizuja sie we frakcje (kluby) o ponadnarodowym charakterze

4.Funkcje Parlamentu Europejskiego

∑funkcja opiniodawcza – opinie moga dotyczyc kazdej sprawy UE, ale nie maja charakteru prawnie wiazacego

∑funkcja stanowiaca – akceptacja PE jest konieczna dla powolania przewodniczacego KE, a takze dla uchwalenia budzetu UE

∑funkcja kontrolna – która laczy sie z zasada politycznej odpowiedzialnosci Komisji przez Parlamentem i obejmuje m.in. tworzenie komisji sledczych, a deputowanym przyznaje prawo kierowania zapytan pod adresem czlonków Komisji

5. Glównym organem stanowiacym w UE jest

∑rada UE (nie parlament – nie przedstawicielstwo rozstrzyga o prawie)

6. Do czego zmierza polskie rozwiazanie w zakresie kompetencji parlamentu krajowego na tle stanowienia prawa unijnego?

∑polskie rozwiazanie zmierza do tego, by umozliwic udzial kraju czlonkowskiego w stanowieniu prawa europejskiego (np. poprzez okreslenie zasad udzialu wladzy ustawodawczej w stanowieniu prawa unijnego)

7.

Organy wladzy wykonawczej UE

 

∑

Rada Unii Europejskiej

 

 

-

sklada sie z przedstawicieli szczebla ministerialnego wszystkich

panstw

 

 

czlonkowskich

 

 

- nie ma stalego skladu personalnego – na kazde posiedzenie Rady rzady krajowe

 

 

deleguja swego reprezentanta, w zaleznosci od tematyki posiedzenia

 

 

-

podstawowym zadaniem Rady jest zapewnienie koordynacji ogólnej

polityki

 

 

gospodarczej panstw czlonkowskich

 

-Rada wydaje akty pochodnego prawa UE a takze powoluje niektóre organy kontrolne i doradcze

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-Rada podejmuje akty w drodze glosowania, przy czym w sprawach najwazniejszych wymagana jest jednomyslnosc, a w pozostalych konieczne jest uzyskanie wiekszosci zwyklej lub kwalifikowanej

-kazdy czlonek Rady dysponuje okreslona liczba glosów, odpowiednio do liczby ludnosci panstwa – Polsce przypada obecnie 27 glosów na 321

∑Komisja Europejska

-jest organem o stalym skladzie, powolywanym na 5-letnia kadencje

-jest organem autonomicznym, niezaleznym od pozostalych wladz

-liczba komisarzy odpowiada liczbie panstw czlonkowskich – po 1 na kazde panstwo czlonkowskie

-czlonkowie Komisji sa powolywani w oparciu o propozycje panstw czlonkowskich – przez Rade UE

-Komisja ponosi odpowiedzialnosc polityczna przez PE, który moze jej wyrazic wotum nieufnosci (ale nie poszczególnym jej czlonkom)

-do Komisji nalezy m.in. inicjowanie uchwalania aktów normatywnych przez Rade

UE, stanowienie przepisów wykonawczych, podejmowanie rozstrzygniec indywidualnych w sprawach zarzadzanych lub kontrolowanych na szczeblu UE lub

WE.

8. System zródel prawa Unii Europejskiej

System zródel prawa UE obejmuje:

∑prawo pierwotne

∑prawo pochodne (wtórne)

Prawo pierwotne – na prawo pierwotne skladaja sie traktaty zalozycielskie (przede wszystkim Traktat o UE, Traktat o Wspólnotach Europejskich) oraz kolejne traktaty akcesyjne. Sa to umowy miedzynarodowe (dochodza do skutku w wyniku wyrazenia takiej woli przez wszystkie zainteresowane panstwa).

Prawo pochodne – akty organów wykonawczych – normy stanowione przez organy Unii na podstawie kompetencji przyznanych im przez traktaty zalozycielskie. Jest to szczególny rodzaj norm, nie bedacych ani prawem miedzynarodowym, ani prawem krajowym, a tworzacym trzeci, równolegle istniejacy porzadek prawny – prawo wspólnotowe.

