Share PDF

Search documents:
  Report this document  
    Download as PDF   
      Share on Facebook

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA

Agnieszka Mitoraj-Hebel • Katarzyna Sirak-Stopińska

Marta Jarząbek • Barbara Zachodny

Katarzyna Sabbo

PROGRAM NAUCZANIA

EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ

W KLASACH I–III

SZKOŁY PODSTAWOWEJ

Wydanie 2

2012

Opracowanie treści muzycznych: Krystyna Serwańska

Redaktor prowadzący: Aleksandra Gibała

Redakcja językowa: Elżbieta Pałasz

Redakcja graficzna i skład: Piotr Purchla

Korekta: Marlena Dobrowolska

Program nauczania do nowej podstawy programowej (RozporzÄ…dzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.12.2008 r.).

Program nie obejmuje treści z zakresu nauczania języka obcego.

Przyjęcie w marcu 2009 roku Ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty spowodowało odstąpienie od dopuszczania przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do użytku szkolnego programów nauczania. Wybrane przez nauczycieli programy nauczania dopuszcza do użytku w danej szkole dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej.

Numer dopuszczenia programu przez MEN nie jest więc wymagany.

© Copyright by Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON Sp. z o.o. & Agnieszka Mitoraj-Hebel, Katarzyna Sirak-Stopińska, Marta Jarząbek, Barbara Zachodny, Katarzyna Sabbo

Gdynia 2010

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie w całości lub we fragmentach bez zgody wydawcy zabronione.

4-11/N3091/IX

Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON Sp. z o.o. 81-212 Gdynia, ul. Hutnicza 3

tel. centrali 58 679 00 00 e-mail: info@operon.pl http://www.operon.pl

ISBN 978-83-7680-124-7

2

Spis treści

 

Ogólne założenia programu ..............................................................................................................

4

Sylwetka dziecka sześcioletniego ......................................................................................................

4

Aspekt psychologiczny i pedagogiczny programu ............................................................................

6

Zadania szkoły ..................................................................................................................................

7

Ogólne i szczegółowe cele kształcenia i wychowania ......................................................................

8

Treści programowe:

 

• Klasa I ......................................................................................................................................

11

• Klasa II ....................................................................................................................................

26

• Klasa III ....................................................................................................................................

44

Osiągnięcia uczniów po klasie I i po klasie III ................................................................................

63

Procedury osiągania celów kształcenia i wychowania ....................................................................

70

Kryteria oceny i metody sprawdzania osiągnięć uczniów ..............................................................

74

Indywidualizacja nauczania ..............................................................................................................

77

Czas realizacji poszczególnych edukacji w pakiecie Kolorowa Klasa

 

w ujęciu tygodniowym ....................................................................................................................

80

Bibliografia ........................................................................................................................................

81

3

Ogólne założenia programu

Szkoła nie jest przystankiem.

Jest drogą, która się otwiera na coraz to nowe horyzonty do zdobycia.

C. Freinet

Podjęcie nauki w szkole to jedno z najważniejszych wydarzeń w życiu dziecka. Na nauczycielu ciąży zatem ogromna odpowiedzialność za takie zorganizowanie procesu dydaktyczno-wychowaw- czego, by skutecznie i bez stresu zaadaptowało się ono w społeczności szkolnej, mogło w niej śmiało działać, kształcić się i bogacić doświadczenia. Współczesny świat szybko się zmienia. Nie wiemy, czy wiadomości i umiejętności dzisiaj przydatne, okażą się takie za kilkanaście lat, kiedy to nasi mali pod- opieczni rozpoczną dorosłe życie. Pamiętając o tym, staraliśmy się w taki sposób ująć zagadnienia, aby kształcić raczej umiejętność samodzielnego poszukiwania i dochodzenia do rozwiązania, niż po- dawać je w formie gotowych definicji.

Zgodnie z założeniami nowej podstawy programowej MEN z dnia 23 grudnia 2008 roku edukacja wczesnoszkolna ma zapewnić dziecku stopniowe i możliwie łagodne przejście do nauczania przedmio- towego w klasach IV–VI szkoły podstawowej. Kryterium to zostało uwzględnione w koncepcji progra- mu i pakietu edukacyjnego Kolorowa klasa, opracowanego przez doświadczonych pedagogów. Żywimy nadzieję, że nasze doświadczenie umożliwi Państwu płynne i bezstresowe wprowadzenie uczniów w świat nauki, a samym dzieciom przyniesie wiele pięknych doznań i pożytecznych umiejętności.

Program został dostosowany do podjęcia nauki szkolnej w klasie pierwszej przez uczniów zarów- no sześcio-, jak i siedmioletnich. Wyróżniono w nim klasę pierwszą jako podkreślenie ciągłości pro- cesu edukacji rozpoczętego w przedszkolu i kontynuowanego w szkole podstawowej. W programie i zestawie edukacyjnym Kolorowa klasa uwzględniono specyficzne potrzeby dzieci w młodszym wie- ku szkolnym, zwłaszcza potrzebę ruchu i ciekawość. Aktywność twórczą dziecka i jego potrzebę dzia- łania uznano za nadrzędne cele edukacyjne wyznaczające kolejne etapy pracy z dziećmi.

Treści nauczania w ramach I etapu edukacyjnego zostały rozmieszczone spiralnie. Oznacza to, że wiadomości i umiejętności nabywane przez ucznia w I klasie będą powtarzane i pogłębiane w kolej- nych dwóch latach edukacji. Zdobyte wiadomości i umiejętności określone w niniejszym programie stanowić będą podstawę dalszego kształcenia w kolejnych latach nauki dziecka.

Edukacja wczesnoszkolna ma zapewnić ciągłość procesu dydaktycznego, musi więc uwzględniać wstępny okres przygotowawczy dziecka, realizowany w okresie przedszkolnym. Rozpoczynając pracę z dziećmi w klasie pierwszej, każdy nauczyciel jest zobowiązany do zapoznania się z podstawą pro- gramową określającą wiadomości i umiejętności, które dzieci zdobyły po tym etapie. W programie Ko- lorowa klasa opisane zostały fazy rozwojowe, możliwości i umiejętności dziecka sześcioletniego jako informacje niezbędne dla dobrej i świadomie zorganizowanej pracy nauczyciela w klasie pierwszej.

Sylwetka dziecka sześcioletniego

Rozwój ruchowy i sprawność motoryczna

Sześciolatek to na ogół dziecko o dużej potrzebie ruchu. Sprawnie biega, skacze, jeździ na rowerze, rolkach, łyżwach. Wydolność organizmu umożliwia mu podejmowanie dłuższego wysiłku fizycznego. Zwykle jest samodzielny w czynnościach samoobsługowych (jedzenie, ubieranie, wiązanie sznuro- wadeł, zapinanie guzików, załatwianie potrzeb fizjologicznych). Dobrze orientuje się w schemacie swojego ciała. Z reguły ma ukształtowaną lateralizację. Może jednak się mylić, nazywając strony swo- jego ciała. Prawie zawsze prawidłowo chwyta przybory do pisania i nimi się posługuje. Ważnym za-

4

daniem nauczyciela jest zatem utrwalanie tych umiejętności, gdyż od poziomu sprawności manual- nej i koordynacji wzrokowo-ruchowej zależy poziom graficzny pisma i tempo pisania.

Percepcja wzrokowa

Poziom percepcji wzrokowej ma bezpośredni wpływ na umiejętności pisania, czytania i liczenia. Sze- ścioletni uczeń śledzi wzrokiem poruszające się przedmioty oraz różnicuje kształty konkretnych przed- miotów w izolacji, a także ułożonych w schematy w różnym położeniu na płaszczyźnie i w przestrzeni. Wskazuje różnice pomiędzy podobnymi przedmiotami, dzięki czemu kształtuje sprawność rozpozna- wania różnic między literami podobnymi graficznie (p-b-g; m-n; u-w; t-l-ł). Rozpoznaje i nazywa pod- stawowe kształty figur geometrycznych, przerysowuje je według wzoru. Rozróżnia barwy podstawowe i odcienie barw.

Percepcja słuchowa

Dzięki rozwiniętej percepcji słuchowej dziecko w tym wieku dokonuje syntezy słuchowej wyrazu, umiejętnie dzieli wyraz na sylaby i głoski oraz wyróżnia wyrazy w zdaniu. Układa wyrazy w prostych zdaniach w prawidłowej kolejności.

Pamięć ruchowa

W tym wieku wzrasta umiejętność zapamiętywania, kojarzenia i budowania własnych strategii zapa- miętywania. Należy więc te umiejętności wykorzystywać podczas zajęć, szczególnie przy wprowadza- niu nowego zestawu materiału oraz utrwalaniu materiału już opanowanego. U dziecka pojawia się też pamięć dowolna i wzrasta pojemność pamięci (sześciolatek ma zdolność do zapamiętywania sze- regów zdarzeń, sytuacji, dni tygodnia, nazw miesięcy, liczb złożonych z 6 cyfr).

Myślenie

Myślenie dziecka sześcioletniego odbywa się na poziomie operacji konkretnych. Wykonuje ono ciąg operacji, wykorzystując rzeczywiste przedmioty. Należy o tym pamiętać, szczególnie podczas zajęć matematycznych. Uczeń sześcioletni dokonuje szeregowania systematycznego, to znaczy szereguje przedmioty według podanych cech różnicujących, na przykład: mały i duży klocek czerwony. Pro- wadzi to do rozwoju myślenia operacyjnego. Sześciolatek klasyfikuje według cech podobnych, two- rzy zbiory oraz porównuje przedmioty, wskazuje różnice i podobieństwa. Przelicza przedmioty w zakresie 10.

Mowa

Mowa sześciolatka jest już dobrze rozwinięta. Wymawia on poprawnie wszystkie głoski. Swobodnie ko- munikuje się z rówieśnikami i dorosłymi. Tworzy logiczny ciąg wypowiedzi. Na rozwój mowy bardzo du- ży wpływ mają prawidłowa budowa aparatu artykulacyjnego i słuchowego oraz niezaburzone funkcjonowanie struktur kory mózgowej. Nie bez znaczenia są także prawidłowe wzorce komunikacji w środowisku rodzinnym.

Rozwój społeczny i emocjonalny

Rozwój społeczny i emocjonalny najszybciej postępuje podczas zabaw i gier grupowych, gdy dziecko może występować w różnych rolach, przebierać się i zdobywać nowe doświadczenia. Dzięki temu rozwija się empatia. Dziecko w tym wieku ma ogromną potrzebę przebywania w towarzystwie rówie- śników. Chętnie nawiązuje również kontakty z dorosłymi. Rozumie potrzebę dostosowania zachowa- nia do różnych sytuacji społecznych. Stara się kontrolować własne emocje. Charakterystyczne dla pięciolatka przejawy agresji fizycznej ustępują agresji słownej. U dziecka rozwija się także potrzeba dostrzeżenia przez innych jego osiągnięć, jest dumne z własnych sukcesów. Sześciolatek chętnie po- dejmuje wyzwania, próbuje być samodzielny. Słucha poleceń dorosłych i je wykonuje. Stara się współ- pracować w grupie. Rozstanie z opiekunem nie napawa go lękiem.

5

Aspekt psychologiczny i pedagogiczny programu

Pozwólcie dziecku doświadczać po omacku, wydłużać swe korzenie, drążyć, dowiadywać się, porównywać, szukać w książkach i materiałach źródłowych, zanurzać swą ciekawość w kapryśnych głębinach wiedzy.

Pozwólcie mu wyruszyć w podróże odkryć – czasem trudne, ale pozwalające znaleźć taki program, jaki będzie dla niego pewny.

C. Freinet

Szkoła XXI wieku nie może opierać się na sprawdzaniu sztucznie nabytej wiedzy. Musi zachęcać do poszukiwań, pobudzać uśpione talenty, razem z uczniami wyruszać w fascynującą podróż w głąb ta- jemnic. Metodologia uczenia praktycznie zaprezentowana w programie i pakiecie podręczników Koloro- wa klasa to przepustka do nowoczesnego świata szybko rozwijających się technologii, który otwiera przed nami nowe horyzonty, ale stawia też wiele wymagań.

Źródłem inspiracji dla autorek przy tworzeniu koncepcji programu i pakietu Kolorowa klasa były poglądy i systemy dydaktyczne znanych pedagogów i psychologów, w tym:

1.Główne założenia pedagogiki Celestyna Freineta, ze szczególnym uwzględnieniem takich treści jak:

a)podmiotowość ucznia i nauczyciela,

b)humanizm,

c)twórcza aktywność ucznia i nauczyciela,

d)otwartość,

e)demokratyczne wychowanie.

2.Teoria rozwoju poznawczego Jeana Piageta.

3.Myśli pedagogiczne Marii Montessori, w tym:

a)tworzenie środowiska wspierającego rozwój dziecka,

b)zachęcanie do własnej aktywności twórczej: Pomóż mi zrobić to samemu.

Zaproponowane w programie metody, formy i techniki w sposób jasny i konkretny wzbogacają warsztat pracy pedagogów. Za pomocą różnorodnych strategii odwodzą od stereotypowego naucza- nia, oceniania i wymagań na rzecz świadomego rozwijania umiejętności myślenia u dzieci. Rozwija- nie myślenia twórczego zaakcentowano głównie ze względu na to, że uczy ono dziecko samodzielnego dochodzenia do prawdy przez kodowanie, kombinację i porównywanie informacji.

Na podstawie teorii J. Piageta o roli adaptacji dla rozwoju intelektualnego dziecka w programie i zestawie Kolorowa klasa uwzględniono konieczność stwarzania dziecku okazji do poznawania śro- dowiska z uwzględnieniem zachodzących w organizmie procesów asymilacji i akomodacji, czyli:

1.Stwarzamy sytuacje, w których nowy przedmiot lub idea zostaną zrozumiane w kategoriach pojęć lub czynności (schematów) znanych dziecku, co umożliwi mu działanie w nowych sytuacjach, wo- bec nowych problemów, za pomocą istniejących już schematów.

2.Stwarzamy sytuacje, które umożliwiają dziecku modyfikowanie pojęć i czynności tak, by pasowa- ły do nowych sytuacji, przedmiotów, informacji. Pozwalamy zmieniać istniejące schematy lub wy- twarzać nowe.

W programie nauczania Kolorowa klasa przyjęto zasadę: Razem w tę samą stronę, która trafnie odzwierciedla bliską autorkom koncepcję myśli pedagogicznej C. Freineta. Według niej do najważ- niejszych działań zalicza się:

–organizowanie dzieciom szerokich kontaktów z bliższym i dalszym środowiskiem społecznym, przy- rodniczym, kulturalnym w celu rozbudzania ich zainteresowań i ciekawości;

–eksperymentowanie, doświadczanie poszukujące, rozwiązywanie problemów w zakresie różnych przedmiotów;

6

–różnorodne formy ekspresji artystycznej (malarstwa, rzeźby, ceramiki, swobodnego tańca, teatru, muzyki) z dominującą ekspresją słowną (prozą i poezją).

Praca z uczniami w klasach I–III jest jednolitym procesem poznawczym, kształcącym i wychowaw- czym. Zadania dydaktyczno-wychowawcze na tym etapie edukacyjnym ściśle się ze sobą splatają i przenikają wzajemnie. Poznawanie, działanie i wyrażanie przeżywanych treści łączą się ze sobą w sposób nierozerwalny i trwały. W zespole przedmiotów wchodzących w zakres nauczania począt- kowego szczególną rolę odgrywa język ojczysty. Jego dobra znajomość i umiejętność posługiwania się nim w mowie, piśmie i czytaniu jest warunkiem zdobywania wszelkiej wiedzy, umiejętności nawiązy- wania kontaktów z innymi ludźmi, stanowi też podstawę samodzielnego myślenia oraz wypowiada- nia swych opinii, wątpliwości i przeżyć.

Aby dziecko prawidłowo funkcjonowało w szkole i dzięki nabywanym w niej doświadczeniom, wie- dzy i umiejętnościom odnalazło się w świecie zewnętrznym, potrzebne jest rozwijanie indywidualnych cech osobowości, kształtowanie charakteru i umiejętności współdziałania. W programie Kolorowa kla- sa, zgodnie z założeniami Marii Montessori, proponujemy realizację tych celów przez pomoc dziecku w:

–rozwijaniu samodzielności i wiary we własne siły;

–wpajaniu szacunku do porządku i do pracy;

–przyswajaniu umiejętności pracy indywidualnej i zbiorowej;

–osiąganiu długotrwałej koncentracji nad wykonywanym zadaniem;

–kształtowaniu postaw posłuszeństwa opartego na samokontroli, a nie na zewnętrznym przymusie;

–uniezależnieniu od nagrody;

–formowaniu postaw wzajemnej pomocy bez rywalizacji;

–kształtowaniu postawy szacunku dla pracy innych;

–rozwijaniu indywidualnych uzdolnień i umiejętności współpracy;

–osiąganiu spontanicznej samodyscypliny wynikającej z dziecięcego posłuszeństwa.

Zależy nam, aby w efekcie działań podejmowanych przez nauczyciela za pośrednictwem progra- mu i pakietu edukacyjnego Kolorowa klasa uczeń umiał:

–obserwować i badać świat, gromadzić informacje i je analizować;

–rozpoznawać własne możliwości, umiejętności, zainteresowania i uzdolnienia;

–wykorzystywać wiedzę w praktyczny sposób;

–wytrwale pracować, ustawicznie się kształcić;

–podejmować decyzje, dokonywać świadomych wyborów;

–dbać o siebie i innych, być odpowiedzialnym za własne słowa i czyny.

Zadania szkoły

Aby szkoła sprawnie funkcjonowała i mogła z powodzeniem realizować wyznaczone cele eduka- cyjne, konieczne jest sformułowanie jej zadań. Powinny one być respektowane przez wszystkich na- uczycieli i z pełną świadomością wprowadzane w życie. Jasno sprecyzowane zadania wyznaczają kierunek pracy szkoły, umożliwiają wdrażanie celów oraz dostosowanie podejmowanych czynności do możliwości technicznych, lokalowych i środowiskowych każdej placówki.

Zawarte w programie nauczania i pakiecie Kolorowa klasa oraz uwzględniające podstawę progra- mową zadania szkoły są realizowane przez:

1. Odkrywanie uzdolnień uczniów i wskazywanie metod rozwijających te predyspozycje:

–stwarzanie okazji do dzielenia się wiedzą i umiejętnościami z innymi;

–docenianie aktywności uczniów i wytworów ich pracy;

7

–stwarzanie warunków do pogłębiania zainteresowań i pasji;

–wskazywanie metod pracy, także przez aktywną postawę nauczyciela.

2.Stwarzanie warunków równego startu (wiedza dla wszystkich uczniów):

– tworzenie odpowiednich warunków do uczenia się;

– tworzenie atmosfery poszanowania każdego ucznia;

– otoczenie troską i opieką uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych;

– stała współpraca ze środowiskiem rodzinnym ucznia;

– respektowanie indywidualnych potrzeb ucznia i jego autonomii;

– wdrażanie do planowania, wytrwałości, samodzielności i samokontroli.

3.Dostarczanie wiedzy o świecie:

–stwarzanie okazji i wskazywania narzędzi do praktycznego i czynnego poznawania świata i me- chanizmów nim rządzących;

–aktywizowanie w zakresie współpracy ze środowiskiem lokalnym;

–wspomaganie ucznia w tworzeniu własnego wizerunku i podejmowaniu właściwych relacji spo- łecznych.

4. Podejmowanie działań opiekuńczych:

–tworzenie warunków do bezpiecznego i odpowiedniego spędzania czasu wolnego ucznia;

–wskazywanie sposobów właściwego spędzania czasu wolnego przez uczniów;

–zaopatrzenie placówki w sprzęt i narzędzia pozwalające uczniowi na bezpieczne i sprzyjające jego rozwojowi spędzanie czasu w szkole;

–współpracowanie z instytucjami działającymi na rzecz pomocy uczniom.

Ogólne i szczegółowe cele kształcenia i wychowania

Cele ogólne

 

Szczegółowe cele operacyjne

 

 

Kształtowanie wiedzy

1. W zakresie języka mówionego:

i umiejętności w zakresie posługi-

–

wdrażanie do świadomego i uważnego słuchania wypowiedzi, tekstów lite-

wania się językiem ojczystym.

 

rackich, odbioru treści słuchowisk i przedstawień;

 

–

wdrażanie do stosowania poznanych pojęć, wyrażeń, określeń, bogacenia

 

 

słownika;

 

– kształcenie umiejętności budowania logicznej wypowiedzi oraz wypowiedzi

 

 

własnych, dostosowanych do okoliczności, rozmówcy i omawianego zagad-

 

 

nienia;

 

– kształcenie umiejętności wypowiadania własnych opinii, przeżyć, komuniko-

 

 

wania potrzeb.

 

2. W zakresie języka pisanego:

 

– kształcenie nawyku estetycznego i poprawnego graficznie pisma;

 

– kształcenie umiejętności czynnego posługiwania się pismem w zakresie two-

 

 

rzenia wypowiedzi pisemnych i różnych form literackich;

 

– kształcenie umiejętności praktycznego stosowania struktur gramatycznych, se-

 

 

mantycznych, fleksyjnych i składniowych języka ojczystego.

 

3. W zakresie języka czytanego:

 

– kształtowanie postawy aktywnego czytelnika;

 

– rozbudzanie wrażliwości na piękno języka literackiego;

 

– wdrażanie do rozumienia tekstów literackich, instrukcji, opisów użytkowych;

 

– wpajanie nawyku korzystania z różnych źródeł wiedzy, takich jak: słowniki, en-

 

 

cyklopedie, źródła tekstowe w internecie.

 

 

 

8

Cele ogólne

 

Szczegółowe cele operacyjne

 

 

 

Kształcenie

umiejętności twór-

1. W zakresie twórczego pisania:

czych i rozbudzenie wrażliwości

–

wpajanie potrzeby twórczej aktywności własnej;

na piękno dzieł artystycznych.

–

kształcenie umiejętności tworzenia wolnych tekstów literackich;

 

 

–

zachęcanie do publikowania (prezentowania) swoich wytworów literackich

 

 

 

(opowiadań, wierszy, historyjek).

 

 

2. W zakresie działań plastyczno-technicznych:

 

 

– kształtowanie postawy twórczego odbioru rzeczywistości, środowiska przy-

 

 

 

rodniczego, architektury;

 

 

– wdrażanie do tworzenia dzieł plastycznych i technicznych;

 

 

–

kształcenie umiejętności wykorzystywania wiedzy teoretycznej w praktyce

 

 

 

malarskiej i konstrukcyjnej.

 

 

3. W zakresie działań muzycznych:

 

 

– kształcenie do aktywności muzycznej przez twórcze działania na instrumen-

 

 

 

tach perkusyjnych;

 

 

– rozbudzanie wrażliwości artystycznej przez słuchanie i odtwarzanie muzyki;

 

 

– kształcenie umiejętności praktycznego wykorzystywania i stosowania pozna-

 

 

 

nych pojęć z zakresu teorii muzyki przy tworzeniu akompaniamentu.

 

 

4. W zakresie tworzenia sztuk i przedstawień teatralnych:

 

 

– wdrażanie do aktywnego i świadomego uczestnictwa w projektowaniu i pre-

 

 

 

zentowaniu małych form teatralnych;

 

 

–

kształcenie umiejętności tworzenia elementów scenografii i kostiumów te-

 

 

 

atralnych;

 

 

–

rozbudzanie świadomości wpływu przedstawień teatralnych na kształtowa-

 

 

 

nie się osobowości i postaw społecznych.

 

 

 

Przybliżanie

wartości etycznych

1. W zakresie przybliżania wartości etycznych:

i postaw prospołecznych.

–

kształtowanie postawy świadomego wybierania dobra jako czynnika nadrzęd-

 

 

 

nego w życiu człowieka;

 

 

– rozbudzenie motywacji do etycznych zachowań i działań;

 

 

– uwrażliwianie na wartości przekazywane przez literaturę, film, sztukę teatralną;

 

 

– kształtowanie postawy bycia skromnym.

 

 

2. W zakresie kształtowania postaw prospołecznych:

 

 

– wdrażanie do poznawania siebie jako istoty odrębnej i niepowtarzalnej;

 

 

– wdrażanie do poznawania praw i obowiązków ucznia;

 

 

– kształtowanie umiejętności rozpoznawania, nazywania i zaspokajania własnych

 

 

 

potrzeb, marzeń i dążeń;

 

 

– wpajanie zasad zgodnego współżycia i współdziałania w grupie rówieśniczej;

 

 

– kształtowanie postawy miłości i odpowiedzialności za własną rodzinę;

 

 

– dostarczanie wiedzy na temat przynależności do społeczności szkolnej, lokal-

 

 

 

nej, narodowej;

 

 

– wdrażanie do aktywnej postawy i działania na rzecz innych ludzi;

 

 

– wpajanie odpowiedzialności i uczciwości.

 

 

 

 

9

Cele ogólne

 

Szczegółowe cele operacyjne

 

 

 

Wychowanie do rozumienia i po-

–

rozwijanie umiejętności prowadzenia doświadczeń naukowych (na poziomie

szanowania przyrody.

 

wieku i możliwości psycho-ruchowych);

 

–

rozbudzanie potrzeb poznawczych;

 

– kształcenie umiejętności wyrabiania sobie opinii na podstawie własnych dzia-

 

 

łań i doświadczeń;

 

– rozwijanie potrzeby poszukiwania wiadomości na temat środowiska przyrod-

 

 

niczego, dostrzegania jego piękna i niepowtarzalności;

 

– kształcenie umiejętności tworzenia prostych teorii (wnioskowania);

 

– kształtowanie nawyku odpowiedzialności za środowisko, w którym żyje;

 

– wpajanie postawy poszanowania cudzej pracy;

 

– wdrażanie do aktywności na rzecz opieki nad zwierzętami, dbałości o rośliny

 

 

i całą przyrodę;

 

– kształtowanie ekologicznego stylu życia.

 

 

Wspomaganie rozwoju umysłowe-

1. W zakresie czynności umysłowych i liczenia:

go oraz kształtowanie wiadomości

–

wdrażanie do rozumienia i nazywania kierunków, zbiorów, przeliczania i po-

i umiejętności matematycznych.

 

rzÄ…dkowania;

 

– kształtowanie pojęcia liczby naturalnej;

 

– rozwijanie sprawności w zakresie działań arytmetycznych;

 

– rozbudzanie zamiłowania do podejmowania wysiłku intelektualnego, kształ-

 

 

cenie umiejętności rozwiązywania problemów matematycznych;

 

– kształtowanie pozytywnego stosunku do nauki, dociekliwości badawczej, dą-

 

 

żenia do poznania prawdy.

 

2. W zakresie praktycznego zastosowania wiedzy:

 

– kształtowanie świadomości czasu, jego zmienności i wpływu na wykonywa-

 

 

ne czynności;

 

– rozwijanie rozumienia czynności związanych z dokonywaniem pomiarów;

 

–

kształtowanie świadomości wartości pieniądza, umiejętności porównywania

 

 

i przeliczania pieniędzy, obliczania kosztów i reszty;

 

– kształcenie umiejętności odczytywania i praktycznego zastosowania prostych

 

 

diagramów, danych z tabel, wykresów.

 

 

 

Wdrażanie umiejętności i właści-

–

kształtowanie umiejętności wykorzystywania zasobów multimedialnych dla

wych postaw zwiÄ…zanych z komu-

 

własnego rozwoju;

nikacjÄ… multimedialnÄ….

–

wdrażanie właściwych postaw w zakresie refleksyjnego odbioru treści inter-

 

 

netowych, reklam i programów telewizyjnych;

 

– wdrażanie do nabywania wiedzy i umiejętności w zakresie bezpiecznego ko-

 

 

rzystania z pracowni komputerowej;

 

– inspirowanie do twórczego wykorzystywania umiejętności pracy na komputerze;

 

– kształtowanie elementarnej świadomości istnienia praw autorskich.

 

 

 

Wpajanie umiejętności związanych

–

kształtowanie świadomości w zakresie dbania o własne zdrowie;

z zachowaniem zdrowego i bez-

–

wdrażanie do przestrzegania zasad ruchu drogowego;

piecznego stylu życia.

–

wpajanie zasad i umiejętności bezpiecznego i zdrowego wykorzystania czasu

 

 

wolnego.

 

 

 

10

Treści programowe1

Klasa I

EDUKACJA POLONISTYCZNA

1. SÅ‚uchanie

–słuchanie i chęć zrozumienia wypowiedzi rówieśników i dorosłych;

–słuchanie i wykonywanie prostych poleceń;

–słuchanie czytania krótkich tekstów literackich;

–słuchanie płyt CD (literatury dziecięcej).

2. Mówienie

–wypowiadanie się na temat własnych przeżyć, wydarzeń z życia, ilustracji, usłyszanego lub przeczy- tanego tekstu;

–dobieranie słownictwa odpowiedniego do sytuacji, używanie form grzecznościowych: proszę, dzię- kuję, przepraszam, znajomość form kulturalnego powitania i pożegnania i ich stosowanie;

–wspólne poszukiwanie ustnych wyjaśnień znaczeń nowych wyrazów i zwrotów;

–używanie w rozmowie i wypowiedzi ustnej wyrazów i zwrotów określających stosunki czasoprze- strzenne (obok, nad, później, teraz itp.);

–właściwe artykułowanie głosek i wyrazów;

–dostosowanie tonu głosu do sytuacji, wpajanie nawyku dbałości o kulturę wypowiedzi;

–udzielanie ustnej odpowiedzi na postawione pytania, układanie pytań do konkretnych sytuacji;

–próby tworzenia kilkuzdaniowej ustnej wypowiedzi na temat obserwowanego obiektu (np. ilustracji);

–wygłaszanie wierszy z pamięci;

–prowadzenie rozmowy przez telefon;

–ćwiczenia oddechowe i artykulacyjne.

3. Technika czytania

–wskazywanie i odczytywanie wszystkich znaków alfabetu;

–analiza i synteza wzrokowa wyrazów, wskazywanie głosek oraz sylab;

–wdrażanie do czytania wyrazów całościowo, bez dzielenia na głoski i sylaby;

–czytanie zespołowe i indywidualne, ciche i głośne;

–kształcenie nawyków obierania właściwej postawy podczas czytania, dbania o czystość rąk, prawi- dłowego oświetlenia i poszanowania książki.

4.Czytanie ze zrozumieniem

–czytanie wyrazów, zdań, podpisów pod ilustracjami, krótkich tekstów literackich;

–właściwe intonowanie czytanych wyrazów, zwracanie uwagi na kropkę na końcu zdania;

–podejmowanie prób czytania z podziałem na role;

–wdrażanie do czytania książek i czasopism dziecięcych;

–wspólne czytanie fragmentów lektur wybranych przez nauczyciela;

–odczytywanie i rozumienie prostych, zakodowanych informacji: piktogramów, znaków informacyj- nych, napisów i uproszczonych rysunków.

5.Interpretacja tekstów kultury

–wyrażanie emocji i opinii tonem głosu, mimiką, gestem, ruchem;

–wyodrębnianie w utworze literackim głównego bohatera;

1 Program nie uwzględnia treści z zakresu języka obcego.

11

–rozpoznawanie i wskazywanie zdarzeń realnych oraz fantastycznych (bez wprowadzania pojęć);

–określanie nastroju utworu: smutny, wesoły, zabawny, budzący strach i grozę;

–wskazywanie rymów;

–interpretowanie głosem, ciałem, mimiką, gestem i ruchem wybranych form literackich: wiersza, frag- mentu prozy lub dramatu (odpowiednio do poziomu ucznia);

–posługiwanie się rekwizytami zgodnie z intencją interpretacyjną.

6. Pisanie

–ćwiczenie nawyku prawidłowego uchwytu przyborów piśmiennych;

–kreślenie szlaczków literopodobnych jako przygotowanie do pisania;

–pisanie liter po śladzie i samodzielnie;

–kształcenie płynności pisma, jego proporcji i rozmieszczenia w liniaturze;

–poprawne łączenie liter w wyrazach;

–układanie i zapisywanie wyrazów z rozsypanki literowej;

–układanie zdań z rozsypanki wyrazowej;

–przepisywanie wyrazów i krótkich zdań z tablicy, książki;

–podpisywanie ilustracji wyrazami i prostymi zdaniami;

–pisanie z pamięci.

7. Ortografia

–pisanie z zachowaniem właściwego rozmieszczenia liter w wyrazie;

–pisanie wyrazów z dwuznakami i spółgłoskami miękkimi;

–poznanie zasad pisowni wyrazów wielką literą na początku zdania oraz w imionach, nazwiskach, nazwach państw, miast, rzek;

–pisanie wyrazów z trudnościami ortograficznymi: „ó”, „rz”;

–pisanie wybranych wyrazów z „ą”, „ę” w różnych pozycjach w wyrazie.

