Share PDF

Search documents:
  Report this document  
    Download as PDF   
      Share on Facebook

1.Podstawy prawne i definicje panstwa - Panstwo – trwaly zwiazek ludzi stale zamieszkujacych okreslone terytorium, podlegajacych wladzy zwierzchniej oraz zdolnosc do nawiazywania i utrzymywania stosunków dyplomatycznych z innymi panstwami. Panstwa sklada sie równiez z suwerennosci, strefy powietrznej, podziemnej, przybrzeznej, konsulatów i ambasad. Podstawy prawne.

2.Pojecie zasad ustroju.

Za zasade ustroju rozumiemy najistotniejsze rozstrzygniecia charakteryzujace ustrój danego panstwa i co do zasady zawarte w konstytucji. Jest to wiec pewna regulacja, która stanowi fundament funkcjonowania calego panstwa, calego systemu prawnego.

Najwieksza role w analizowaniu zasad odgrywa Trybunal Konstytucyjny.

Sa to podstawowe zasady na których panstwo to winno sie opierac.

Wspólczesnie przyjmuje sie, ze z Konstytucji RP mozna wyprowadzic nastepujace zasady ustrojowe:

a.1.zasada republikanskiej formy rzadów

b.2.zasada demokratycznego panstwa prawnego

c.3.zasady sprawiedliwosci spolecznej

d.4.zasada jednolitosci panstwa

e.5.zasada suwerennosci

f.6.zasada przedstawicielstwa

g.7.zasada podzialu i równowagi wladz

h.8.zasada systemu rzadów parlamentarno-gabinetowych

i.9.zasada pomocniczosci

j.10.zasada pluralizmu politycznego

k.11.zasady dotyczace funkcjonowania sadownictwa

l.12.zasada spolecznej gospodarki rynkowej

m.13.zasada wolnosci i praw czlowieka i obywatela

Omawiane na wykladach. a. zasada republikanskiej formy rzadów Rzeczpospolita Polska – dobro wspólne, podmiotowosc kazdego czlowieka, godnosc, zasada pomocniczosci, sprawiedliwosc, pluralizm demokratyczny, respektowanie wolnosci i praw jednostki, idea spoleczenstwa obywatelskiego, zasada zwierzchnictwa narodu. f. zasada przedstawicielstwa Wladza posrednia, przedstawiciele sa wybierani w wolnych wyborach, a procedura glosowania jest utajniona. Lud nie sprawuje swojej wladzy bezposrednio, a wybiera do jej sprawowania swoich przedstawicieli przed nim odpowiedzialnych. Pelnomocnik reprezentuje swoich wyborców, zwiazany z ich instrukcjami. Wyborca moze odwolac swojego pelnomocnika, jesli nie stosuje jego instrukcji. g. zasada podzialu i równowagi wladz Jej przewodniczacym byl Monteskiusz. Zabezpiecza jednostke przed naduzyciem wladzy. 3 aspekty: - przedmiotowy (funkcjonalny): 3 podstawowe funkcje panstwa: ustawodawcza, wykonawcza i sadownicza. - podmiotowy (organizacyjny): przyporzadkowanie okreslonym organom: ustawodawcza – premier, wykonawcza – prezydent, sadownicza – sady - personalny: zakaz laczenia stanowisk przez ta sama osobe(niepolaczalnosc)

3.Zasady demokratycznego panstwa prawnego.

1.Zasada suwerennosci narodu

2.Zasada pluralizmu

3.Zasada podzialu wladz

4.Zasada panstwa prawa

5.Konstytucjonalizm i praworzadnosc

6. Zasada przedstawicielstwa (reprezentacji)

7.Zasada ograniczonych rzadów wiekszosci lub Rzady wiekszosci z poszanowaniem praw mniejszosci

4.Zasada suwerennosci narodu - zródlem wladzy jest naród, który jest uprawniony do decydowania i rozstrzygania w sprawach najwazniejszych dla panstwa (sprawowanie wladzy posredniej- wybierajac parlament, prezydenta itp., bezposredniej- uczestniczac w referendum lub korzystajac z prawa weta i inicjatywy ludowej). W warunkach demokracji mozliwe jest prawo do obywatelskiego nieposluszenstwa. 5.Zasada podzialu wladz - wladza panstwowa dzieli sie na ustawodawcza (odpowiedzialna za stanowienie prawa), wykonawcza (majaca je realizowac w praktyce) i sadownicza (rozstrzygajaca spory na podstawie obowiazujacych norm prawnych). Zgodnie z koncepcja twórców tej doktryny, wladze te powinny byc rozdzielone , a wiec wykonywanie kazdej z nich powinno byc powierzone odrebnym organom, ale takze zrównowazone.

6.Zródla prawa w obowiazujacej Konstytucji i ich hierarchia. Konstytucja, ratyfikowane umowy miedzynarodowe za zgoda w ustawie, ustawy, ratyfikowane umowy miedzynarodowe, rozporzadzenia, akty prawa miejscowego.

7.Akty prawa powszechnie obowiazujacego. Do aktów powszechnie obowiazujacych naleza: konstytucje, umowy miedzynarodowe, ustawy, rozporzadzenia. Specyficzna grupe aktów powszechnie obowiazujacych stanowia akty prawa miejscowego. Akty prawa wewnetrznie obowiazujacego. Konstytucja do kategorii aktów prawa wewnetrznego zalicza: uchwaly Rady Ministrów oraz zarzadzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów. Prawo wydawania zarzadzen na zasadach okreslonych w art. 93 przyznano takze Prezydentowi RP oraz przewodniczacym komitetów powolanych w sklad Rady Ministrów.

8.Pojecie demokracji i jej formy. Demokracja - ustrój polityczny, w którym zródlo wladzy stanowi wola wiekszosci obywateli (sprawuja oni rzady bezposrednio lub za posrednictwem przedstawicieli). Obecnie powszechna forma ustroju demokratycznego jest demokracja parlamentarna. Gwarantem istnienia demokracji parlamentarnej jest konstytucja. Formy demokracji.

Formy demokracji bezposredniej- (referendum, inicjatywa ludowa, weto ludowe, konsultacja ludowa, zgromadzenie ludowe. Najwazniejsze terminy: typy referendum – konsultacyjne, rozstrzygajace – wg kryterium znaczenia oraz konstytucyjne i ustawodawcze – wg kryterium przedmiotu).

Demokracja posrednia to ustrój polityczny, w którym obywatele danego panstwa wybieraja swoich przedstawicieli poprzez glosowanie. Wybrani kandydaci reprezentuja spoleczenstwo w parlamencie, czyli sejmie i senacie (szczebel centralny), organach samorzadu terytorialnego (szczebel lokalny), róznego rodzaju instytucjach, organach administracji itp. Wspólczesnie jest to najpopularniejsza i najczesciej praktykowana forma demokracji. Jej fundament stanowi spoleczenstwo obywatelskie. Cecha charakterystyczna demokracji posredniej jest wybór kandydatów nalezacych do partii politycznych lub kandydatów niezrzeszonych. Przedstawiaja oni konkretny program i cele, które chca zrealizowac. Przystapienie do partii jest dobrowolne. Glówna cecha udzialu w wyborach jest wybranie przedstawicieli, którzy beda reprezentowac spoleczenstwo na plaszczyznie polityki zewnetrznej i wewnetrznej.