Akty prawa pochodnego dochodza do skutku w wyniku dzialan Rady i Komisji i nie jest konieczna ich prawna akceptacja przez wladze panstw czlonkowskich. Akty te moga zawierac normy o bezposrednio obowiazujacym charakterze.

Przyjmuje sie, ze prawo UE ma pierwszenstwo wobec krajowych porzadków prawnych, wiec w razie kolizji norm nalezy zastosowac prawo Unii, a pominac przepis krajowy.

Ogól unijnych instytucji prawnych, ich wykladnie orzecznicza i doktrynalna, oraz wartosci stanowiace ich podstawe i przeslanke okresla sie mianem „dorobek wspólnotowy” (acquis communautaire), przyjmujac, ze panstwa czlonkowskie sa zobowiazane do jego poszanowania i akceptacji.

9. System aktów prawa pochodnego UE w I filarze

∑rozporzadzenia

∑dyrektywy

∑decyzje

Prawo konstytucyjne - opracowanie

10. Prawne ramy integracji Polski z UE

∑Konstytucja okresla zakres i istote integracji, upowazniajac, na podstawie umowy miedzynarodowej, do przekazania kompetencji organów wladzy panstwowej w niektórych sprawach na rzecz organizacji miedzynarodowej lub organu miedzynarodowego

-transfer kompetencji nie moze jednak oznaczac transferu suwerennosci i dlatego przekazanie kompetencji moze dotyczyc tylko niektórych spraw i moze odbywac sie tylko na podstawie umowy miedzynarodowej, ratyfikowanej w szczególnym trybie

∑Konstytucja okresla szczególna procedure ratyfikacyjna traktatów dotyczacych przekazania kompetencji organów wladzy panstwowej

-ustawa ratyfikacyjna uchwalana jest przez Sejm wiekszoscia 2/3 glosów w obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów oraz przez Senat wiekszoscia 2/3 glosów w obecnosci min. polowy ustawowej liczby senatorów

-wyrazenie zgody moze miec postac referendum ogólnokrajowego przeprowadzanego w sprawach o szczególnym znaczeniu dla panstwa

∑Konstytucja okresla miejsce prawa UE w krajowym porzadku prawnym

∑z caloksztaltu przepisów konstytucyjnych nalezy wyprowadzic zasade przychylnosci procesowi integracji europejskiej i wspólpracy miedzynarodowej

11.

Zasada przychylnosci

∑

determinuje sposób wykladni konstytucji i innych aktów polskiego prawa, co jest

 

podkreslane w orzecznictwie TK i w doktrynie

∑

stosowanie wykladni przychylnej dla prawa europejskiego ma swoje granice

 

- w zadnym razie przychylna wykladnia nie moze prowadzic do rezultatów

 

sprzecznych z wyraznym brzmieniem norm konstytucyjnych

12.

Proces harmonizacji polskiego prawa z porzadkiem prawnym UE

Proces harmonizacji polskiego prawa z porzadkiem UE wymagal rewizji setek aktów normatywnych, tak, aby w momencie akcesji nie pojawily sie sprzecznosci lub rozbieznosci z prawem europejskim. W procesie harmonizacji prawa znalazly zastosowanie dwie metody:

∑legislacyjna – polegajaca na odpowiednich zmianach polskiego ustawodawstwa (szczególna rola stalej Komisji Europejskiej)

∑sadowa – polegajaca na przyjmowaniu w praktyce orzeczniczej sadów takich kierunków wykladni polskiego ustawodawstwa, które pozostana w zgodzie z zalozeniami acquis communautaire.