8. Nauka o języku

–rozpoznawanie liter jako obrazu graficznego głosek;

–dzielenie wyrazów na głoski, litery, sylaby;

–wyróżnianie samogłosek i spółgłosek w wyrazie;

–wskazywanie i przeliczanie wyrazów w zdaniu;

–wskazywanie zdań w tekście.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji polonistycznej

Zgodnie z wymogami podstawy programowej pracę z uczniami w klasie pierwszej rozpoczynamy od okresu przygo- towawczego. Zapoznajemy uczniów z budynkiem szkolnym, wybranymi pomieszczeniami i pracownikami. Ogólnie przed- stawiamy system pracy i zasady panujące w szkole. Równocześnie nawiązujemy bliższe relacje z uczniami, poznajemy ich imiona, środowisko rodzinne. Zachęcamy dzieci do poznawania kolegów w klasie. W tym celu organizujemy zabawy integracyjne, proponujemy różne sposoby nawiązywania kontaktu, na przykład rozmowy, powoli przyzwyczajamy dzie- ci do angażowania się w życie klasy.

Rozwijamy umiejętność prawidłowej wymowy za pomocą zabaw artykulacyjnych, ćwiczeń o charakterze syntaktyczno- -syntetycznych i dźwiękonaśladowczych. Dzieci wykonują także ćwiczenia w zakresie analizy i syntezy słuchowej prostych wyrazów, z pominięciem takich, w których występują ubezdźwięcznienia zarówno w nagłosie, jak i w wygłosie.

Po okresie przygotowawczym następuje faza zasadnicza. Wprowadzamy litery, naukę czytania i pisania, wykorzystu- jąc Metodę Dobrego Startu. Rozwijamy korelację funkcji wzrokowych, słuchowo-językowych, dotykowo-kinestetycznych i motorycznych przez ćwiczenia ruchowo-słuchowe lub ruchowo-słuchowo-wzrokowe (opracowane w podręcznikach). Wydłużamy czas wprowadzania tak zwanych trudnych liter: p, b, d, g, dwuznaków i zmiękczeń.

W nauce czytania stosujemy metodę 18 struktur wyrazowych, czyli opieramy się na analizie sylabowo-głoskowej wyra- zów w powiązaniu z ich budową literową. Nie uwzględniamy struktury gramatycznej lub słowotwórczej wyrazów. Nauka czy-

12

tania polega zatem na praktycznym poznawaniu przez dzieci różnorodnych wyrazów ułożonych w 18 zestawach. Kolejność poznawania wyrazów podporządkowana została zasadzie stopniowania trudności oraz indywidualizacji pracy z uczniem.

Równocześnie z nauką czytania wprowadzamy naukę pisania. Początkowo dzieci piszą szlaczki literopodobne, by z czasem przejść do kreślenia liter, sylab i wyrazów. Proponujemy ćwiczenia odwzorowywania liter w powietrzu, na ław- ce, plecach kolegi. Można użyć też plasteliny lub poprosić dzieci, aby odwzorowały literę za pomocą własnego ciała. Stop- niowo przechodzimy do pisania całych wyrazów i prostych zdań. Pod koniec klasy pierwszej przeprowadzamy próby pisania poznanych wyrazów z pamięci lub ze słuchu.

Już od pierwszej klasy prowadzimy elementy kształcenia literackiego. Wzorowo czytamy krótkie teksty literackie, frag- menty lektur, wiersze. Rozmawiamy na ich temat, zachęcamy uczniów do spontanicznych wypowiedzi i budowania pro- stych odpowiedzi na zadane pytania. Każdą inicjatywę dziecka nagradzamy, zachęcamy do dalszego wysiłku i aktywności. Reagujemy na zauważone deficyty, kierujemy na badania, udzielamy pomocy.

EDUKACJA MUZYCZNA

Odbiór muzyki 1. Śpiew

–powtarzanie głosem prostych melodii;

–śpiewanie piosenek z repertuaru dziecięcego;

–wykonywanie śpiewanek i rymowanek.

2. Gra na instrumentach

– odtwarzanie prostych rytmów głosem i na instrumentach perkusyjnych.

3. Ruch przy muzyce

– wyrażanie nastroju i charakteru muzyki przez pląsanie i taniec;

– reagowanie ruchem na zmianę tempa i dynamiki muzyki;

– odtwarzanie prostych schematów rytmicznych ruchem całego ciała i tataizacją.

4. Wiadomości

– znajomość faktu, że muzykę można zapisać i odczytać;

– poznanie zasad kulturalnego zachowania się w trakcie śpiewania hymnu narodowego.

5. Percepcja

–świadome i aktywne słuchanie muzyki;

–werbalne i niewerbalne wyrażanie doznań;

–udział w koncertach muzycznych, poznanie i stosowanie zasad kulturalnego zachowania się na kon- cercie i podczas śpiewania hymnu narodowego.

Tworzenie muzyki

–tworzenie ruchowych ilustracji muzycznych do słuchanych utworów i piosenek;

–swobodne improwizacje wokalne na podany temat;

–improwizacje wokalne do wierszy, przysłów, rymowanek;

–ilustrowanie zjawisk akustycznych.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji muzycznej

W klasie pierwszej uczymy dzieci co najmniej 10 piosenek jednogłosowych, zwracając szczególną uwagę na swobodną postawę uczniów podczas śpiewania. Wprowadzenie ruchu w czasie wykonywania utworu ułatwi dzieciom zapamiętanie tekstu piosenki oraz w naturalny sposób uaktywni ich ekspresję twórczą. Kreatywność rozwijamy także przez wykorzystanie naturalnych efektów akustycznych: klaskanie, tupanie, pstrykanie, kląskanie, pocieranie, uderzanie. Na późniejszym etapie

13

zapoznajemy dzieci z instrumentami perkusyjnymi niemelodycznymi: kastanietami, bębenkami, trójkątami, drewienkami, marakasami, tamburynami, za pomocą których odwzorowujemy proste tematy muzyczne i tworzymy akompaniamenty do piosenek. Część czasu poświęcamy na ćwiczenia aparatu oddechowego i głosowego. Ma to istotne znaczenie nie tylko ze względu na poprawianie możliwości wokalnych, ale także usprawnia aparat mowy.

Staramy się często urozmaicać zajęcia ćwiczeniami związanymi z potrzebą wykonywania ruchu przez dzieci. Bieg, pod- skoki czy marsz uatrakcyjniają zajęcia i rozładowują kumulującą się energię, a przy tym dostarczają praktycznej wiedzy na te- mat pulsu rytmicznego i zmiany tempa. Rozróżnianie podstawowych elementów muzyki wprowadzamy na bazie zabaw aktywizujących, na przykład zagadnienia„tempo szybkie i wolne”,„coraz szybciej – coraz wolniej” można swobodnie kreślić za pomocą ruchu, skojarzeń (wolno opadający liść, piórko – szybko spadający kamień) oraz słuchania przykładów muzycz- nych o jaskrawo zarysowanej linii melodycznej. Wskazane jest też tworzenie prac plastycznych będących odzwierciedleniem skojarzenia treści muzycznych z plastycznymi. Przy wprowadzaniu tonów wysokich i niskich, rodzajów głosów ludzkich: żeń- skiego, męskiego, rozpoznawania brzmienia: skrzypiec, fortepianu, fletów prostych, proponujemy wykorzystanie gotowych nagrań muzycznych, dołączonych do pakietu Kolorowa klasa. Po wysłuchaniu nagrania prosimy uczniów o wskazanie różnic brzmieniowych, doskonalimy też umiejętność rozpoznawania i nazywania wyróżnionych instrumentów i głosów ludzkich.

Rozwijamy wrażliwość muzyczną przez udział dzieci w koncertach muzycznych. Staramy się włączać muzykę podczas przerw śródlekcyjnych czy w trakcie tworzenia prac plastyczno-technicznych.

EDUKACJA PLASTYCZNA

1. Odbiór sztuki

–poznawanie dziedzictwa kulturowego najbliższego regionu, tradycji środowiska rodzinnego, szkol- nego i lokalnego;

–odwiedzanie wystaw i muzeów;

–wykorzystanie przekazów multimedialnych do tworzenia własnych prac plastycznych;

–wypowiadanie się na temat obserwowanych obiektów, dzieł sztuki, wytworów własnych i kolegów;

–rozpoznawanie i nazywanie barw podstawowych: niebieskiej, czerwonej, żółtej;

–rozpoznawanie i nazywanie podstawowych kształtów: owalnego, kwadratowego, trójkątnego, po- dłużnego, prostokątnego;

–rozpoznawanie i nazywanie podstawowych faktur: gładkiej, lśniącej, cienkiej, grubej, szorstkiej.

2. Aktywność twórcza

–rysowanie ołówkiem, kredkami ołówkowymi i świecowymi, flamastrami, węglem, kredą;

–malowanie farbami plakatowymi i akwarelowymi;

–lepienie z plasteliny prostych form przestrzennych;

–wyklejanie kolorowym papierem (wydzieranka i wycinanka), tworzenie prac techniką kolażu;

–wyklejanie plasteliną form płaskich;

–wykonywanie prac plastycznych z wyobraźni i z pamięci;

–przedstawianie ruchu za pomocą linii prostych, falistych, łamanych;

–rozmieszczanie elementów na płaszczyźnie prostokątnej i owalnej; wykorzystanie różnych wielko- ści kartek;

–tworzenie wspólnych, grupowych prac plastycznych (plakat, reklama);

–wykorzystywanie materiałów przyrodniczych do tworzenia kompozycji płaskich i przestrzennych (liście, muszelki, kasztany, żołędzie, trawa itp.);

–wykonywanie prostych rekwizytów do małych form scenicznych (kukiełki, maskotki, ubrania dla lalek itp.);

–tworzenie przedmiotów charakterystycznych dla sztuki ludowej regionu, w którym mieszka; odwzo- rowywanie wzorów i strojów ludowych z zachowaniem właściwych kształtów i kolorów.

14

3. Wiedza z zakresu sztuki

–zapoznanie z wybranymi dziedzinami działalności twórczej człowieka:

•praca architekta – dom, w którym mieszkam;

•architekt zieleni – rośliny w moim otoczeniu;

–rozpoznawanie architektury użytkowej na podstawie osiedla, na którym mieszka dziecko;

–poznawanie dzieł wybranych artystów polskich.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji plastycznej

W klasie pierwszej pozwalamy dziecku przede wszystkim realizować własne wyobrażenia i spostrzeżenia. Określamy oczywiście temat pracy, ale nie wymagamy dokładnego odtwarzania szczegółów. Jeśli na przykład inwencja dziecka pod- powie mu, aby niebo miało różowy odcień, nie staramy się tego zmieniać. Ponieważ dzieci w tym wieku wykonują prace z pamięci, zajęcia rozpoczynamy od zebrania istotnych informacji na temat malowanego obiektu. Pomoże to dziecku w przypomnieniu sobie istotnych szczegółów.

Uczymy dzieci korzystania z różnorodnych form wyrazu artystycznego. Zwracamy uwagę na dobór techniki plastycz- nej, podłoża i narzędzi. Staramy się także wytłumaczyć (czasem podpowiedzieć), jak rozmieścić elementy na płaszczyź- nie, aby praca była poprawna pod względem kompozycji.

Stosujemy różnorodne techniki. Pozwalamy dzieciom tworzyć indywidualnie i grupowo (plakaty, reklamy bajek). Za- chęcamy do współpracy, uczymy, jak odpowiednio zadbać o warsztat pracy. W początkowym okresie sami kierujemy pra- cami porządkowymi, z biegiem czasu organizację, w miarę możliwości, powierzamy uczniom.

Po wykonaniu zadania i sprzątnięciu klasy prezentujemy wszystkie prace i omawiamy je kolejno, wydobywając z każ- dej to, co najpiękniejsze (kolorystyka, rozmieszczenie, ciekawa kompozycja, interesujący pomysł itp.).

EDUKACJA SPOŁECZNA

1.Tworzenie własnego wizerunku

–nazywanie części własnego ciała;

–określanie własnych cech fizycznych: wzrostu, koloru oczu, włosów;

–rozpoznawanie i nazywanie własnych zainteresowań;

–uświadomienie sobie własnych emocji i nazywanie ich;

–rozpoznawanie własnych możliwości intelektualnych, docenianie posiadanych zdolności i umiejęt- ności, rozumienie ciągłej potrzeby doskonalenia umysłu;

–kształtowanie odwagi cywilnej, umiejętności przyznawania się do błędu, postawy odpowiedzialno- ści za własne czyny i słowa;

–nabywanie umiejętności oceny własnego postępowania względem: siebie, innych ludzi, zwierząt i przyrody;

–poznawanie sposobów odróżniania dobra od zła, wpajanie potrzeby bycia sprawiedliwym i nawyku pomagania słabszym;

–wyrabianie nawyku dbania o własny wygląd, rozumienie potrzeby częstego mycia rąk, kąpieli, my- cia zębów jako warunku zdrowia.

2.Jestem bezpieczny

–poznanie i stosowanie zasad bezpiecznego zachowania się w szkole i klasie;

–poznanie i stosowanie zasad bezpiecznego poruszania się po ulicy w drodze do szkoły, do domu;

–poznanie i stosowanie zasad bezpiecznego planowania zabawy w domu i na świeżym powietrzu;

–znajomość nazwy swojej miejscowości, adresu i numeru telefonu do domu (rodziców) jako infor- macji ważnych dla bezpieczeństwa dziecka;

–rozpoznawanie zagrożeń i nabywanie umiejętności rozsądnego zachowania się w sytuacjach zagro- żenia, ćwiczenia w powiadamianiu służb ratowniczych (policja, straż pożarna, lekarz, wetery- narz) – znajomość numerów alarmowych, prowadzenie rozmowy telefonicznej;

15

–rozumienie konieczności odpoczynku, ruchu na świeżym powietrzu, uprawiania sportów, odpowied- niej ilości snu;

–kształcenie umiejętności otwartego mówienia o problemach, strachu, lękach, dostarczanie wiedzy na temat możliwości i sposobów ich pokonywania.

3. Zasady współżycia w rodzinie

–pamiętanie imion i nazwisk członków rodziny, stopnia pokrewieństwa;

–darzenie miłością i szacunkiem członków rodziny;

–identyfikowanie się z tradycjami rodzinnymi;

–dostrzeganie potrzeb członków rodziny;

–wypełnianie obowiązków domowych, podejmowanie samorzutnych prób pomocy najbliższym, tro- ska o estetykę mieszkania i własnego pokoju;

–uświadomienie konieczności dostosowywania własnych oczekiwań do zasobów ekonomicznych ro- dziny;

–rozważne planowanie wydatków.

4. Społeczność szkolna

–systematyczne poznawanie praw ucznia i zasad bycia dobrym kolegą, nabywanie postawy poszano- wania miejsca, w którym się uczy, utrzymywania dobrych relacji z całą społecznością szkolną, w tym ze wszystkimi pracownikami szkoły, uświadamianie prawa ucznia do godnego i bezstronnego trak- towania jego osoby przez wszystkich członków społeczności szkolnej oraz prawa do szukania po- mocy u nauczycieli i pedagoga szkolnego;

–poznawanie i wypełnianie obowiązków wynikających ze statusu bycia uczniem, wdrażanie do po- mocy nauczycielowi i kolegom, nabywanie postawy sumiennego wypełniania obowiązków dyżurne- go i poszanowania podręczników szkolnych, zeszytów i przyborów, czynne angażowanie się w życie klasy i szkoły, wdrażanie do obowiązkowego uczenia się i odrabiania prac domowych;

–wdrażanie do aktywnego życia szkolnego, zachęcanie do poszerzania wiedzy i umiejętności poprzez uczestnictwo w różnych formach zajęć pozalekcyjnych, kołach zainteresowań, konkursach przed- miotowych;

–wdrażanie do utrzymywania serdecznych kontaktów z kolegami, uczenie postawy bycia dobrym ko- legą, mówienia sobie miłych słów;

–uczenie rozładowywania agresji, sporów, kłótni poprzez zastosowanie aktywnych metod i uświado- mienie konieczności postawy pełnej tolerancji.

5.Wzmacnianie postawy obywatelskiej i proeuropejskiej

–poznanie symboli narodowych: flaga, godło, hymn narodowy;

–poznanie nazwy swojego kraju, jego umiejscowienia w Europie, poznanie pojęcia własnej narodowości;

–znajomość nazwy swojego miejsca zamieszkania (nazwa miasta, wsi, gminy, dzielnicy, ulicy);

–kultywowanie polskich tradycji (tradycje świąteczne, marzanna);

–kształcenie rozumienia pojęcia Unia Europejska poprzez rozpoznawanie symboli UE: flaga, hymn.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji społecznej

Wdrażanie treści programowych w zakresie edukacji społecznej zaczynamy od budowania przez dziecko obrazu sa- mego siebie. Zachęcamy do badania własnej fizyczności (kolor oczu, włosów, wzrost), następnie przechodzimy do two- rzenia własnego wizerunku. Jest to proces długotrwały, wymagający niestandardowych rozwiązań. Najlepiej wprowadzić dziecko w zagadnienie za pomocą przykładów z literatury, scenek dramowych i sytuacyjnych, filmików. Następnie oma- wiamy zaobserwowane sytuacje, prosimy o podawanie różnych rozwiązań problemów, oceniamy zachowanie i odnosi- my się do własnych doświadczeń dziecka. Ważnym elementem kształcenia świadomości jest pozytywne wzmacnianie wyników pracy, prób pomocy innym, odpowiedniego zachowania w klasie i podczas zabawy. Należy pamiętać, że dziec-

16

ko oczekuje potwierdzenia własnej działalności przez osobę dla niego znaczącą, dlatego należy rozważnie i sprawiedli- wie dokonywać oceny. Z drugiej strony nie wolno zapominać, że uczeń bez przerwy podlega emocjom i nie zawsze ra- dzi sobie ze skumulowaną energią. Wyczucie i takt nauczyciela pozwolą rozładować napięcie i zrodzą w dziecku chęć poprawy.

Inną ważną płaszczyzną działania dziecka jest szkoła. Uczeń klasy pierwszej znajduje w niej same nowości: system dzwonkowy, ławki, tablicę, nową panią i dużą grupę dzieci. Szkoła jest duża, więc dziecko może się w niej czuć zagubio- ne i niepewne. Na początku roku oprowadzamy dzieci po budynku szkolnym, pokazujemy znajdujące się w niej pomiesz- czenia, przedstawiamy pracowników. Ustalamy zasady bezpiecznego i kulturalnego zachowania się w klasie i na terenie placówki. Równocześnie poznajemy imiona uczniów (mogą mieć przypięte kartoniki z własnym imieniem). Organizuje- my zabawy integracyjne, na przykład rozpoznawanie głosów koleżanek, tunel przyjaźni, opowiadamy o sobie i o tym, co nas cieszy, w co lubimy się bawić itp. Szczególną uwagę zwracamy, by sprawiedliwie i równo traktować dzieci, nie wyróż- niać poszczególnych osób w klasie i równomiernie obdzielać pracą (pomocą nauczycielowi).

Już w trakcie pierwszego miesiąca nauczania staramy się poznać środowisko rodzinne uczniów. Nawiązujemy kon- takt z rodzicami dziecka, krótko omawiamy poziom jego integracji w grupie rówieśniczej, chwalimy je. Staramy się przy tym poznać potrzeby rodziny, jej postawy wychowawcze, a w późniejszym etapie prowadzimy pedagogizację, usta- lając wspólny front oddziaływania na dziecko.

Stopniowo zachęcamy dzieci do poznawania środowiska lokalnego, korzystania z jego dorobku, działania na jego rzecz. Pierwszą taką sytuację stwarzamy już na początku roku szkolnego, organizując pasowanie na ucznia. Dzieci zapraszają na uroczystość członków rodziny (rodziców, rodzeństwo, dziadków), a także sąsiadów. Zatem wzmacniamy więzi nie tylko rodzinne, ale i społeczne. Czasami bowiem sąsiadka jest dziecku równie bliska jak ciocia, a możliwość pochwalenia się, że jest się już uczniem, ma dla dziecka duże znaczenie. W ramach poznawania środowiska lokalnego możemy zorganizować wyjście do biblioteki publicznej znajdującej się blisko miejsca zamieszkania, zachęcić do uczestnictwa w festynie sportowo- -rodzinnym, organizować wycieczki krajoznawcze po najbliższej okolicy. Rozwijamy w ten sposób u dziecka poczucie od- powiedzialności za miejsce, w którym żyje, i uczymy dbania o estetykę swojego otoczenia (odnosi się to także do szkoły).

W klasie pierwszej zaczynamy też kształtować postawę patriotyczną. Koncentrujemy się na wywoływaniu pozytyw- nych uczuć w stosunku do ojczyzny, ukazujemy jej piękno i historię. Zabieramy uczniów na wycieczki do muzeów i miejsc pamięci narodowej, czytamy legendy i opowiadania, prezentujemy filmy i pokazy multimedialne o treści patriotycznej, rysujemy flagę Polski, zapoznajemy z hymnem narodowym. Powoli i stopniowo staramy się dzieciom przekazać, że sta- nowimy cząstkę większego świata, o który wspólnie musimy zadbać.

EDUKACJA PRZYRODNICZA

1. Zmiany zachodzÄ…ce w przyrodzie

–nazywanie zjawisk atmosferycznych charakterystycznych dla poszczególnych pór roku, w tym okreś- lanie opadów atmosferycznych (deszcz, śnieg, grad), temperatury (chłodniej, cieplej, ciepło, zim- no), wiatru (wietrzyk, powiew, silny wiatr, wichura);

–rozpoznawanie pór roku po zachowaniu się zwierząt i roślin;

–stosowanie pojęć: dzień i noc;

–poznanie zagrożeń wynikających z takich zjawisk przyrodniczych, jak: pożar, huragan, burza, i spo- soby zachowania się w sytuacji zagrożenia;

–kształcenie umiejętności doboru stroju w zależności od pogody;

–wpływ negatywnej działalności człowieka na zmianę środowiska przyrodniczego: wyrzucanie odpa- dów i spalanie śmieci, zatruwanie wód i powietrza, wywoływanie pożarów lasów.

2. Doświadczenia przyrodnicze i umiejętności praktyczne:

–obserwowanie pogody i prowadzenie obrazkowego kalendarza pogody;

–kształcenie praktycznych umiejętności dostosowywania stroju do panujących warunków pogodo- wych na podstawie analizy informacji radiowych i telewizyjnych;

–kształcenie praktycznych umiejętności uprawy roślin w klasowym kąciku przyrody (obserwowanie wzrostu fasoli); nazywanie czynników sprzyjających wzrostowi roślin;

–sadzenie drzewek;

17

–wdrażanie do oszczędzania wody jako niezbędnego źródła życia dla człowieka, roślin i zwierząt;

–poznanie sposobów dokarmiania ptaków w czasie zimy i latem, praktyczne wykorzystanie wiadomości;

–rozpoznawanie i nazywanie liści i owoców drzew zbieranych podczas klasowych wyjść do parku i lasu;

–obserwacje przylotów ptaków;

–stosowanie prostych przyrządów obserwacji (lupy, lornetki) podczas wyjść do parku i lasu;

–kształcenie praktycznych umiejętności segregowania śmieci;

–uświadomienie konieczności korzystania z opakowań ekologicznych i wielokrotnego użytku;

–prowadzenie prostego doświadczenia (stany skupienia wody).

3. W ogrodzie, w sadzie i na Å‚Ä…ce

–rozpoznawanie i nazywanie owoców i warzyw naszych ogrodów i sadów;

–znajomość wartości odżywczych warzyw i owoców, sposobów ich przechowywania i przetwarzania;

–poznanie pojęcia witaminy i ich wpływu na zdrowie człowieka, higiena spożywania owoców i warzyw;

–uświadomienie, że wypalanie łąk i ściernisk jest działalnością człowieka zagrażającą środowisku przyrodniczemu (zatruwanie powietrza, wód, pożary lasów);

–poznanie wybranych zagadnień przyrodniczych:

•mieszkańcy łąki;

•spulchnianie gleby przez dżdżownice;

•zapylanie roślin przez owady;

•szkodniki naszych roślin, niszczenie szkodników przez ptaki.

4. W parku i w lesie

–poznanie pojęcia: drzewa iglaste i liściaste, rozpoznawanie wybranych drzew po kształcie liści i szpi- lek;

–rozpoznawanie i nazywanie grzybów trujących i jadalnych, umiejętność zachowania się podczas grzybobrania;

–znajomość zagrożeń wynikających z przebywania w środowisku leśnym (zatrucia, niebezpieczne i chore zwierzęta, dezorientacja w terenie), ich rozpoznawanie i unikanie;

–poznanie wybranych zagadnień przyrodniczych:

–mieszkańcy polskich lasów (sarna, dzik, jeleń, żubr), środowisko życia;

–wędrówki ptaków;

–sposoby dzikich zwierząt na przetrwanie zimy – przygotowanie zapasów i legowiska przed zimą (niedźwiedź, wiewiórka, mrówki, zając, lis, żaba, borsuk, dzik, sarna);

–znaczenie lasu dla ludzi, od drzewa do książki, wpływ wyrębu lasu na zmiany środowiskowe;

–konieczność przestrzegania zasad kulturalnego zachowywania się w lesie.

5. Zwierzęta dzikie i hodowlane

–poznanie wybranych zagadnień przyrodniczych:

–zwierzęta udomowione: kot, pies, chomik, papuga;

–tryb życia zwierząt hodowlanych i domowych oraz sposoby ich odżywiania;

–obowiązki wynikające z bycia hodowcą;

–zwierzęta na wsi;

–gady prehistoryczne;

–rozpoznawanie typowych krajobrazów Polski: nadmorski, nizinny, górski;

–wskazywanie różnic między miastem i wsią.

18

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji przyrodniczej

W klasie pierwszej wprowadzamy dzieci w świat przyrody głównie za pomocą obserwacji i wyciągania wniosków. Ma to związek zarówno z możliwościami umysłowymi dzieci w młodszym wieku szkolnym, ich nieumiejętnością abstrakcyj- nego myślenia i tworzenia pojęć, jak również z czynnikiem emocjonalnym, wpływającym na umiejętność kodowania in- formacji. Im więcej dostarczymy dzieciom bodźców do przeżywania, tym efekt zapamiętywanych informacji będzie wyższy.

Jak najczęściej organizujemy wyjścia do parku, lasu, wycieczki krajoznawcze po najbliższej okolicy. Przyniesione zbio- ry omawiamy, rysujemy, grupujemy, umieszczamy w kącikach przyrodniczych w klasie. Wyjścia nie muszą trwać długo. Wystarczy teren w pobliżu szkoły, aby dostrzec ptaki, różne kształty i kolory liści, krę drzewa. Uczniowie na własnej skó- rze rozpoznają działanie wiatru, przez co łatwiej zapamiętają, jakie funkcje pełni on w środowisku. Pozwalamy dzieciom tworzyć samorzutne wypowiedzi, określać emocje i formułować spostrzeżenia. Zbieramy informacje, by potem pogru- pować je i sklasyfikować według ustalonych standardów.

Nie zawsze jednak okoliczności sprzyjają spędzaniu czasu na dworze. Wówczas działania opieramy na ilustracjach i pomocach do manipulowania (zestaw figurek i obrazków magnetycznych na tablicę i do manipulacji dla dzieci). Lekcje wzbogacamy muzyką i dźwiękami (odgłosy przyrody nagrane na płycie CD) oraz filmami.

Pozwalamy dzieciom opowiadać o własnych zwierzętach, rysować je, następnie wskazujemy na potrzebę dbania o nie i zachowania rozwagi przy kontaktach z nimi. Możemy (jeśli to możliwe) zorganizować lekcję w zoo, przy komputerze, w bi- bliotece. Podczas omawiania zagadnień dotyczących wody zabieramy uczniów do łazienki. Tam w praktyczny sposób za- poznajemy dzieci z zasadami oszczędzania wody. Wdrażamy uczniów do dbania o środowisko naturalne przez prezentowanie sposobów sadzenia roślin i dbania o nie. Zakładamy mały ogródek klasowy i wyznaczamy dyżurnych do pod- lewania kwiatów (kontrolujemy, jak uczniowie wywiązują się z zadania, obserwujemy rozwój roślin). Zapoznajemy dzieci z potrzebami roślin, z funkcjami, jakie spełniają w środowisku przyrodniczym, oraz ich wpływem na jakość życia ludzi.

Wykorzystujemy wszystkie możliwe środki do wzbogacania przeżyć dzieci i rozbudzenia zainteresowania danym za- gadnieniem.

EDUKACJA MATEMATYCZNA

1. Orientacja przestrzenna

–określanie położenia przedmiotów względem obranego obiektu;

–określanie położenia przedmiotów względem siebie oraz innego obserwatora;

–wskazywanie kierunków w przestrzeni z zastosowaniem pojęć: na prawo, na lewo, w górę, w dół, do przodu, do tyłu;

–stosowanie znaków graficznych (strzałek) określających kierunki;

–stosowanie ze zrozumieniem określeń: za, przed, nad, pod, obok, w, do, wewnątrz, na zewnątrz;

–określanie odległości: dalej, bliżej.

2. Cechy wielkościowe i pomiar

–porządkowanie przedmiotów w sposób rosnący i malejący;

–numerowanie przedmiotów w ciągu;

–określanie następnych i poprzednich obiektów w serii;

–porównywanie przedmiotów według podanej cechy: mały – mniejszy, długi – dłuższy, wąski – szeroki, wysoki – niski itp.;

–przygotowanie do mierzenia przez wykonywanie pomiarów przedmiotów za pomocą patyczków, włóczki, klocków, kredek, dłoni itp.;

–zapoznanie z linijką i pojęciem centymetra;

–pomiar długości przedmiotów (w zakresie 10 cm) za pomocą linijki i porównywanie długości mie- rzonych obiektów;

–ważenie przedmiotów na wadze szalkowej bez użycia odważników;

–określanie wagi badanych obiektów za pomocą pojęć: cięższy, lżejszy, tu mniej, tam więcej, tyle samo;

–odmierzanie płynów różnymi miarkami, w szczególności miarą litrową, wprowadzenie pojęcia „litr”;

–poznanie i rozróżnianie monet i banknotu 10-złotowego będących w obiegu;

19

–poznanie wartości nabywczej monet (przeliczanie monet, działania praktyczne kupna i sprzedaży), rozumienie pojęć: dług, reszta;

–przeliczanie dni tygodnia w ustalonej kolejności;

–poznanie kalendarza, wymienianie nazw miesięcy, działania praktyczne wykorzystujące kalendarz (np. odszukiwanie daty własnych urodzin, imienin);

–zapoznanie z budową i przeznaczeniem zegara tarczowego;

–próby odczytywania pełnych godzin na zegarze w systemie 12-godzinnym.

3. Zbiory

–tworzenie zbiorów według podanego warunku;

–klasyfikowanie obiektów według wyróżnionej cechy;

–określanie liczebności zbiorów, przeliczanie elementów;

–porównywanie liczebności zbiorów za pomocą pojęć: mniej, więcej, tyle samo;

–porównywanie liczebności zbiorów i zapis wyników pomiaru z użyciem znaków: <, >, =;

–tworzenie podzbiorów;

–wyznaczanie wspólnej części zbiorów.

4.Geometria

–rozpoznawanie i nazywanie podstawowych figur geometrycznych: kwadrat, prostokąt, koło, trójkąt;

–odnajdywanie kształtów figur geometrycznych w otoczeniu;

–odtwarzanie kształtów figur za pomocą patyczków, klocków, poprzez cięcie, zginanie, łamanie;

–obrysowywanie kształtów figur geometrycznych;

–dostrzeganie drugiej połowy figury symetrycznej, na przykład w kształcie motyla (symetria osiowa);

–kontynuowanie regularności w prostych motywach: szlaczki, rozety;

–rysowanie odcinków za pomocą linijki, mierzenie odcinków w zakresie 10 cm.

5.Działania na liczbach

–poznanie liczb pierwszej i drugiej dziesiątki;

–świadomość aspektu kardynalnego, porządkowego i miarowego poznanych liczb;

–zapisywanie liczb za pomocą cyfr do 10;

–przeliczanie liczb w zakresie 20 od wybranej liczby w przód i w tył;

–rozkładanie liczb na składniki;

–porównywanie dwóch liczb;

–obliczanie sum i różnic na konkretach (np. na palcach, patyczkach, liczmanach);

–dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 10 z uwzględnieniem poprawnego zapisu działania;

–rozwiązywanie prostych zadań z treścią.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji matematycznej

Nauczanie matematyki w klasie pierwszej opieramy przede wszystkim na koncepcji czynnościowej Zofii Krygowskiej. Głównym celem metody jest zdobywanie przez ucznia wiedzy operatywnej za pomocą rozwią- zywania zadań powiązanych z rzeczywistością. By opracować dane pojęcie w sposób czynnościowy, nauczy- ciel musi zaplanować takie ćwiczenia, które pozwolą uczniom przejść od czynności konkretnych, przez wyobrażone, do abstrakcyjnych. Uczniowie, manipulując konkretami, dokonują operacji matematycznych, na- stępnie ilustrują je za pomocą liczmanów, a etapem finalnym jest zapis działań przyjętymi symbolami w ze- szycie ćwiczeń. Warto nadmienić, że według założeń podstawy programowej uczniowie mogą korzystać z zeszytów ćwiczeń tylko przez jedną czwartą czasu przeznaczonego na edukację matematyczną. Resztę cza- su przeznaczamy na zabawy, gry i sytuacje zadaniowe, w których dzieci manipulują liczmanami, klockami, tan- gramami, modelami figur geometrycznych, kartonikami z liczbami (pomoce w zestawie Kolorowa klasa).