Demokracja posrednia to np: wybory do sejmu, senatu. Demokracja bezposrednia - obywatele panstwa demokratycznego wplywaja na rzady sprawowane zarówno w srodowisku lokalnym czyli np. e wsi czy w duzym

9.Referendum i jego rodzaje. Referendum (glosowanie ludowe) – forma glosowania o charakterze powszechnym, w której udzial moga brac wszyscy obywatele uprawnieni do glosowania (tj. majacy czynne prawo wyborcze). W czasie referendum obywatele calego panstwa lub jego czesci wyrazaja swoja opinie w kwestii poddawanej glosowaniu. Rodzaje referendum. Referenda mozna podzielic wedlug róznych kryteriów na: obligatoryjne i fakultatywne, opiniotwórcze i wiazace, ogólnokrajowe i lokalne, konstytucyjne. Lokalne - referendum lokalne moze zostac przeprowadzone na obszarze gminy, powiatu badz województwa. Odbywa sie ono z inicjatywy organu stanowiacego lub na wniosek mieszkanców uprawnionych do glosowania w liczbie: 10% mieszkanców gminy (powiatu), 5% mieszkanców województwa. Wymagana frekwencja wynosi 30%. Ogólnokrajowe - referendum ma charakter powszechny. Moga w nim wziac udzial obywatele polscy, którzy najpózniej w dniu glosowania koncza 18 lat. Ponadto nie sa pozbawieni praw publicznych lub praw wyborczych, oraz nie sa ubezwlasnowolnieni. Referendum ogólnokrajowe jest wiazace przy frekwencji powyzej 50%, jesli frekwencja jest nizsza, wynik referendum ma charakter jedynie opiniodawczy. Zgodnie z Konstytucja RP referendum (jedynie fakultatywne) moze zarzadzic: * Sejm RP bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci przynajmniej polowy ustawowej liczby poslów; * Prezydent za zgoda Senatu (przy warunkach jw.)

10.Obywatelska inicjatywa ustawodawcza. Obywatelska inicjatywa ustawodawcza – jeden z elementów demokracji bezposredniej umozliwiajacy scisle okreslonej przez prawo grupie obywateli, posiadajacych pelnie praw wyborczych wystapic z inicjatywa ustawodawcza. Konstytucja daje grupie co najmniej 100 000 obywateli inicjatywe ustawodawcza.

11.Zasady prawa wyborczego.

*Zasada powszechnosci - czynne prawo wyborcze - prawo wybierania poslów, senatorów, Prezydenta - bierne prawo wyborcze - jest uprawnieniem obywatela do kandydowania w wyborach, a wiec do ubiegania sie o wybór #

Cenzus powszechnego prawa wyborczego: - wieku – 18 lat czynne prawo wyborcze, bierne: sejm – 21 lat, senat – 30 lat, prezydent – 35 lat - obywatelstwa - domicylu

*Zasada równosci Oznacza ze kazdemu wyborcy przysluguje jeden glos. w sensie formalnym: kazdy uczestniczy na takich samych zasadach, taka sama liczba glosów. w sensie materialnym: równa sila kazdego glosu.

*Zasada tajnosci Zasada tajnosci glosowania to zapewnienia wyborcy pelnej swobody. Swoja decyzje co do udzielenia poparcia okreslonemu kandydatowi, wyborca powinien podejmowac w sposób niczym nie

skrepowany, wolny od nacisków i obawy, ze z powodu tresci oddanego glosu moze poniesc jakiekolwiek konsekwencje.

*Zasada bezposredniosci Zasada ta oznacza, ze wyborca glosuje bezposrednio na kandydata, ze to jego glos bezposrednio decyduje o ostatecznym wyniku wyborów.

*Zasada wolnych wyborów Swoboda podejmowania decyzji. - swoboda zglaszania kandydatów - swoboda tworzenia progów wyborczych - powierzenie kontroli nad wyborami organom niezaleznym.

12.Istota wyborów i ich funkcje. Wybory – proces, w którym obywatele wybieraja sposród zgloszonych kandydatów swoich przedstawicieli do organów wladzy. Jest to podstawowy mechanizm demokracji. Podstawowa metoda dokonywania wyborów jest glosowanie. W Polsce ustawa okreslajaca sposób przeprowadzania konkretnych wyborów nazywana jest ordynacja wyborcza. Sejm i Senat wybierani sa na 4-letnia kadencje. Wybory do sejmu: powszechne, równe, bezposrednie, proporcjonalne i tajne. Wybory do senatu: powszechne, bezposrednie, tajne. Czynne prawo wyborcze przysluguje kazdemu polskiemu obywatelowi, który najpózniej w dniu glosowania ukonczy 18 lat. Bierne prawo wyborcze do sejmu ma obywatel polskim który posiada prawo wyborcze i najpózniej w dniu wyborów ukonczy 21 lat. Bierne prawo wyborcze do senatu posiada obywatel polski, który najpózniej w dniu wyborów ukonczy 30 lat. Kandydatów na posla i senatorów moga zglaszac partie polityczne i obywatele. Finansowanie kampanii wyborczej jest jawne.

Funkcje wyborów. Wybory spelniaja kilka istotnych funkcji: 1) kreacyjna – polega na ksztaltowaniu skladu organów przedstawicielskich; 2) wyrazania woli wyborców – zwiazana z wyrazaniem przez wyborców poparcia dla okreslonego programu politycznego, które determinuje w pewnym stopniu postepowanie przedstawicieli i

organami przedstawicielskimi ze strony wyborców, zapewniajac zgodnosc dzialalnosci tych organów z wola suwerena; 5) integracyjna – umozliwiajaca na zespolenie zbiorowego podmiotu suwerennosci poprzez okreslenie zasad dotyczacych procesu ksztaltowania jego woli.

13.Funkcje sejmu i senatu.

I. Funkcje sejmu. Funkcja ustawodawcza: Podstawowa funkcja Sejmu, polega na stanowieniu, w drodze procedury legislacyjnej, aktów prawnych – ustaw decydujacych o zasadach funkcjonowania podstawowych dziedzin zycia obywateli. Materia ustawowa, czyli obszarem regulowanym przez ustawe, moga byc m.in.: - prawa i wolnosci obywatelskie, - organizacja i dzialanie najwazniejszych organów panstwa,

- system wydatków i dochodów budzetu panstwa (ustawa budzetowa), - prawo karne. Ponadto Sejm w drodze ustawy upowaznia Prezydenta RP do ratyfikowania i wypowiadania niektórych umów miedzynarodowych. W ramach tej funkcji mozna takze wyróznic funkcje ustrojodawcza. To prawo do zmiany ustroju politycznego, spolecznego i gospodarczego poprzez zmiane konstytucji.

Funkcja kontrolna: Druga podstawowa funkcja Sejmu, polega na mozliwosci samodzielnego ustalania przez Sejm stanu faktycznego w sprawach dotyczacych Rady Ministrów oraz podporzadkowanej mu administracji, a takze podstawowych dziedzin zycia spolecznego i porównywania go ze stanem nakazanym przez prawo. W ramach swych uprawnien Sejm moze zadac informacji w danej sprawie od czlonka rzadu w formie pisemnej lub ustnej na posiedzeniu Sejmu lub komisji. Wniosek o przedstawienie informacji biezacej przez czlonka Rady Ministrów na posiedzeniu Sejmu ma prawo zlozyc klub albo grupa 15 poslów. Wynikiem tej kontroli sa wyrazane przez Sejm oceny postepowania, opinie, dezyderaty i sugestie, które nie sa prawnie wiazace. Konsekwencja ocen moga byc jednak takie dzialania, jak odwolanie danej osoby ze stanowiska panstwowego, np. ministra na skutek wyrazenia w stosunku do niego wotum nieufnosci. W ramach realizowania funkcji kontrolnej Sejm debatuje corocznie nad wykonaniem przez rzad ustawy budzetowej, opierajac sie na opinii Najwyzszej Izby Kontroli, a efektem dokonanej oceny jest udzielenie badz nieudzielenie absolutorium dla rzadu. Sejm rozpatruje tez sprawozdania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, jak równiez wysluchuje corocznej informacji Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie stanu przestrzegania wolnosci i praw czlowieka i obywatela.