13.Procedura ratyfikacji umów miedzynarodowych przekazujacych organizacji miedzynarodowej lub organowi miedzynarodowemu kompetencje organów wladzy panstwowej w niektórych sprawach

∑procedura ratyfikacyjna wymaga zgody na ratyfikacje udzielonej przez parlament w formie ustawy, albo przez Narów w drodze referendum

∑wybór drogi udzielenia nalezy do Sejmu, który podejmuje uchwale w tej sprawie bezwzgledna wiekszoscia glosów, przy obecnosci min. polowy ogólnej liczby poslów

∑jezeli zostanie wybrany tryb ustawowy:

Prawo konstytucyjne - opracowanie

-ustawa o wyrazeniu zgody na ratyfikacje wymaga uchwalenia przez Sejm, a potem Senat wiekszoscia 2/3 glosów w obecnosci min. polowy ustawowej liczby poslów lub senatorów

-uchwalenie ustawy przez Senat jest koniecznym warunkiem dojscia ustawy do skutku, Sejm nie moze narzucic Senatowi swojego stanowiska

∑jezeli zostanie wybrany tryb referendalny:

-przeprowadzane jest referendum ogólnokrajowe (w trybie jak w sprawach o szczególnym znaczeniu dla panstwa)

-jezeli w referendum wezmie udzial wiecej niz polowa uprawnionych do glosowania, a wiekszosc glosów waznych zostanie oddana na rzecz wyrazenia zgody na ratyfikacje – wynik takiego referendum jest wiazacy i rozstrzyga o udzieleniu zgody

-na tej podstawie Prezydent moze (musi? ust. o ref. ogólnokr.) dokonac ratyfikacji

-jezeli wiekszosc waznie oddanych glosów padlaby przeciwko udzieleniu zgody – postepowanie ratyfikacyjne zostaje zamkniete i nie ma mozliwosci zastosowania innego trybu dla udzielenia zgody na ratyfikacje

∑jesli w referendum wezmie udzial mniej niz polowa uprawnionych do glosowania, wówczas referendum nie przynosi wyniku wiazacego.

-sprawa ratyfikacji pozostanie tym samym prawnie nierozstrzygnieta.

-w takiej sytuacji Sejm moze, ale nie musi ponownie podjac uchwale w sprawie wyboru trybu wyrazenia zgody na ratyfikacje (ponowne referendum albo tryb ustawowy – chyba, ze Sejm nie podejmie takiej uchwaly i wówczas sprawa wyrazenia zgody pozostaje w zawieszeniu)

14. Proces decyzyjny w UE. (Parlament a funkcjonowanie UE)

Proces decyzyjny w UE przebiega przede wszystkim na szczeblu rzadowym. Wiekszosc rozstrzygniec podejmowanych jest przez unijne organy wladzy wykonawczej (Rade i Komisje). Poniewaz Rada sklada sie z przedstawicieli rzadów panstw czlonkowskich – na szczeblu krajowym podejmowanie decyzji w sprawie stanowiska nalezy przede wszystkim do rzadu.

Ogranicza to role parlamentów krajowych, zwlaszcza, ze wejscie do UE oznacza przekazanie przez nie na szczebel unijny wielu dotychczasowych kompetencji ustawodawczych (marginalizacja znaczenia parlamentów krajowych, tzw. deficyt demokracji).

Istnieja dwie drogi poszukiwania rozwiazan:

∑umacnianie roli Parlamentu Europejskiego oraz tworzenie instytucjonalnych form udzialu parlamentów krajowych w podejmowaniu decyzji przez organy Unii. W tym nurcie rozwiazan pozostaje tez tworzenie róznego rodzaju form wspóldzialania deputowanych do PE z ich parlamentami krajowymi.