20

W pierwszych miesiącach nauki przede wszystkim rozwijamy czynności umysłowe ważne w uczeniu się matematyki. Wprowadzamy wówczas zabawy wspomagające orientację przestrzenną, polegające na określa- niu położenia obiektów w przestrzeni, względem siebie i innego obserwatora. Ćwiczymy rozpoznawanie i na- zywanie stron ciała („w prawej ręce trzymam ołówek, lewa noga uniesiona do góry”). Przydatne mogą się okazać ćwiczenia ruchowe, zabawy ze śpiewem, krótkie rymowanki, w których uczniowie pokazują odpowied- nie strony ciała. Równocześnie ćwiczymy używanie określeń: na, pod, obok, za, przed, w, wewnątrz, na ze- wnątrz, dalej, bliżej. Przy ćwiczeniach tego typu wykorzystujemy rekwizyty (może to być kapelusz lub pudełko, wobec których będziemy rozmieszczać elementy).

Przed wprowadzaniem liczb wykonujemy działania na zbiorach. Dzieci manipulują liczmanami, by tworzyć zbiory według podanej cechy, przeliczać elementy w przód i w tył oraz od wybranego elementu w serii, prze- kładać obiekty z jednego zbioru do drugiego, zmieniając ich liczebność, dokonywać określeń następnych i po- przednich obiektów w serii. Działania te mają na celu przygotowanie czynności umysłowych do tworzenia pojęć liczbowych i sprawności rachunkowych na sposób szkolny.

Do ważnych zagadnień należą: określanie cech wielkościowych i pomiar. Prosimy dzieci, aby uporządko- wały przedmioty w sposób rosnący lub malejący, porównały przedmioty według danej cechy: mały – mniej- szy, długi – dłuższy, wysoki – niski, pamiętając o względności porównywanych obiektów („Asia jest wyższa od Oli, ale nie jest wyższa od pani”). Aby uniknąć abstrahowania, porównujemy obiekty dostępne dziecku (np. klocki Dienesa o różnej długości), zmieniamy ich położenie względem siebie, przykrywamy jeden drugim.

Przy wprowadzaniu cyfr operujemy pojęciami: liczba – cyfra. Obiekty zawsze przeliczamy (aspekt kardy- nalny liczby), manipulujemy nimi (zabieramy i dokładamy liczmany: o ile mniej, o ile więcej, porównujemy li- czebność), ćwiczymy pisownię cyfry w powietrzu, na plecach kolegi, po śladzie, a dopiero później zapisujemy ją znakiem graficznym. W klasie pierwszej wprowadzamy zapis liczb w zakresie pierwszej dziesiątki, lecz czyn- nościowe przeliczanie elementów wykonujemy do 20. Wprowadzamy też dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 10 z uwzględnieniem poprawnego zapisu. Podczas wykonywania zadania z treścią najpierw obra- zujemy jego treść za pomocą liczmanów, a następnie zapisujemy działania.

W zakresie kształcenia pojęć geometrycznych prosimy dzieci, aby odszukały w otoczeniu dane figury (pro- stokątne okno, kwadratowa podłoga, dach w kształcie trójkąta). Ćwiczenia takie można wykonywać podczas spacerów w formie zabawy. Dopiero na późniejszym etapie manipulujemy konkretnymi obiektami (dołączo- nymi w zestawach Kolorowa klasa), nazywamy je, odszukujemy spośród innych prezentowanych elementów.

Dokonywanie pomiaru w klasie pierwszej zawsze musi się wiązać z działaniem czynnościowym. Stosuje- my w tym celu dostępne narzędzia: zegary, pojemniki litrowe, wagę (bez używania odważników), linijkę. Moż- na też użyć niestandardowych elementów do pomiaru, na przykład własnej stopy, włóczki, klocków.

ZAJĘCIA KOMPUTEROWE

1.Bezpieczeństwo i higiena pracy z komputerem

– poznanie regulaminu pracowni komputerowej;

– poznanie podstawowych zasad bezpiecznego korzystania z komputera jako urządzenia zasilanego prądem;

– poznanie i stosowanie zasad higieny pracy przy komputerze: prawidłowa postawa i odległość od mo- nitora podczas pracy, oświetlenie, czas pracy jako czynniki wpływające na zdrowie człowieka.

2.Obsługa komputera

–poznanie i nazywanie elementów zestawu komputerowego: monitor, komputer, klawiatura, myszka;

–kształcenie umiejętności uruchamiania i zamykania programu;

–kształcenie umiejętności posługiwania się myszką i klawiaturą;

–poznanie i stosowanie podstawowego słownictwa dotyczącego pracy z komputerem: pulpit, plik, ikonka itp.;

–uruchamianie stacji dysków CD.

21

3. Edytor graficzny Paint

–zapoznanie z wybranymi narzędziami Przybornika: Elipsa, Prostokąt, Zaznacz, Wypełnij kolorem, Pędzel, Ołówek, Gumka, Linia, Tekst, Paleta kolorów (kolory podstawowe);

–tworzenie prostych rysunków za pomocą narzędzi Przybornika;

–próby wykonywania poleceń z wykorzystaniem umiejętności kopiowania, usuwania, powiększania i pomniejszania elementów rysunku.

4. Edytor tekstu MS Word

– zapoznanie z działaniem klawiszy: Enter, Delete, Alt, Caps Lock, Shift, Spacja;

– nabywanie umiejętności kopiowania, wklejania, wycinania tekstu;

– pisanie prostego tekstu (wyrazów) według instrukcji.

5. Komputerowe gry edukacyjne

–uruchamianie gier według instrukcji;

–odtwarzanie gier komputerowych za pomocą stacji dysków CD, posługiwanie się strzałkami kursora oraz myszy.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu zajęć komputerowych

Realizacja treści wymaga wykorzystania pracowni komputerowej. Na pierwszym etapie zapoznajemy dzie- ci z zasadami pracy przy komputerze i jego budową, wprowadzamy pojęcia: komputer, klawiatura, monitor, myszka, uczymy uruchamiania i wyłączania programu. Wszystkie czynności pokazujemy (nawet kilkakrot- nie), używając odpowiedniego słownictwa (np. na pulpicie, plik, kliknijcie). Następnym etapem jest praca z nośnikami zewnętrznymi. Uczymy dzieci wkładania i uruchamiania płyty CD (można wykorzystać płyty z ze- stawu Kolorowa klasa, zawierające bogatą ofertę gier dydaktycznych), a następnie kończenia pracy i wyjmo- wania płyty.

Następnym etapem powinno być zapoznanie dzieci z podstawowymi funkcjami klawiatury i edytorem gra- ficznym Paint. Wskazujemy kolejne funkcje, nazywając je i opisując ich przeznaczenie. Polecamy dzieciom wy- konanie prostego rysunku. Całość działań musi mieć charakter zabawowy i nie może stresować dziecka. Jeśli to konieczne, pomagamy uczniom, wskazujemy opcje wyboru. Chwalimy każdą pracę.

Kiedy dzieci są już na etapie poznawania liter, możemy wprowadzić wstępne działania w programie MS Word (edytor tekstu). Praca powinna mieć charakter zabawy, zatem dajemy uczniom dużo czasu na wykona- nie zadania. W początkowym okresie zadaniami będą najprostsze czynności (np. „Napiszcie literę „k”, „wielką literę P” itp.). Z biegiem czasu urozmaicamy ćwiczenia, wprowadzając pisanie prostych wyrazów i zdań. Na- stępnie pokazujemy i omawiamy sposób kopiowania, wycinania i wklejania. Ważne jest stopniowe wprowa- dzanie wszystkich czynności (najlepiej pojedynczo) oraz utrwalanie i powtarzanie.

Podczas pracy przy komputerach dokładnie sprawdzamy, czy każde dziecko miało możliwość samodziel- nej pracy (często zdarza się, że liczba dzieci jest większa od liczby stanowisk komputerowych). Staramy się tak- że łączyć treści edukacyjne z pracą przy komputerze. Tłumaczymy uczniom, dlaczego umiejętność obsługi komputera jest przydatna w życiu, oraz jak unikać zagrożeń spowodowanych nieprawidłowym korzystaniem z tego typu środka przekazu.

ZAJĘCIA TECHNICZNE

1. Kształcenie świadomości myśli technicznej

–kształcenie umiejętności przygotowania stanowiska pracy i zachowania bezpieczeństwa podczas jej wykonywania;

–kształcenie umiejętności planowania pracy, doboru narzędzi i materiałów;

22

–zapoznanie z ogólnymi zasadami działania urządzeń domowych: zegara, miksera, blendera, wagi; używanie ich pod nadzorem nauczyciela;

–zapoznanie z rodzajami budowli: domy mieszkalne, fabryki, budynki gospodarcze, sklepy;

–zapoznanie z podstawowymi środkami transportu: samolot, żaglówka, samochód osobowy, auto- bus, rower, pociąg;

–zapoznanie z pojęciem konstruowania form przestrzennych: model Układu Słonecznego (masa solna), łódka (papier), model budynku (karty, klocki), waga, ozdoby świąteczne (obrus, torebki, aniołki), in- strumenty muzyczne (grzechotka z materiałów wtórnie odzyskanych, zużytych);

–ocena wartości urządzeń technicznych pod względem cech:

•użytkowych: pralka, telewizor, radio, robot kuchenny, żelazko, komputer, telefon;

•ekonomicznych: tanie i drogie przy zakupie;

•estetycznych: ładne, brzydkie, nowoczesne.

2. Poznanie właściwości wykorzystywanych materiałów

–rozróżnianie materiałów: papiernicze, drewniane, szklane, włókiennicze, z tworzyw sztucznych, na- turalne;

–zapoznanie z właściwościami poszczególnych materiałów: gładkie, szorstkie, twarde, miękkie, gięt- kie, sprężyste, łamliwe, lśniące, matowe;

–rozwijanie umiejętności wyboru materiału adekwatnego do realizacji wybranych zadań.

3. Poznanie narzędzi i czynności technologicznych

–posługiwanie się: nożyczkami, zszywaczem, dziurkaczem oraz prostymi urządzeniami elektryczny- mi gospodarstwa domowego;

–rozumienie i stosowanie prostych rysunków technicznych (schematów poglądowych);

–kształcenie umiejętności zagospodarowania materiałów, przygotowania miejsca pracy, narzędzi;

–obrysowywanie, wycinanie, składanie i sklejanie materiałów z papieru;

–łączenie, zespalanie, przycinanie, przeplatanie, cięcie materiałów różnych, montowanie;

–krojenie, skrobanie, obieranie, mieszanie.

4. Bezpieczeństwo i higiena pracy

–zapoznanie z zasadami bezpiecznego korzystania z narzędzi ostrych i elektrycznych;

–zapoznanie z zasadami bezpiecznego przechowywania narzędzi technicznych;

–zapoznanie z zasadami dotyczącymi utrzymania higieny podczas pracy (stosowanie czystych noży, nielizanie materiałów pokrytych klejem itp.).

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu zajęć technicznych

Podczas zajęć technicznych w klasie pierwszej należy zwrócić szczególną uwagę na kształcenie umiejęt- ności przygotowania stanowiska pracy i narzędzi potrzebnych do jej wykonania. Początkowo to nauczyciel decyduje, co dziecko ma wyjąć i jak rozmieścić narzędzia, aby zachować bezpieczeństwo i nie przeszkadzać innym. Później dzieci same będą umiały tego dokonać, nauczyciel jednak jest zobowiązany do stałego kon- trolowania tych czynności i dbania o zabezpieczenie porządku i bezpieczeństwa.

Zadania podejmowane przez dzieci muszą być dostosowane do ich możliwości i zainteresowań. Uczymy tak, aby każde dziecko mogło doprowadzić pracę do końca. Wykonanie grzechotki na lekcję muzyki czy anioł- ka do ozdoby choinki będą cieszyć dzieci i nie przekroczą ich możliwości wykonawczych. Można podpierać się gotowymi wzorami (szablonami), które polecamy wyciąć, złożyć, skleić, a później ozdobić. Ważne jest, aby kolejne etapy pracy były dobrze omówione i czytelne dla dzieci. Jeśli praca jest długa i dość skomplikowana, możemy podzielić ją na etapy i każdy etap tłumaczyć osobno.

Dzieci lubią być samodzielne, lecz nie zawsze radzą sobie z praktyką wykonania. Zwracajmy szczególną

23

uwagę na dzieci, które zatrzymują się w pracy (np. wycięły, ale nie potrafią złożyć kartki w harmonijkę, lub nie mogą podjąć decyzji, jakiego użyć koloru). Nie zawsze trzeba za nie decydować, wystarczy wzmocnić zachę- tą bądź pochwalić.

Podczas zajęć staramy się przekazać wiadomości o świecie, myśli technicznej i nowoczesnych technolo- giach. Na przykład przed wykonaniem domu z pudełka możemy porozmawiać z uczniami o zawodzie archi- tekta, zwrócić uwagę na kształty budynków w najbliższym otoczeniu, przedstawić materiały do wykonania, ich fakturę, giętkość i kolor. Kształcenie umiejętności poznawczych i czynnościowych pozwoli dzieciom spraw- niej nabywać wiadomości i umiejętności w zakresie innych treści edukacyjnych.

WYCHOWANIE FIZYCZNE I EDUKACJA ZDROWOTNA

1. Sprawność fizyczna

–trucht w oznaczonym terenie co najmniej 5 minut;

–biegi po prostej i slalomem;

–zabawy bieżne z przyborami;

–zabawy kształtujące szybkość, zwinność, skoczność;

–zabawy i ćwiczenia z przyborami;

–zabawy i ćwiczenia z nietypowymi przyborami na przykład z gazetami;

–wykonywanie ćwiczeń przy drabinkach;

–pełzanie, czołganie się pod przeszkodą, marsz na czworakach;

–zwisy na drabince tyłem i przodem;

–zeskok ze skrzyni w głąb.

2. Trening zdrowotny

–zabawy utrwalające umiejętność ustawienia do ćwiczeń;

–skoki przez skakankę;

–skoki obunóż i jednonóż;

–skoki „pajacyka”, „skoki zajęcze”, skoki zawrotne przez ławeczkę;

–skok w dal z miejsca;

–skok w dal techniką naturalną;

–zabawy i ćwiczenia utrwalające nawyk prawidłowej postawy;

–zabawy i ćwiczenia korekcyjne stóp;

–ślizgi na kocykach w klęku podpartym i w leżeniu przodem;

–zabawy na śniegu;

–ćwiczenia równoważne;

–przewrót w przód.

3. Sporty całego życia

–podania i chwyty piłki, zabawy rzutne;

–gra w zbijaka;

–zabawy z nietypowym przyborami na przykład z balonami;

–zabawy utrwalające zasady poruszania się po drogach;

–podania i chwyty kółek ringo;

–zabawy rzutne z kółkami ringo;

–kozłowanie prawą i lewą ręką;

–rzuty woreczkami i piłeczkami palantowymi;

–gry i zabawy rzutne;

–podania, przyjęcia i prowadzenie piłeczki do unihokeja;

24

–podania i przyjęcia piłki nogą;

–gry i zabawy z minipiłką nożną.

4. Bezpieczeństwo i edukacja zdrowotna

–zabawy utrwalające znajomość telefonów alarmowych;

–kształtowanie zdyscyplinowanej postawy koniecznej do zachowania bezpieczeństwa podczas zajęć ruchowych;

–rozumienie konieczności zmiany stroju na zajęcia ruchowe, dostosowania ubioru do warunków at- mosferycznych;

–kształcenie umiejętności posługiwania się podstawowymi przyborami do ćwiczeń zgodnie z ich prze- znaczeniem;

–poznanie podstawowych pozycji wyjściowych i ustawień do ćwiczeń.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu wychowania fizycznego i edukacji zdrowotnej

W klasie pierwszej zajęcia wychowania fizycznego powinny przypominać zabawę. Włączamy do nich ele- menty gimnastyki, ćwiczenia kształtujące koordynację ruchową i orientację w przestrzeni oraz ćwiczenia wspo- magające rozwój mięśni i wydolność organizmu.

Zajęcia powinny się odbywać zarówno w budynku szkolnym (najlepiej na sali gimnastycznej), jak i na bo- isku. Wymagamy od uczniów stroju i obuwia sportowego. Zwracamy także uwagę na zdejmowanie łańcusz- ków, okularów i innych elementów stanowiących potencjalne zagrożenie.

Każde zajęcia rozpoczynamy od ćwiczeń (zabaw) rozgrzewkowych. Zapobiegamy dzięki temu wystąpie- niu kontuzji, urazów i bolesnych skurczy. Potem przechodzimy do ćwiczeń właściwych. Ważne jest, aby w tej fazie wykorzystywać różnorodne techniki ćwiczeniowe i dostępne narzędzia oraz angażować do zabaw wszyst- kie dzieci. Zajęcia kończymy ćwiczeniami relaksacyjnymi, których głównym celem jest wyciszenie organizmu.

Do zabaw włączamy biegi na trasie 15 m (także na czas), biegi po prostej, slalomem, w sztafetach, po ob- wodzie koła z przyborami i bez przyborów. Zabawy z piłkami urozmaicamy ich toczeniem, przenoszeniem, podrzucaniem oraz wstępną nauką kozłowania w miejscu i w ruchu. Do ćwiczenia koordynacji ruchowej uczniów wykorzystujemy skakanki, bieg z przeplataniem, skoki przez linę, ćwiczenia równoważne i skoczne. Zabawy w wyginanie ciała w koci grzbiet, ślimaka, fokę doskonale kształtują gibkość dolnego odcinka kręgo- słupa. Dzieci lubią rywalizację i możliwość sprawdzenia się z innymi, dlatego organizujemy wyścigi zastępów. Włączamy do nich elementy przenoszenia (woreczków, kółek ringo, piłek), pełzanie, czołganie się pod prze- szkodą, czworakowanie przodem i tyłem, skoki żabie i zajęcze. Stopniowo zwiększamy liczbę czynności wy- konywanych podczas biegu z jednej na dwie lub więcej.

Od pierwszej klasy zwracamy uwagę dzieci na przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i uczciwej rywalizacji. Rozmawiamy z uczniami o pozytywnym wpływie ćwiczeń fizycznych na rozwój organizmu człowieka, ukazu- jemy sylwetki znanych sportowców jako osób, które warto szanować i naśladować. Przedstawiamy przykłady dobrych wzorców żywieniowych, omawiamy korzyści z picia mleka (budowa mocnych kości), jedzenia wa- rzyw i owoców (witaminy) oraz mięsa (budowa i wzmacnianie mięśni).

ETYKA

1. Wychowanie w duchu poszanowania godności osobistej

–systematyczne poznawanie wybranych praw dziecka;

–kształcenie umiejętności określania swoich oczekiwań i potrzeb, nazywania emocji;

–uświadomienie, że miłość i szacunek są warunkami mojego szczęścia rodzinnego.

25

2. Wychowanie w duchu tolerancji

– wyrażanie szacunku względem innych ludzi poprzez kształcenie umiejętności właściwego zacho- wania w środkach komunikacji miejskiej, teatrze, kinie, szkole (witanie się, żegnanie, ustępowanie miejsca itp.);

– nabywanie postawy akceptowania odmiennych poglądów, życzliwego nastawienia do rozmówcy.

3. Wychowanie w duchu uczciwości

–branie odpowiedzialności za własne czyny i słowa, rozumienie konieczności przyznawania się do błędu;

–rozumienie i rozróżnianie pojęć dobra i zła na podstawie zachowania bohaterów opowiadań, wier- szy, filmów rysunkowych i edukacyjnych;

–kształtowanie odwagi przyznawania się do błędu, świadomość konieczności zadośćuczynienia za wy- rządzoną krzywdę;

–szanowanie cudzej własności, nieprzywłaszczanie sobie cudzych rzeczy, oddawanie rzeczy znale- zionych.

4.Wychowanie w duchu integracji

–wspólne organizowanie imprez klasowych, pracy, zabawy;

–przeżywanie szczęścia z innymi, gratulowanie zwyciężającym (np. podczas zabaw ruchowych);

–identyfikowanie się z krzywdą najbliższych, wyrabianie wrażliwości na cudze nieszczęście – poma- ganie kolegom, pożyczanie własnych przyborów;

–współpraca na rzecz instytucji i potrzebujących, aktywne uczestnictwo w programach pomocy na rzecz innych (udział w akcjach charytatywnych).

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu etyki

Ze względu na specyfikę dziecięcego rozumowania treści z etyki wprowadzamy na podstawie analizy za- chowania postaci literackich i bohaterów filmowych. Można też zastosować scenki dramowe, sytuacyjne lub odnieść się do historii z udziałem nieznanych dzieciom osób.

Zadania powinny w taki sposób ukierunkowywać myślenie dzieci, aby w sposób jasny i konkretny zrozu- miały one, czym jest godność osobista, tolerancja, uczciwość czy integracja. Należy zatem prowadzić z ucznia- mi dyskusje, stwarzać okazje do konfrontacji własnych spostrzeżeń i odczuć, nazywać emocje. Dla tej grupy wiekowej etyka to zasady takiego zachowania się, które nie krzywdzi innych i nie poniża. Uczymy dzieci, że każdy człowiek ma wybór, w jaki sposób się zachować i jakie wartości cenić.

Przykłady powinny być bliskie dziecku. Na przykład wartość uczciwości możemy wytłumaczyć, omawiając zachowanie osoby, która ze strachu przed przyznaniem się do błędu straciła zaufanie przyjaciela. Wskazuje- my także na możliwość naprawy popełnionego błędu. Przyznanie się do winy, przeprosiny i zadośćuczynie- nie osobie pokrzywdzonej naprawiły błąd i nauczyły winnego, że każde działanie ma odpowiedni skutek. Prosimy także dzieci, aby podawały przykłady, dlaczego warto zachowywać się etycznie, co człowiek zyskuje, żyjąc uczciwie. Efekty pracy możemy wyróżnić, rysując omawiany element (np. serce dla oznaczenia miłości, zielony krążek dla oznaczenia tolerancji, scenę przyjaźni opartą na przeżyciach z opowiadania itp.).

Klasa II

EDUKACJA POLONISTYCZNA

1. SÅ‚uchanie

–słuchanie z intencją zrozumienia wypowiedzi nauczycieli, rówieśników, innych ludzi;

–słuchanie i rozumienie poleceń, instrukcji, informacji, objaśnień;

26

–słuchanie i czytanie tekstów literackich, w tym wierszy, baśni, legend, opowiadań, opisów;

–słuchanie nagrań audycji radiowych i materiałów audio utrwalonych nowoczesnymi metodami (pły- ta CD, pliki MP3 itp.);

–słuchanie czytanych informacji zawartych w słownikach i encyklopedii, słuchanie objaśnień niezro- zumiałych słów w nich zawartych lub używanych przez nadawcę;

–zachowanie kultury słuchania, nieprzerywanie osobie mówiącej toku wypowiedzi, akceptowanie fak- tu, że rozmówca może mieć inne zdanie, przyjmowanie kulturalnej postawy ciała podczas słuchania.

2. Mówienie

–budowanie samodzielnych wypowiedzi na podany temat;

–udzielanie odpowiedzi ustnych na pytanie;

–poszerzanie słownictwa czynnego, wspólne poszukiwanie ustnych wyjaśnień znaczeń nowych wyrazów i zwrotów;

–wyszukiwanie wyrazów o podobnym lub przeciwstawnym znaczeniu;

–ustne formułowanie zdań pytających, oznajmujących i rozkazujących do tekstu literackiego lub wy- powiedzi;

–tworzenie krótkich wypowiedzi ustnych, oceniających postępowanie bohaterów na podstawie ilu- stracji lub historyjki obrazkowej;

–ustne opowiadanie własnymi słowami krótkich tekstów literackich, w tym baśni, legend;

–formułowanie ustnej wypowiedzi na temat powiązania własnych doświadczeń dziecka z wydarze- niami przedstawionymi w utworze literackim, historyjce obrazkowej;

–układanie krótkich opowiadań według własnej inwencji i ich wygłaszanie, tworzenie w formie wy- powiedzi ustnej dalszych losów bohaterów utworu i zmienianie zakończenia opowiadania;

–układanie i wypowiadanie zdań na temat różnych przedmiotów jako przygotowanie do opisu;

–ustne opisywanie przedmiotów z otoczenia, ilustracji;

–stosowanie słów odpowiednio do sytuacji i intencji wypowiedzi; używanie słów: przepraszam, pro- szę, dziękuję, odmawiam, nie zgadzam się itp.;

–wyrażanie własnych emocji i uczuć w formie wypowiedzi ustnej, ustne opisywanie uczuć innych lu- dzi (wdrażanie do słownego wyrażania empatii);

–wyrażanie w formie wypowiedzi ustnej tolerancji w stosunku do innych ludzi, ich wyglądu, pocho- dzenia, przekonań;

–rozwiązywanie problemów za pomocą rozmowy, komunikowanie się w zespole zadaniowym, jasne wypowiadanie własnych potrzeb i przekonań;

–ćwiczenia oddechowe i artykulacyjne.

3.Technika czytania

–analiza i synteza wzrokowa wyrazów;

–czytanie wyrazów i prostych zdań całościowo;

–płynne czytanie prostych tekstów z przygotowaniem;

–czytanie głośne i ciche oraz z podziałem na role prostych tekstów literackich, w tym wierszy, objaś- nień i instrukcji;

–kształcenie nawyków obierania właściwej postawy podczas czytania, dbania o czystość rąk, prawi- dłowego oświetlenia i poszanowania książki.

4.Czytanie ze zrozumieniem

–doskonalenie umiejętności poprawnego czytania głośnego, cichego, indywidualnego i zbiorowego;

–analiza i interpretacja tekstów kultury;

–czytanie i rozumienie znaków informacyjnych, piktogramów, napisów, skrótów typu: ul., s., dn., r., nr, godz.;

27

–wdrażanie do rozumienia i stosowania znaków przestankowych: kropki, przecinka, dwukropka, znaku zapytania, wykrzyknika;

–oddawanie głosem nastroju wiersza i jego tempa;

–wskazywanie w wierszu zwrotów poetyckich;

–odszukiwanie i wskazywanie w tekście prostych informacji;

–wspólne czytanie wybranych fragmentów lektur;

–wdrażanie do samodzielnego czytania lektur, czasopism dziecięcych, literatury dziecięcej.

5. Interpretacja tekstów kultury

–wyrażanie emocji i opinii przez ekspresję ustną, ruchową (krótkie inscenizacje, drama), plastyczną i muzyczną;

–wyodrębnianie w utworze literackim głównego bohatera, miejsca i czasu akcji, narratora, kolejnych zdarzeń;

–wyodrębnianie wydarzeń realnych i fantastycznych;

–wspólne tworzenie planu wydarzeń, jego porządkowanie i uzupełnianie;

–rozpoznawanie gatunków: wiersz, opowiadanie, baśń;

–rozumienie pojęć: zwrotka, refren, rym; tworzenie rymów;

–określanie nastroju wiersza, wskazywanie fragmentów humorystycznych, wzruszających, budzą- cych strach, smutnych;

–wspólne interpretowanie wybranych związków frazeologicznych i przysłów ludowych;

–inscenizowanie małych form teatralnych;

–interpretowanie głosem, ciałem, mimiką, gestem i ruchem wybranych form literackich: wiersze, frag- menty prozy lub dramatu (dobranego do poziomu ucznia).

6. Pisanie

–doskonalenie nawyku prawidłowego uchwytu przyborów piśmiennych;

–doskonalenie kształtu, proporcji i płynności pisma z uwzględnieniem wzrostu tempa pisania;

–przepisywanie wyrazów i krótkich zdań; wdrażanie do samokontroli w zakresie zgodności przepi- sanego tekstu z oryginałem;

–uzupełnianie luk w tekście wyróżnionymi wyrazami;

–układanie wyrazów z rozsypanek literowych i sylabowych oraz zdań z rozsypanek wyrazowych;

–porządkowanie i zapisywanie zdań według planu wydarzeń;

–wspólne układanie i zapisywanie kilkuzdaniowych wypowiedzi na podany temat;

–pisanie z pamięci i ze słuchu opracowanych na zajęciach wyrazów, zdań i krótkich tekstów z okreś- loną trudnością ortograficzną;

–wspólne i samodzielne pisanie listów do kolegów, członków rodziny; adresowanie kopert;

–wspólne i samodzielne pisanie życzeń;

–wspólne i samodzielne pisanie zaproszeń;

–wspólne i samodzielne zapisywanie dialogu;

–tworzenie i pisanie swobodnych tekstów literackich;

–zbiorowe układanie krótkich opisów (np. postaci, przedmiotów, zwierząt).

7. Ortografia

–utrwalenie zasad pisowni wyrazów wielką literą: początek zdania, imiona i nazwiska, nazwy włas- ne kontynentów, państw, miejscowości, rzek, gór;

–utrwalanie pisowni dwuznaków i zmiękczeń;

–pisanie wyrazów z utratą dźwięczności na końcu wyrazu;

–pisanie „ą”, „ę” w różnych pozycjach w wyrazie na podstawie wyrazów występujących w omawia- nych tekstach;

–pisanie skrótów typu: ul., s., dn., r., nr, godz.;

28

–utrwalanie pisowni wyrazów z „ó”, „rz”, „ż”, „ch”, „h” wymiennym; odmiana wyrazów jako uzasadnie- nie pisowni;

–ćwiczenia w pisowni wyrazów z „ó”, „rz”, „h”, „ż”, „ch”, „h” do zapamiętania;

–wprowadzenie reguły pisowni wyrazów z „rz” po spółgłoskach: p, b, t, d, k, g, ch, w, j;

–poznanie wyrazów będących wyjątkami od reguły ortograficznej: pszczoła, kształt, bukszpan, pszenica;

–poznanie reguł pisowni wyrazów z zakończeniami: -ów, -ówka, ówna, -uje;

–dzielenie wyrazów przy przenoszeniu;

–stosowanie znaków interpunkcyjnych: kropki, przecinka, pytajnika, wykrzyknika, dwukropka.

8. Nauka o języku

–rozpoznawanie i zapisywanie liter, głosek i sylab w wyrazie, określanie ich liczby;

–rozpoznawanie wyrazów w zdaniu, określanie ich liczby;

–wyróżnianie samogłosek i spółgłosek;

–rozpoznawanie zdań: oznajmujących, pytających, rozkazujących;

–rozpoznawanie rzeczowników jako nazw osób, rzeczy, roślin i zwierząt;

–określanie liczby rzeczownika (pojedyncza i mnoga);

–określanie rodzajów rzeczownika w liczbie pojedynczej;

–rozpoznawanie czasowników jako wyrazów oznaczających czynności;

–określanie liczby pojedynczej i mnogiej czasownika (intuicyjnie);

–poznanie istnienia zgodności form czasownika i rzeczownika pod względem liczby;

–rozpoznawanie przymiotników jako określenia rzeczowników;

–tworzenie prostych wyrazów pochodnych, poznanie pojęcia: rodzina wyrazów;

–poznanie pojęcia i rozpoznawanie wyrazów dźwiękonaśladowczych;

–rozwijanie zdań pojedynczych.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji polonistycznej

W klasie drugiej wdrażamy dzieci do samodzielnego czytania głośnego i cichego, przy czym zwracamy uwa- gę na znaki interpunkcyjne i prawidłową artykulację. Zachęcamy do czytania z podziałem na role, z właściwą in- tonacją i w odpowiednim tempie. Prosimy, aby dzieci wyszukiwały w tekście proste informacje i udzielały odpowiedzi na postawione pytania. Pracę z tekstem urozmaicamy zabawą w zmienianie zakończenia, układa- nie dalszego ciągu wydarzeń, prezentację krótkich scenek. Niektóre dzieci wstydzą się głośno wypowiadać i pre- zentować własne poglądy, dlatego można wprowadzić postać lalki, misia, pajacyka, które będą symbolicznie mówić za dzieci. Zachęcamy przy tym uczniów do formułowania zdań zawierających przymiotniki. W ten spo- sób ćwiczymy budowanie wielozdaniowej, samorzutnej wypowiedzi, opisu przedmiotu lub postaci.

Na początku roku sprawdzamy poziom zapamiętania liter, odwzorowywania ich i odszukiwania spośród in- nych. Uczniowie ćwiczą przepisywanie wyrazów i zdań, układanie wyrazów z rozsypanek literowych i sylabo- wych oraz zdań z rozsypanek wyrazowych. Zwracamy uwagę na poprawny zapis zdań (wielka litera na początku i kropka na końcu), estetykę pisma i właściwe rozmieszczenie liter w liniaturze. Systematycznie bogacimy słow- nictwo uczniów i umiejętności zapisywania nowych wyrazów, w tym wyrazów z trudnościami ortograficznymi, dwuznakami i zmiękczeniami. Trudności ortograficzne uczniowie wyróżniają kolorem, wyraz dzielą na głoski, li- tery, sylaby. Początkowo wspólnie, a później indywidualnie redagują życzenia i listy. Uczymy adresowania ko- pert, przy czym wprowadzamy rozumienie skrótów (ul., nr, Sz. P., dn.).