Funkcja kreacyjna: Polega na bezposrednim powolywaniu i odwolywaniu organów konstytucyjnych panstwa oraz osób, które wchodza w sklad tych organów, a takze egzekwowaniu ich odpowiedzialnosci. Sejm uczestniczy w tworzeniu rzadu, udzielajac wotum zaufania powolanej przez Prezydenta Radzie Ministrów lub samodzielnie wybierajac Prezesa Rady Ministrów i proponowany przez niego sklad rzadu. Ponadto Sejm, za zgoda Senatu, powoluje Prezesa Najwyzszej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich i Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, czlonków Trybunalu Konstytucyjnego i Trybunalu Stanu, czesc skladu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Krajowej Rady Sadownictwa i Rady Polityki Pienieznej, a na wniosek Prezydenta RP Sejm powoluje Prezesa Narodowego Banku Polskiego.

II. Funkcje senatu. Senat Rzeczypospolitej Polskiej sklada sie tylko ze 100 senatorów, podczas gdy Sejm ma az 460 czlonków. Jego rola to m.in.: - udzial w zarzadzaniu referendum ogólnokrajowego wraz z prezydentem. - bierze takze udzial w ustawodawstwie, czyli ma mozliwosc zgloszenia wlasnego projektu ustawy. - zajmuje sie tez opiniowaniem ustaw oraz ma mozliwosc powolywania niektórych przedstawicieli wladzy panstwowej. - za zgoda Senatu powolywani sa czlonkowie NIK-u i Rzecznika Praw Obywatelskich. - Senat musi tez powolac swoich przedstawicieli do organów panstwowych – Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (3 czlonków), Rada Polityki Pienieznej (3 czlonków) oraz Krajowy Rejestr Sadowy (2 czlonków).

14.Organizacja wewnetrzna sejmu. Sejm sklada sie z 460 poslów wybieranych w wyborach powszechnych. Powszechnie odróznia sie organy kierownicze:

–Marszalka Sejmu – Prezydium Sejmu,

–A takze szczególny organ polityczno-doradczy Konwent Seniorów. Oraz organy pomocnicze Sejmu:

– sekretarze Sejmu.

Organy kierownicze Sejmu:

1) Marszalek Sejmu – jest wybierany przez Sejm z grona poslów na pierwszym posiedzeniu Sejmu. Marszalkowi przysluguje szereg kompetencji:

-reprezentuje Sejm na zewnatrz,

-zwoluje posiedzenia Sejmu,

-przewodniczy posiedzeniom Sejmu,

-kieruje pracami Prezydium Sejmu,

-strzeze praw Sejmu,

-administruje dzialalnosc Sejmu.

(Oprócz tego Marszalek Sejmu: - jest przewodniczacym Zgromadzenia Narodowego; - sprawuje zastepstwa Prezydenta RP, gdy ten nie jest w stanie sprawowac urzedu; - zarzadza wybory prezydenckie.

2) Wicemarszalkowie Sejmu – sa czlonkami Prezydium Sejmu i Konwentu Seniorów oraz zastepcami Marszalka w zakresie jego wewnatrz-sejmowych zadan;

Natomiast marszalkowi Senatu przypada zastepstwo za Marszalka Sejmu w odniesieniu do jego kompetencji.

3) Prezydium Sejmu – - sklada sie z Marszalka i wicemarszalków; - jest organem kolegialnym, reprezentujacym najwazniejsze ugrupowanie polityczne Sejmu. Zadania Prezydium:

-kieruje pracami Sejmu,

-ustala plan prac Sejmu,

-koordynuje dzialaniami organów Sejmu,

-opiniuje zgodnosc z prawem projektów ustaw badz uchwal.

4) Konwent Seniorów – jest organem zapewniajacym wspóldzialanie klubów w sprawach zwiazanych z dzialalnoscia i tokiem prac sejmowych.

Sklad Konwentu obejmuje:

-Marszalka, -wicemarszalków Sejmu,

-przewodniczacych i wiceprzewodniczacych klubów poselskich,

-przedstawicieli porozumien liczacych co naj. 15 poslów,

-przedstawicieli kól parlamentarnych.

Konwent jest tylko organem doradczym wobec Prezydium Sejmu. W ramach Konwentu omawia sie wszystkie podstawowe kwestie z posiedzen Sejmu oraz zwiazane ze skladem jego organów. Regulamin Sejmu przewiduje takze, iz poslowie moga tworzyc kluby i kola poselskie. Tworza je poslowie jednej frakcji politycznej, w zwiazku z czym zaden posel nie moze nalezec do dwóch klubów poselskich. Klub moze utworzyc co najmniej 15 poslów , kolo - co najmniej 3 poslów.

15.Status prawny posla i senatora. • Mandat parlamentarny - w trzech znaczeniach: a) wynikajace z wyborów pelnomocnictwo udzielone czlonkowi parlamentu przez wyborców b) caloksztalt praw i obowiazków parlamentarzysty c) okreslenie funkcji czlonka parlamentu: - uprawnienie wynikajace z mandatu posel uzyskuje w dniu ogloszenia wyników wyborów - pelnia jego praw i obowiazków pojawia sie dopiero po przystapieniu do wykonywania mandatu (po zlozeniu slubowania) - mandat trwa przez cala kadencje i wygasa z jej zakonczeniem - mandat moze wygasnac * jesli posel odmówil zlozenia slubowania * zrzekl sie mandatu * zmarl

•Mandat wolny - nie jest przedstawicielem tych którzy go wybrali - nie istnieje prawna zaleznosc posla od wyborców - status posla jest uformowany w sposób zapewniajacy mu maksymalna niezaleznosc i swobode dzialania - reprezentuje dobro powszechne- wole narodu

•Mandat imperatywny - sytuuje posla na pozycji reprezentanta tych, którzy go wybrali - pojawia sie zaleznosc miedzy poslem a wyborcami - posel jest zwiazany wola wyborców - ponosi przed nimi odpowiedzialnosc za swe dzialania (mozliwosc odwolania posla przez wyborców)

•Gwarancje niezaleznosci poslów - immunitety parlamentarne - zasada niepolaczalnosci

•Immunitet - wykluczenie badz ograniczenie odpowiedzialnosci deputowanego za naruszenia prawa - immunitet pelni 2 funkcje: a) ochrona niezaleznosci czlonków parlamentu i zagwarantowanie im swobody wykonywania mandatu b) ochrona niezaleznosci i autonomii parlamentu

•Nietykalnosc - zakaz zatrzymania lub aresztowania posla bez zgody sejmu (senatu) - pozbawienie lub ograniczenie wolnosci jest dopuszczalne gdy jest podyktowane stanem wyzszej koniecznosci lub obrony koniecznej - jesli takie srodki zostana zastosowane konieczne jest niezwloczne powiadomienie Marszalka sejmu, który moze nakazac natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego

•Zasada niepolaczalnosci - w aspekcie formalnym- zakaz laczenia mandatu z innymi funkcjami lub stanowiskami panstwowymi - w aspekcie materialnym- zakaz podejmowania lub wykonywania okreslonych rodzajów dzialalnosci zawodowej

•Odpowiedzialnosc poslów i senatorów - ponosza odpowiedzialnosc cywilna, pracownicza, zawodowa i dyscyplinarna - nie ponosza odpowiedzialnosci przed swoimi wyborcami, ani przed ugrupowaniem politycznym czy tez parlamentem - za dzialalnosc parlamentarna zwiazana z wykonywaniem mandatu poslowie i senatorowie podlegaja

odpowiedzialnosci przed sejmem - nieusprawiedliwiona nieobecnosc na posiedzeniach powoduje obnizenie uposazenia.