-Regulamin Sejmu dopuszcza np. , by polscy deputowani do PE uczestniczyli, z prawem zabierania glosu, w posiedzeniach komisji sejmowych

∑tworzenie w panstwach czlonkowskich szczególnych procedur parlamentarnego wplywania i kontroli nad dzialaniami swych rzadów w organach UE, co nierzadko wiazalo sie z dokonywaniem odpowiednich zmian konstytucyjnych. W Polsce nie zdecydowano sie na ingerowanie w tekst Konstytucji, niemniej dokonano powaznych zmian w strukturze organów parlamentu, formach wspóldzialania rzadu z parlamentem w sprawach UE, w procedurze ustawodawczej

Prawo konstytucyjne - opracowanie

15. Wspólpraca RM z Sejmem i Senatem w sprawach dotyczacych czlonkowstwa w UE

vUstawa z dnia 11 marca 2004 r. o wspólpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach zwiazanych z czlonkowstwem RP w UE.

vZmiany w regulaminach Sejmu i Senatu:

∑Komisja ds. UE w Sejmie – ma liczyc nie wiecej niz 46 czlonków, proporcjonalnie reprezentujacych kluby i porozumienia istniejace w Sejmie.

Zakres dzialania Komisji obejmuje wszystkie sprawy zwiazane z czlonkowstwem Polski w UE, a jej kompetencje stanowia odpowiednik obowiazków rzadu, ustanowionych w ustawie o wspóldzialaniu RM z Sejmem i Senatem w sprawach zwiazanych z czlonkowstwem RP w UE. Komisja ma uprawnienia do:

-regularnego otrzymywania informacji od RM

-rozpatrywania z udzialem przedstawicieli rzadu, spraw zwiazanych z funkcjonowaniem UE, w szczególnosci projektów aktów normatywnych UE, stanowisk, propozycji polskich kandydatur na stanowiska w organach UE

-uchwalania opinii oraz zalecen pod adresem rzadu – nie maja one charakteru wiazacego, ale stanowia istotne wskazówki polityczne

∑Komisja ds. UE w Senacie – zakres dzialania Komisji senackiej jest skromniejszy, obejmuje m.in.:

-uchwalanie opinii o projektach aktów prawnych UE

-zadanie przedstawienia przez rzad informacji w sprawie (okreslonej przez Komisje), zwiazanej z czlonkowstwem Polski w UE

vUstawowy obowiazek RM wspólpracy z Sejmem i Senatem w sprawach wynikajacych z czlonkowstwa Polski w UE na czterech plaszczyznach tej wspólpracy:

∑Obowiazek przedstawiania Sejmowi i Senatowi informacji o udziale RP w pracach UE;

-na zadanie kazdej z izb lub ich organów wskazanych w regulaminie RM przedstawia im informacje o sprawach zwiazanych z czlonkowstwem

∑Wspólpraca RM w zakresie stanowienia prawa UE;

∑Wspólpraca RM w zakresie stanowienia prawa polskiego wykonujacego prawo UE;

∑Wspólpraca w zakresie zglaszania przez Polske kandydatur do organów UE.

16. Wspólpraca RM z Sejmem i Senatem w sprawach dot. czlonkowstwa RP w UE

∑Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o wspólpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach zwiazanych z czlonkowstwem RP w UE.

∑Zmiany w regulaminach Sejmu i Senatu:

-Komisja ds. Unii Europejskiej w Sejmie

-Komisja Spraw UE w Senacie.

∑Ustawowy obowiazek RM wspólpracy z Sejmem i Senatem w sprawach wynikajacych z czlonkowstwa Polski w UE.

17.Cztery plaszczyzny wspólpracy RM z Sejmem i Senatem w sprawach wynikajacych z czlonkowstwa Polski w UE:

∑Obowiazek przedstawiania Sejmowi i Senatowi informacji o udziale RP w pracach UE;

∑Wspólpraca w zakresie stanowienia prawa UE;

∑Wspólpraca w zakresie stanowienia prawa polskiego wykonujacego prawo UE;

∑Wspólpraca w zakresie zglaszania przez Polske kandydatur do organów UE.

Prawo konstytucyjne - opracowanie

18. Na czym polega multicentrycznosc prawa? Wieloskladnikowy system prawa w RP

Multicentrycznosc prawa oznacza, ze prawo ma wieloskladnikowy charakter. W Polsce obowiazuja trzy porzadki prawne (trzy zródla prawa), które wynikaja z art. 9, 87 ust. 1 oraz 90-91 Konstytucji:

-prawo wewnetrzne

-prawo miedzynarodowe

-prawo europejskie

19.Jakie sa relacje pomiedzy trzema porzadkami prawnymi obowiazujacymi w Polsce?