W ćwiczenia gramatyczne wplatamy elementy zabawy. Prosimy, aby uczniowie pokazywali ruchem ciała zna- czenie czasowników i zgadywali nazwę przedmiotu na podstawie wymienionych przymiotników. Zabawa w cie- pło–zimno znakomicie pozwala utrwalić rzeczowniki. Stosujemy także pomoce dydaktyczne, układanki, rozsypanki wyrazowe i obrazkowe, gry dydaktyczne. W miarę możliwości korzystamy z dydaktycznych gier kom- puterowych. Wiedzę o języku poszerzamy o rozpoznawanie liczby i rodzaju rzeczownika oraz form czasownika. Tworzymy proste rodziny wyrazów, zwracając przy tym uwagę na odmianę niektórych liter („ó”,„rz” wymienne).

29

Podczas całorocznej pracy zachęcamy uczniów do własnych poszukiwań, prób pisarskich, uaktywniamy ich w zakresie czytania książek i czasopism dziecięcych. Wspólnie organizujemy przedstawienia teatralne, które wystawiamy dla rodziców, dziadków, innych uczniów. Nawiązujemy także stałą współpracę z bibliote- ką szkolną. Podczas lekcji bibliotecznej wskazujemy korzyści z pamięciowego opanowania alfabetu.

EDUKACJA MUZYCZNA

Odbiór muzyki 1. Śpiew

– poznanie co najmniej 10 piosenek jednogłosowych w skali od c1 do d2;

– śpiewanie zbiorowe i indywidualne;

– zwracanie uwagi na poprawną i swobodną postawę podczas śpiewania, regulację oddechu;

– usprawnianie aparatu głosowego przez ćwiczenia: oddechowe, dykcyjne, intonacyjne, emisyjne.

2. Gra na instrumentach

–wydobywanie dźwięków z przedmiotów znajdujących się w otoczeniu dziecka (papier, kredki, kloc- ki, butelki szklane i plastikowe itp.);

–akompaniowanie do piosenek i zabaw ruchowych z wykorzystaniem naturalnych efektów akustycz- nych: klaskanie, tupanie, uderzanie, pstrykanie, kląskanie itp.;

–granie na instrumentach perkusyjnych niemelodycznych (kastaniety, marakasy, tamburyna, bęben- ki, trójkąty, drewienka) prostych tematów rytmicznych oraz akompaniamentów do piosenek;

–granie na instrumentach melodycznych (dzwonki, flety) prostych melodii i akompaniamentów.

3. Ruch przy muzyce

–odtwarzanie ruchem (marsz, bieg, podskoki), gestem, tataizacją wartości nut, prostych rytmów i wzorów rytmicznych;

–reagowanie ruchem na puls rytmiczny i jego zmiany, zmiany tempa, metrum, dynamiki;

–inscenizowanie piosenek;

–zabawy ruchowe ze śpiewem;

–poznanie tańców ludowych (najlepiej z własnego regionu) oraz podstawowych kroków i figur kra- kowiaka.

4. Wiadomości

–rozróżnianie podstawowych elementów muzyki: melodii (rozpoznanie jej kierunku), rytmu (takt, metrum na 2 i 3);

–poznanie nazw literowych i solmizacyjnych dźwięków, fonogestyka;

–rozróżnianie tempa (szybkie, wolne);

–rozróżnianie dynamiki (głośno, cicho);

–poznanie znaków notacji muzycznej: półnuta, ćwierćnuta, ósemka, pauza, pięciolinia, klucz wiolinowy.

5.Percepcja

–rozpoznawanie i naśladowanie głosów z otoczenia;

–aktywne słuchanie muzyki, określanie treści, charakteru i nastroju utworów;

–rozpoznawanie brzmienia: skrzypiec, fortepianu, fletów prostych;

–rozpoznawanie dwuczęściowej budowy AB (wskazywanie ruchem lub gestem kolejnych części);

–obserwowanie zmian tempa i dynamiki;

–udział w koncertach muzycznych, poznanie i stosowanie zasad kulturalnego słuchania muzyki i wła- ściwego zachowania się podczas koncertu.

30

Tworzenie muzyki

–tworzenie rytmów;

–rytmizowanie tekstów, przysłów, wierszy ze zmianą tempa, dynamiki, artykulacji i intonacji głosu;

–swobodne improwizacje wokalne na podany temat;

–improwizacje wokalne do wierszy, przysłów, rymowanek;

–ilustrowanie zjawisk akustycznych;

–wymyślanie ilustracji dźwiękowych do tekstów i obrazów;

–tworzenie prostych akompaniamentów;

–improwizowanie zakończenia do tematów rytmicznych i melodii;

–tworzenie formy AB;

–tworzenie własnych układów ruchowych do utworu muzycznego.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji muzycznej

W klasie drugiej w dalszym ciągu usprawniamy aparat głosowy przez stosowanie ćwiczeń emisyjnych, in- tonacyjnych, dykcyjnych i oddechowych. Śpiew wzbogacamy dźwiękami wydobywanymi za pomocą przed- miotów z najbliższego otoczenia: kredek, klocków, różnych naczyń. Pokazujemy dzieciom, że każdy obiekt wydaje jakiś dźwięk: niski lub wysoki, głośny lub cichy, miły lub niemiły dla ucha. Na późniejszym etapie wpro- wadzamy grę na dzwonkach i flecie prostym. Początkowo prosimy dzieci, aby w dowolny sposób wydobywa- ły dźwięki z instrumentu, następnie uczymy odwzorowywać proste melodie lub tworzyć własne kompozycje.

Inscenizujemy zabawy ruchowe do piosenek i muzyki za pomocą marszu, biegu, podskoków, gestów, sy- lab rytmicznych. Wprowadzamy układanie rytmizowanych tekstów, przysłów, piosenek, wierszy z uwzględ- nieniem zmiany tempa, dynamiki, artykulacji i intonacji głosu. Tworzenie inscenizacji ruchowych do muzyki opieramy na ustalonym schemacie oraz na wymyślaniu własnych układów ruchowych.

Uczymy rozpoznawania wartości nut (półnut, ćwierćnut, ósemek, pauz), prostych rytmów i wzorów ryt- micznych. Ćwiczenia te są niezwykle ważne ze względu na umożliwienie dzieciom praktycznego poznania za- pisu, odczytu wartości nut oraz przeliczania ich w takcie jako wstępu do gry na instrumentach. Wprowadzając nazwy literowe i solmizacyjne dźwięków, równocześnie ćwiczymy fonogestykę.

Wykorzystując płyty z pakietu Kolorowa klasa, kształcimy umiejętności słuchowe i naśladownictwo głosów z otoczenia: zwierząt, pojazdów, odgłosów natury, głosów ludzkich (sopran – bas, brzmienia instrumentów muzycznych).

EDUKACJA PLASTYCZNA

1. Odbiór sztuki

–poznawanie dziedzictwa kulturowego najbliższego regionu, dzieł sztuki, zabytków, tradycji środo- wiska rodzinnego, szkolnego i lokalnego;

–odwiedzanie wystaw i muzeów;

–wykorzystanie przekazów multimedialnych i dzieł sztuki do tworzenia własnych prac plastycznych (z uwzględnieniem elementarnej wiedzy o prawach autorskich);

–wypowiadanie się na temat obserwowanych obiektów, dzieł sztuki;

–określanie kształtu obserwowanych obiektów;

–określanie faktury, łączenie różnych faktur;

–usytuowanie w przestrzeni, posługiwanie się określeniami: dalej, bliżej, tak samo jak, na lewo, na prawo, w środku, nad, pod, pomiędzy;

–nazywanie wskazanych barw, poznanie tonacji barw (np. jasny niebieski – ciemny niebieski), mieszanie kolorów (kolory podstawowe i pochodne), palety barw (barwy ciepłe i zimne);

–posługiwanie się symetrią jedno- i wieloosiową.

31

2. Aktywność twórcza

–rysowanie ołówkiem, kredkami, flamastrami, węglem, tuszem, patykiem, kredą;

–malowanie farbami plakatowymi i akwarelowymi;

–lepienie z plasteliny i modeliny;

–wyklejanie kolorowym papierem, tworzenie prac techniką kolażu;

–rzeźbienie prostych form przestrzennych w masie solnej, glinie;

–wykonywanie prac plastycznych z wyobraźni, pamięci, według modelu;

–przedstawianie ruchu za pomocą linii;

–rozmieszczanie elementów na różnokształtnych płaszczyznach; wykorzystanie różnych wielkości kartek;

–tworzenie wspólnych, grupowych prac plastycznych (plakat, reklama);

–eksperymentowanie za pomocą koloru, plam; tworzenie barw pochodnych;

–wykorzystywanie materiałów przyrodniczych do tworzenia kompozycji płaskich i przestrzennych (liście, muszelki, kasztany, żołędzie, trawa itp.);

–wykonywanie prostych rekwizytów do małych form scenicznych (kukiełki, maskotki, ubrania dla lalek itp.).

3. Wiedza z zakresu sztuki

–zapoznanie z wybranymi dziedzinami działalności twórczej człowieka, stosowanie terminów:

•malarstwo, malarz, obraz, forma płaska, reprodukcja,

•rzeźbiarstwo, rzeźbiarz, rzeźba, forma przestrzenna,

•scena, scenograf, scenografia, kostium,

•architektura, architekt, projekt, makieta,

•rzemiosło artystyczne, sztuka użytkowa;

–rozpoznawanie architektury użytkowej, przemysłowej, mieszkaniowej;

–poznawanie dzieł wybranych artystów polskich i zagranicznych.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji plastycznej

W klasie drugiej wzbogacamy warsztat pracy artystycznej głównie przez poszukiwania nowych rozwiązań. Pozwalamy dzieciom na eksperymentowanie, tworzenie form płaskich oraz płaskorzeźb i form przestrzennych. Zachęcamy do wykorzystywania naturalnych okazów przyrodniczych i innych materiałów dostępnych dziecku (sznurek, tkanina, wycinanki z gazety). Podczas takich lekcji omawiamy rodzaje faktur, kształty, barwy, linie.

Omawiamy wybrane przykłady działalności człowieka, prezentujemy zagadnienia za pomocą dostępnych książek, ilustracji, środków audiowizualnych. Zachęcamy uczniów do tworzenia albumów i prostych prezen- tacji komputerowych (np.„Zaprojektuj nowy model odkurzacza”).

Na tym etapie możemy zorganizować warsztaty plastyczne w plenerze. W tym celu wystarczy wyjść na bo- isko. Umiejętności dzieci starajmy się wykorzystać podczas organizacji prezentacji i pokazów, na przykład z okazji Dnia Babci i Dnia Dziadka, walentynek.

Pokazujemy dzieciom sztukę lokalną. Wychodzimy do muzeów i galerii sztuki, omawiamy dzieła, zwraca- jąc uwagę na odmienności stylów (bez wprowadzania nazewnictwa epok), kolorystykę, tematykę. Po powro- cie prosimy dzieci, aby stworzyły własne dzieło na podstawie zdobytej wiedzy.

EDUKACJA SPOŁECZNA

1. Tworzenie własnego wizerunku

–dostrzeganie i akceptowanie podobieństw i różnic w wyglądzie różnych ludzi;

–określanie własnych cech fizycznych: wzrostu, wagi, koloru oczu, włosów, owalu twarzy;

32

–rozpoznawanie i nazywanie upodobań, zainteresowań i oczekiwań własnych i innych dzieci;

–rozpoznawanie i nazywanie emocji, poznanie sposobów właściwego reagowania na nie;

–poznawanie własnych możliwości intelektualnych, kształtowanie potrzeby ciągłego doskonalenia umysłu, docenianie posiadanych zdolności i umiejętności;

–kształtowanie odwagi cywilnej, umiejętności przyznawania się do błędu i porażki, postawy odpo- wiedzialności za własne czyny i słowa;

–rozwijanie umiejętności postrzegania siebie samego jako nierozerwalnej części życia społecznego i przyrodniczego;

–kształcenie umiejętności oceny własnego postępowania: względem siebie, innych ludzi, zwierząt i przyrody;

–poznawanie sposobów odróżniania dobra od zła, potrzeby bycia sprawiedliwym i nawyku pomaga- nia słabszym;

–wyrabianie nawyku dbania o własny wygląd i higienę osobistą, rozumienie potrzeby częstego mycia rąk, kąpieli, mycia zębów jako warunku zdrowia i powodzenia społecznego.

2. Jestem bezpieczny

–przestrzeganie zasad bezpiecznego zachowania się w szkole, w domu, na ulicy, podwórku i w lesie, ostrożność wobec nieznanych zwierząt, nieprowokowanie sytuacji zagrażających bezpieczeństwu własnemu i innych;

–poznawanie zasad zachowania w sytuacjach zagrożenia, praktyczne ćwiczenia w powiadamianiu służb ratowniczych;

–rozumienie konieczności odpoczynku, potrzeby ruchu na świeżym powietrzu, uprawiania sportów, odpowiedniej ilości snu;

–rozwijanie umiejętności otwartego mówienia o problemach, strachu, lękach, poznawanie możliwo- ści i sposobów ich pokonywania.

3. Zasady współżycia w rodzinie

–identyfikowanie się z własną rodziną, szanowanie i pielęgnowanie jej tradycji i zwyczajów (obchodzenia świąt, urodzin, Dnia Matki, Dnia Ojca, Dnia Babci itp.);

–znajomość imion i nazwisk członków rodziny najbliższej i dalszej, poznawanie zawodów swoich rodziców, krótkie opisywanie historii swojego rodu;

–okazywanie miłości i szacunku członkom rodziny;

–dostrzeganie potrzeb członków rodziny;

–świadomość własnej godności i potrzeby jej poszanowania przez pozostałych członków rodziny;

–wypełnianie obowiązków domowych, podejmowanie samorzutnych prób pomocy najbliższym, tro- ska o estetykę mieszkania i własnego pokoju;

–rozumienie konieczności dostosowywania własnych oczekiwań do zasobów ekonomicznych rodziny.

4.Społeczność szkolna

–poznawanie praw ucznia i zasad bycia dobrym kolegą, rozwijanie postawy poszanowania miejsca, w którym się uczy, utrzymywania dobrych relacji z całą społecznością szkolną, uświadamianie pra- wa ucznia do godnego i bezstronnego traktowania jego osoby przez wszystkich członków społecz- ności szkolnej oraz do szukania pomocy u nauczycieli i pedagoga szkolnego;

–poznawanie i wypełnianie obowiązków wynikających ze statusu bycia uczniem, wdrażanie do pomocy nauczycielowi i kolegom, sumienne wypełnianie obowiązków dyżurnego, poszanowanie podręczników szkolnych, zeszytów i przyborów, czynne angażowanie się w życie klasy i szkoły (Dzień Nauczyciela, klasowa wigilia, andrzejki, mikołajki, bal karnawałowy), wdrażanie do obowiązkowego uczenia się i od- rabiania prac domowych;

–wdrażanie do aktywnego życia szkolnego, zachęcanie do poszerzania wiedzy i umiejętności poprzez

33

uczestnictwo w różnych formach zajęć pozalekcyjnych, kołach zainteresowań, olimpiadach przed- miotowych;

–wdrażanie do utrzymywania serdecznych kontaktów z kolegami między innymi przez bycie życzliwym i uprzejmym oraz przez mówienie miłych słów, kształtowanie postawy akceptacji i zrozumienia, do- strzeganie kłopotów i przeżyć innych dzieci, udzielanie wsparcia na miarę własnych możliwości;

–uczenie rozładowywania agresji, sporów, kłótni poprzez zastosowanie aktywnych metod i rozwija- nie postawy tolerancji oraz uczenie empatii.

5. Wzmacnianie postawy obywatelskiej i proeuropejskiej

–utrwalanie wiadomości o symbolach narodowych: flaga, godło, hymn narodowy, barwy narodowe;

–wprowadzenie pojęcia „patriotyzm”, kształtowanie postawy patriotycznej;

–znajomość nazwy swojego miejsca zamieszkania (nazwa miasta, wsi, gminy, dzielnicy, ulicy), po- znawanie związanych z nim legend i wybranych wątków historycznych;

–rozpoznawanie i wymienianie osób szczególnie zasłużonych, związanych z dziejami kraju i regio- nu; uczestnictwo w działalności kulturalnej regionu (wyjścia do teatrów, filharmonii, opery, kin), rozwijanie postawy zainteresowania własnym regionem;

–poznawanie pracy zawodowej swoich bliskich i znajomych;

–zapoznanie z najważniejszymi zabytkami głównych miast leżących nad Wisłą;

–rozumienie pojęcia Unii Europejskiej i znajomość jej symboli, rozróżnianie pojęć: kraj, język, stolica;

–przybliżanie różnic językowych, kulturowych i tradycji poprzez poznawanie życia dzieci z różnych krajów Europy i świata.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji społecznej

W klasie drugiej uczymy dzieci rozpoznawania i nazywania emocji oraz właściwego reagowania na nie. W dalszym ciągu stosujemy metody czynne, które aktywizują spontaniczne reakcje dzieci. Uczniowie oma- wiają scenki, wyróżniają cechy, grupują je według kryterium: pożądane (właściwe) i niepożądane (niewłaści- we). Ćwiczą reagowanie na zagrożenia i sytuacje, w których dziecko popełnia błąd i chce go naprawić. Uczymy umiejętności przepraszania i przebaczania, odróżniania dobra od zła, postrzegania siebie jako części społe- czeństwa i środowiska przyrodniczego. Zapoznajemy dzieci ze sposobami radzenia sobie ze stresem.

Kontynuujemy wdrażanie uczniów do dbania o higienę i własny wygląd, wpajamy potrzebę mycia rąk i zę- bów, czesania się, zakładania czystych ubrań. Wstępnie zapoznajemy dzieci z pojęciem bakterii jako organi- zmów wywołujących choroby. Przedstawiamy scenki, filmiki, prezentacje dotyczące utrzymywania organizmu w zdrowiu.

W ramach wychowania dla bezpieczeństwa organizujemy wycieczki edukacyjne, a jeśli to możliwe – za- praszamy policjanta do szkoły. Ćwiczymy z uczniami praktyczne umiejętności powiadamiania służb ratowni- czych o zagrożeniu (dzieci wykonują połączenia telefoniczne do straży pożarnej, policji, ratownictwa medycznego), pokazujemy filmy tematycznie związane z zagadnieniem bezpieczeństwa, prowadzimy poga- danki na temat zagrożeń czyhających na podwórku, w domu, szkole i ze strony nieznajomych osób dorosłych. Równocześnie budujemy atmosferę zrozumienia i akceptacji oraz kształcimy umiejętność mówienia o proble- mach i szukania możliwości pomocy.

W dalszym ciągu wzmacniamy więzi rodzinne i koleżeńskie. Uczymy wzajemnego troszczenia się o siebie, poświęcania czasu innym, udzielania wsparcia i pomocy. Wdrażamy do aktywnego uczestnictwa w życiu kla- sy i godnego reprezentowania szkoły poza jej terenem. Stwarzamy okazje do samodzielnej realizacji własnych pomysłów dzieci (np. organizacja zabawy andrzejkowej, przygotowanie gazetki ściennej). Zapoznajemy uczniów z ich prawami i obowiązkami, utrwalamy zasady bycia dobrym kolegą i uczniem. Wpajamy uczniom, by w swych działaniach byli konsekwentni i sprawiedliwi. Wspólnie cieszymy się z sukcesów innych, wywie- szamy dyplomy w klasie, chwalimy osiągnięcia zdobywane poza normalnym trybem nauki (np. sukcesy w dżu- do, jeździe konnej, w szkole muzycznej).

34

Utrwalamy wiadomości z zakresu symboli narodowych (flaga, godło, hymn, barwy). Zwracamy uwagę na ich znaczenie podczas obchodów świąt narodowych czy zawodów sportowych. Organizujemy wyjścia do ośrod- ków kultury znajdujących się w regionie (filharmonia, teatr, opera, muzea, wystawy malarskie). Uczniowie wyko- nują praktyczne ćwiczenia w odczytywaniu mapy i znajdowaniu na niej wybranych miejsc, miast, obiektów. Kształcimy rozumienie pojęcia Unii Europejskiej, dzieci rysują jej symbole, próbują śpiewać hymn UE (z uwagi na bardzo trudne słowa można tylko odsłuchać). Zachęcamy do poznawania różnic kulturowych wybranych państw Europy (np. uczniowie tworzą w grupach album dotyczący ciekawych miejsc poszczególnych krajów).

EDUKACJA PRZYRODNICZA

1. Zmiany zachodzÄ…ce w przyrodzie

–poznanie wybranych zagadnień przyrodniczych;

•pojęcia: dzień, noc;

•pojęcia czterech pór roku: lato, jesień, wiosna, zima;

•wyróżnianie nazw miesięcy;

•temperatura: chłodniej – cieplej, dni coraz krótsze – coraz dłuższe;

•opady atmosferyczne: ulewa, deszcz, śnieg, i związane z nimi skutki: powódź, mgła, jesienna szaruga;

•wiatr: kierunek i siła wiatru (wietrzyk, wiatr, silny wiatr, wichura, huragan) i jego skutki pozy- tywne i negatywne;

•powódź i jej skutki;

•zmiany atmosferyczne – na przedwiośniu i wiosną.

2. Doświadczenia przyrodnicze i umiejętności praktyczne

–sprawowanie opieki nad klasowymi roślinami;

–prowadzenie kalendarza przyrody;

–zbieranie „darów” przyrody, określanie ich pochodzenia, nazewnictwa, wyglądu, przeznaczenia (np. jako pokarm niektórych zwierząt);

–nauka higienicznego spożywania owoców i warzyw, znajomość witamin i ich wpływu na funkcjo- nowanie organizmu człowieka;

–zapoznanie z obiegiem wody w przyrodzie;

–obserwacja pogody, uzupełnianie kalendarza pogody, określanie skutków ruchu obrotowego Ziemi (dłuższe noce, krótsze dni, niższa temperatura);

–poznanie przyrządów do obserwacji przyrody (termometr, barometr, ciśnieniomierz, wiatromierz);

–odczytywanie wskazań termometru (bez użycia pojęcia liczby ujemnej), budowa termometru;

–odczytywanie mapy fizycznej Polski: wyróżnianie głównych miast i stolicy, głównych rzek: Wisły, Odry, Warty, Bugu;

–wyróżnianie na mapie typowych krajobrazów: nizinnego, górskiego, nadmorskiego;

–wskazywanie na mapie Europy Polski oraz państw z nią sąsiadujących;

–poznanie nazw kontynentów, warunki życia na Antarktydzie;

–znajomość sposobów zabezpieczania drzew i niektórych kwiatów przed zimą;

–poznanie sposobów dokarmiania ptaków i innych zwierząt;

–przyswojenie wiadomości na temat śniegu, czym jest śnieg, czy można pić wodę z roztopionego śniegu (doświadczenia, obserwacje, dyskusje, wyciąganie wniosków);

–stosowanie prostych przyrządów obserwacji (lupy, lornetki) podczas wyjść do parku i lasu;

–obserwacja wzrostu roślin, określanie warunków potrzebnych im do wzrostu;

–prowadzenie działań na rzecz ochrony przyrody, w tym czynny udział (poprzez kwizy, występy) w akcji „Sprzątanie świata” i obchodach „Święta Ziemi”;

–praktyczne poznanie wiadomości z zakresu: segregacja śmieci, recykling, oszczędzanie wody i elek- tryczności;

35

–zapoznanie z zasobami Ziemi, przedmioty użytkowe wykonane z poszczególnych zasobów;

–nabywanie umiejętności: racjonalnego odżywiania się, dostosowania ubioru do warunków pogodo- wych, kontrolowania stanu zdrowia u lekarza i stomatologa i stosowanie się do ich zaleceń;

–kształcenie umiejętności praktycznego dbania o ciało: higiena osobista, nazywanie części ciała i naj- ważniejszych narządów wewnętrznych;

–poznanie nazw narządów zmysłu, rola zmysłów w percepcji otaczającego świata;

–poznanie drogi listu od nadawcy do adresata, wysłanie listu do bliskich.

3. W ogrodzie, w sadzie i na Å‚Ä…ce

–rozróżnianie warzyw i ich części jadalnych (np. marchew – korzeń, kalafior – kwiat);

–rozróżnianie owoców, krzewów i drzew owocowych naszych sadów;

–rozróżnianie owoców egzotycznych;

–znajomość wartości odżywczych warzyw i owoców, sposobów ich przechowywania i przetwarzania;

–zdobycie umiejętności przygotowania warzywnika do siewu i sadzenia, poznanie narzędzi i prac ogrodowych;

–poznanie prac polowych (orka i siew, żniwa) oraz maszyn rolniczych;

–zapoznanie z roślinami łąkowymi: bratek polny, mak, jaskier, mniszek lekarski, koniczyna, rumianek;

–rozpoznawanie chwastów (oset, perz, pokrzywa, skrzyp polny), poznanie ich wpływu na wzrost roślin;

–rozpoznawanie i nazywanie kwiatów ogrodowych: aster, malwa, nagietek;

–budowa i rola kwiatu;

–rozróżnianie szkodników roślin (mszyce, ślimaki) i zwierząt pożytecznych (biedronka, jeż);

–poznanie zwierząt żyjących lub spotykanych na łące: mysz polna, zając, liczne owady;

–rozróżnianie i nazywanie zbóż naszych pól;

–wskazywanie różnic między sadem, ogrodem a łąką;

–uświadomienie, że wypalanie łąk i ściernisk jest działalnością człowieka zagrażającą środowisku przyrodniczemu (zatruwanie powietrza, wód, pożary lasów).

4. W parku i w lesie

–rozróżnianie rodzajów lasu: liściasty, iglasty i mieszany, rozpoznawanie drzew po kształcie liści i owocach;

–poznanie wpływu temperatury na zachowanie się liści jesienią;

–poznanie budowy grzyba, rozróżnianie grzybów jadalnych i trujących;

–znajomość i stosowanie zasad bezpieczeństwa dotyczących zbierania, przechowywania i spożywa- nia grzybów;

–poznanie mieszkańców polskich lasów: sarna, dzik, jeleń, żubr, zaskroniec, jaszczurka, żmija, żaba, salamandra, kos, szpak, sowa, dzięcioł;

–poznanie zmian pogodowych spowodowanych następstwem pór roku;

–poznanie sposobów dzikich zwierząt na przetrwanie zimy: przygotowanie zapasów i legowiska przed zimą (niedźwiedź, wiewiórka, mrówki, zając, lis, żaba, borsuk, dzik, sarna);

–poznanie zawodu leśnika;

–znajomość zagrożeń dla środowiska naturalnego ze strony człowieka (wypalanie łąk, nadmierny ha- łas, kłusownictwo, zaśmiecanie lasów itp.);

–znajomość i stosowanie zasad bezpiecznego i kulturalnego zachowywania się w lesie, świadomość ryzyka zarażenia się chorobami zwierzęcymi (wścieklizna) i poznanie sposobów ich unikania;

–obserwowanie zmian w parku wiosną: wzrost liści, kwiatów, budzenie się zwierząt;

–obserwowanie powrotu ptaków i zakładania gniazd lęgowych;

–rozumienie znaczenia zniszczeń, jakie człowiek powoduje w przyrodzie (zaśmiecanie lasów, nad- mierny hałas, kłusownictwo).

36

5. Zwierzęta dzikie i hodowlane

–potrzeby zwierząt domowych, tryb ich życia, sposób odżywiania;

–zwierzęta hodowlane: ssaki (krowa, owca, koza, świnia, koń), ptaki (indyk, kura, kaczka, gęś), znacze- nie hodowli w życiu człowieka, obowiązki hodowcy;

–poznanie zawodu weterynarza;

–zwierzęta egzotyczne – rozpoznawanie i nazywanie wybranych zwierząt, rozpoznawanie dźwięków przez nie wydawanych, obserwacja zwierząt w zoo;

–odpowiednie zachowanie wobec nieznanych i dzikich zwierząt.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji przyrodniczej

W klasie drugiej pogłębiamy wiadomości dotyczące zmian zachodzących w przyrodzie w poszczególnych porach roku (uczniowie wyróżniają nazwy pór roku oraz ich charakterystyczne cechy). Łączymy elementy wie- dzy z obserwacją odlotów i przylotów ptaków oraz zachowania się zwierząt w okresie jesiennym, w tym celu wychodzimy do lasu i parku. Prowadzimy proste doświadczenia przyrodnicze z użyciem lornetek i lupy, zbie- ramy i uzupełniamy obiekty w klasowym kąciku przyrodniczym. Systematyzujemy wiedzę w zakresie tempe- ratury, opadów atmosferycznych, wiatru oraz omawiamy ich wpływ na życie ludzi, zwierząt i roślin.

Wprowadzamy pojęcia związane ze zdrową żywnością oraz uczymy stosować w praktyce zasady zdrowe- go odżywiania się. Kontynuujemy obserwacje w kąciku przyrodniczym. Zapoznajemy uczniów z typowymi chwastami (ostem, perzem, pokrzywą, skrzypem) i ich wpływem na rośliny rosnące w ogrodzie i na łące. Dzie- ci rozróżniają zwierzęta pożyteczne (biedronka, jeż) i szkodniki roślin (mszyce, ślimaki).

Zachęcamy do poznawania przyrody rodzimej (mieszkańców polskich lasów, rodzajów lasów i występują- cych w nich drzew, zwierząt). Uwzględniamy przy tym zawody związane z tą tematyką: leśnik, weterynarz, oraz zasady bezpiecznego i kulturalnego zachowania się w lesie, nieszkodzenia zwierzętom oraz ogólnie przyrodzie.

Zapoznajemy uczniów także ze zwierzętami egzotycznymi żyjącymi na innych kontynentach. Organizuje- my wyjście do zoo w celu bezpośredniej obserwacji dzikich gatunków zwierząt, warunków ich życia i sposo- bu poruszania się, odczytujemy wskazówki zamieszczone na tabliczkach przy klatkach. Wprowadzamy pojęcie zwierząt pod ochroną, zapoznajemy uczniów z obowiązkami hodowcy.

EDUKACJA MATEMATYCZNA

1. Orientacja przestrzenna

–określanie kierunków względem siebie i innych osób;

–wskazywanie kierunków w przestrzeni;

–stosowanie znaków graficznych (strzałek) określających kierunki;

–stosowanie ze zrozumieniem określeń: prawa, lewa, w górę, w dół, z przodu, z tyłu, nad, pod, obok;

–określanie odległości: dalej, bliżej.

2.Cechy wielkościowe i pomiar

–porządkowanie przedmiotów w sposób rosnący i malejący;

–przygotowanie do mierzenia;

–mierzenie i zapis wyniku pomiaru długości, szerokości i wysokości przedmiotów;

–posługiwanie się jednostkami: centymetr, metr;

–ważenie przedmiotów, pojęcie ciężaru: 1 kg, 2 kg, 5 kg, 1 dag;

–odmierzanie płynów różnymi miarkami;

–odczytywanie temperatury (bez konieczności posługiwania się liczbami ujemnymi, np. 5 stopni mro- zu, 3 stopnie poniżej zera);

–łatwe obliczenia pieniężne: cena, ilość, wartość;

37

–stosowanie obliczeń pieniężnych w sytuacjach codziennych, wymagających takich obliczeń;

–zapisywanie daty, przeliczanie dni tygodnia;

–odczytywanie pełnych godzin na zegarze w systemie 12-godzinnym z uwzględnieniem pojęć: po po- łudniu, rano, wieczorem; proste obliczenia zegarowe;

–zapoznanie z pojęciem minuty; odczytywanie minut na zegarze na przykład: „za piętnaście piąta”, „dziesięć minut po szóstej”.

3. Zbiory

– tworzenie zbiorów według podanej cechy;

– określanie liczebności zbiorów;

– porównywanie liczebności zbiorów;

– określanie części wspólnej zbiorów, tworzenie sum zbiorów, wyróżnianie podzbiorów.

4. Geometria

–rozpoznawanie i nazywanie podstawowych figur geometrycznych: kwadrat, prostokąt, koło, trójkąt;

–odtwarzanie kształtów figur za pomocą patyczków, klocków;

–wielokąty i ich cechy (pojęcia: bok, kąt, wierzchołek);

–rysowanie drugiej połowy figury symetrycznej (symetria osiowa);

–kontynuowanie regularności w prostych motywach: szlaczki, rozety;

–rysowanie odcinków za pomocą linijki, mierzenie odcinków;

–rozpoznawanie i kreślenie krzywej, łamanej, prostej, punktu;

–rozpoznawanie prostych równoległych i prostopadłych.

5. Działania na liczbach

–dekagram

–pogłębienie znajomości liczb drugiej dziesiątki: struktura liczby dwucyfrowej, zapoznanie z dzie- siątkowym systemem zapisywania liczb, wyróżnianie rzędów jedności i dziesiątek;

–porównywanie liczb dwucyfrowych;

–przedstawianie działań na osi liczbowej;

–graficzne przedstawianie działań (grafy i tabele);

–dodawanie i odejmowanie jako działania wzajemnie odwrotne;

–poznanie i stosowanie własności dodawania – przemienność;

–stosowanie nawiasów;

–porównywanie różnicowe;

–rozszerzenie zakresu liczbowego do 30, później do 100;

–przeliczanie do 100 dziesiątkami i jednościami w przód i w tył;

–dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 100 bez przekraczania i progu dziesiątkowego;

–dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 100 z przekroczeniem progu dziesiątkowego;

–mnożenie liczb w zakresie 30, poznanie związku mnożenia z dzieleniem;

–rozwiązywanie typowych zadań z treścią i zadań logicznych; zadań celowo źle sformułowanych;

–poznanie liczb rzymskich do XII.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji matematycznej

Na początku roku szkolnego sprawdzamy, co uczniowie zapamiętali z klasy pierwszej. Utrwalamy orienta- cję przestrzenną, określanie kierunków względem siebie i innych obiektów, stosowanie znaków graficznych pokazujących kierunki i słów: prawa, lewa, w górę, w dół, z przodu, z tyłu, nad, pod, obok. Ćwiczenia w dal- szym ciągu powinny opierać się w dużej mierze na manipulacji konkretnymi elementami oraz na wykorzysty- waniu ułożenia ciała dziecka w konkretnej przestrzeni.