16.Prezydent RP, wybory, kadencja, kompetencje. - Prezydent jest jednoosobowym organem wykonawczym panstwa. - W konstytucji jest okreslony jako najwyzszy przedstawiciel RP, gwarantuje ciaglosc wladzy panstwowej, stoi na strazy suwerennosci, bezpieczenstwa panstwa oraz nienaruszalnosci i niepodzielnosci terytorium. Oznacza to, ze jest glowa panstwa. Wybory prezydenta. - Prezydent jest wybierany na 5-letnia kadencje w wyborach powszechnych, tajnych, równych, bezposrednich i wiekszosciowych. - Ta sama osoba moze pelnic te funkcje tylko dwa razy. - Czynne prawo wyborcze w wyborach prezydenckich przysluguje osobom pelnoletnim, posiadajacym polskie obywatelstwo, a bierne osobom, które w dniu wyborów ukonczyl 35 lat i korzystaja z pelni praw wyborczych. - Kandydata na prezydenta zglasza co najmniej 100 tys. obywateli. - Prezydentem zostaje kandydat, który otrzymal wiecej niz polowe waznych glosów. Jesli zaden z kandydatów nie uzyskal takiej wiekszosci, za 14 dni odbywa sie druga tura wyborów z udzialem dwóch kandydatów, którzy w pierwszej turze otrzymali najwiecej glosów. Prezydentem zostaje kandydat, który w drugiej turze otrzymal wieksza liczbe glosów. - Decyzje w sprawie waznosci wyborów podejmuje Sad Najwyzszy. - Kadencja rozpoczyna sie w dniu zlozenia przez niego przysiegi przed zgromadzeniem narodowym. - Skrócenie kadencji nastepuje w wyniku: smierci, zrzeczenia sie z urzedu, stwierdzenia niewaznosci wyborów, uznania przez Zgromadzenie Narodowe niezdolnosci do sprawowania funkcji. Uprawnienia prezydenta dziela sie na: - uprawnienia zwykle – wymagaja kontrasygnaty, czyli podpisu premiera. - prerogatywy – nie wymagaja zgody premiera.

Kompetencje:

2)zwolywania pierwszego posiedzenia nowo wybranych Sejmu i Senatu,

3)skracania kadencji Sejmu w przypadkach okreslonych w Konstytucji,

4)inicjatywy ustawodawczej,

5)zarzadzania referendum ogólnokrajowego,

6)podpisywania albo odmowy podpisania ustawy,

7)zarzadzania ogloszenia ustawy oraz umowy miedzynarodowej w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej,

8)zwracania sie z oredziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia Narodowego,

9)wniosku do Trybunalu Konstytucyjnego,

10)wniosku o przeprowadzenie kontroli przez Najwyzsza Izbe Kontroli,

11)desygnowania i powolywania Prezesa Rady Ministrów,

12)przyjmowania dymisji Rady Ministrów i powierzania jej tymczasowego pelnienia obowiazków,

13)wniosku do Sejmu o pociagniecie do odpowiedzialnosci przed Trybunalem Stanu czlonka Rady Ministrów,

14)odwolywania ministra, któremu Sejm wyrazil wotum nieufnosci,

15)zwolywania Rady Gabinetowej,

16)nadawania orderów i odznaczen,

17)powolywania sedziów,

18)stosowania prawa laski,

19)nadawania obywatelstwa polskiego i wyrazania zgody na zrzeczenie sie obywatelstwa polskiego,

20)powolywania Pierwszego Prezesa Sadu Najwyzszego,

21)powolywania Prezesa i Wiceprezesa Trybunalu Konstytucyjnego,

22)powolywania Prezesa Naczelnego Sadu Administracyjnego,

23)powolywania prezesów Sadu Najwyzszego oraz wiceprezesów Naczelnego Sadu Administracyjnego,

24)wniosku do Sejmu o powolanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego,

25)powolywania czlonków Rady Polityki Pienieznej,

26)powolywania i odwolywania czlonków Rady Bezpieczenstwa Narodowego,

27)powolywania czlonków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,

28)nadawania statutu Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej oraz powolywania i odwolywania Szefa Kancelarii

Prezydenta Rzeczypospolitej,

29)wydawania zarzadzen na zasadach okreslonych w art. 93,

30) zrzeczenia sie urzedu Prezydenta Rzeczypospolitej.

17.Rada Ministrów wybory, kadencja, kompetencje – konstruktywne wotum nieufnosci, absolutorium , wotum zaufania i nieufnosci

W sklad Rady Ministrów wchodzi premier i ministrowie. Prezes Rady Ministrów (premier) stoi na czele rzady, kieruje i organizuje prace rzadu, koordynuje i kontroluje prace czlonków rzadu oraz kieruje praca terenowych organów administracji. Sprawuje nadzór nad samorzadem. Kompetencje RM: Rada Ministrów: - zapewnia wykonanie ustaw - wydaje rozporzadzenia - kontroluje i koordynuje prace organów administracji rzadowej - chroni interesy Skarbu Panstwa - uchwala projekt budzetu panstwa - kieruje wykonaniem budzetu oraz uchwala sprawozdanie z wykonania budzetu, - zapewnia bezpieczenstwo wewnetrzne panstwa oraz porzadek publiczny, - zapewnia bezpieczenstwo zewnetrzne panstwa, - sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków z innymi panstwami i organizacjami miedzynarodowymi, - zawiera umowy miedzynarodowe wymagajace ratyfikacji oraz zatwierdza i wypowiada inne umowy miedzynarodowe, - sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronnosci kraju oraz okresl corocznie liczbe obywateli powolywanej do czynnej sluzby wojskowej, - okresla organizacje i tryb swojej pracy.