∑czy obowiazuje tu hierarchiczne podporzadkowanie?

∑czy porzadki te moga ze soba wspólistniec?

vw przypadku prawa miedzynarodowego – mamy do czynienia z droga umowna, gdzie strony umowy maja pozycje równorzedna i z tej pozycji zobowiazuja sie do okreslonych dzialan. Jesli jednak przystapia do umowy – powstaje zobowiazanie do jej przestrzegania.

vw przypadku prawa UE – prawo to jest uchwalone w okreslonej procedurze i wiaze Polske do poziomu ustawy (co oznacza, ze jedynie Konstytucja nie ustepuje przed normami tego prawa).

20.Relacja prawa miedzynarodowego do prawa wewnetrznego

-Art. 9 Konstytucji – nakaz przestrzegania prawa miedzynarodowego przez Rzeczpospolita.

- Art. 91. ust. 1 Konstytucji – ratyfikowana umowa miedzynarodowa, po jej ogloszeniu w Dz.U. stanowi czesc krajowego porzadku prawnego i jest bezposrednio stosowana, chyba, ze jej stosowanie jest uzaleznione od wydania ustawy.

-ust. 2. umowa miedzynarodowa ratyfikowana za uprzednia zgoda wyrazona w ustawie ma pierwszenstwo przed ustawa, jesli ustawy tej nie da sie pogodzic z umowa

-ust. 3. jezeli wynika to z ratyfikowanej przez RP umowy konstytuujacej organizacje miedzynarodowa, prawo przez nia stanowione jest stosowane bezposrednio majac pierwszenstwo w przypadku kolizji z ustawami

-Art. 8 ust. 1 Konstytucji – Konstytucja RP zachowuje pozycje najwyzszego aktu.

Konstytucja RP jest nadrzednym aktem w porzadku prawnym RP i korzysta z pierwszenstwa obowiazywania i stosowania

21. Cechy prawa miedzynarodowego i unijnego

∑prawo miedzynarodowe

-metoda wprowadzania tego prawa jest umowa równorzednych podmiotów

-tylko ratyfikowana umowa za uprzednia zgoda wyrazona w ustawie jest nad ustawa krajowa

∑prawo unijne

-prawo to ma charakter przewazajacy

-Polska jest zobowiazana stosowac prawo europejskie przed prawem wewnetrznym z wylaczeniem jedynie konstytucji

-prawo europejskie obowiazuje samo przez siebie – nie podlega inkorporacji, natomiast do jego realizacji potrzebne sa akty wewnetrzne

Prawo konstytucyjne - opracowanie

22. Konsekwencje dla systemu prawa polskiego po akcesji do UE

∑powstanie porzadku prawnego, który obejmuje system prawa miedzynarodowego oraz acqius communautaire

∑system acqius communautaire, w którym wystepuje podzial kompetencji na wylaczne, konkurujace i równolegle, koncepcja „zajetego pola” i zasada subsydiarnosci

23.Na czym polega zasada przyjaznej wykladni?

-zasada ta wynika z art. 91 ust.1 Konstytucji

-oznacza, ze nie istnieje problem supremacji okreslonego porzadku prawnego. Spór dotyczy podzialu kompetencji w ramach wieloosrodkowego systemu prawa

-dla interpretacji w ramach systemu multicentrycznego przyjmujemy zasade koniecznosci koegzystencji istniejacych na obszarze RP porzadków prawnych na zasadzie obopólnej przyjaznej wykladni i kooperatywnego wspólstosowania

24.Prawo europejskie –v- prawo krajowe

-Zasada nadrzednosci prawa europejskiego.

-Obowiazek stosowania sie do zasad interpretacji wynikajacych z dorobku wspólnotowego (acquis communautaire).

-Obowiazek korzystania przez Trybunal Konstytucyjny z metod wykladni stosowanych w orzecznictwie europejskim.