38

Następnie uczniowie utrwalają znajomość liczb w zakresie 10, przeliczają elementy w zbiorach, tworzą ciągi, wykonują czynności na osiach liczbowych. Wykonują także dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 10, pa- miętając o równoczesnym stosowaniu działań odwrotnych jako sprawdzenia.

Gdy uczniowie opanują już ten materiał, rozszerzamy zakres liczbowy do 20. Wprowadzamy pojęcie rzędu jedności i dziesiątek, umiejscowienia liczb na osi liczbowej i porównywania liczb za pomocą znaków <, >, =. Uczniowie ćwiczą rozkład liczby na składniki, opierając działania na czynnościowym rozkładzie za pomocą liczmanów, a później zapisując uzyskane dane. Dodawanie i odejmowanie w obrębie drugiej dziesiątki roz- poczynamy od działań bez przekroczenia progu dziesiątkowego. Następnie wprowadzamy pojęcie przekro- czenia progu dziesiątkowego, opierając się na manipulowaniu konkretami. Ten etap trwa długo i stanowi najważniejszą część materiału klasy drugiej. Przy obliczeniach sum i różnic każdorazowo wykonujemy działa- nia odwrotne jako sprawdzenie poprawności obliczenia.

Na kolejnym etapie pracy rozszerzamy zakres liczbowy do 30. Uczniowie utrwalają pojęcie rzędu dziesiątek i jedności, przeliczają liczby w przód i w tył, dokonują porównywania i rozkładu liczb na dwa czynniki lub wię- cej. Wprowadzamy także pojęcie mnożenia i dzielenia liczb w zakresie 30, wykazujemy związek mnożenia z dzie- leniem, przedstawiamy te działania za pomocą zbiorów i dodawania (w przypadku mnożenia). Pamiętamy, że choć kształcimy umiejętność mnożenia jako rachunek pamięciowy, w początkowych okresach zawsze należy dokonywać manipulacji na liczmanach. Niektóre dzieci długo uczą się mnożenia, trzeba im zatem umożliwić działania na konkretach tyle czasu, ile wymaga ich własne tempo rozwoju. W drugim semestrze uczniowie rów- nież przeliczają i zapisują liczby w zakresie 100 oraz wykonują działania w tym przedziale. Wprowadzamy obli- czenia z przekroczeniem progu typu: 57 + 9, 35 – 8, a następnie przechodzimy do działań typu: 37 + 38, 86 – 27.

Przy opracowywaniu i rozwiązywaniu zadań z treścią staramy się, aby dzieci samodzielnie czytały treść za- dania. Sprawdzamy rozumienie treści przez poproszenie uczniów, by wskazywali dane i określali czynności konieczne do wykonania zadania. W dalszym ciągu stosujemy metodę czynnościową. Dzieci mogą przeliczać elementy na palcach, za pomocą liczmanów lub wykonanego rysunku. Wymagamy też udzielania odpowie- dzi na pytanie postawione w zadaniu.

Podobnie jak w klasie pierwszej uczniowie doskonalą umiejętności praktyczne odczytywania wskazań zega- ra w systemie 12-godzinnym i prowadzą proste obliczenia zegarowe. Odczytują wskazania termometru (bez uży- cia pojęcia liczby ujemnej), porównują ceny towarów, obliczają koszty zakupów, ważą z uwzględnieniem pojęcia ciężaru: 1 kg, 2 kg, 5 kg. Posługują się linijką, odmierzają odcinki i zapisują wyniki pomiaru, używając jednostek: centymetr, metr. Odtwarzają kształty poznanych figur geometrycznych (za pomocą patyczków, klocków, meta- planu). Wprowadzamy pojęcie symetrii osiowej, krzywej, łamanej, prostej, punktu, prostych równoległych i pro- stopadłych. Przydatne w tym celu może być zintegrowanie tych treści z zajęciami plastycznymi i technicznymi.

ZAJĘCIA KOMPUTEROWE

1. Bezpieczeństwo i higiena pracy z komputerem

–stosowanie zasad bezpiecznego korzystania z komputera, jako urządzenia zasilanego prądem;

–stosowanie zasad higieny pracy przy komputerze: prawidłowa postawa podczas pracy, oświetlenie, czas pracy;

–rozpoznawanie i nazywanie zagrożeń wynikających z korzystania z komputera, a w szczególności na zdrowie emocjonalne i kontakty społeczne.

2. Obsługa komputera

–kształcenie umiejętności posługiwania się myszką i klawiaturą, zapoznanie z działaniem klawiszy numerycznych i klawiszy strzałek kursora;

–samodzielne uruchamianie i wyłączanie programu.

39

3. Edytor graficzny Paint

–posługiwanie się narzędziami Przybornika: Elipsa, Prostokąt, Zaznacz, Wypełnij kolorem, Pędzel, Ołówek, Aerograf, Gumka, Linia, Krzywa, Zaznacz, Pipeta, Tekst, Paleta kolorów (kolory podsta- wowe, kolory niestandardowe);

–kopiowanie rysunków, wklejanie i wycinanie, powiększanie elementów;

–tworzenie prostych schematów rysunków za pomocą Przybornika;

–drukowanie własnych obrazków.

4. Edytor tekstu MS Word

–pisanie prostego tekstu, zapisywanie małych i wielkich liter, znaków: ę, ą, ć, ś, ź;

–nabywanie umiejętności podstawowego formatowania tekstu: zmiana czcionki, jej rozmiaru i kolo- ru, podkreślenie, pogrubienie, kursywa;

–utrwalenie umiejętności kopiowania, wklejania, wycinania tekstu;

–sprawne posługiwanie się klawiszami: Enter, Delete, Alt, Caps Lock, Shift, Spacja.

5. Komputerowe gry edukacyjne

–odtwarzanie gier komputerowych, posługiwanie się strzałkami kursora;

–odczytywanie instrukcji gier komputerowych.

6. Program Kalkulator

–zapoznanie z kalkulatorem i jego funkcjami;

–korzystanie z podstawowych funkcji kalkulatora: +, –, ×, /.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu zajęć komputerowych

Na początku klasy drugiej utrwalamy materiał już poznany. Uczniowie ćwiczą włączanie i wyłączanie kom- putera, uruchamianie wybranych programów i płyt CD, posługiwanie się myszką i klawiaturą komputerową w podstawowym zakresie. Pozwalamy dzieciom na zabawę grami komputerowymi oraz rysowanie w edyto- rze graficznym Paint.

Po tym okresie stopniowo rozszerzamy wiadomości dotyczące klawiatury, rozpoznawania funkcji i umie- jętności ich stosowania. W edytorze graficznym Paint uczymy korzystać z narzędzi: Aerograf, Pipeta, Krzywa, oraz rozszerzamy umiejętności zastosowania kolorów o kolory niestandardowe. Prosimy dzieci o dorysowa- nie elementów do obrazu podstawowego, zmianę kolorów, podpisanie dzieła, nadanie tytułu, skopiowanie. Na podstawie stworzonych przez siebie prac uczniowie mogą wymyślać opowiadania lub tworzyć ilustracje do znanych lektur, opowiadań, historyjek.

Bogacimy też wiedzę i umiejętności uczniów w zakresie posługiwania się edytorem tekstu MS Word. Wpro- wadzamy elementy formatowania tekstu: zmianę czcionki, jej rozmiaru i koloru, podkreślenie, pogrubienie i kursywę. Polecamy tworzenie zdań (lub krótkich opowiadań – dla dzieci, które wykazują chęć i możliwości twórcze na tym etapie), uczymy kopiować, wklejać i wycinać fragmenty tekstu. Aby praca nie była dla uczniów zbyt mozolna i nudna, stosujemy ciekawe, żartobliwe teksty umożliwiające nie tylko ćwiczenie samego po- sługiwania się klawiaturą i funkcjami programu, ale także budzące żywe, spontaniczne reakcje.

W klasie drugiej zapoznajemy dzieci z nowym programem – Kalkulatorem. Określamy jego przydatne funk- cje i możliwości zastosowania. Dobrze jest połączyć te treści z ćwiczeniami matematycznymi. Można polecić uczniom dokonanie prostych obliczeń matematycznych za pomocą Kalkulatora, a potem sprawdzić otrzyma- ne wyniki w klasie. Te praktyczne umiejętności nie tylko przydają się dzieciom, ale także sprawiają im dużo ra- dości i satysfakcji.

Nie zapominamy o prowadzeniu dyskusji dotyczącej zachowania bezpieczeństwa i higieny pracy z kom- puterem. Już w klasie drugiej uczniowie informują, że tracą poczucie czasu podczas zabawy z tym urządze-

40

niem. Ustalamy sposoby dbania o higienę oczu i kręgosłupa przez: odpowiednie oświetlenie, odległość mo- nitora oraz właściwe wykorzystanie czasu pracy. Można zachęcić dzieci do stosowania sygnału dźwiękowego oznaczającego wyczerpanie limitu czasu pracy. Po tym okresie zachęcamy do odejścia od monitora. Zwraca- my też uwagę, że komputer ogranicza kontakty społeczne, które na tym etapie rozwoju dzieci są niezwykle ważne.

ZAJĘCIA TECHNICZNE

1. Kształcenie świadomości myśli technicznej

–doskonalenie umiejętności przygotowania stanowiska pracy i zachowania bezpieczeństwa podczas jej wykonywania;

–doskonalenie umiejętności planowania pracy, doboru narzędzi i materiałów;

–zapoznanie z rodzajami budowli: domy mieszkalne, fabryki, budynki gospodarcze, sklepy, punktowce;

–zapoznanie z rodzajami maszyn i urządzeń:

•wytwórcze – narzędzia, przyrządy;

•informatyczne – komputer, telefon komórkowy;

–ocena wartości urządzeń technicznych pod względem cech:

•użytkowych (cena, koszty eksploatacji, energooszczędne użytkowanie);

•ekonomicznych: tanie – drogie w zakupie, tanie – drogie w użytkowaniu;

•estetycznych: ładne, brzydkie, nowoczesne;

–zapoznanie z wybranymi wynalazkami, ich historią i twórcami (np. telefon, prąd elektryczny, druk);

–zapoznanie z historią tworzenia wybranych wynalazków: od gęsiego pióra do długopisu, od tary do pralki, od łuczywa do żarówki;

–zapoznanie z historią tworzenia wybranych wynalazków: rozwój motoryzacji, lotnictwa, telefonu.

2. Poznanie właściwości wykorzystywanych materiałów

–doskonalenie umiejętności rozróżniania materiałów: papiernicze, drewniane, szklane, włókienni- cze, z tworzyw sztucznych, naturalne;

–doskonalenie umiejętności rozpoznawania właściwości poszczególnych materiałów: gładkie, szorst- kie, twarde, miękkie, giętkie, sprężyste, łamliwe, lśniące, matowe;

–rozwijanie umiejętności wyboru materiału adekwatnego do realizacji wybranych zadań.

3. Poznanie narzędzi i czynności technologicznych

–posługiwanie się: nożyczkami, zszywaczem, dziurkaczem oraz prostymi urządzeniami elektryczny- mi gospodarstwa domowego;

–rozumienie i stosowanie prostych rysunków technicznych (schematów poglądowych);

–doskonalenie umiejętności zagospodarowania materiałów, przygotowania miejsca pracy, narzędzi;

–obrysowywanie, wycinanie, składanie i sklejanie materiałów z papieru;

–łączenie, zespalanie, przycinanie, przeplatanie, cięcie różnych materiałów, montowanie;

–krojenie, skrobanie, obieranie.

4. Bezpieczeństwo i higiena pracy

–stosowanie zasad bezpiecznego korzystania z narzędzi ostrych i elektrycznych;

–stosowanie zasad bezpiecznego przechowywania narzędzi technicznych;

–stosowanie zasad dotyczących utrzymania higieny podczas pracy.

41

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu zajęć technicznych

W klasie drugiej pogłębiamy umiejętności dzieci nabyte w poprzednim roku nauki. Zapoznajemy uczniów z różnymi rodzajami maszyn i urządzeń, także informatycznych (komputer, telefon). Oceniamy ich wartość użytkową, ekonomiczną i estetyczną. Podczas doskonalenia czynności technologicznych uczymy rozumienia i stosowania w praktyce prostych rysunków technicznych (schematów poglądowych), dobierania narzędzi i umiejętnego stosowania ich w praktyce. Dzieci wykonują różnorodne czynności: wycinanie, składanie, łącze- nie, zespalanie. Zapoznajemy uczniów z właściwościami poszczególnych materiałów i wskazujemy na możli- wości ich łączenia. Dzieci dowiadują się, że niektóre materiały nie łączą się ze sobą lub łączenie ich jest niezwykle trudne.

Stosujemy różnorodne metody pracy: indywidualne, grupowe i zespołowe. Zachęcamy dzieci do twórczo- ści, realizacji własnych pomysłów, a także do pomagania i dzielenia się wiedzą. Wykonane przez dzieci prace prezentujemy na wystawach klasowych, podczas spektakli teatralnych (dekoracje), wręczamy jako prezenty.

Włączamy treści z zakresu innych edukacji przez zastosowanie ich w praktyce. Aranżujemy zajęcia o zdro- wej żywności, układamy menu, wykonujemy sałatkę owocową, kanapki. Uczymy krojenia, łączenia składni- ków, dobierania smaków. Wdrażamy do zachowania higieny podczas pracy, estetycznego podawania posiłków, kulturalnego jedzenia. Zapoznajemy uczniów z historią tworzenia wynalazków (rozwój motoryzacji, lotnic- twa, od tary do pralki).

WYCHOWANIE FIZYCZNE I EDUKACJA ZDROWOTNA

1. Sprawność fizyczna

–marszobieg 10-minutowy z pokonywaniem naturalnych przeszkód;

–biegi po prostej i slalomem;

–starty z różnych pozycji, zabawy bieżne;

–pełzanie i czołganie się pod przeszkodami;

–leżenie przewrotne i przerzutne;

–biegi sztafetowe.

2. Trening zdrowotny

–wykonywanie ćwiczeń utrwalających znajomość pozycji wyjściowych;

–zabawy utrwalające umiejętność ustawienia do ćwiczeń;

–skoki obunóż i jednonóż;

–skok w dal techniką naturalną;

–odbicia i skoki z odskoczni na materac;

–skoki przez skakankę w miejscu i w biegu;

–ćwiczenia równoważne, ćwiczenia równoważne na ławeczce;

–zabawy i ćwiczenia korekcyjne;

–ślizgi na kocykach w klęku podpartym i w leżeniu przodem;

–pokonywanie torów przeszkód z ćwiczeniami kształtującymi siłę mięśni posturalnych;

–przewroty w przód, ćwiczenia kształtujące gibkość;

–zabawy na śniegu, zjazdy na sankach.

3. Sporty całego życia

–podania i chwyty piłki oburącz, zabawy rzutne;

–gra w dwa ognie;

–rzuty piłeczką palantową;

–odbicia balonu i piłki plażowej sposobem górnym i dolnym;

–zabawy rzutne;

42

–rzuty kółkami ringo;

–kozłowanie piłki prawą i lewą ręką, po prostej i slalomem;

–gra „pięć podań” i „żywy kosz”;

–prowadzenie i podania piłki nogą, strzały do bramki;

–gra w uproszczoną minipiłkę nożną;

–prowadzenie i podania piłeczki kijem do unihokeja;

–gra w uproszczonego unihokeja;

–zabawy utrwalające zasady poruszania się po drogach.

4. Bezpieczeństwo i edukacja zdrowotna

–zabawy utrwalające znajomość telefonów alarmowych;

–zabawy kształtujące nawyk prawidłowej postawy;

–przestrzeganie zasad bezpiecznego zachowania podczas zajęć ruchowych;

–posługiwanie się przyborami sportowymi zgodnie z ich przeznaczeniem;

–zachowywanie prawidłowej postawy podczas chodzenia, stania i siedzenia.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu wychowania fizycznego i edukacji zdrowotnej

W klasie drugiej w dalszym ciągu kształcimy koordynację ruchową i orientację w przestrzeni. Prowadzimy ćwiczenia oparte na reagowaniu na sygnały, ich umiejętnym rozpoznawaniu i kojarzeniu z zachowaniem (np. klaśnięcie to leżenie tyłem, uderzenie w tamburyno – chód kaczy itp.). Doskonalimy technikę posługiwania się sprzętem. Ćwiczymy rzuty piłką oburącz i jednorącz, łapanie piłek, toczenie, kozłowanie w marszu, biegu i pozycji stojącej. Dla uatrakcyjnienia zajęć z piłkami wprowadzamy zasady gier zespołowych: minikoszyków- ki i w dwa ognie. Do gier zespołowych dołączamy najpierw pojedyncze ćwiczenia toczenia piłek kijami hoke- jowymi, a na późniejszym etapie – gry w uproszczonego unihokeja.

Doskonalimy technikę skoków z miejsca i z rozbiegu, podskoki obunóż i jednonóż, ćwiczenia równoważ- ne, pełzanie. Sprawdzamy umiejętności dzieci w zakresie biegu na 30 m ze startu wysokiego i niskiego, mar- szobieg przez 10–15 min bez pokonywania przeszkód w terenie i z ich pokonywaniem. Rozwijamy wytrzymałość i siłę u dzieci.

Wpajamy uczniom potrzebę ruchu i zabaw ruchowych oraz przekonanie, że jest to środek przeciwdziała- nia krzywicy, zmęczeniu, agresji i chorobom. Kształcimy postawę przestrzegania zasad zdrowej rywalizacji, przyjmowania porażki. Uczymy dobierania zabaw dostosowanych do wieku i warunków zewnętrznych (teren, pogoda) oraz przestrzegania zasad właściwego ubioru podczas zajęć ruchowych, uwrażliwiamy na koniecz- ność dbania o higienę osobistą i odzież. Zapoznajemy uczniów ze znaczeniem właściwego odżywiania się i z zasadami bezpiecznego zażywania leków.

ETYKA

1.Wychowanie w duchu poszanowania godności osobistej

– poznawanie praw dziecka;

– rozwijanie umiejętności określania swoich oczekiwań i potrzeb, nazywania emocji;

– rozumienie, że miłość i szacunek są warunkami szczęścia rodzinnego;

– poszanowanie osób starszych.

2.Wychowanie w duchu tolerancji

–szanowanie ludzi o odmiennym kolorze skóry, kulturze językowej, religii i tradycji kulturowej;

–rozwijanie postawy akceptowania odmiennych poglądów, życzliwego nastawienia do rozmówcy.

43

3. Wychowanie w duchu uczciwości

–branie odpowiedzialności za własne czyny i słowa, przyznawanie się do błędów, mówienie prawdy;

–odróżnianie dobra od zła;

–kształtowanie odwagi przyznawania się do błędu, kształtowanie postawy naprawczej;

–szanowanie cudzej własności, nieprzywłaszczanie sobie cudzych rzeczy, oddawanie rzeczy znale- zionych.

4. Wychowanie w duchu integracji

–przeżywanie szczęścia z innymi;

–identyfikowanie się z krzywdą najbliższych, wyrabianie wrażliwości na cudze nieszczęście – chęć niesienia pomocy kolegom;

–kształtowanie postawy troski o środowisko naturalne;

–współpraca na rzecz instytucji i potrzebujących, aktywne uczestnictwo w programach pomocy na rzecz innych (udział w akcjach charytatywnych).

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu etyki

Realizując treści w klasie drugiej, nadal opieramy się na analizie zachowania bohaterów literatury dziecię- cej (wykorzystujemy czytanki szkolne, baśnie, legendy). Stosujemy metodę dramy, prezentujemy sytuacje za pomocą scenek sytuacyjnych. Prosimy dzieci o wyrażanie odczuć, jakich doznawały, odgrywając swoje ro- le. Ustalamy i omawiamy problem, nazywamy emocje. Możemy stworzyć metaplan dotyczący zachowania wyróżnionej postaci i określić znaczenie przeciwstawnych zachowań dla życia własnego i innych ludzi. Przy tak zorganizowanych zajęciach dzieciom łatwiej będzie zrozumieć, dlaczego etyczne zachowanie ma tak dużą wartość w życiu. Sięgajmy też czasem po mądrość przysłów ludowych.„Jak ty komu, tak on tobie”czy„Mądrej głowie dość po słowie” nigdy nie stracą na ważności, a dzieciom pomogą zrozumieć, dlaczego w naszym ży- ciu potrzebna jest mądrość starszych i pielęgnowanie tradycji.

Klasa III

EDUKACJA POLONISTYCZNA

1. SÅ‚uchanie

–słuchanie i rozumienie dłuższych wypowiedzi;

–słuchanie i rozumienie poleceń, instrukcji, informacji, objaśnień prostych i złożonych;

–słuchanie i czytanie utworów literackich, w tym tekstów o charakterze historycznym i innych prze- kazów zawierających niestandardowe (np. staropolskie) słownictwo;

–słuchanie audycji radiowych i innych nagrań utrwalonych nowoczesnymi metodami, w tym treści o tematyce społecznej i przyrodniczej;

–słuchanie i czytanie informacji zawartych w słownikach i encyklopedii, pytanie o znaczenie niezro- zumiałych słów w nich zawartych lub używanych przez nadawcę;

–zachowanie kultury słuchania, nieprzerywanie osobie mówiącej toku wypowiedzi, akceptowanie fak- tu, że rozmówca może mieć inne zdanie, przyjmowanie kulturalnej postawy ciała podczas słuchania.

2. Mówienie

–doskonalenie samodzielnych wypowiedzi na podany temat;

–udzielenie prostych i złożonych odpowiedzi ustnych na pytanie;

–budowanie dłuższych wypowiedzi ustnych dotyczących omawianego problemu, zagadnienia, ilustracji;

–tworzenie i wygłaszanie ustnego opisu postaci, przedmiotu;

44

–ustne weryfikowanie sądów na podstawie gromadzonego materiału i uzasadnianie własnego zdania;

–doskonalenie komunikacji ustnej podczas współpracy w zespołach i dyskusji; poznanie zasad pro- wadzenia rozmów telefonicznych;

–poszerzanie słownictwa czynnego, wspólne objaśnianie niezrozumiałych pojęć i zwrotów;

–doskonalenie poprawności gramatycznej wypowiedzi ustnej, formułowanie ustne zdań pytających, oznajmujących i rozkazujących do danego tekstu literackiego lub wypowiedzi;

–stosowanie właściwej intonacji podczas wypowiedzi, wyrażanie emocji i uczuć w formie wypowie- dzi ustnej;

–dbałość o kulturę języka podczas wypowiedzi;

–ustne opowiadanie według planu tekstów literackich, baśni, legend;

–formułowanie ustnej wypowiedzi na temat powiązania własnych doświadczeń dziecka z wydarze- niami przedstawionymi w utworze literackim, historyjce obrazkowej;

–układanie opowiadań według własnej inwencji i ich wygłaszanie, tworzenie w formie wypowiedzi ustnej dalszych losów bohaterów utworu, zmienianie zakończenia opowiadania;

–rozwiązywanie problemów za pomocą rozmowy, komunikowanie się w zespole zadaniowym, jasne wyrażanie własnych potrzeb i przekonań;

–ćwiczenia oddechowe i artykulacyjne.

3. Technika czytania

–płynne czytanie tekstów literackich, wierszy, instrukcji z zastosowaniem znaków przestankowych;

–czytanie głośne dialogów z podziałem na role z uwzględnieniem właściwej intonacji;

–czytanie ciche ze zrozumieniem treści;

–czytanie ze zrozumieniem haseł i objaśnień słownikowych i encyklopedycznych, odczytywanie i ro- zumienie skrótów;

–odczytywanie informacji praktycznych zawartych w wykresach, tabelach, prostych diagramach, roz- kładach jazdy itp.;

–kształcenie nawyków obierania właściwej postawy podczas czytania, dbania o czystość rąk, prawi- dłowego oświetlenia i poszanowania książki.

4. Czytanie ze zrozumieniem

–doskonalenie umiejętności poprawnego czytania głośnego, cichego, indywidualnego i zbiorowego;

–analiza i interpretacja tekstów kultury;

–oddawanie głosem nastroju wiersza i jego tempa;

–wyróżnianie w wierszu zwrotów poetyckich, interpretowanie ich własnymi słowami, tworzenie włas- nych zwrotów poetyckich;

–odszukiwanie i wskazywanie w tekście informacji dotyczących poszczególnych wydarzeń, czasu, miejsca akcji, bohaterów;

–wdrażanie do samodzielnego czytania lektur, czasopism dziecięcych, literatury dziecięcej.

5. Interpretacja tekstów kultury

–wyodrębnianie w utworze literackim głównego bohatera, miejsca i czasu akcji, narratora, kolejnych zdarzeń;

–odróżnianie wydarzeń realistycznych od fantastycznych, istotnych od mniej znaczących;

–wyróżnianie postaci realistycznych i fantastycznych, pierwszo- i drugoplanowych, opisywanie i wskazy- wanie cech charakterystycznych dla bohaterów, wskazywanie bohatera pozytywnego i negatywnego;

–wspólne tworzenie planu wydarzeń, porządkowanie i uzupełnianie planu wydarzeń;

–wspólne odszukiwanie podstawowych cech wiersza, opowiadania, bajki, baśni;

–określanie nastroju utworu literackiego oraz interpretowanie jego wartości dydaktycznej;

–zapoznanie z pojęciami: drukarnia, biblioteka, księgarnia, teatr;

–czytanie i interpretowanie treści not prasowych, krótkich artykułów z czasopism dla dzieci;

45

–wprowadzenie pojęć: reżyser, pisarz, scenograf, aktor, kamerzysta, inspicjent;

–inscenizowanie małych form teatralnych;

–interpretowanie głosem, ciałem, mimiką, gestem i ruchem wybranych form literackich: wiersza, frag- mentu prozy lub dramatu (dobranego do poziomu ucznia);

–wspólne interpretowanie wybranych związków frazeologicznych i przysłów ludowych.

6. Pisanie

–doskonalenie techniki i tempa pisania;

–przepisywanie wyrazów, zdań, dłuższych form wypowiedzi: sprawozdań, opisów;

–uzupełnianie luk w tekście wyróżnionymi wyrazami w odpowiedniej formie oraz wyrazami samo- dzielnie dobieranymi;

–tworzenie planu wydarzeń i porządkowanie zdań;

–poznanie budowy opowiadania;

–wspólne i samodzielne układanie oraz zapisywanie wypowiedzi, opisów, opowiadań na podany temat;

–pisanie z pamięci i ze słuchu opracowanych na zajęciach wyrazów, zdań i tekstów z określoną trud- nością ortograficzną;

–samodzielne pisanie listów do kolegów, członków rodziny, adresowanie kopert;

–samodzielne pisanie życzeń, zaproszeń, ogłoszeń, notatek do klasowej kroniki;

–tworzenie i pisanie swobodnych tekstów literackich;

–wypisywanie blankietów nadawczych na paczkę, list polecony.

7. Ortografia

–pisownia wielką literą w nazw własnych rzeczowników;

–pisanie „ą”, „ę” w różnych pozycjach w wyrazie oraz w czasownikach czasu przeszłego;

–utrwalenie pisowni wyrazów z „ó”, „rz”, „ż”, „ch”, „h” wymiennym; odmiana wyrazów jako uza- sadnienie pisowni;

–utrwalenie w pisowni wyrazów z „ó”, „rz”, „ż”, „ch”, „h” do zapamiętania;

–utrwalenie pisowni wyrazów z „rz” po spółgłoskach: p, b, t, d, k, g, ch, w, j;

–utrwalenie pisowni wyrazów z zakończeniami: -ów, -ówka, -ówna, -uje;

–utrwalenie i poszerzenie pisowni wyjątków od reguł ortograficznych;

–stosowanie znaków interpunkcyjnych: kropki, przecinka, pytajnika, wykrzyknika, dwukropka;

–stosowanie przecinka przy wyliczaniu i kropki w niektórych skrótach;

–pisownia przeczenia „nie” z różnymi częściami mowy;

–utrwalenie i poszerzenie pisowni skrótów (ul., s., dn., r., nr, godz., m.in., itp., itd., np.);

–stosowanie słownika ortograficznego.

8. Nauka o języku

–doskonalenie umiejętności wyróżniania samogłosek i spółgłosek oraz podziału wyrazu na sylaby (w tym przenoszenie wyrazów);

–układanie wyrazów w kolejności alfabetycznej, korzystanie ze słowników;

–rozwijanie zdań pojedynczych;

–układanie zdań złożonych oznajmujących;

–odmiana czasownika przez liczby, osoby, czasy intuicyjnie;

–poszerzenie wiadomości o rzeczowniku (zjawiska pogodowe);

–znajomość rodzajów rzeczownika w liczbie pojedynczej (wraz z przyporządkowanym mu przymiot- nikiem);

–stopniowanie przymiotników (intuicyjnie);

–tworzenie rodziny wyrazów;

–rozpoznawanie wyrazów w zdaniu, określanie ich liczby;

–poznanie różnych sposobów komunikowania się.

46

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji polonistycznej

Na początku roku sprawdzamy, w jakim stopniu uczniowie zapamiętali materiał z lat poprzednich. Jeśli wy- niki wskazują, że materiał nie został przyswojony w stopniu wystarczającym, należy go utrwalić. Problemy mo- gą dotyczyć kształtu liter rzadko stosowanych (h, f, zasady zmiękczeń).

W zakresie mówienia zachęcamy dzieci do tworzenia dłuższych wypowiedzi wielozdaniowych. Aby to by- ło możliwe, staramy się zadawać pytania otwarte, dajemy dziecku czas na zastanowienie się. Unikamy kryty- kowania. Każdą próbę wypowiedzi uznajemy za dobrą, każdą wypowiedź akceptujemy. Aby dać uczniom możliwość tworzenia coraz bogatszych wypowiedzi, stosujemy metodę burzy mózgów i metaplanu, przygo- towujemy słownictwo, z którego uczniowie mogą korzystać. Zapoznajemy dzieci z zasadami kulturalnej dys- kusji, uczymy prowadzenia wywiadów (można korzystać z nagrywarki i po skończonym ćwiczeniu prezentować wyniki pracy), stwarzamy sytuacje do ożywionej rozmowy (wykorzystujemy scenki dramowe, fragmenty fil- mów, nagrania, prezentacje multimedialne), rozwijamy umiejętność analizy tekstów literackich, wierszy. W kla- sie trzeciej bogacimy także wiedzę uczniów o literaturze. Kształcimy u uczniów umiejętności rozróżniania prozy od poezji, wskazywania elementów realistycznych i fantastycznych, wyróżniania bohaterów pierwszo- i dru- goplanowych, miejsca i czasu akcji oraz występujących po sobie głównych zdarzeń.

Zachęcamy dzieci do tworzenia wypowiedzi pisemnych. Podobnie jak w klasie drugiej uczniowie tworzą teksty o charakterze listu, życzeń okazjonalnych, swobodnych tekstów. Uczniowie samodzielnie lub wspólnie układają plan wydarzeń (na jego podstawie wypowiadają się ustnie i pisemnie). Kształcimy umiejętność roz- wijania zdań pojedynczych i zaczynamy uczyć budowania zdań złożonych. Tematykę wypowiedzi poszerza- my o treści społeczne, przyrodnicze, z życia kraju, regionu i świata. Zachęcamy do wykorzystywania różnorodnych źródeł tekstowych i uzasadniania swojego stanowiska.

W zakresie czytania wymagamy umiejętności płynnego czytania, rozumienia treści, odszukiwania informa- cji zamieszczonych w tekście. Utrwalamy umiejętności czytania cichego i głośnego oraz czytania tekstów z po- działem na role. Nie ograniczamy się przy tym do standardowych tekstów z literatury dziecięcej, ale wprowadzamy również teksty o charakterze informacyjnym, fragmenty artykułów z czasopism, noty praso- we, hasła encyklopedyczne.

W zakresie poszerzania wiedzy gramatycznej zwracamy uwagę na umiejętność praktycznego stosowania odmiany czasownika (bez terminologii). Można przy tym wykorzystywać takie pomoce, jak kartoniki z wyra- zami, plansze rysunkowe, modele, krzyżówki, dydaktyczne gry planszowe i komputerowe. Nieustannie kształ- cimy umiejętności poprawnego pod względem ortograficznym zapisywania wyrazów (zwracamy uwagę na stosowanie zasad pisowni, odmianę wyrazów, tworzenie rodziny wyrazów, zmiękczenia i zgrubienia).