Kompetencje Prezesa Rady Ministrów:

- reprezentuje Rade Ministrów - kieruje pracami RM - wydaje rozporzadzenia - zapewnia wykonywanie polityki

RM i okresla sposoby jej wykonywania - koordynuje i kontroluje prace czlonków RM - sprawuje nadzór nad samorzadem terytorialnym w granicach i formach okreslonych w Konstytucji i ustawach - jest zwierzchnikiem sluzbowych pracowników administracji rzadowej. Prezes RM sprawuje takze nadzór nad korpusem sluzby cywilnej. Powolywanie RM. Rzad jest powolywany przez prezydenta. Najpierw desygnuje on premiera, a nastepnie na jego wniosek powoluje czlonka Rady Ministrów. W ciagu 14 dni RM musi uzyskac wotum zaufania dla parlamentu. Jesli tak sie nie stanie Sejm przystepuje do wylonienia rzadu w ciagu 14 dni bezwzgledna wiekszoscia glosów. Wtedy rola prezydenta sprowadza sie do mianowania czlonków rzadu i odebrania ich przysiegi. Gdyby sejm nie zdolal wylonic rzadu, robi to prezydent. Jesli zaproponowany przez niego rzad nie uzyska wotum zaufania, prezydent skraca kadencje parlamentu. RM ustepuje w okreslonych sytuacjach, m.in. w chwili ukonstytuowania sie nowego sejmu, rezygnacji premiera, nieuzyskania wotum zaufania, a takze udzielenia jej wotum nieufnosci (konstruktywne wotum nieufnosci – wniosek zlozony przez co najmniej 46 poslów musi zawierac nazwisko nowego premiera).

konstruktywne wotum nieufnosci - oznacza, ze w jednej uchwale wyrazone zostaje wotum nieufnosci dla dotychczasowego rzadu i równoczesny wybór nowego Prezesa Rady Ministrów (premiera); ten rodzaj wotum nieufnosci jest uchwalany wiekszoscia ustawowej liczby poslów; przy czym pojecie wotum nieufnosci w tym

przypadku oznacza wycofanie poparcia Sejmu RP dla rzadu (Rady Ministrów); wotum nieufnosci – moze byc uchwalone dla konkretnego ministra (równiez wiekszoscia ustawowej liczby poslów) i inaczej jest to wycofanie poparcia Sejmu. Absolutorium. Decyzja uprawnionego organu kolegialnego wyrazajaca pozytywna ocene dzialalnosci finansowej organu wykonawczego (np. rzadu). Decyzja ta jest podejmowana po wysluchaniu sprawozdania z dzialalnosci i rozliczeniu finansowym. Istota absolutorium to brak zastrzezen do prowadzonej polityki finansowej,

18.Wladza sadownicza. - Do organów wladzy sadowniczej zaliczaja sie: Sad Najwyzszy, sady powszechne, sady szczególne (administracyjne i wojskowe), Trybunal Konstytucyjny i Trybunal Stanu. - Sedziowie sa powolywani przez prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sadownictwa. Sady w Polsce zapewniaja niezaleznosc wladzy sadowniczej. Organami wymiaru sprawiedliwosci sa: • Sad Najwyzszy • sady powszechne: • sady szczególne - sady rejonowe, -wojskowy -administracyjne - sady okregowe, *okregowy *Naczelny Sad Administracyjny - sady apelacyjne *garnizonowy * Wojewódzkie Sady Administracyjne - sady administracyjne: - Naczelny Sad Administracyjny • trybunaly: - Trybunal Konstytucyjny, - Trybunal Stanu

Zajmuja sie rozwiazywaniem spraw o charakterze kolegialnym. Postepowania sa w wiekszosci przypadków jawne ale istnieja sytuacje, w których rozprawy tocza sie za zamknietymi drzwiami dla publicznosci. Strony postepowania sa wzgledem siebie równe, kazdy oskarzony posiada prawo obrony a takze mozliwosc skladania apelacji od wydanego wyroku do sadu wyzszej instancji.

Sad Najwyzszy Jest to najwazniejszy organ w strukturze polskiego sadownictwa. Do organów Sadu Najwyzszego zaliczamy: Pierwszego Prezesa SN, Prezes SN , Zgromadzenie Ogólne Sedziów SN, Zgromadzenie Sedziów Izby SN oraz Kolegium SN. Pierwszy Prezes Sadu Najwyzszego jest powolywany przez Prezydenta RP na szescioletnia kadencje na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sedziów Sadu Najwyzszego, które zglasza kandydatów. Sedziowie Sadu Najwyzszego sa powolywani na czas nieoznaczony, na wniosek Krajowej Rady Sadownictwa przez

Prezydenta RP.

Funkcje Sadu Najwyzszego: - rozpoznawanie kasacji, czyli odwolan od wyroków sadów drugiej instancji z powodu zlamania prawa w trakcie postepowania - interpretowanie przepisów prawa - stwierdzanie waznosci wyborów prezydenckich, do parlamentu oraz waznosci referendum konstytucyjnego i ogólnokrajowego. Sady powszechne. Rozstrzygaja sprawy z zakresu prawa: karnego, cywilnego, rodzinnego i opiekunczego, prawa pracy i ubezpieczen spolecznych, które nie sa zastrzezone dla innych sadów. Najnizsza instancja sa sady rejonowe, które rozpatruje wszystkie sprawy, z wyjatkiem tych zastrzezonych dla sadów okregowych (np. zbrodnie, rozwody). Sady okregowe rozpatruja odwolania od orzeczen sadów rejonowych. Natomiast sady apelacyjne rozpatruje odwolania od sadów okregowych. Sadownictwo administracyjne. Do kompetencji sadów administracyjnych nalezy:

- kontrola dzialania organów administracji publicznej - rozstrzyganie sporów miedzy obywatelami a jednostkami administracyjnymi - orzekanie o zgodnosci z ustawami uchwal organów samorzadu terytorialnego. Sady wojskowe. Cel dzialania: - prowadzenie spraw zwiazanych z popelnieniem przestepstw w czasie odbywania sluzby wojskowej, a takze spowodowania zagrozenia systemu obrony bezpieczenstwa panstwa.

19.Trybunal Konstytucyjny. W sklad Trybunalu Konstytucyjnego wchodzi 15 osób, powolywanych na 9-letnia kadencje sposród kandydatów wyrózniajacych sie wiedza prawnicza. Na czele Trybunalu stoi prezes oraz wiceprezes, którzy sa powolywani przez prezydenta sposród kandydatów, których przedstawia Zgromadzenie Ogólne Sedziów Trybunalu Konstytucyjnego. Sedziowie Trybunalu Konstytucyjnego w sprawowaniu swojej funkcji sa niezawisli i podlegaja tylko Konstytucji RP. Musza byc apolityczni, czyli obowiazuje ich zakaz przynaleznosci do partii politycznej i zwiazku zawodowego. Posiadaja immunitet, nie moga wiec byc pociagnieci do odpowiedzialnosci karnej, ani tez pozbawieni wolnosci. Aresztowani moga byc tylko w przypadku ujecia na goracym uczynku. W tej sytuacji prezes Trybunalu Konstytucyjnego moze nakazac ich zwolnienie z aresztu.

Do jego kompetencji nalezy:

*orzekanie o zgodnosci ustaw i umów miedzynarodowych z konstytucja

*orzekanie o zgodnosci ustaw z ratyfikowanymi umowami miedzynarodowymi

*orzekanie o zgodnosci przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy panstwowe z konstytucja i ratyfikowanymi umowami

*orzekanie o zgodnosci z konstytucja celów i programów partii politycznych

*rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiedzy centralnymi organami panstwowymi

*orzekanie w sprawie skargi konstytucyjnej

*odpowiadanie na pytanie prawne

*sygnalizowanie luk w prawie

*rozstrzyganie w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzedu przez prezydenta Z wnioskiem do Trybunalu Konstytucyjnego moga sie zwrócic: prezydent, Marszalek Sejmu, Marszalek Senatu, premier, 50 poslów, 30 senatorów, I Prezes Sadu Najwyzszego, Prezes NSA, Prokurator generalny, Prezes Naczelnej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich, Krajowa Rada Sadownictwa, organy samorzadu terytorialnego, ogólnokrajowe organy zwiazków zawodowych oraz koscioly i zwiazki wyznaniowe. Orzeczenia wydawane przez Trybunal sa ostateczne i zapadaja wiekszoscia glosów.