EDUKACJA MUZYCZNA

Odbiór muzyki 1. Śpiew

–poznanie co najmniej 10 piosenek jednogłosowych w skali od c1 do d2;

–śpiewanie zbiorowe i indywidualne;

–zwracanie uwagi na poprawną i swobodną postawę podczas śpiewania, regulację oddechu;

–usprawnianie aparatu głosowego przez ćwiczenia: oddechowe, dykcyjne, intonacyjne, emisyjne, po- szerzające skalę głosu;

–śpiewanie nazwami solmizacyjnymi wzorów melodii od różnych dźwięków.

2. Gra na instrumentach

–akompaniowanie do piosenek i zabaw ruchowych z wykorzystaniem naturalnych efektów akustycz- nych: klaskanie, tupanie, uderzanie, pstrykanie, kląskanie itp.;

–granie na instrumentach perkusyjnych niemelodycznych (kastaniety, marakasy, tamburyna, bęben- ki, trójkąty, drewienka) prostych tematów rytmicznych oraz akompaniamentów do piosenek;

47

–granie na instrumentach melodycznych (dzwonki, flety, ksylofony, metalofony) akompaniamentu burdonowego, fragmentów piosenek i ostinat melodycznych;

–granie na flecie prostym sopranowym i dzwonkach melodii opartych na poznanych dźwiękach.

3. Ruch przy muzyce

–odtwarzanie ruchem, gestem, tataizacją wartości nut, prostych rytmów i wzorów rytmicznych;

–reagowanie ruchem na zmiany tempa, dynamiki, wysokości dźwięków, kierunku linii melodycznej i akcentu metrycznego;

–inscenizowanie piosenek;

–zabawy ruchowe ze śpiewem;

–poznanie tańców ludowych (najlepiej z własnego regionu) oraz podstawowych kroków i figur polki.

4. Wiadomości

–rozróżnianie podstawowych elementów muzyki: melodii (rozpoznanie kierunku), rytmu (takt, me- trum na 4);

–określanie wysokości dźwięku, nazw literowych i solmizacyjnych dźwięków, fonogestyka;

–rozróżnianie tempa (szybkie, wolne, umiarkowane, coraz szybciej, coraz wolniej);

–rozróżnianie dynamiki (głośno, cicho, coraz głośniej, coraz ciszej);

–poznanie całej nuty i pauzy.

5.Percepcja

–aktywne słuchanie muzyki, określanie treści, charakteru i nastroju utworów;

–rozpoznawanie utworów wykonywanych: solo i zespołowo, na chór i orkiestrę;

–określanie rodzaju głosów ludzkich (sopran, bas);

–rozpoznawanie brzmienia: gitary, trąbki, perkusji;

–rozpoznawanie dwuczęściowej budowy AB i trzyczęściowej ABA (wskazywanie ruchem lub gestem kolejnych części);

–obserwowanie zmian tempa i dynamiki;

–udział w koncertach muzycznych, poznanie i stosowanie zasad kulturalnego słuchania muzyki i wła- ściwego zachowania się podczas koncertu.

Tworzenie muzyki

–tworzenie rytmów i prostych tematów rytmicznych;

–rytmizowanie tekstów, przysłów, wierszy ze zmianą tempa, dynamiki, artykulacji i intonacji głosu;

–swobodne improwizacje wokalne na podany temat;

–improwizacje wokalne do wierszy, przysłów, rymowanek;

–ilustrowanie zjawisk akustycznych;

–wymyślanie ilustracji dźwiękowych do tekstów i obrazów;

–tworzenie prostych akompaniamentów;

–improwizowanie zakończenia do tematów rytmicznych i melodii;

–tworzenie formy ABA;

–tworzenie własnych układów ruchowych do utworu muzycznego.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji muzycznej:

Podobnie jak w latach poprzednich wykorzystujemy ćwiczenia usprawniające aparat głosowy. Uczymy mi- nimum 10 piosenek jednogłosowych oraz stosujemy ćwiczenia oddechowe, dykcyjne, intonacyjne, emisyjne, poszerzające skalę głosu. Utrwalamy nazwy solmizacyjne, a następnie wprowadzamy śpiewanie za pomocą nazw solmizacyjnych melodii rozpoczynających się od różnych dźwięków.

48

Uwrażliwiamy uczniów na piękno muzyki poprzez jej tworzenie, a także słuchanie muzykowania innych dzieci. Proponujemy uczniom wykonywanie minikoncertów z użyciem instrumentów perkusyjnych niemelo- dycznych (trójkątów, marakasów, drewienek, bębenków, tamburynów, kastanietów) oraz melodycznych (dzwonków, fletów, ksylofonów, metalofonów). Wprowadzamy naukę tworzenia akompaniamentu burdono- wego, fragmentów piosenek i ostinat melodycznych.

Realizujemy ćwiczenia z zakresu reagowania ruchem na zmianę tempa, dynamiki, rytmu, wysokości dźwię- ków, kierunku linii melodycznej i akcentu metrycznego. Wprowadzamy podstawowe kroki i figury krakowia- ka, polki lub innego tańca, na przykład typowego dla danego regionu.

Poszerzamy wiadomości z zakresu notacji muzycznej. Wprowadzamy pojęcie: cała nuta, utrwalamy poję- cia: półnuta, ćwierćnuta, ósemka, pauza, pięciolinia, klucz wiolinowy. Ćwiczymy ich zapis na pięciolinii. W kla- sie trzeciej wprowadzamy też ćwiczenia, których celem jest nauczyć określania tempa stosowanego w muzyce (szybkie, wolne, umiarkowane, coraz szybciej, coraz wolniej) oraz dynamiki (głośno, cicho, coraz głośniej – na- głaśniając, coraz ciszej – ściszając).

Rozwijamy u uczniów umiejętność aktywnego słuchania muzyki, prowadzimy rozmowy na temat treści, charakteru i nastroju słuchanych utworów. Prosimy, aby uczniowie rozpoznawali utwory wykonywane solo i zespołowo, a także na chór i orkiestrę. Uczymy rozpoznawać brzmienie skrzypiec, fortepianu, fletów prostych, gitary, trąbki i perkusji. Ćwiczymy rozpoznawanie budowy utworów muzycznych: dwuczęściowej AB i trzy- częściowej ABA (prosimy uczniów o wskazywanie ruchem lub gestem kolejnych części).

Zachęcamy do aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu twórczym w miejscu zamieszkania, zabie- ramy na koncerty muzyczne lub prezentujemy muzykę z płyt CD.

EDUKACJA PLASTYCZNA

1. Odbiór sztuki

–poznawanie dziedzictwa kulturowego regionu, dzieł sztuki, zabytków, tradycji środowiska rodzin- nego, szkolnego i lokalnego;

–obserwowanie sztuki współczesnej i dawnej i wypowiadanie się na jej temat;

–wykorzystanie przekazów multimedialnych i dzieł sztuki do tworzenia własnych prac plastycznych (z uwzględnieniem elementarnej wiedzy o prawach autorskich);

–wypowiadanie się na temat obserwowanych obiektów, dzieł sztuki;

–obserwowanie i rozpoznawanie dzieł wzornictwa sztuki użytkowej;

–określanie kształtu obserwowanych obiektów (płaski, wklęsły, wypukły, kwadratowy, trójkątny, owal- ny, sercowaty, podłużny, spiczasty, nieregularny);

–określanie faktury (szorstka, gładka, miękka, twarda) jako materiału wyrazu artystycznego;

–poznanie pojęcia przestrzeni i jej głębi, elementów perspektywy;

–posługiwanie się terminami: barwy ciepłe i zimne, mieszanie kolorów – paleta barw;

–obserwowanie i nazywanie linii (ciągła, przerywana, gruba, cienka, długa, krótka, jasna, ciemna).

2. Aktywność twórcza

–rysowanie ołówkiem, kredkami, flamastrami, węglem, tuszem, patykiem, kredą;

–malowanie farbami plakatowymi i akwarelowymi;

–lepienie z plasteliny i modeliny;

–wyklejanie kolorowym papierem, tworzenie prac techniką kolażu;

–rzeźbienie w masie solnej lub glinie form przestrzennych;

–tworzenie przedmiotów użytkowych;

–tworzenie płaskorzeźby;

–przedstawianie znanych obiektów, muzyki, rytmu, odczuć za pomocą abstrakcyjnych środków wyrazu;

–wykonywanie prac plastycznych z wyobraźni, pamięci, według modelu;

–przedstawianie ruchu za pomocą linii z uwzględnieniem perspektywy;

49

–rozmieszczanie elementów na różnokształtnych płaszczyznach różnej wielkości; stosowanie zasad kompozycji otwartej i zamkniętej;

–próby tworzenia perspektywy i głębi;

–tworzenie wspólnych, grupowych prac plastycznych (plakat, reklama);

–tworzenie okładki do książki, stosowanie liternictwa artystycznego;

–eksperymentowanie za pomocą koloru, plam; tworzenie barw pochodnych;

–wykorzystywanie materiałów przyrodniczych do tworzenia kompozycji płaskich i przestrzennych (liście, muszelki, kasztany, żołędzie, trawa itp.);

–wykonywanie prostych rekwizytów do małych form scenicznych (kukiełki, maskotki, ubranka itp.).

3. Wiedza z zakresu sztuki

–zapoznanie z wybranymi dziedzinami działalności twórczej człowieka, stosowanie terminów:

•malarstwo: artystyczne, ludowe,

•sztuka użytkowa: ceramika, tkactwo, meblarstwo, moda,

•grafika: komputerowa, użytkowa,

•pejzaż, portret, autoportret, szkic, kolaż, martwa natura;

•rodzaje dzieł sztuki (fotografia artystyczna, obraz, kolaż, abstrakcja, rzeźba, instalacja);

–rozumienie znaczenia muzeów i galerii sztuki w kulturze;

–rozpoznawanie dzieł architektury i sztuki;

–poznawanie dzieł wybranych artystów polskich i zagranicznych.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji plastycznej

W klasie trzeciej kształtujemy świadomość dziecka w zakresie odbioru artystycznego, wykonawstwa i na- zewnictwa. Przybliżamy sztukę najbliższego regionu, wprowadzamy charakterystyczne dla niej wzory i kolo- ry, odwzorowujemy je na płaszczyźnie i w przestrzeni. Utrwalamy terminy: pejzaż, portret, kolaż, które realizujemy z dziećmi w formie czynnej. Przybliżamy także portrety i dzieła wybranych artystów w taki spo- sób, aby stanowiły podstawę dla własnej inwencji artystycznej dziecka.

W dalszym ciągu przybliżamy sztukę użytkową, starając się uwrażliwić uczniów na potrzebę otaczania się rzeczami estetycznymi i dbania o ich wygląd. Przy realizacji tych treści zwracamy również uwagę na wybrane dzieła architektury i sztuki należące do polskiego i europejskiego dziedzictwa kultury oraz na konieczność za- chowania czystości i nieniszczenie ich.

Podczas aktywności twórczej pogłębiamy umiejętności w zakresie kompozycji, stosowanych technik, do- boru narzędzi i środków. Wprowadzamy pojęcia abstrakcji i perspektywy. Zachęcamy dzieci do stosowania tych pojęć podczas wykonywania prac plastycznych. Pracę organizujemy w taki sposób, aby można było ćwi- czyć indywidualne możliwości ucznia oraz współpracę w grupach. Podczas pracy zespołowej dbamy o wyko- rzystanie pomysłów każdego dziecka, zachęcamy do eksperymentowania i równego dzielenia się pracą.

Pogłębiamy wiedzę w zakresie stosowania barw, mieszania kolorów i użycia tylko jednego koloru w pracy. W tym celu ćwiczymy mieszanie wybranego koloru do odcienia jaśniejszego i ciemniejszego poprzez użycie bieli i czerni. Jednym z przykładów zastosowania tej techniki jest malowanie zimowego krajobrazu za pomo- cą niebieskiej farby łączonej w różnym natężeniu z farbą białą.

EDUKACJA SPOŁECZNA

1. Tworzenie własnego wizerunku

–określanie własnych cech fizycznych, potrzeb i zainteresowań;

–wyrażanie i rozwijanie własnych możliwości intelektualnych poprzez aktywne uczestnictwo w ży- ciu klasy i szkoły;

50

–kształtowanie potrzeby ciągłego doskonalenia umysłu, doceniania posiadanych zdolności i umiejęt- ności;

–określanie własnych odczuć w interakcji ze środowiskiem, rozpoznawanie i nazywanie emocji, zna- jomość podziału emocji na pozytywne i negatywne oraz poznanie sposobów właściwego reagowa- nia na nie;

–rozwijanie umiejętności oceny własnego postępowania: względem siebie, innych ludzi, zwierząt i przyrody;

–kształtowanie odwagi cywilnej, umiejętności przyznawania się do błędu i porażki, postawy odpo- wiedzialności za własne czyny i słowa;

–wyrażanie siebie, własnej indywidualności poprzez kulturę słowa, wygląd, zainteresowania, zacho- wanie;

–poznawanie sposobów odróżniania dobra od zła, wpajanie potrzeby bycia sprawiedliwym i nawyku pomagania słabszym;

–wyrabianie nawyku dbania o własny wygląd i higienę osobistą jako warunku zdrowia i powodzenia społecznego.

2. Jestem bezpieczny

–kształcenie umiejętności krytycznego postrzegania nowych, nieznanych sytuacji;

–uczenie postawy asertywności wobec ludzi budzących niepokój, namawiających do łamania zasad i praw;

–wdrażanie do właściwego reagowania w sytuacji realnego zagrożenia (np. załamanie lodu, tonięcie, omdlenie, próba wtargnięcia do domu, pożar itp.);

–kształcenie umiejętności powiadamiania służb ratowniczych;

–kształcenie umiejętności prowadzenia akcji ratującej życie – podejmowanie praktycznych działań ratujących życie i zdrowie, znajomość wyposażenia apteczki;

–przestrzeganie zasad bezpieczeństwa podczas kontaktu z nieznanymi osobami dorosłymi, także po- znanymi za pośrednictwem internetu (np. przez Gadu-Gadu);

–rozumienie konieczności odpoczynku organizmu, potrzeby ruchu na świeżym powietrzu, uprawia- nia sportów, odpowiedniej ilości snu;

–rozwijanie umiejętności otwartego mówienia o problemach, strachu, lękach, poznawanie możliwo- ści i sposobów ich pokonywania.

3. Zasady współżycia w rodzinie

–poznawanie i respektowanie potrzeb własnej rodziny, okazywanie miłości i szacunku jej członkom;

–świadomość własnej godności i potrzeby jej poszanowania przez pozostałych członków rodziny;

–szanowanie i pielęgnowanie tradycji i zwyczajów swojej rodziny (obchodzenie świąt, urodzin, Dnia Matki, Dnia Ojca, Dnia Babci itp.);

–wypełnianie obowiązków domowych;

–podejmowanie samorzutnych prób pomocy najbliższym, troska o estetykę mieszkania i własnego pokoju;

–rozumienie konieczności dostosowania własnych oczekiwań do zasobów ekonomicznych rodziny;

–opiekowanie się młodszym rodzeństwem, pomaganie chorym i starszym członkom rodziny.

4. Społeczność szkolna

–poznawanie praw ucznia i zasad bycia dobrym kolegą, rozwijanie potrzeby poszanowania miejsca, w którym się uczy, utrzymywania dobrych relacji z całą społecznością szkolną, w tym ze wszystki- mi pracownikami szkoły, uświadamianie prawa ucznia do godnego i bezstronnego traktowania je- go osoby przez wszystkich członków społeczności szkolnej oraz prawa do szukania pomocy u nauczycieli i pedagoga szkolnego;

51

–poznawanie i wypełnianie obowiązków wynikających ze statusu bycia uczniem, wdrażanie do po- mocy nauczycielowi i kolegom, sumienne wypełnianie obowiązków dyżurnego, poszanowanie pod- ręczników szkolnych, zeszytów i przyborów, czynne angażowanie się w życie klasy i szkoły, wdrażanie do obowiązkowego uczenia się i odrabiania prac domowych;

–wdrażanie do aktywnego życia szkolnego, zachęcanie do poszerzania wiedzy i umiejętności poprzez uczestnictwo w różnych formach zajęć pozalekcyjnych, kołach zainteresowań, olimpiadach przed- miotowych;

–wdrażanie do utrzymywania pozytywnych kontaktów z kolegami, uczenie postawy akceptacji i zro- zumienia, reagowanie na kłopoty i przeżycia kolegów;

–uczenie rozładowywania agresji, sporów, kłótni poprzez zastosowanie aktywnych metod oraz roz- wijanie postawy tolerancji i empatii.

5. Wzmacnianie postawy obywatelskiej i proeuropejskiej

–poznawanie historii swojej miejscowości, jej zabytków i ciekawych miejsc;

–kształcenie postawy opiekuńczej w stosunku do swojej miejscowości, wdrażanie do: dbania o czy- stość miejsca zamieszkania, nieniszczenia mienia wspólnego, bycia dumnym członkiem społeczno- ści lokalnej;

–zachęcanie do współuczestnictwa w ważnych wydarzeniach lokalnych, odwiedzania miejsc pamię- ci narodowej i ośrodków kulturalnych;

–kształcenie umiejętności bycia przewodnikiem po swojej okolicy, pokazywania tego, co w niej pięk- ne i wartościowe;

–wdrażanie potrzeby interesowania się rozwojem swojego miasta, regionu, wsi;

–poznawanie ważnych wydarzeń i postaci historycznych własnego państwa;

–doskonalenie znajomości mapy Polski i jej typowych krajobrazów: góry, wyżyny, niziny, pojezierza, morze; wyróżnianie miast Polski, jej stolic (dawnych i obecnej), głównych rzek;

–odczytywanie z mapy sąsiadów Polski oraz nazw innych krajów europejskich;

–wymienianie krajów wchodzących w skład Unii Europejskiej, utrwalanie pojęć: kraj, język, stolica, symbole narodowe, symbole UE;

–wyszukiwanie informacji na temat wspólnych działań Polski i jej partnerów z UE;

–wskazywanie podobieństw i różnic między Europejczykami, poznawanie ich wkładu w tworzenie wspólnego dziedzictwa kulturowego (np. klasycy literatury dziecięcej);

–angażowanie się na rzecz potrzebujących w Polsce i na świecie, wspieranie akcji humanitarnych;

–przybliżanie różnic językowych, kulturowych i tradycji poprzez poznanie życia dzieci z różnych kra- jów Europy i świata;

–przybliżanie działalności międzynarodowych organizacji (ONZ, UNICEF).

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji społecznej

W klasie trzeciej w znacznym stopniu poszerzamy wiedzę i umiejętności w zakresie zachowania bezpie- czeństwa. W tym wieku dzieci nabywają przekonania o własnej samodzielności, przestają się bać oddalania od domu, zaczynają wyjeżdżać na kolonie i obozy. Chętniej niż w latach poprzednich podejmują ryzyko i po- pisują się przed rówieśnikami. Do zadań nauczyciela należy zatem uświadomienie uczniom nie tylko ich praw, ale także obowiązków wynikających z samodzielności. Wprowadzamy zasady korzystania ze ścieżek rowero- wych, uczymy rozpoznawać zagrożenia na stokach narciarskich i trasach wspinaczkowo-spacerowych w gó- rach. Powtarzamy też zasady reagowania w sytuacjach zagrożenia, wzywania pierwszej pomocy, dbania o bezpieczeństwo podczas podróży. Zwracamy uwagę na bezpieczne korzystanie z internetu i zagrożenia związane ze znajomościami zawieranymi za pośrednictwem tego medium.

Wdrażamy do poznawania potrzeb rodziny i reagowania na nie. Uczymy przejścia z postawy oczekującej do postawy spełniającej oczekiwania. Uwrażliwiamy na dostosowywanie oczekiwań do zasobów ekonomicz-

52

nych i możliwości własnej rodziny. Stawiamy za cel opiekowanie się młodszym rodzeństwem, pomaganie cho- rym i słabszym oraz starszym członkom rodziny.

W zakresie życia w szkole wymagamy dbania o powierzone obowiązki i przestrzegania panujących w niej zasad. Wspólnie ustalamy kodeks postępowania w klasie i konsekwentnie pilnujemy jego przestrzegania. Za- sady można spisać na kartce i poprosić, aby każde dziecko złożyło podpis na znak zgody. Zachęcamy uczniów do poszerzania wiedzy przez uczestnictwo w różnych kołach przedmiotowych, do prezentowania własnych umiejętności na pokazach i spektaklach teatralnych, a także brania udziału w konkursach tematycznych.

Wzmacniamy postawę obywatelską i proeuropejską przez zapoznawanie uczniów z historią jego miejsco- wości i regionu oraz zwiedzanie zabytków i ciekawych miejsc. Wdrażamy do dbania o miejsca i obiekty, z któ- rych korzystamy, nieniszczenia mienia publicznego i własnego. Zachęcamy dzieci, aby interesowały się problemami regionu, pozwalamy na tworzenie rozwiązań obserwowanych problemów (za pomocą metody burzy mózgów), zabawę w wybrane zawody (architekt, budowniczy okrętów itp.). Przedstawiamy dziedzic- two kulturowe innych krajów, czytamy książki autorów obcojęzycznych, bawimy się w gry i zabawy sporto- wo-ruchowe o pochodzeniu europejskim.

EDUKACJA PRZYRODNICZA

1.Zmiany zachodzÄ…ce w przyrodzie

– poznanie i stosowanie pojęcia doby;

– utrwalanie wiadomości: pory roku (daty rozpoczęcia), nazwy miesięcy, dni tygodnia;

– poznanie i utrwalanie wybranych zagadnień przyrodniczych:

•temperatura: pojęcia chłodniej – cieplej, dni coraz krótsze – coraz dłuższe, odczytywanie wska- zań termometru (bez używania pojęcia liczby ujemnej);

•opady atmosferyczne: ulewa, deszcz, śnieg, grad, i związane z nimi oznaczenia na mapie pogodowej;

•skutki powodzi i wichury, sposoby przeciwdziałania żywiołom naturalnym;

•wiatr: kierunek i siła wiatru (wietrzyk, wiatr, silny wiatr, wichura, huragan, trąba powietrzna) i jego skutki (np. osuszanie prania, rozsiewanie nasion, strącanie liści, poruszanie żaglówek, przemieszczanie chmur, niszczenie infrastruktury budowlanej, wyrywanie drzew).

2.Doświadczenia przyrodnicze i umiejętności praktyczne

–prowadzenie obserwacji pogody;

–przeprowadzanie doświadczeń związanych z wodą: trzy stany skupienia wody, filtrowanie wody, wyporność różnych obiektów (gumka, ołówek, kartka papieru, korek itp.);

–poznanie kompasu, jego budowy i działania, określanie kierunków stron świata;

–odczytywanie mapy fizycznej, poznanie legendy mapy; nazywanie charakterystycznych elementów krajobrazów: nadmorskiego, nizinnego, górskiego;

–poznanie modelu kuli ziemskiej (globus), obieg Ziemi wokół Słońca, ruch obrotowy Ziemi;

–zapoznanie z pojęciami: Układ Słoneczny, gwiazda, planeta;

–zapoznanie z kopalniami węgla i soli w Polsce;

–znajomość charakterystycznych cech kontynentów;

–rozpoznawanie zwierząt i roślin charakterystycznych dla poszczególnych regionów Polski – praca z mapą;

–poznanie zależności pokarmowych w świecie roślin i zwierząt (łańcuch pokarmowy, organizmy mięsożerne, roślinożerne, wszystkożerne);

–podział zwierząt na ptaki, ssaki, owady (cechy charakterystyczne);

–poznanie etapów rozwoju żaby;

–poznanie etapów rozwoju motyla;

–poznanie części ciała i wybranych organów wewnętrznych człowieka i zwierząt na podstawie ma- nekina lub planszy;

53

–znajomość sposobów dokarmiania ptaków;

–stosowanie prostych przyrządów obserwacji (lupy, lornetki) podczas wyjść do parku i lasu;

–sprawowanie opieki nad klasowymi roślinami;

–prowadzenie kalendarza przyrody.

3. W ogrodzie, w polu i na Å‚Ä…ce

–rozróżnianie warzyw i ich części jadalnych;

–budowa rośliny;

–poznanie prac wiosennych w ogrodzie;

–znajomość wartości odżywczych warzyw i owoców;

–znajomość witamin i ich wpływu na organizm człowieka, stosowanie zasad higienicznego spożywa- nia owoców i warzyw;

–poznanie prac w polu w zależności od pór roku;

–poznanie etapów uprawy ziemniaka;

–poznanie roślin zbożowych, okopowych, włóknistych i oleistych z uwzględnieniem ich użytkowego przeznaczenia;

–rozróżnianie i nazywanie zbóż naszych pól;

–rozpoznawanie chwastów (oset, perz, pokrzywa, skrzyp), znajomość ich wpływu na wzrost roślin;

–rozpoznawanie szkodników roślin: mszyce, ślimaki;

–rozpoznawanie zwierząt pożytecznych: biedronka, jeż;

–rozpoznawanie zwierząt i roślin żyjących na łące;

–przypomnienie budowy kwiatu.

4. W parku i w lesie

–znajomość rodzaju lasu: liściasty, iglasty, mieszany, rozpoznawanie drzew po kształcie liści i owocach;

–rozpoznawanie i nazywanie warstw lasu;

–znajomość ssaków polskich lasów (sarna, dzik, jeleń, żubr), środowiska ich życia;

–obserwowanie ptaków (wędrówki, gniazda), nazywanie wybranych gatunków;

–znajomość sposobów dzikich zwierząt na przetrwanie zimy: przygotowanie zapasów i legowiska przed zimą (niedźwiedź, wiewiórka, mrówki, zając, lis, żaba, borsuk, dzik, sarna);

–rozpoznawanie śladów zwierząt;

–zapoznanie z zawodem leśniczego;

–znajomość znaczenia lasu dla ludzi, wpływu wyrębu lasu na zmiany środowiskowe;

–znajomość zasad i stosowania bezpiecznego i kulturalnego zachowywania się w lesie;

–wprowadzenie pojęć: park narodowy, rezerwat przyrody, zwierzęta i rośliny chronione w Polsce.

5. Zwierzęta dzikie i hodowlane

– ssaki i ptaki oraz ich potomstwo, cechy ssaków i ptaków, przystosowanie do życia w danym środowisku;

– zwierzęta domowe i hodowlane, obowiązki hodowcy;

– zwierzęta egzotyczne, charakterystyka ich cech zewnętrznych, środowiska naturalnego i odżywiania.

6. Woda

–poznanie znaczenia wody w przyrodzie, skutki jej niedoboru, korzyści i zagrożenia;

–uświadomienie potrzeby oszczędzania wody;

–rozróżnianie naturalnych i sztucznych zbiorników wodnych;

–rozróżnianie wód płynących i stojących;

–zapoznanie z pojęciami: źródło, dopływ, nurt, koryto, ujście rzeki;

–poznanie warunków życia w środowisku wodnym;

54

–poznanie ekosystemów wód słodkich i słonych;

–poznanie budowy ryby, przystosowanie do życia w środowisku wodnym;

–poznawanie nazw oceanów.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji przyrodniczej

W klasie trzeciej rozszerzamy wiadomości z zakresu zmian zachodzących w przyrodzie. Utrwalamy pojęcie doby, nazwy pór roku, miesięcy, dni tygodnia. Powtarzamy zagadnienia dotyczące zjawisk atmosferycznych. Utrwalamy zagadnienie niszczycielskich żywiołów ich skutków oraz opisujemy sposoby zapobiegania kata- strofom naturalnym.

Prowadzimy doświadczenia związane z wodą (trzy stany skupienia, wyporność) oraz zapisujemy wnioski badawcze. Zapoznajemy uczniów ze stronami świata oraz z ich rozpoznawaniem na mapie i w terenie. Zazna- jamiamy uczniów z legendą mapy fizycznej, prowadzimy zabawy w odszukiwanie miejsc (np. miejsc zamiesz- kania dziadków, położenia rzek, pasm górskich). Przedstawiamy uczniom model kuli ziemskiej oraz zapoznajemy z pojęciami: Układ Słoneczny, gwiazda, planeta. Możemy przy tym wykorzystać takie pomoce, jak film edukacyjny, model Układu Słonecznego, prezentacja multimedialna.

W dalszym ciągu pogłębiamy wiedzę uczniów w zakresie rozróżniania i nazywania drzew, krzewów, warzyw i owoców. Wskazujemy wartości odżywcze niektórych pokarmów, sposoby ich przechowywania i przetwarza- nia. Zapoznajemy uczniów z podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi roślin zbożowych i okopowych, włók- nistych i oleistych z uwzględnieniem ich przeznaczenia. Pogłębiamy również wiedzę na temat chwastów, szkodników roślin, zwierząt pożytecznych, a także ich wpływu na wzrost roślin i plony.

Wykorzystujemy dary jesieni do ćwiczeń mających na celu rozpoznawanie drzew po kształcie liści i owo- cach, wprowadzamy pojęcia związane z rodzajami lasów, warstwami lasu oraz ich cechami (wysokość, rodza- je roślinności). Omawiamy wędrówki ptaków, pokazujemy uczniom, jak wyglądają gniazda lęgowe. Omawiamy zasady zachowania się w przypadku spotkania z dzikim zwierzęciem (szczególnie, gdy ma młode). Uświada- miamy dzieciom znaczenie lasu w życiu człowieka oraz wpływ wyrębu lasu na zmiany środowiskowe (wyko- rzystujemy metodę burzy mózgów).

Poszerzamy wiedzę uczniów na temat zwierząt domowych i hodowlanych. Odnosimy się do obserwacji poczynionych przez dzieci oraz do już nabytej przez nie wiedzy, uzupełniając ją o brakujące elementy. Wspól- nie z uczniami ustalamy obowiązki hodowcy (odnosimy się przy tym do doświadczeń dzieci, które mają zwie- rzęta domowe), wyróżniamy znaczenie hodowli dla człowieka (pierze, skóra, wełna, mięso, jajka, mleko). Prezentujemy zwierzęta egzotyczne, korzystając ze środków audiowizualnych, plansz oraz map. Wprowadza- my także pojęcie kłusownictwa i uświadamiamy jego wpływ na obniżenie populacji zwierząt dziko żyjących.

EDUKACJA MATEMATYCZNA

1. Orientacja przestrzenna

–określanie kierunków względem siebie i innych osób;

–wskazywanie kierunków w przestrzeni z uwzględnieniem kierunków pośrednich;

–stosowanie znaków graficznych (strzałek) określających kierunki;

–stosowanie ze zrozumieniem określeń: prawa, lewa, na ukos, w górę, w dół, z przodu, z tyłu, nad, pod, obok;

–określanie odległości, dokonywanie pomiarów za pomocą linijki.

2. Cechy wielkościowe i pomiar

–porównywanie i porządkowanie kilku przedmiotów według określonych cech: grubości, długości, ciężaru, szerokości, wysokości, prędkości;

–mierzenie i zapis wyniku pomiaru z oznaczeniem jednostek (cm, m, mm), proste obliczenia bez za-

55

miany jednostek i wyrażeń dwumianowanych w obliczeniach formalnych;

–używanie pojęcia „kilometr” w sytuacjach życiowych pojawiających się w zadaniach matematycznych;

–odmierzanie płynów różnymi miarkami, wprowadzenie określeń: pół litra, ćwierć litra;

–odczytywanie temperatury (bez konieczności posługiwania się liczbami ujemnymi, np. 5 stopni mro- zu, 3 stopnie poniżej zera);

–dokonywanie prostych obliczeń pieniężnych (na monetach i banknotach), praktyczne stosowanie obliczeń pieniężnych w sytuacjach codziennych, używanie jednostek monetarnych: zł, gr;

–zapisywanie daty (w tym miesięcy cyframi arabskimi i rzymskimi), przeliczanie dni tygodnia i mie- sięcy, odczytywanie kalendarza, rozumienie pojęć: kwartał, pół roku;

–odczytywanie godzin na zegarze ze wskazówkami i elektronicznym, w systemie 12- i 24-godzinnym, z uwzględnieniem pojęć: doba, godzina, minuta, kwadrans; proste obliczenia zegarowe;

–ważenie przedmiotów, zapis wskazań wagi z oznaczeniem jednostek, używanie określeń: kilogram, pół kilograma, dekagram, gram; proste obliczenia bez zamiany jednostek i wyrażeń dwumianowa- nych w obliczeniach formalnych.

3. Zbiory

– tworzenie zbiorów według danej cechy;

– określanie liczebności zbiorów;

– porównywanie liczebności zbiorów;

– wyznaczanie części wspólnej zbiorów, suma zbiorów, wyróżnianie podzbiorów;

4. Geometria

–rozpoznawanie i nazywanie figur geometrycznych: kwadrat, prostokąt, koło, trójkąt (także w róż- nym ułożeniu i w sytuacji, gdy zachodzą na siebie);

–mierzenie odcinków i rysowanie odcinków o podanej długości;

–odwzorowywanie figur geometrycznych;

–obliczanie obwodu kwadratu, prostokąta, trójkąta (w centymetrach);

–rozpoznawanie i kreślenie krzywej, łamanej, prostej, odcinka, punktu;

–rysowanie drugiej połowy figury symetrycznej;

–rysowanie figur w powiększeniu i pomniejszeniu;

–kontynuowanie w szlaczkach, rozetach i innych prostych motywach regularności.