Trybunal Stanu. W sklad Trybunalu Stanu wchodzi: - przewodniczacy Trybunalu Stanu, którym jest I Prezes Sadu Najwyzszego - dwóch zastepców i 16 czlonków wybieranych przez Sejm sposród poslów i senatorów (na czas kadencji Sejmu), co najmniej polowa z nich powinna posiadac kwalifikacje sedziowskie.

Przed Trybunalem odpowiadaja osoby za naruszenie konstytucji lub ustaw w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie sprawowania swojej funkcji. Do konstytucyjnej odpowiedzialnosci przed Trybunalem Stanu moga byc pociagnieci: - prezydent RP, prezes Rady Ministrów, ministrowie, prezes Narodowego Banku

Polskiego, prezes Najwyzszej Izby Kontroli, czlonkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz naczelny dowódca sil zbrojnych, za naruszenie konstytucji lub ustawy w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem lub tez w zakresie pelnionego urzedu. - stawac poslowie i senatorowie za naruszenie zakazu prowadzenia dzialalnosci gospodarczej i czerpania korzysci z majatku Skarbu Panstwa

Parlament – w panstwach o demokratycznych systemach wladzy, najwyzszy organ przedstawicielski, a jednoczesnie zasadniczy organ wladzy ustawodawczej. Parlament – w mysl monteskiuszowskiej teorii podzialu wladzy – jest jednym z trzech pionów wladzy panstwowej i w zaden sposób nie jest wazniejszy od dwóch pozostalych. W systemach parlamentarno-gabinetowych (np. Polska) parlament jest najwyzszym organem wladzy panstwowej. Parlament spelnia cztery funkcje: ustrojodawcza (zmiana ustroju), ustawodawcza (prawo, ustawy), kreacyjna i kontrolna.

*Funkcja ustrojodawcza – dzieki tej funkcji parlament ma prawo uchwalic konstytucje lub wprowadzic do niej zmiany.

*Funkcja ustawodawcza – na jej mocy, parlament ma prawo do stanowienia ustaw, które sa podstawowymi aktami prawnymi, powszechnie obowiazujacymi w Polsce.

*Funkcja kreacyjna – polega na powolywaniu czlonków, którzy wchodza w sklad organów panstwowych. Sejm wyznacza czlonków Trybunalu Konstytucyjnego i Trybunalu Stanu. Wskazuje kandydata (za zgoda Senatu) na prezesa Najwyzszej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, prezesa Instytutu Pamieci Narodowej oraz prezesa Narodowego Banku Polskiego.

*Funkcja kontrolna – polega na sprawowaniu kontroli nad rzadem (przysluguje tylko Sejmowi).

Zgromadzenie Narodowe. W sytuacjach okreslonych w konstytucji sejm i senat obraduja wspólnie pod przewodnictwem marszalka sejmu lub w jego zastepstwie marszalka senatu jako Zgromadzenie Narodowe. Zbiera sie ono w 4 przypadkach: - odebrania przysiegi od nowo wybranego prezydenta - uznania prezydenta za niezdolnego do pelnienia funkcji z powodu zlego stanu zdrowia - postawienia prezydenta w stan oskarzenia - wysluchania oredzia prezydenckiego, które jest skierowane do Zgromadzenia.

1. Prawo do wystapienia ze skarga konstytucyjna, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., przysluguje kazdemu, czyje konstytucyjne wolnosci lub prawa zostaly naruszone. 2. Skarge konstytucyjna moze dla skarzacego sporzadzic wylacznie adwokat lub radca prawny. (Skarge konstytucyjna samodzielnie we wlasnej sprawie moze sporzadzic sedzia, prokurator, notariusz, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych).3. Jezeli skarzacy, ze wzgledu na sytuacje majatkowa, nie jest w stanie oplacic kosztów sporzadzenia skargi konstytucyjnej przez adwokata lub radce prawnego, ma prawo zwrócic sie do sadu o ustanowienie dla niego adwokata lub radcy prawnego z urzedu. Wniosek w sprawie o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzedu nalezy zlozyc do sadu rejonowego wlasciwego ze wzgledu na miejsce zamieszkania skarzacego. W przypadku uwzglednienia tego wniosku, skarzacy nie bedzie ponosil kosztów sporzadzenia skargi konstytucyjnej.4. Skarga konstytucyjna jest wolna od oplaty sadowej.5. Przedmiotem skargi konstytucyjnej moze byc wylacznie akt normatywny (ustawa, rozporzadzenie, zarzadzenie itd.). Trybunal Konstytucyjny odmawia nadania biegu skargom konstytucyjnym kierowanym wylacznie na okreslone orzeczenie sadu czy organu administracji. W skardze konstytucyjnej mozna kwestionowac wylacznie regulacje prawna, która byla podstawa takiego orzeczenia.6. W przypadku, gdy zakwestionowany akt normatywny utracil moc obowiazujaca przed zlozeniem skargi konstytucyjnej nalezy wykazac, ze wydanie przez Trybunal Konstytucyjny orzeczenia o tym akcie jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolnosci i praw.7. Trybunal Konstytucyjny rozpoznaje tylko takie skargi konstytucyjne, które zwiazane sa z naruszeniem praw lub wolnosci okreslonych w Konstytucji RP, z wylaczeniem spraw okreslonych w art. 56 Konstytucji (uzyskanie przez cudzoziemców prawa azylu lub statusu uchodzcy).8. Trybunal Konstytucyjny

srodki odwolawcze.9. Skarge konstytucyjna nalezy zlozyc do Trybunalu Konstytucyjnego, po wyczerpaniu drogi prawnej (zob. pkt 8), w ciagu 3 miesiecy od dnia doreczenia skarzacemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygniecia (nie wlicza sie do tego okresu czasu trwania postepowania o ustanowienie pelnomocnika z urzedu celem sporzadzenia skargi konstytucyjnej - zob. pkt 3). Trybunal Konstytucyjny nie rozpoznaje skarg wniesionych po uplywie wymienionego wyzej terminu.