5. Działania na liczbach

–rozszerzenie zakresu liczbowego do 1000: struktura liczby dwucyfrowej i trzycyfrowej, wyróżnia- nie rzędów jedności, dziesiątek i setek;

–przeliczanie do przodu i do tyłu po 1, dziesiątkami od danej liczby w zakresie 100 i setkami od da- nej liczby w zakresie 1000;

–porównywanie słowne i z użyciem znaków: <, >, =, dwóch dowolnych liczb w zakresie 1000;

–zapisywanie i odczytywanie liczb w zakresie 1000;

–dodawanie liczb w zakresie 100 bez przekraczania i z przekroczeniem progu dziesiątkowego (bez algorytmów działań pisemnych) typu: 56 + 3, 38 + 7, 45 + 30, 28 + 37;

–sprawdzanie wyników dodawania za pomocą odejmowania;

–odejmowanie liczb w zakresie 100 bez przekraczania i z przekroczeniem progu dziesiątkowego (bez algorytmów działań pisemnych) typu: 37 – 7, 65 – 8, 38 – 20, 59 – 39, 93 – 46;

–sprawdzanie wyników odejmowania za pomocą dodawania;

–dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 1000 bez przekraczania progu dziesiątkowego;

–stosowanie przemienności dodawania;

–porównywanie różnicowe;

–rozwiązywanie łatwych równań jednodziałaniowych z niewiadomą w okienku;

–mnożenie i dzielenie liczb w zakresie 100, świadomość związku mnożenia z dzieleniem;

56

–sprawdzanie wyników mnożenia za pomocą dzielenia i odwrotnie;

–rozwiązywanie zadań z treścią wymagających wykonania jednego działania (w tym na porównywa- nie różnicowe, ale bez porównywania ilorazowego);

–dokonywanie typowych dla życia codziennego obliczeń pieniężnych z uwzględnieniem pojęć: cena, ilość, wartość;

–obliczanie łatwych równań jednodziałaniowych z niewiadomą w postaci okienka (bez przenoszenia na drugą stronę);

–utrwalenie znajomości liczb rzymskich do XII.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu edukacji matematycznej

W klasie trzeciej kontynuujemy dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 100 bez przekraczania i z przekroczeniem progu dziesiątkowego. Utrwalamy pojęcie dziesiątkowego systemu zapisywania liczb, prze- mienności dodawania (później także mnożenia), pojęcia dodawania i odejmowania jako działań wzajemnie od- wrotnych. Pod koniec klasy trzeciej rozszerzamy zakres liczbowy do 1000. Wyróżniamy rzędy jedności, dziesiątek i setek. Dodajemy i odejmujemy liczby w zakresie do 1000 bez przekraczania progu dziesiątkowego.

Nadal ćwiczymy umiejętność mnożenia liczb w zakresie 30, by po okresie powtórzeniowym cyklicznie roz- szerzać zakres mnożenia do 100. Równocześnie wykorzystujemy zasadę odwrotności w celu ćwiczenia dziele- nia. Dokonujemy prostych obliczeń w zakresie czterech działań.

Doskonalimy umiejętność rozwiązywania zadań tekstowych wymagających zapisu w postaci jednego dzia- łania (w tym na porównywanie różnicowe, ale bez porównywania ilorazowego), łatwych równań jednodziała- niowych z niewiadomą w okienku, typowych dla życia codziennego obliczeń pieniężnych. Utrwalamy pojęcie czasu, umiejętność odczytywania godzin na zegarze w systemie 24-godzinnym, a przy tym – odczytywania liczb rzymskich do XII (te liczby stosujemy także przy zapisywaniu miesięcy w dacie). Wprowadzamy pojęcia: doba, kwadrans, pół godziny. Uczymy łatwych obliczeń zegarowych przy wykorzystaniu sytuacji bliskich dzieciom.

Zagadnienie ważenia przedmiotów w klasie trzeciej rozszerzamy o pojęcia: pół kilograma, dekagram, gram. Przy ważeniu używamy odważników, a wyniki zapisujemy za pomocą skrótów (kg, dag, g). Nie stosujemy zamia- ny jednostek i wyrażeń dwumianowanych w obliczeniach formalnych.

Wprowadzamy pomiar za pomocą linijki, a wyniki zapisujemy z oznaczeniem jednostek (cm, m, mm). Pojęcia kilometra używamy tylko w sytuacjach życiowych, opierając się raczej na intuicji uczniów niż ich pełnej świado- mości tej miary. Przy okazji dokonywania pomiarów ćwiczymy umiejętność kreślenia figur geometrycznych (kwa- drat, prostokąt) o określonej długości boków, wprowadzamy pojęcie obwodu figury i dokonujemy prostych obliczeń obwodów wskazanych figur (kwadrat, prostokąt, trójkąt). Utrwalamy pojęcie krzywej i łamanej, pro- stych równoległych i poziomych, symetrii osiowej oraz rysowania figur w powiększeniu i pomniejszeniu.

ZAJĘCIA KOMPUTEROWE

1. Bezpieczeństwo i higiena pracy z komputerem

–stosowanie zasad bezpiecznego korzystania z komputera i pracowni komputerowej;

–stosowanie zasad higieny pracy przy komputerze: prawidłowa postawa i odległość od monitora pod- czas pracy, oświetlenie, czas pracy;

–poznanie bezpiecznych zasad posługiwania się zasobami internetowymi;

–umiejętne dobieranie gier do wieku użytkownika i poziomu jego rozwoju.

2. Obsługa komputera

–sprawne posługiwanie się myszką i klawiaturą, zapoznanie z działaniem lewego i prawego przyci- sku myszy;

–samodzielne uruchamianie i wyłączanie programu;

–zapis i przechowywanie plików na dysku twardym i w pamięci zewnętrznej;

57

–zapisywanie i odszukiwanie plików w folderze Moje dokumenty;

–drukowanie.

3. Edytor graficzny Paint

–sprawne posługiwanie się narzędziami Przybornika: Elipsa, Prostokąt, Zaznacz, Wypełnij kolorem, Pędzel, Ołówek, Aerograf, Gumka, Linia, Krzywa, Zaznacz, Pipeta, Tekst, Paleta kolorów (kolory podstawowe, kolory niestandardowe);

–kopiowanie rysunków, wklejanie i wycinanie, powiększanie i pomniejszanie elementów;

–tworzenie rysunków za pomocą Przybornika;

–zapisywanie i drukowanie własnych obrazków.

4. Edytor tekstu MS Word

–doskonalenie pisania prostego tekstu, zapisywanie małych i wielkich liter, znaków: ę, ą, ć, ś, ź;

–doskonalenie umiejętności formatowania tekstu: zmiana czcionki, jej rozmiaru i koloru, podkreśle- nie, pogrubienie, kursywa;

–doskonalenie umiejętności kopiowania, wklejania, wycinania tekstu;

–kształcenie umiejętności wyśrodkowania, wyrównywania tekstu;

–doskonalenie umiejętności posługiwania się klawiszami: Enter, Delete, Alt, Caps Lock, Shift, Spacja.

5. Komputerowe gry edukacyjne

–odtwarzanie gier komputerowych, posługiwanie się strzałkami kursora;

–odczytywanie instrukcji gier komputerowych.

6. Program Kalkulator

– korzystanie z prostych funkcji kalkulatora.

7. Internet

–wprowadzenie pojęć: internet, strona WWW, przeglądarka internetowa;

–uruchamianie przeglądarki internetowej;

–wpisywanie adresów stron internetowych, na przykład strony swojej szkoły, wybranych stron gier edukacyjnych.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu zajęć komputerowych

W trzecim roku zajęć z komputerem doskonalimy umiejętności, które uczniowie nabyli w poprzednich la- tach nauki. Wykorzystujemy znajomość takich programów, jak edytor graficzny Paint, edytor tekstu MS Word, program Kalkulator, a także umiejętność odtwarzania gier komputerowych z płyt CD. Działania te muszą mieć charakter kształcący i powinny nawiązywać do wiadomości i umiejętności nabywanych przez uczniów na in- nych edukacjach. Wykonujemy z dziećmi historyjki obrazkowe, w których wykorzystujemy umiejętność two- rzenia ilustracji i pisania tekstów, dokonujemy obliczeń, zapisujemy wnioski z przeprowadzonych doświadczeń, tworzymy opisy wyjść i wycieczek do kroniki klasowej, projektujemy zaproszenia okazjonalne.

Następnie poszerzamy zakres pracy o zagadnienia związane z internetem. Wprowadzamy pojęcia: inter- net, strona WWW, przeglądarka. Uświadamiamy uczniom możliwość komunikowania się za pomocą interne- tu, zdobywania potrzebnych informacji, ale także istnienie zagrożeń i negatywne skutki niewłaściwego korzystania z sieci. Celem nauki powinno być kształcenie umiejętności praktycznego posługiwania się siecią (możemy pokazać dzieciom, jak znaleźć rozkład jazdy, mapę, wiadomości o pisarzu). Polecamy stworzyć krót- ki tekst dotyczący wybranych zagadnień z języka polskiego lub przyrody, uczymy korzystać ze słownika i z en- cyklopedii, szukać grafiki, kopiować je i wklejać do tekstu, zapisywać efekty pracy w osobnych plikach. Jeśli to możliwe, drukujemy prace, tworzymy z nich albumy, wykorzystujemy na lekcjach.

58

Podczas wdrażania dzieci do pracy w sieci rozmawiamy o zachowaniu bezpieczeństwa, uświadamiamy uczniom zagrożenia wynikające z otwierania nieznanych stron (wirusy, kontakty z nieznajomymi, płatne strony), kształtu- jemy postawę szacunku dla praw autorskich i przestrzegamy przed ściąganiem niedozwolonych plików. W pracy nad tymi zagadnieniami przydatny może się okazać film edukacyjny na temat bezpieczeństwa w sieci.

ZAJĘCIA TECHNICZNE

1. Kształcenie świadomości myśli technicznej

–doskonalenie umiejętności planowania pracy, doboru narzędzi i materiałów;

–zapoznanie z wybranymi zawodami technicznymi;

–zapoznanie z rodzajami maszyn i urządzeń:

•transport – samochody, statki, samoloty;

•wytwórcze – narzędzia, przyrządy;

•informatyczne – telewizor;

–rozwijanie umiejętności oceny wartości urządzeń technicznych pod względem ich cech:

•użytkowych: pralka, telewizor, radio, robot kuchenny, żelazko, komputer, telefon;

•ekonomicznych (cena, koszty eksploatacji, energooszczędne użytkowanie);

•estetycznych: ładne, brzydkie, nowoczesne.

2. Poznanie właściwości wykorzystywanych materiałów

–doskonalenie umiejętności rozróżniania materiałów: papiernicze, drewniane, szklane, włókienni- cze, z tworzyw sztucznych, naturalne;

–doskonalenie umiejętności określania właściwości poszczególnych materiałów: gładkie, szorstkie, twarde, miękkie, giętkie, sprężyste, łamliwe, lśniące, matowe;

–doskonalenie umiejętności wyboru materiału adekwatnego do realizacji wybranych zadań.

3. Poznanie narzędzi i czynności technologicznych

–doskonalenie umiejętności posługiwania się: nożyczkami, zszywaczem, dziurkaczem, igłą oraz pro- stymi urządzeniami elektrycznymi gospodarstwa domowego;

–rozumienie i stosowanie prostych rysunków technicznych (schematów poglądowych);

–doskonalenie umiejętności zagospodarowania materiałów, przygotowania miejsca pracy, narzędzi;

–obrysowywanie, wycinanie, składanie i sklejanie materiałów z papieru;

–łączenie, zespalanie, przycinanie, przeplatanie, cięcie materiałów różnych, montowanie;

–tworzenie przedmiotów użytkowych;

–nawlekanie igły, szycie ściegiem prostym, przyszywanie (guzika);

–krojenie, skrobanie, obieranie.

4. Bezpieczeństwo i higiena pracy

–utrwalenie zasad bezpiecznego korzystania z narzędzi ostrych i elektrycznych;

–utrwalenie zasad bezpiecznego przechowywania narzędzi technicznych;

–utrwalenie zasad dotyczących utrzymania higieny podczas pracy.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu zajęć technicznych

W klasie trzeciej uczniowie sprawnie posługują się narzędziami, potrafią dobrać materiał do wykonania za- dania, znają już wiele technik. Można zatem wprowadzić trudniejsze elementy czynności technologicznych. Wykonanie makiety terenu nie jest łatwe dla drugoklasisty, ale w klasie trzeciej uczniowie chętnie wykonują zadania złożone. Podczas prezentacji tematu lekcji nie zawsze trzeba określać, co dokładnie i w jaki sposób

59

dzieci mają wykonać. Dobrze jest zainicjować takie działania, które pozwolą dzieciom samodzielnie dobrać tematykę do określonego celu. W tym wypadku szczególnie sprawdza się praca zespołowa. Dzieci wspólnie analizują problem, podają swoje pomysły i dokonują wyboru. Podział pracy na ogół przebiega bez proble- mów. Warto jednak zwrócić uwagę na to, czy nie doszło na tym tle do konfliktu oraz czy wszystkie dzieci mają wyznaczone obowiązki.

Staramy się tak organizować zajęcia, aby nie powielać jednego schematu czynności przez dłuższy czas. Różnicujemy zajęcia pod względem funkcji użytkowych, stosowanych materiałów, czynności, form pracy. Wy- korzystujemy możliwości dzieci w zakresie operacji umysłowych pozwalających na przejście do abstrakcji. Tworzymy formy przestrzenne i płaskie oraz wdrażamy umiejętności praktyczne, takie jak szycie, przyszywa- nie guzików. Pogłębiamy wiedzę dotyczącą oceny wartości urządzeń technicznych z punktu widzenia ich uży- teczności, kosztów ekonomicznych i wartości estetycznych. Pogłębiamy wiedzę uczniów na temat zawodów wykonywanych przez ludzi.

WYCHOWANIE FIZYCZNE I EDUKACJA ZDROWOTNA

1. Sprawność fizyczna

–marszobieg 15-minutowy w terenie za prowadzącym z pokonywaniem naturalnych przeszkód;

–start wysoki, wybiegi startowe;

–start niski, wybiegi startowe z różnych pozycji;

–biegi na odcinku 30–40 m w formie zabawowej;

–przekazywanie pałeczki sztafetowej, biegi sztafetowe;

–biegi z przyborami, na przykład z piłką o wadze 1 kg;

–biegi sprinterskie na dystansie 55–60 m;

–rzuty piłkami lekarskimi 1 kg;

–ćwiczenia wzmacniające mięśnie, wykonywanie próby sił mięśni brzucha;

–ćwiczenia kształtujące gibkość, wykonywanie próby gibkości dolnego odcinka kręgosłupa;

–zwisy tyłem i przodem na drabinkach, ćwiczenia kształtujące przy drabinkach;

–ćwiczenia z przyborami, ćwiczenia z niekonwencjonalnymi przyborami.

2. Trening zdrowotny

–skoki obunóż, jednonóż, zabawy skoczne;

–skoki obunóż i jednonóż przez przeszkodę;

–skoki „zajęcze”, skoki „pajacyka”;

–skoki zawrotne przez ławeczkę;

–skoki rozkroczne przez współćwiczącego w przysiadzie;

–skok w dal z miejsca, mierzenie długości skoku;

–skok w dal techniką naturalną: rozbieg, odbicie i lądowanie;

–skoki i bieg przez skakankę;

–ćwiczenia równoważne;

–ćwiczenia na przyrządzie i z przyborem;

–zabawy z elementami gimnastyki korekcyjnej;

–odbicia z odskoczni i próba skoku rozkrocznego przez kozła;

–przewrót w przód z przysiadu podpartego.

3. Sporty całego życia

–zabawy bieżne, skoczne, z mocowaniem, rzutne;

–rzuty woreczkami i piłeczkami palantowymi;

–podania i chwyty piłek, zabawy rzutne z piłkami;

60

–gra w dwa ognie;

–kozłowanie piłki w miejscu, w marszu, w biegu;

–rzuty do kosza oburącz;

–gra w „pięć podań”, gra w uproszczona minikoszykówkę;

–odbicia sposobem górnym balonu, piłki plażowej, piłki gumowej i piłki do minisiatkówki;

–odbicia sposobem dolnym balonu, piłki plażowej, piłki gumowej i do minisiatkówki;

–gra „Rzucanka siatkarska”;

–podania i prowadzenie piłki nogą;

–strzały do bramki, minipiłka nożna;

–rzuty piłeczką palantową z rozbiegu;

–podania i chwyty piłki do minipiłki ręcznej;

–rzuty do bramki, uproszczona gra w minipiłkę ręczną;

–odbicia lotki rakietą do badmintona;

–zjazdy na sankach: zjazdy na wprost, skręcanie, zatrzymanie;

–jazda na rowerze (wrotkach, rolkach);

–prowadzenie piłeczki kijem do unihokeja po prostej i slalomem;

–poznawanie podstawowych zasad gier i zabaw ruchowych;

–szanowanie decyzji sędziego podczas gier sportowych;

–kształtowanie postawy odpowiedniego zachowania w razie zwycięstwa i porażki.

4. Bezpieczeństwo i edukacja zdrowotna

–zabawy kształtujące nawyk prawidłowej postawy;

–zabawy utrwalające znajomość telefonów alarmowych;

–zachowywanie prawidłowej postawy;

–przestrzeganie zasad bezpiecznego zachowania podczas zajęć ruchowych;

–posługiwanie się przyborami sportowymi zgodnie z ich przeznaczeniem;

–kształcenie umiejętności wyboru bezpiecznego miejsca do zabawy i gier ruchowych;

–znajomość telefonów alarmowych potrzebnych w razie niebezpieczeństwa.

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu wychowania fizycznego i edukacji zdrowotnej

W klasie trzeciej doskonalimy umiejętności nabyte w poprzednich latach. Wymagamy od dzieci większej szybkości, sprawności organizacyjnej i porządkowej. Celem ćwiczeń jest przede wszystkim wzmacnianie po- szczególnych partii mięśni, zwiększanie szybkości i usprawnianie koordynacji ruchowej.

W trakcie zajęć stosujemy różnorodne przyrządy i ćwiczenia. Pracę organizujemy tak, aby dzieci mogły kształcić sprawność indywidualnie, w parach i współpracować zespołowo. Wprowadzamy zasady korzystania z roweru (ro- lek, wrotek), jego budowę, zasady przygotowania roweru do jazdy. Opracowujemy tor przejazdu oraz ćwiczenia, których celem będzie jazda z trzymaniem kierownicy jedną ręką, hamowanie, zwalnianie, przyspieszanie, nawrót, mieszczenie się w bramce przejazdowej. Wprowadzamy też biegi sprinterskie na 55–60 m na czas, biegi na 30–40 m w formie zabawowej, rzuty piłkami lekarskimi o wadze 1 kg oraz przenoszenie piłki lekarskiej o wadze 2 kg. Prze- skoki przez skakanki, linę, przeszkody niskie, naskok na trzy elementy skrzyni, przewrót w przód i w tył (dzieci, któ- re nie potrafią przełamać strachu przed przewrotem, nie mogą być zmuszane do wykonania zadania).

Z zakresu bezpieczeństwa i edukacji zdrowotnej w dalszym ciągu uwrażliwiamy dzieci na potrzebę ruchu, zasady zdrowego odżywiania się, zachowania bezpieczeństwa podczas kontaktu z lekami i środkami chemicz- nymi. W tym wieku dzieci dość często mają problemy z przyjmowaniem porażek. Stają się agresywne w sto- sunku do kolegów, przez których w ich pojęciu przegrali. Z tego powodu tak ważne jest, aby bardzo dbać o pozytywne relacje w grupie i przeciwdziałać takim wybuchom agresji. Wzajemne dziękowanie sobie za grę i rywalizację przez zespoły powinno się stać zasadą i normą postępowania.

61

ETYKA

1.Wychowanie w duchu poszanowania godności osobistej

– zapoznawanie z kolejnymi prawami dziecka;

– uznawanie potrzeby miłości, akceptacji, współczucia;

– okazywanie szacunku innym, także podczas rozwiązywania spraw konfliktowych, dwuznacznych sytuacyjnie.

2.Wychowanie w duchu tolerancji

–odczuwanie radości z kontaktów z innymi ludźmi;

–rozwijanie postawy tolerancji i akceptacji poprzez analizowanie przykładów z literatury, filmów, ży- cia społecznego;

–poznawanie odmiennych niż własna religii i kultur;

–szanowanie symboli narodowych innych krajów.

3. Wychowanie w duchu uczciwości

– wzmacnianie odwagi w mówieniu prawdy i przyznawaniu się do błędu;

– kształtowanie postawy uczciwości i rzetelności w wypełnianiu obowiązków;

– kształtowanie odwagi przeciwstawiania się złu i krzywdzie.

4. Wychowanie w duchu integracji

–wzmacnianie więzi z rodziną, społecznością szkolną i lokalną;

–kształcenie umiejętności przeżywania szczęścia z innymi;

–identyfikowanie się z pokrzywdzonymi, wyrabianie potrzeby niesienia pomocy kolegom;

–współpraca na rzecz instytucji i potrzebujących, aktywne uczestnictwo w programach pomocy na rzecz innych (udział w akcjach charytatywnych).

Uwagi dotyczące realizacji treści z zakresu etyki

W klasie trzeciej dzieci realizują w znacznym stopniu nowy materiał. Zakres doświadczeń dzieci poszerza się o wiele tematów z zakresu środowiska społeczno-przyrodniczego i historii kraju. Należy to wykorzystać podczas realizacji treści dotyczącej etyki. Wskazujemy zatem konieczność bycia odpowiedzialnym za przyro- dę, konieczność ponoszenia konsekwencji jej nadmiernego i niewłaściwego wykorzystywania, wspólnie z uczniami ustalamy, jak powinien się zachować człowiek, aby nie degradować środowiska naturalnego.

Rozważając poszanowanie godności osobistej, warto nawiązać do mężności Polaków walczących w obronie ojczyzny. Wskażmy na ich uczciwość w postępowaniu, umiejętność przedkładania własnego szczęścia nad szczęście innych ludzi (ojczyzny). Wskazujmy, że wartości regulują nasze postępowanie – ich przestrzega- nie przynosi dobro innym i nam samym.

62

Osiągnięcia uczniów po klasie I i po klasie III2

PO KLASIE I

PO KLASIE III

 

 

EDUKACJA POLONISTYCZNA

UCZEŃ:

1)w zakresie umiejętności społecznych warunkujących porozumiewanie się i kulturę języka:

a)obdarza uwagą dzieci i dorosłych, słucha ich wypo- wiedzi i chce zrozumieć, co przekazują; komunikuje w jasny sposób swoje spostrzeżenia, potrzeby, odczu- cia,

b)w kulturalny sposób zwraca się do rozmówcy, mówi na temat, zadaje pytania i odpowiada na pytania in- nych osób, dostosowuje ton głosu do sytuacji, np. nie mówi zbyt głośno,

c)uczestniczy w rozmowie na tematy związane z ży- ciem rodzinnym i szkolnym, także inspirowane lite- raturą;

2)w zakresie umiejętności czytania i pisania:

a)rozumie sens kodowania oraz dekodowania informa- cji; odczytuje uproszczone rysunki, piktogramy, zna- ki informacyjne i napisy,

b)zna wszystkie litery alfabetu, czyta i rozumie proste, krótkie teksty,

c)pisze proste, krótkie zdania: przepisuje, pisze z pa- mięci; dba o estetykę i poprawność graficzną pisma (przestrzega zasad kaligrafii),

d)posługuje się ze zrozumieniem określeniami: wyraz, głoska, litera, sylaba, zdanie,

e)interesuje się książką i czytaniem; słucha w skupie- niu czytanych utworów (np. baśni, opowiadań, wier- szy), w miarę swoich możliwości czyta lektury wskazane przez nauczyciela,

f)korzysta z pakietów edukacyjnych (np. zeszytów ćwi- czeń i innych pomocy dydaktycznych) pod kierun- kiem nauczyciela;

3)w zakresie umiejętności wypowiadania się w małych formach teatralnych:

a)uczestniczy w zabawie teatralnej, ilustruje mimiką, gestem, ruchem zachowania bohatera literackiego lub wymyślonego,

b)rozumie umowne znaczenie rekwizytu i umie posłu- żyć się nim w odgrywanej scence,

c)odtwarza z pamięci teksty dla dzieci, np. wiersze, pio- senki, fragmenty prozy.

UCZEŃ:

1)korzysta z informacji:

a)uważnie słucha wypowiedzi i korzysta z przekazywa- nych informacji,

b)czyta i rozumie teksty przeznaczone dla dzieci na I etapie edukacyjnym i wyciÄ…ga z nich wnioski,

c)wyszukuje w tekście potrzebne informacje i w miarę możliwości korzysta ze słowników i encyklopedii przeznaczonych dla dzieci na I etapie edukacyjnym,

d)zna formy użytkowe: życzenia, zaproszenie, zawiado- mienie, list, notatka do kroniki; potrafi z nich korzystać;

2)analizuje i interpretuje teksty kultury:

a)przejawia wrażliwość estetyczną, rozszerza zasób słownictwa poprzez kontakt z dziełami literackimi,

b)w tekście literackim zaznacza wybrane fragmenty, określa czas i miejsce akcji, wskazuje głównych bo- haterów,

c)czyta teksty i recytuje wiersze z uwzględnieniem in- terpunkcji i intonacji,

d)ma potrzebę kontaktu z literaturą i sztuką dla dzieci, czyta wybrane przez siebie i wskazane przez nauczy- ciela książki, wypowiada się na ich temat,

e)pod kierunkiem nauczyciela korzysta z podręczni- ków i zeszytów ćwiczeń oraz innych środków dydak- tycznych;

3)tworzy wypowiedzi:

a)w formie ustnej i pisemnej: kilkuzdaniową wypo- wiedź, krótkie opowiadanie i opis, list prywatny, ży- czenia, zaproszenie,

b)dobiera właściwe formy komunikowania się w róż- nych sytuacjach społecznych

c)uczestniczy w rozmowach: zadaje pytania, udziela odpowiedzi i prezentuje własne zdanie; poszerza za- kres słownictwa i struktur składniowych,

d)dba o kulturę wypowiadania się; poprawnie artykułu- je głoski, akcentuje wyrazy, stosuje pauzy i właściwą intonację w zdaniu oznajmującym, pytającym i rozka- zującym; stosuje formuły grzecznościowe,

e)dostrzega różnicę pomiędzy literą i głoską; dzieli wy- razy na sylaby; oddziela wyrazy w zdaniu, zdania w tekście,

f)pisze czytelnie i estetycznie (przestrzega zasad kali- grafii), dba o poprawność gramatyczną, ortograficz- ną oraz interpunkcyjną,

g)przepisuje teksty, pisze z pamięci i ze słuchu; w mia- rę swoich możliwości samodzielnie realizuje pisem- ne zadania domowe.

2Fragment załącznika nr 2 do Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dziennik Ustaw Nr 4 z 15 stycznia 2009).

63

EDUKACJA MUZYCZNA

UCZEŃ:

UCZEŃ:

1) powtarza prostą melodię; śpiewa piosenki z repertuaru

1) w zakresie odbioru muzyki:

dziecięcego, wykonuje śpiewanki i rymowanki;

a) zna i stosuje następujące rodzaje aktywności mu-

2) odtwarza proste rytmy głosem i na instrumentach per-

zycznej:

kusyjnych; wyraża nastrój i charakter muzyki pląsając

– śpiewa w zespole piosenki ze słuchu (nie mniej niż 10

i tańcząc (reaguje na zmianę tempa i dynamiki);

utworów w roku szkolnym); śpiewa z pamięci hymn

3) realizuje proste schematy rytmiczne (tataizacjÄ…, ruchem

narodowy,

całego ciała);

– gra na instrumentach perkusyjnych (proste rytmy

4) wie, że muzykę można zapisać i odczytać;

i wzory rytmiczne) oraz melodycznych (proste melo-

5) świadomie i aktywnie słucha muzyki, potem wyraża

die i akompaniamenty),

swe doznania werbalnie i niewerbalnie;

– realizuje sylabami rytmicznymi, gestem oraz ruchem

6) kulturalnie zachowuje siÄ™ na koncercie oraz w trakcie

proste rytmy i wzory rytmiczne; reaguje ruchem na puls

śpiewania hymnu narodowego.

rytmiczny i jego zmiany, zmiany tempa, metrum i dy-

 

namiki (maszeruje, biega, podskakuje),

 

– tańczy podstawowe kroki i figury krakowiaka, polki

 

oraz innego, prostego tańca ludowego,

 

b) rozróżnia podstawowe elementy muzyki (melodia,

 

rytm, wysokość dźwięku, akompaniament, tempo,

 

dynamika) i znaki notacji muzycznej (wyraża rucho-

 

wo czas trwania wartości rytmicznych, nut i pauz),

 

c) aktywnie słucha muzyki i określa jej cechy: rozróż-

 

nia i wyraża środkami pozamuzycznymi charakter

 

emocjonalny muzyki, rozpoznaje utwory wykonane:

 

solo i zespołowo, na chór i orkiestrę; orientuje się

 

w rodzajach głosów ludzkich (sopran, bas) oraz w in-

 

strumentach muzycznych (fortepian, gitara, skrzyp-

 

ce, trÄ…bka, flet, perkusja); rozpoznaje podstawowe

 

formy muzyczne – AB, ABA (wskazuje ruchem lub

 

gestem ich kolejne części);

 

2) w zakresie tworzenia muzyki:

 

a) tworzy proste ilustracje dźwiękowe do tekstów i ob-

 

razów oraz improwizacje ruchowe do muzyki,

 

b) improwizuje głosem i na instrumentach według

 

ustalonych zasad,

 

c) wykonuje proste utwory, interpretuje je zgodnie z ich

 

rodzajem i funkcjÄ….

 

 

EDUKACJA PLASTYCZNA

 

 

UCZEŃ:

UCZEŃ:

1) wypowiada siÄ™ w wybranych technikach plastycznych

1) w zakresie percepcji sztuki:

na płaszczyźnie i w przestrzeni; posługuje się takimi

a) określa swoją przynależność kulturową poprzez kon-

środkami wyrazu plastycznego jak kształt, barwa, fak-

takt z wybranymi dziełami sztuki, zabytkami i z tra-

tura;

dycją w środowisku rodzinnym, szkolnym i lokalnym;

2) ilustruje sceny i sytuacje (realne i fantastyczne) inspiro-

uczestniczy w życiu kulturalnym tych środowisk, wie

wane wyobraźnią, baśnią, opowiadaniem, muzyką; ko-

o istnieniu placówek kultury działających na ich

rzysta z narzędzi multimedialnych;

rzecz,

3) wykonuje proste rekwizyty (np. lalkÄ™, pacynkÄ™) i wyko-

b) korzysta z przekazów medialnych; stosuje ich wy-

rzystuje je w małych formach teatralnych; tworzy przed-

twory w swojej działalności twórczej (zgodnie z ele-

mioty charakterystyczne dla sztuki ludowej regionu,

mentarnÄ… wiedzÄ… o prawach autora);

w którym mieszka;

2) w zakresie ekspresji przez sztukÄ™:

64

4) rozpoznaje wybrane dziedziny sztuki: architekturÄ™ (tak-

a) podejmuje działalność twórczą posługując się taki-

że architekturę zieleni), malarstwo, rzeźbę, grafikę; wy-

mi środkami wyrazu plastycznego, jak: kształt, bar-

powiada siÄ™ na ich temat.

wa, faktura, w kompozycji na płaszczyźnie

 

i w przestrzeni (stosując określone materiały, narzę-

 

dzia i techniki plastyczne),

 

b) realizuje proste projekty w zakresie form użytko-

 

wych, w tym służące kształtowaniu własnego wize-

 

runku i otoczenia oraz upowszechnianiu kultury

 

w środowisku szkolnym (stosując określone narzę-

 

dzia i wytwory przekazów medialnych);

 

3) w zakresie recepcji sztuki:

 

a) rozróżnia takie dziedziny działalności twórczej czło-

 

wieka, jak: architektura, sztuki plastyczne oraz inne

 

określone dyscypliny sztuki (fotografika, film) i prze-

 

kazy medialne (telewizja, internet), a także rzemiosło

 

artystyczne i sztukÄ™ ludowÄ…,

 

b) rozpoznaje wybrane dzieła architektury i sztuk pla-

 

stycznych należące do polskiego i europejskiego dzie-

 

dzictwa kultury; opisuje ich cechy charakterystyczne

 

(posługując się elementarnymi terminami właściwy-

 

mi dla tych dziedzin działalności twórczej).