1.podstawy prawne i definicje panstwa Panstwo – trwala wspólnota ludzi zamieszkujacych okreslone terytorium oraz poddana wladzy zwierzchniej. Czesto definiuje sie panstwo poprzez podanie jego cech. Wymienia sie spoleczny charakter, wladze panstwowa , terytorium, przymusowosc, suwerennosc i aparat panstwowy. Podstawa panstwa prawnego jest system norm prawnych. Pod wzgledem formalnym panstwo prawa charakteryzuje sie hierarchicznie uporzadkowanym, spójnym wewnetrznie systemem prawnym. Na szczycie tej hierarchii stoi konstytucja wraz ze zgodnymi z nia ustawami i wszystkie bedace ponizej normy prawa nie moga byc z nimi sprzeczne. Ponadto system panstwa prawa przestrzega kompetencji organów panstwa do tworzenia zapisów prawa, prawo musi byc nie tylko hierarchicznie spójne, ale równiez musi byc tworzone przez prawnie wyznaczone do tego organy panstwa. Panstwo jest organizacja terytorialna, co oznacza, ze obejmuje ludzi zwiazanych z okreslonym terytorium. Funkcja wewnetrzna panstwa polega na podejmowaniu dzialan, z których wynika, ze wladza panstwowa jest najwyzsza na danym obszarze i decyduje sama o zakresie swoich kompetencji, a wszystkie inne instytucje i organy funkcjonuja za jej zgoda i na warunkach przez nia okreslonych. Funkcja zewnetrzna to realizacja celów niezaleznych od innych panstw i ochrona interesów danego panstwa. Ograniczenie suwerennosci moze nastapic w wyniku przyjetych przez panstwo zobowiazan (np. w nastepstwie przegranej wojny). Wszystkie funkcje realizowane sa przez organa panstwa, które dziela sie na: przedstawicielskie, przymusu, administracji gospodarczej, administracji kulturalnej, kontrolne. Definicje panstwa: koncepcja Arystotelesa naturalistyczna – efekt naturalnego rozwoju spolecznego katolicka nauka spoleczna sw Tomasz z Akwinu – teistyczna - Podobnie jak jego poprzednik mówil o boskim pochodzeniu wladzy, jednak podkreslal, ze panstwo nie jest tworem boskim, a ludzkim. Koncepcja teistyczna cieszyla sie popularnoscia wsród zwolenników rzadów absolutnych. teologiczna sw Augustyn - Teizm wyraza wiare w jednego Boga, który jest stwórca swiata i nieustannie wplywa na jego losy. Zwolennicy tej koncepcji twierdzili, ze wladza panstwowa pochodzi od Boga i z jego woli jest nadawana ludziom. Teoria podboju i przemocy – Ludwik Gumplowicz, panstwo powstalo poprzez podbój plemion slabszych przez plemiona silniejsze. W takim panstwie zwyciezcy stali sie rzadzacymi, a przegrani rzadzonymi. Teoria umowy spolecznej – ludzie umówili sie miedzy soba i zalozyli panstwo. Ludzie umówili sie z dotychczasowa wladza na nowych zasadach rzadzenia. W ten sposób zmienil sie ustrój panstwa, który istnial wczesniej. Koncepcja marksistowska – Karol Marks- walki klas , rozwarstwienia klas – panstwo powstalo w wyniku rozpadu wspólnoty pierwotnej i powstania klas spolecznych.

Sposób upadku panstwa 1. Inkorporacja - oznacza wchloniecie terytorium przez panstwo. 2.rozpadniecie sie na kilka panstw 3. Polaczenie sie w 1 panstwo Sposoby powstania panstw: 1.polaczenie sie 2.wolne terytorium 3.rozpad 4. Oderwanie sie i utworzenie nowego panstwa Naród- duza grupa spoleczna, która powstala w wyniku procesu dziejowego jako wspólnota terytorialna o podlozu geograficznym , polityczny, spolecznym i kulturowym. Cecha konstytutywna narodu jest kwestia swiadomosci narodowej danej zbiorowosci, czyli postrzegania siebie jako naród. wladza- to zdolnosc do narzucania i egzekwowania decyzji niezaleznie od woli ludzi, których ona dotyczy

2.pojecie zasad ustroju ( co to jest zasada) Pojecie „zasady ustroju”

•Konstytucja okresla pewne zasady, które rozstrzygaja o charakterze ustrojowym danego panstwa

•Suma tych zasad sklada sie na tozsamosc konstytucyjna panstwa

•Zasady te wskazuja do kogo nalezy wladza w panstwie, ustanawiaja formy wykonywania tej wladzy i rodzaje organów panstwowych

•Zasady okreslaja sposoby wykonywania tej wladzy

Zasada – nie ma jednolitej definicji, podstawowe rozwiazania umieszczone w ustawie zasadniczej regulujace podstawy ustroju spolecznego, politycznego i gospodarczego. Wszystkie zasady w I rozdziale konstytucji . Bezposrednie stosowanie konstytucji – powolywanie sie na konstytucje bezposrednio np. sedziowe Zasady ustroju

zewnatrz , jak i wewnatrz panstwa. a) suwerennosc zew – odnosi sie do stosunków z innymi panstwami i organizacjami miedzynarodowymi, czyli niezaleznosc od innych panstw i organizacji miedzynarodowych b) suwerennosc wew - dotyczy relacji z organizacjami w nim dzialajacymi(zwiazki wyznaniowe , partie) – panstwo jest od nich niezalezne.

-zasada legalizmu – praworzadnosci - to dyrektywa nakazujaca organowi procesowemu bezwzgledne wszczynanie i kontunuowanie scigania kazdego przestepstwa , jezeli sciganie z urzedu jest prawnie dopuszczalne i faktycznie zasadne -zasada republikanskiej formy rzadu – okresla nazwe ustrój polityczny panstwa sposób obsadzania najwyzszych organów , sposób zorganizowania calego panstwa. Mówi ze panstwo jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli. -zasada demokratycznego panstwa prawnego – po raz pierwszy ta zasada zostala zapisana w konstytucji niemieckiej 1949< bano sie powrotu totalitaryzmu. Zasada ta opiera sie na dwóch aspektach. Pierwszy z nich – formalny – oznacza, iz wszelkie organy panstwowe dzialaja na podstawie i w granicach prawa. W wymiarze materialnym zasada panstwa prawnego oznacza, iz prawo obowiazujace w panstwie musi byc zgodne z materialnymi przeslankami znajdujacymi sie w miedzynarodowych aktach prawnych, a takze z uznanymi powszechnie za sprawiedliwe i sluszne zasadami z zakresu filozofii prawa: wolnosci, godnosci czlowieka, równosci wobec prawa itp. -zasada przedstawicielstwa – reprezentacji – naród sprawuje wladze przez swoich przedstawicieli lub bezposrednio. Bezposrednie – instytucje demokracji spolecznej, referendum. W akcie wyborczym przekazujemy polnomocnictwo naszym przedstawicielom. -zasada podzialu wladzy – upowszechniona przez Monteskiusza XVIII w. dzieli sie na trzy niezalezne i autonomiczne rodzaje:

wladze prawodawcza – stanowienie aktów prawnych, a takze kontrola poczynan Rady Ministrów poprzez procedure wotum nieufnosci

wladze wykonawcza – realizacja postanowien zawartych w ustawach poprzez stanowienie do nich aktów wykonawczych; dodatkowo kreowanie wlasnej polityki wewnetrznej i zewnetrznej

wladze sadownicza – rozstrzyganie sporów i porzadkowanie zycia spolecznego poprzez orzekanie o naruszeniu badz zgodnosci danego dzialania z obowiazujacymi normami prawnymi podzial wladz = zagwarantowanie wolnosci i praw czlowieka. Równowaga miedzy wladzami, wzajemne hamowanie sie i kontrola. Aby zasada podzialu wladz byla spelniona musza byc spelnione te 3 aspekty: a) aspekt podmiotowy przyporzadkowanie okreslonym organom tych 3 funkcji ust wyk sad b) aspekt przedmiotowy – funkcjonalny- rozróznienie 3 podstawowych funkcji panstwa wyk ust sad c)aspekt personalny – zakaz laczenia stanowisk, -zasada niepolaczalnosci stanowisk - Zasada ta odnosi sie zarówno do funkcji pelnionych w administracji rzadowej, jak i samorzadowej Incompatibilitas

Zródla prawa w konstytucji ( powszechne i wewnetrzne) „Zródlo prawa” jest pojeciem wieloznacznym. Z jednej strony mozna je rozumiec bowiem jako czynniki wplywajace na tresc prawa, a wiec np. wole narodu czy prawodawcy; z drugiej strony – rózne formy przekazu norm prawnych, ustanowionych badz uznanych, a wiec np. dokumenty, teksty czy inne przedmioty bedace nosnikami tych informacji (tresci).

„Do zródel prawa powszechnie obowiazujacego zaliczyc trzeba akty zawierajace generalne i abstrakcyjne normy, które tworza, zmieniaja lub uchylaja prawa i obowiazki obywateli i osób

prawnych”. Zawieraja ogólnie obowiazujace uregulowania. Adresaci norm prawnych, które zawieraja te zródla, sa rózni, dlatego nalezy zaliczyc te normy do zródel prawa powszechnie obowiazujacego.

Na zródla prawa powszechnie obowiazujacego w mysl art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1997 roku skladaja sie nastepujace akty:

1)Konstytucja,

2)ustawy,

3)ratyfikowane umowy miedzynarodowe,

4)rozporzadzenia,

·Uchwaly RM

·Zarzadzenia Prezesa RM

·Regulaminy

·Statuty

·Prawo autonomiczne Zródla prawa wewnetrznie obowiazujace i powszechnie obowiazujace

-wewnetrznie obowiazujace maja charakter wewnetrzny , akty prawne które do nich zaliczamy obowiazuja jedynie jednostki organizacyjne podlegle organowi, który wydal dany akt prawny. Do tych zródel zaliczamy uchwaly oraz zarzadzenia wydane w oparciu o ustawe. Uchwaly moze wydawac rada ministrów, zarzadzenia ministrowie, prezes rady ministrów.

-powszechnie obowiazujace odnosza sie do wszystkich podmiotów prawa moga nakladac obowiazki i nadawac uprawnienia i jedynie zródla prawa powszechnie obowiazujace moga to czynic. Podstawa decyzji stosowania prawa wobec podmiotów prawa moga byc tylko akty prawne powszechnie obowiazujace. Akta obowiazujace powszechnie. Dotycza nieograniczonej ilosci adresatów i sa to wszystkie wyzej wymienione akta prawne.

Akta obowiazujace wewnetrznie. Dotycza okreslonej ilosci adresatów. Obowiazuja zarówno adresata jak i normodawce bedacych w zaleznosci sluzbowej. Pojecie demokracji i jej formy Demokratyzacja – proces zmierzajacy do przeksztalcenia dotychczasowej formy rzadów w ustrój demokratyczny. W wyniku glebokich reform w sferze spolecznej i politycznej mechanizm ustrojowy panstwa zaczyna funkcjonowac w oparciu o zasady demokracji.

demokracja - Demokracja jest forma ustroju politycznego, w której obywatele (naród) sprawuja rzady bezposrednio albo tez za pomoca wybranych przez siebie przedstawicieli. ustrój polityczny, w którym zródlo wladzy stanowi wola wiekszosci obywateli (sprawuja oni rzady bezposrednio lub za posrednictwem przedstawicieli). Cecha charakterystyczna demokracji posredniej jest wybór kandydatów nalezacych do partii politycznych lub kandydatów niezrzeszonych. Przedstawiaja oni konkretny program i cele, które chca zrealizowac Formy demokracji : Podstawowa zasada demokracji mówiaca o tym, ze podmiotem suwerennej wladzy w panstwie jest naród (socjologicznie ujmujac – ogól obywateli) realizowana jest we wspólczesnych panstwach poprzez :

Formy demokracji posredniej (przedstawicielskiej)

- (wybory – najwazniejsze pojecia: system wyborczy, prawo wyborcze podmiotowe, prawo wyborcze przedmiotowe, ordynacja wyborcza, jednomyslnosc, wiekszosc glosów – wiekszosc zwykla, absolutna, kwalifikowana).

Formy demokracji bezposredniej

- (referendum, inicjatywa ludowa, weto ludowe, konsultacja ludowa, zgromadzenie ludowe. Najwazniejsze terminy: typy referendum – konsultacyjne, rozstrzygajace – wg kryterium znaczenia oraz konstytucyjne i ustawodawcze – wg kryterium przedmiotu).

Demokracja posrednia to ustrój polityczny, w którym obywatele danego panstwa wybieraja swoich przedstawicieli poprzez glosowanie. Wybrani kandydaci reprezentuja spoleczenstwo w parlamencie, czyli sejmie i senacie (szczebel centralny), organach samorzadu terytorialnego (szczebel lokalny), róznego rodzaju instytucjach, organach administracji itp. Wspólczesnie jest to najpopularniejsza i najczesciej praktykowana forma demokracji. Jej fundament stanowi spoleczenstwo obywatelskie. Cecha charakterystyczna demokracji posredniej jest wybór kandydatów nalezacych do partii politycznych lub kandydatów niezrzeszonych. Przedstawiaja oni konkretny program i cele, które chca zrealizowac. Przystapienie do partii jest dobrowolne. Glówna cecha udzialu w wyborach jest wybranie przedstawicieli, którzy beda reprezentowac spoleczenstwo na plaszczyznie polityki zewnetrznej i wewnetrznej. Demokracja posrednia to np wybory do sejmu, senatu. Demokracja bezposrednia - obywatele panstwa demokratycznego wplywaja na rzady sprawowane zarówno w srodowisku lokalnym czyli np. e wsi czy w

Referendum i jego rodzaje referendum – powszechne glosowanie obywateli majacych czynne prawo wyborcze, w którym podejmuja decyzje w waznych sprawach inicjatywa ludowa - forma demokracji bezposredniej, na mocy której okreslona liczba obywateli moze zainicjowac postepowanie ustawodawcze lub procedure zmiany konstytucji. Instytucje ludowej inicjatywy ustawodawczej wprowadza konstytucja RP z 1997. Prawo zglaszania projektów aktów prawnych przyznaje ona grupie 100 tys. obywateli, którzy posiadaja czynne prawo wyborcze do sejmu. Ze wzgledu na przedmiot inicjatywe ludowa dzieli sie na:

konstytucyjna,

referendalna,

ustawodawcza. zgromadzenie ludowe - to zgromadzenie obywateli, na którym podejmuje sie najwazniejsze decyzje dotyczace jakiegos obszaru. Obecnie ta instytucja wystepuje w niektórych kantonach Szwajcarii. Zgromadzenia odbywaja sie kilka razy do roku w stolicy kantonu, a glosuje sie przez podniesienie reki. W Polsce za forme taka mozna uznac zgromadzenia mieszkanców wsi lub osiedla, których sa rozstrzygane sprawy lokalne. Weto ludowe to prawo obywateli do wyrazenia sprzeciwu wobec ustaw uchwalanych przez parlament. Polega na tym, ze na wniosek okreslonej grupy obywateli domagajacych sie zniesienia lub przyjecia jakiegos przepisu jest przeprowadzane referendum. Obecnie instytucja to nie jest zbyt popularna, wystepuje m.in. w Szwajcarii i niektórych stanach USA.

obywatelska inicjatywa ustawodawcza

istota wyborów i ich funkcje

Zasady prawa wyborczego

Organizacja wewneczna Sejmu

Funkcje Sejmu, Status prawny parlamentarzysty

Status prawny posla i senatora

Prezydent RP, ( pozycja, wybory, kadencja , kompetencje)

Rada Ministrów (kompetencje, sklad, kadencja , pozycja, konstuktywne votum zaufania i nieufnosci, absolutorium i wszystko co mówila o tym

Wladza ustawodawcza, Trybunal Konstytucyjny, Skarga Konstytucyjna