 

 

EDUKACJA SPOŁECZNA

UCZEŃ:

UCZEŃ:

1) potrafi odróżnić, co jest dobre, a co złe w kontaktach z ró-

1) odróżnia dobro od zła, stara się być sprawiedliwym

wieśnikami i dorosłymi; wie, że warto być odważnym, mą-

i prawdomównym; nie krzywdzi słabszych i pomaga

drym i pomagać potrzebującym; wie, że nie należy kłamać

potrzebujÄ…cym;

lub zatajać prawdy;

2) identyfikuje siÄ™ ze swojÄ… rodzinÄ… i jej tradycjami; podej-

2) współpracuje z innymi w zabawie, w nauce szkolnej i w sy-

muje obowiązki domowe i rzetelnie je wypełnia; rozu-

tuacjach życiowych; przestrzega reguł obowiązujących

mie co to jest sytuacja ekonomiczna rodziny i wie, że

w społeczności dziecięcej oraz w świecie dorosłych, grzecz-

trzeba do niej dostosować swe oczekiwania;

nie zwraca siÄ™ do innych w szkole, w domu i na ulicy;

3) wie, jak należy zachowywać się w stosunku do doro-

3) wie, co wynika z przynależności do swojej rodziny, jakie są

słych i rówieśników (formy grzecznościowe); rozumie

relacje między najbliższymi, wywiązuje się z powinności

potrzebÄ™ utrzymywania dobrych relacji z sÄ…siadami

wobec nich;

w miejscu zamieszkania; jest chętny do pomocy, re-

4) ma rozeznanie, że pieniądze otrzymuje się za pracę; do-

spektuje prawo innych do pracy i wypoczynku;

stosowuje swe oczekiwania do realiów ekonomicznych ro-

4) jest tolerancyjny wobec osób innej narodowości, trady-

dziny;

cji kulturowej itp.; wie, że wszyscy ludzie mają równe

5) zna zagrożenia ze strony ludzi; wie, do kogo i w jaki spo-

prawa;

sób należy się zwrócić o pomoc;

5) zna prawa ucznia i jego obowiÄ…zki (w tym zasady bycia

6) wie, gdzie można bezpiecznie organizować zabawy,

dobrym kolegÄ…), respektuje je; uczestniczy w szkolnych

a gdzie nie można i dlaczego;

wydarzeniach;

7) potrafi wymienić status administracyjny swojej miejsco-

6) zna najbliższą okolicę, jej ważniejsze obiekty, tradycje;

wości (wieś, miasto); wie, czym zajmuje się np. policjant,

wie w jakim regionie mieszka; uczestniczy w wydarze-

strażak, lekarz, weterynarz; wie, jak można się do nich

niach organizowanych przez lokalną społeczność;

zwrócić o pomoc;

7) zna symbole narodowe (barwy, godło, hymn narodo-

8) wie, jakiej jest narodowości, że mieszka w Polsce, a Polska

wy) i najważniejsze wydarzenia historyczne; orientuje

znajduje siÄ™ w Europie; zna symbole narodowe (flaga, go-

się w tym, że są ludzie szczególnie zasłużeni dla miej-

dło, hymn narodowy), rozpoznaje flagę i hymn Unii Euro-

scowości, w której mieszka, dla Polski i świata;

pejskiej.

8) wie, jak ważna jest praca w życiu człowieka; wie, jaki za-

 

 

65

wód wykonują jego najbliżsi i znajomi; czym zajmuje się np. kolejarz, aptekarz, policjant, weterynarz;

9)zna zagrożenia ze strony ludzi; potrafi powiadomić do- rosłych o wypadku, zagrożeniu, niebezpieczeństwie; zna numery telefonów: pogotowia ratunkowego, straży po- żarnej, policji oraz ogólnopolski numer alarmowy 112.

EDUKACJA PRZYRODNICZA

UCZEŃ:

1)w zakresie rozumienia i poszanowania świata roślin i zwie- rząt:

a)rozpoznaje rośliny i zwierzęta żyjące w takich środowi- skach przyrodniczych, jak park, las, pole uprawne, sad i ogród (działka),

b)zna sposoby przystosowania się zwierząt do poszcze- gólnych pór roku: odloty i przyloty ptaków, zapadanie w sen zimowy,

c)wymienia warunki konieczne do rozwoju roślin i zwie- rząt w gospodarstwie domowym, w szkolnych upra- wach i hodowlach itp.; prowadzi proste hodowle i uprawy (w szczególności w kąciku przyrody),

d)wie, jaki pożytek przynoszą zwierzęta środowisku: nisz- czenie szkodników przez ptaki, zapylanie kwiatów przez owady, spulchnianie gleby przez dżdżownice,

e)zna zagrożenia dla środowiska przyrodniczego ze stro- ny człowieka: wypalanie łąki ściernisk, zatruwanie po- wietrza i wód, pożary lasów, wyrzucanie odpadów i spalanie śmieci itp.; chroni przyrodę: nie śmieci, sza- nuje rośliny, zachowuje ciszę w parku i w lesie, poma- ga zwierzętom przetrwać zimę i upalne lato,

f)zna zagrożenia ze strony zwierząt (niebezpieczne i cho- re zwierzęta) i roślin (np. trujące owoce, liście, grzyby) i wie jak zachować się w sytuacji zagrożenia,

g)wie, że należy oszczędzać wodę; wie, jakie znaczenie ma woda w życiu człowieka, roślin i zwierząt,

h)wie, że należy segregować śmieci; rozumie sens stoso- wania opakowań ekologicznych;

2)w zakresie rozumienia warunków atmosferycznych:

a)obserwuje pogodÄ™ i prowadzi obrazkowy kalendarz pogody,

b)wie, o czym mówi osoba zapowiadająca pogodę w ra- diu i w telewizji i stosuje się do podanych informacji o pogodzie np. ubiera się odpowiednio do pogody,

c)nazywa zjawiska atmosferyczne charakterystyczne dla poszczególnych pór roku, podejmuje rozsądne decy- zje i nie naraża się na niebezpieczeństwo wynikające z pogody,

d)zna zagrożenia ze strony zjawisk przyrodniczych, ta- kich jak: burza, huragan, powódź, pożar i wie jak za- chować się w sytuacji zagrożenia.

UCZEŃ:

1)obserwuje i prowadzi proste doświadczenia przyrodni- cze, analizuje je i wiąże przyczynę ze skutkiem;

2)opisuje życie w wybranych ekosystemach: w lesie, ogro- dzie, parku, łące i zbiornikach wodnych;

3)nazywa charakterystyczne elementy typowych krajo- brazów Polski: nadmorskiego, nizinnego, górskiego;

4)wymienia zwierzęta i rośliny typowe dla wybranych re- gionów Polski; rozpoznaje i nazywa niektóre zwierzęta egzotyczne;

5)wyjaśnia zależności funkcjonowania przyrody od pór roku;

6)podejmuje działania na rzecz ochrony przyrody w swoim środowisku; wie, jakie zniszczenia w przyrodzie powoduje człowiek (wypalanie łąk, zaśmiecanie lasów, nadmierny ha- łas, kłusownictwo);

7)zna wpływ przyrody nieożywionej na życie ludzi, zwie- rząt i roślin:

a)wpływ światła słonecznego na cykliczność życia na Ziemi,

b)znaczenie powietrza i wody dla życia,

c)znaczenie wybranych skał i minerałów dla człowieka (np. węgla i gliny);

8)nazywa części ciała i organy wewnętrzne zwierząt i lu- dzi (np. serce, płuca, żołądek);

9)zna podstawowe zasady racjonalnego odżywiania się; rozumie konieczność kontrolowania stanu zdrowia i stosuje się do zaleceń stomatologa i lekarza;

10)dba o zdrowie i bezpieczeństwo swoje i innych (w mia- rę swoich możliwości); orientuje się w zagrożeniach ze strony roślin i zwierząt, a także w zagrożeniach typu bu- rza, huragan, śnieżyca, lawina, powódź, itp.; wie, jak trzeba zachować się w takich sytuacjach.

66

EDUKACJA MATEMATYCZNA

UCZEŃ:

1)w zakresie czynności umysłowych ważnych dla uczenia się matematyki:

a)ustala równoliczność mimo obserwowanych zmian w układzie elementów w porównywanych zbiorach,

b)układa obiekty (np. patyczki) w serie rosnące i maleją- ce, numeruje je; wybiera obiekt w takiej serii, określa następne i poprzednie,

c)klasyfikuje obiekty: tworzy kolekcje np. zwierzęta, za- bawki, rzeczy do ubrania,

d)w sytuacjach trudnych i wymagających wysiłku inte- lektualnego zachowuje się rozumnie, dąży do wyko- nania zadania,

e)wyprowadza kierunki od siebie i innych osób; określa położenie obiektów względem obranego obiektu; orientuje się na kartce papieru, aby odnajdować infor- macje (np. w lewym górnym rogu), i rysować strzałki we właściwym kierunku,

f)dostrzega symetrię (np. w rysunku motyla); zauważa, że jedna figura jest powiększeniem lub pomniejsze- niem drugiej; kontynuuje regularny wzór (np. szlaczek);

2)w zakresie liczenia i sprawności rachunkowych:

a)sprawnie liczy obiekty (dostrzega regularności dzie- siątkowego systemu liczenia), wymienia kolejne li- czebniki od wybranej liczby, także wspak (zakres do 20); zapisuje liczby cyframi (zakres do 10),

b)wyznacza sumy (dodaje) i różnice (odejmuje), mani- pulując obiektami lub rachując na zbiorach zastęp- czych, np. na palcach; sprawnie dodaje i odejmuje w zakresie do 10, poprawnie zapisuje te działania,

c)radzi sobie w sytuacjach życiowych, których pomyśl- ne zakończenie wymaga dodawania lub odejmowa- nia,

d)zapisuje rozwiązanie zadania z treścią przedstawio- nego słownie w konkretnej sytuacji, stosując zapis cyfrowy i znaki działań;

3)w zakresie pomiaru:

a)długości: mierzy długość posługując się np. linijką; porównuje długości obiektów,

b)ciężaru: potrafi ważyć przedmioty; różnicuje przed- mioty cięższe, lżejsze; wie, że towar w sklepie jest pa- kowany według wagi,

c)płynów: odmierza płyny kubkiem i miarką litrową,

d)czasu: nazywa dni w tygodniu i miesiące w roku; orien- tuje się, do czego służy kalendarz i potrafi z niego ko- rzystać; rozpoznaje czas na zegarze w takim zakresie, który pozwala mu orientować się w ramach czasowych szkolnych zajęć i domowych obowiązków;

4)w zakresie obliczeń pieniężnych:

a)zna będące w obiegu monety i banknot o warto-

UCZEŃ:

1)liczy (w przód i w tył) od danej liczby po 1, dziesiątkami od danej liczby w zakresie 100 i setkami od danej licz- by w zakresie 1000;

2)zapisuje cyframi i odczytuje liczby w zakresie 1000;

3)porównuje dowolne dwie liczby w zakresie 1000 (słow- nie i z użyciem znaków <, >, =);

4)dodaje i odejmuje liczby w zakresie 100 (bez algoryt- mów działań pisemnych); sprawdza wyniki odejmowa- nia za pomocą dodawania;

5)podaje z pamięci iloczyny w zakresie tabliczki mnoże- nia; sprawdza wyniki dzielenia za pomocą mnożenia;

6)rozwiązuje łatwe równania jednodziałaniowe z niewia- domą w postaci okienka (bez przenoszenia na drugą stronę);

7)rozwiązuje zadania tekstowe wymagające wykonania jednego działania (w tym zadania na porównywanie różnicowe, ale bez porównywania ilorazowego);

8)wykonuje łatwe obliczenia pieniężne (cena, ilość, war- tość) i radzi sobie w sytuacjach codziennych wymaga- jących takich umiejętności;

9)mierzy i zapisuje wynik pomiaru długości, szerokości i wy- sokości przedmiotów oraz odległości; posługuje się jed- nostkami: milimetr, centymetr, metr; wykonuje łatwe obliczenia dotyczące tych miar (bez zamiany jednostek i wyrażeń dwumianowanych w obliczeniach formalnych); używa pojęcia kilometr w sytuacjach życiowych, np. jecha- liśmy autobusem 27 kilometrów (bez zamiany na metry);

10)waży przedmioty, używając określeń: kilogram, pół ki- lograma, dekagram, gram; wykonuje łatwe obliczenia, używając tych miar (bez zamiany jednostek i bez wyra- żeń dwumianowanych w obliczeniach formalnych);

11)odmierza płyny różnymi miarkami; używa określeń: litr, pół litra, ćwierć litra;

12)odczytuje temperaturę (bez konieczności posługiwa- nia się liczbami ujemnymi, np. 5 stopni mrozu, 3 stop- nie poniżej zera);

13)odczytuje i zapisuje liczby w systemie rzymskim od I do XII;

14)podaje i zapisuje daty; zna kolejność dni tygodnia i mie- sięcy; porządkuje chronologicznie daty; wykonuje ob- liczenia kalendarzowe w sytuacjach życiowych;

15)odczytuje wskazania zegarów: w systemach: 12- i 24- -godzinnym, wyświetlających cyfry i ze wskazówkami; posługuje się pojęciami: godzina, pół godziny, kwa- drans, minuta; wykonuje proste obliczenia zegarowe (pełne godziny);

16)rozpoznaje i nazywa koła, kwadraty, prostokąty i trój- kąty (również nietypowe, położone w różny sposób oraz w sytuacji, gdy figury zachodzą na siebie); rysuje

67

ści 10 zł; zna wartość nabywczą monet i radzi sobie w sytuacji kupna i sprzedaży,

b) zna pojęcie długu i konieczność spłacenia go.

odcinki o podanej długości; oblicza obwody trójką- tów, kwadratów i prostokątów (w centymetrach);

17)rysuje drugą połowę figury symetrycznej; rysuje figu- ry w powiększeniu i pomniejszeniu; kontynuuje regu- larność w prostych motywach (np. szlaczki, rozety).

ZAJĘCIA KOMPUTEROWE

UCZEŃ:

UCZEŃ:

1) posługuje się komputerem w podstawowym zakresie:

1) umie obsługiwać komputer:

uruchamia program, korzystajÄ…c z myszy i klawiatury;

a) posługuje się myszą i klawiaturą,

2) wie, jak trzeba korzystać z komputera, żeby nie narażać

b) poprawnie nazywa główne elementy zestawu kom-

własnego zdrowia;

puterowego;

3) stosuje się do ograniczeń dotyczących korzystania

2) posługuje się wybranymi programami i grami eduka-

z komputera.

cyjnymi, rozwijajÄ…c swoje zainteresowania; korzysta

 

z opcji w programach;

 

3) wyszukuje i korzysta z informacji:

 

a) przeglÄ…da wybrane przez nauczyciela strony interne-

 

towe (np. stronę swojej szkoły),

 

b) dostrzega elementy aktywne na stronie interneto-

 

wej, nawiguje po stronach w określonym zakresie,

 

c) odtwarza animacje i prezentacje multimedialne;

 

4) tworzy teksty i rysunki:

 

a) wpisuje za pomocÄ… klawiatury litery, cyfry i inne zna-

 

ki, wyrazy i zdania,

 

b) wykonuje rysunki za pomocÄ… wybranego edytora

 

grafiki, np. z gotowych figur;

 

5) zna zagrożenia wynikające z korzystania z komputera,

 

internetu i multimediów:

 

a) wie, że praca przy komputerze męczy wzrok, nadwy-

 

ręża kręgosłup, ogranicza kontakty społeczne,

 

b) ma świadomość niebezpieczeństw wynikających

 

z anonimowości kontaktów i podawania swojego

 

adresu,

 

c) stosuje się do ograniczeń dotyczących korzystania

 

z komputera, internetu i multimediów.

 

 

ZAJĘCIA TECHNICZNE

UCZEŃ:

UCZEŃ:

1) w zakresie wychowania technicznego:

1) zna środowisko techniczne na tyle, że:

a) wie, jak ludzie wykorzystywali dawniej i dziś siły przy-

a) orientuje się w sposobach wytwarzania przedmiotów

rody (wiatr, wodÄ™); majsterkuje (np. latawce, wia-

codziennego użytku („jak to zrobiono?”): meble, do-

traczki, tratwy),

my, samochody, sprzęt gospodarstwa domowego,

b) zna ogólne zasady działania urządzeń domowych

b) rozpoznaje rodzaje maszyn i urządzeń: transporto-

(np. latarki, odkurzacza, zegara), posługuje się nimi,

wych (samochody, statki, samoloty), wytwórczych

nie psujÄ…c ich,

(narzędzia, przyrządy), informatycznych (komputer,

c) buduje z różnorodnych przedmiotów dostępnych

laptop, telefon komórkowy); orientuje się w rodza-

w otoczeniu np. szałas, namiot, wagę, tor przeszkód;

jach budowli (budynki mieszkalne, biurowe, przemy-

w miarę możliwości konstruuje urządzenia technicz-

słowe, mosty, tunele, wieże) i urządzeń elektrycznych

 

 

68

ne z gotowych zestawów do montażu np. dźwigi, sa-

(latarka, prÄ…dnica rowerowa),

mochody, samoloty, statki, domy;

c) określa wartość urządzeń technicznych z punktu wi-

2) w zakresie dbałości o bezpieczeństwo własne i innych:

dzenia cech użytkowych (łatwa lub trudna obsługa),

a) utrzymuje porządek wokół siebie (na swoim stoliku,

ekonomicznych (tanie lub drogie w zakupie i użytko-

w sali zabaw, szatni i w ogrodzie), sprzÄ…ta po sobie

waniu), estetycznych (np. Å‚adne lub brzydkie);

i pomaga innym w utrzymywaniu porzÄ…dku,

2) realizuje„drogę” powstawania przedmiotów od pomy-

b) zna zagrożenia wynikające z niewłaściwego używa-

słu do wytworu:

nia narzędzi i urządzeń technicznych,

a) przedstawia pomysły rozwiązań technicznych: pla-

c) wie, jak należy bezpiecznie poruszać się na drogach

nuje kolejne czynności, dobiera odpowiednie mate-

(w tym na rowerze) i korzystać ze środków komuni-

riały (papier, drewno, metal, tworzywo sztuczne,

kacji; wie, jak trzeba zachować się w sytuacji wypad-

materiały włókiennicze) oraz narzędzia,

ku, np. umie powiadomić dorosłych, zna telefony

b) rozumie potrzebę organizowania działania technicz-

alarmowe.

nego: pracy indywidualnej i zespołowej,

 

c) posiada umiejętności:

 

– odmierzania potrzebnej ilości materiału,

 

– cięcia papieru, tektury itp.,

 

– montażu modeli papierowych i z tworzyw sztucznych,

 

korzystając z prostych instrukcji i schematów rysun-

 

kowych, np. buduje latawce, makiety domów, mo-

 

stów, modele samochodów, samolotów i statków,

 

– w miarę możliwości, montażu obwodów elektrycz-

 

nych, szeregowych i równoległych z wykorzystaniem

 

gotowych zestawów;

 

3) dba o bezpieczeństwo własne i innych:

 

a) utrzymuje Å‚ad i porzÄ…dek w miejscu pracy,

 

b) właściwie używa narzędzi i urządzeń technicznych,

 

c) wie, jak należy bezpiecznie poruszać się po drogach

 

(w tym na rowerze) i korzystać ze środków komunika-

 

cji; wie jak trzeba zachować się w sytuacji wypadku.

 

 

WYCHOWANIE FIZYCZNE

UCZEŃ:

UCZEŃ:

1) uczestniczy w zajęciach rozwijających sprawność fizycz-

1) w zakresie sprawności fizycznej:

ną, zgodnie z regułami;

a) realizuje marszobieg trwajÄ…cy co najmniej 15 minut,

2) potrafi:

b) umie wykonać próbę siły mięśni brzucha oraz próbę

a) chwytać piłkę, rzucać nią do celu i na odległość, to-

gibkości dolnego odcinka kręgosłupa;

czyć ją i kozłować,

2) w zakresie treningu zdrowotnego:

b) pokonywać przeszkody naturalne i sztuczne,

a) przyjmuje pozycje wyjściowe i ustawienia do ćwi-

c) wykonywać ćwiczenia równoważne;

czeń oraz wykonuje przewrót w przód,

3) dba o to, aby prawidłowo siedzieć w ławce, przy stole

b) skacze przez skakankÄ™, wykonuje przeskoki jedno-

itp.;

nóż i obunóż nad niskimi przeszkodami,

4) wie, że choroby są zagrożeniem dla zdrowia i że można

c) wykonuje ćwiczenia równoważne bez przyboru,

im zapobiegać poprzez: szczepienia ochronne, właści-

z przyborem i na przyrzÄ…dzie;

we odżywianie się, aktywność fizyczną, przestrzeganie

3) w zakresie sportów całego życia i wypoczynku:

higieny; właściwie zachowuje się w sytuacji choroby;

a) posługuje się piłką: rzuca, chwyta, kozłuje, odbija

5) wie, że nie może samodzielnie zażywać lekarstw i sto-

i prowadzi jÄ…,

sować środków chemicznych (np. środków czystości,

b) jeździ np. na rowerze, wrotkach; przestrzega zasad

środków ochrony roślin);

poruszania siÄ™ po drogach,

6) wie, że dzieci niepełnosprawne znajdują się w trudnej

c) bierze udział w zabawach, mini grach i grach tereno-

sytuacji i pomaga im.

wych, zawodach sportowych, respektując reguły

 

 

69

Podane umiejętności dotyczą dzieci o prawidłowym roz-

i podporządkowując się decyzjom sędziego,

woju fizycznym. Umiejętności dzieci niepełnosprawnych

d) wie, jak należy zachować się w sytuacjach zwycię-

ustala się stosownie do ich możliwości.

stwa i radzi sobie z porażkami w miarę swoich moż-

 

liwości;

 

4) w zakresie bezpieczeństwa i edukacji zdrowotnej:

 

a) dba o higienę osobistą i czystość odzieży,

 

b) wie, jakie znaczenie dla zdrowia ma właściwe odży-

 

wianie się oraz aktywność fizyczna,

 

c) wie, że nie może samodzielnie zażywać lekarstw

 

i stosować środków chemicznych niezgodnie z prze-

 

znaczeniem,

 

d) dba o prawidłową postawę, np. siedząc w ławce,

 

przy stole,

 

e) przestrzega zasad bezpiecznego zachowania siÄ™

 

w trakcie zajęć ruchowych, posługuje się przybora-

 

mi sportowymi zgodnie z ich przeznaczeniem,

 

f) potrafi wybrać bezpieczne miejsce do zabaw i gier

 

ruchowych; wie, do kogo zwrócić się o pomoc w sy-

 

tuacji zagrożenia zdrowia lub życia.

 

 

ETYKA

 

 

UCZEŃ:

UCZEŃ:

Przybliżanie dzieciom ważnych wartości etycznych

1) rozumie, że ludzie mają równe prawa, niezależnie od te-

na podstawie baśni, bajek i opowiadań, a także obserwa-

go, gdzie siÄ™ urodzili, jak wyglÄ…dajÄ…, jakÄ… religiÄ™ wyznajÄ…,

cji życia codziennego. Uczeń kończący klasę I:

jaki majÄ… status materialny; okazuje szacunek osobom

1) przestrzega reguł obowiązujących w społeczności dzie-

starszym;

cięcej (współpracuje w zabawach i w sytuacjach zadanio-

2) zastanawia się na tym, na co ma wpływ, na czym mu za-

wych) oraz w świecie dorosłych (grzecznie zwraca się

leży, do czego może dążyć, nie krzywdząc innych; stara

do innych, ustępuje osobom starszym miejsca w autobu-

się nieść pomoc potrzebującym;

sie, podaje upuszczony przedmiot itp.);

3) wie, na czym polega prawdomówność i jak ważna jest

2) wie, że nie można dążyć do zaspokojenia swoich pra-

odwaga przeciwstawiania się kłamstwu i obmowie; po-

gnień kosztem innych; nie niszczy otoczenia;

trafi z tej perspektywy oceniać zachowania bohaterów

3) zdaje sobie sprawę z tego, jak ważna jest prawdomów-

baśni, opowiadań, legend, komiksów;

ność, stara się przeciwstawiać kłamstwu i obmowie;

4) wie, że nie można zabierać cudzej własności i stara się

4) wie, że nie wolno zabierać cudzej własności bez pozwo-

tego przestrzegać; wie, że należy naprawić wyrządzo-

lenia, pamięta o oddawaniu pożyczonych rzeczy i nie

ną szkodę; dostrzega, kiedy postaci z baśni, opowiadań,

niszczy ich;

legend, komiksów nie przestrzegają reguły„nie kradnij”;

5) niesie pomoc potrzebującym, także w sytuacjach co-

5) starannie dobiera przyjaciół i pielęgnuje przyjaźnie

dziennych;

w miarę swoich możliwości;

6) wie, że ludzie żyją w różnych warunkach i dlatego nie

6) wie, że jest częścią przyrody, chroni ją i szanuje; nie nisz-

należy chwalić się bogactwem, ani dokuczać dzieciom,

czy swojego otoczenia.

które wychowują się w trudniejszych warunkach.

 

 

 

Procedury osiągania celów kształcenia i wychowania

Procedury osiągania celów kształcenia i wychowania muszą zakładać różne potrzeby edukacyjne uczniów. Wiedza szkolna (teoretyczna) i wiedza przydatna w życiu pozaszkolnym (praktyczna) bar- dzo się różnią. Osoby o zdolnościach analitycznych, które potrafią zastosować nabyte umiejętności na poziomie szkoły, nie zawsze radzą sobie w życiu zawodowym, dorosłym. Czasami brak im samo- dzielności i umiejętności poszukiwania rozwiązań, z czym z kolei dobrze radzą sobie osoby o myśle- niu twórczym i praktycznym.

70

Aby nie rozwijać u uczniów wyłącznie myślenia szkolnego, należy kształcić umiejętności poznaw- cze w różnych sytuacjach. Ujęte w programie i zestawie edukacyjnym Kolorowa klasa treści zostały tak ułożone, aby nauczyciel mógł stosować różne strategie nauczania i rozwijać umiejętności myśle- nia i uczenia się, a w efekcie rozwiązywania zadań w szkole i w życiu. Do tych strategii należą:

•strategia dydaktyczna – opiera się na wykładzie i wyjaśnieniach nauczyciela bazujących na py- taniach dodatkowo zadawanych przez uczniów; w tej strategii nadrzędną rolą jest sprawdze- nie przez nauczyciela rozumienia przez uczniów jego słów;

•strategia pytań opierających się na faktach – jej głównym celem jest ustalenie faktów; interak- cja między nauczycielem a uczniami bazuje głównie na wyrażaniu przez nauczyciela komenta- rzy „dobrze – tak – nie”;

•strategia pytań skłaniających do myślenia, zwana też dialogiczną – jest oparta na dialogu, zarów- no ustnym, jak i pisemnym; celem tej strategii jest zachęcenie uczniów do myślenia i rozbudzenie w nich potrzeby dyskusji; nauczyciel uczestniczy w rozmowie na równi z uczniami, komentuje

lub uzupełnia wypowiedzi, może także w trakcie dyskusji zmienić stanowisko wobec omawiane- go problemu; ta strategia jest oparta na formułowaniu otwartych pytań ożywionych (czyli poszukujących, skłaniających do myślenia), dzięki którym zwiększa się interakcja między ucznia- mi, co daje równe szanse wszystkim stylom myślenia.3

Każdą ze strategii można stosować podczas lekcji, w ramach zadania domowego, pracy pisemnej czy w trakcie wykonywania projektów. Strategia dialogiczna jest najbardziej odpowiednią formą kształcenia myślenia, jednak pozostałe również są przydatne. Pytania opierające się na faktach mogą pomóc sprawdzić, wyjaśnić i uporządkować wiedzę, a strategia dydaktyczna świetnie służy do przed- stawiania nowych faktów w sposób ciekawy i rzeczowy.

Konieczne jest też dopasowanie poziomu nauczania do poziomu uczniów, lecz nie wolno rezygno- wać przy tym z zachęcania dzieci do pokonywania kolejnych progów trudności. Wszyscy uczniowie umieją myśleć analitycznie, twórczo i praktycznie. Do nauczyciela należy zatem zachęcanie do dialo- gu: ucznia z samym sobą, z innymi uczniami i z nauczycielem. Ważne jest także umożliwienie każde- mu dziecku uczenia się w najbardziej dogodny dla niego sposób. Dlatego proponujemy stosowanie różnych metod pracy w zależności od wieku dzieci, ich możliwości psychofizycznych, specjalnych po- trzeb edukacyjnych i celów zajęć.

Do pracy z uczniami w klasie pierwszej szczególnie polecamy następujące metody:

•Metoda Dobrego Startu profesor Marty Bogdanowicz;

•metoda 18 struktur wyrazowych Ewy Kujawy i Marii Kurzyny;

•czynnościowe nauczanie matematyki profesor Zofii Krygowskiej.

Założeniem Metody Dobrego Startu (MDS) jest jednoczesne rozwijanie funkcji wzrokowych, słu- chowo-językowych, dotykowo-kinestetycznych i motorycznych oraz ich korelacja, nazywana także integracją sensoryczno-motoryczną. Skorelowane funkcje uczestniczą w złożonych czynnościach na- uki czytania i pisania. Metoda ta kształtuje również lateralizację oraz orientację w schemacie ciała i przestrzeni. Rozwijanie wymienionych funkcji jest istotne na etapie rozpoczynania nauki czytania i pisania, a niezbędne, gdy dziecko wykazuje cechy nieharmonijnego rozwoju. Odpowiedni rozwój tych funkcji warunkuje szybkie nabywanie umiejętności: porozumiewania się za pomocą pisma, ko- dowania mowy podczas pisania i jej dekodowania podczas czytania. Wykorzystanie Metody Dobrego Startu w Kolorowej klasie polega na:

•wydłużeniu czasu wprowadzenia tak zwanych trudnych liter: p, b, d, g, dwuznaków i zmiękczeń;

•wprowadzaniu i utrwalaniu tych liter z zachowaniem struktury i założeń MDS;

•licznych ćwiczeniach ruchowo-słuchowych lub ruchowo-słuchowo-wzrokowych jako elementu struktury zajęć MDS opisanych w scenariuszach zajęć.

3 Na podstawie R. J. Strenberg, L. Spear-Swerling, Jak nauczyć dzieci myślenia, Gdańsk 2003.

71

Metoda 18 struktur wyrazowych należy do licznej grupy metod nauki czytania. W Kolorowej klasie zastosowano ich kilka, lecz szczególną uwagę zwrócono na tę metodę, jako najbardziej skuteczną w pra- cy z dziećmi wykazującymi trudności w nauce czytania (co wynika z obserwacji i praktyki autorek). Metoda opiera się na analizie sylabowo-głoskowej wyrazów w powiązaniu z ich budową literową, nato- miast nie uwzględnia struktury gramatycznej i słowotwórczej. Nauka polega na praktycznym poznaniu przez dzieci różnorodnych wyrazów uporządkowanych w 18 zestawach. Kolejność poznawania wyra- zów została podporządkowana zasadzie stopniowania trudności. W podręczniku Kolorowa klasa przy każdej kolejno opracowywanej literze umieszczono zestaw wyrazów (na pasku u dołu strony) zwią- zanych z omawianym tematem, ułożonych zgodnie z metodą 18 struktur wyrazowych. Ta pomoc dy- daktyczna umożliwia indywidualizowanie pracy z uczniem.

Koncepcja czynnościowego nauczania matematyki opiera się na podstawach metodologicznych ma- tematyki jako nauki oraz na psychologii procesu kształtowania pojęć. Głównym celem tej metody jest zdobywanie przez uczniów wiedzy operatywnej przez rozwiązywanie zadań powiązanych z rzeczywi- stością. Uczeń odkrywa prawdy matematyczne samodzielnie, a nie tylko odgórnie, automatycznie. W ten sposób w umyśle dziecka kształtują się pojęcia matematyczne, a poprzez próbę znalezienia odpowiedzi na pytanie: Jak można to rozwiązać?, rozwija się postawa poszukująca. Niejako przy okazji kształtuje się także osobowość ucznia: jego intelekt, emocjonalność i zmysł praktyczny. Jedną z fundamentalnych zasad czynnościowego nauczania matematyki jest organizowanie sytuacji problemowych wymagają- cych zastosowania trzech rodzajów operacji: konkretnych, wyobrażeniowych i abstrakcyjnych. Zasada ta opiera się na teorii operacyjno-interiorystycznej Jeana Piageta, który za podstawowy mechanizm ludz- kiego myślenia przyjął uwewnętrznienie (interioryzację), czyli proces przebiegający od konkretnych czynności do abstrakcyjnych operacji. Dlatego podczas opracowywania danego pojęcia w sposób czyn- nościowy proponujemy zaplanowanie ćwiczeń, które pozwolą uczniowi przebyć drogę od czynności konkretnych, poprzez wyobrażone, do abstrakcyjnych. Taki sposób nauczania matematyki jest konse- kwentnie realizowany w zestawie Kolorowa klasa. Uczniowie najpierw manipulują konkretami, by wy- konać działania, następnie ilustrują je za pomocą liczmanów, a dopiero na końcu zapisują operacje matematyczne przyjętymi symbolami w zeszytach ćwiczeń.

Zaprezentowane powyżej metody dotyczą głównie (choć nie tylko) uczniów klasy pierwszej. Mo- gą być także stosowane na kolejnych etapach edukacyjnych, zwłaszcza wobec dzieci o szczególnych potrzebach edukacyjnych. Proponujemy korzystać także z następujących metod pracy:

•podających – polegają one na uczeniu się gotowych treści przez stosowanie: opowiadania, wy- kładu, odczytu, pogadanki, dyskusji, pracy z książką, instruktażu;

•ćwiczeń praktycznych – ich podstawą jest korzystanie z różnych źródeł informacji, prezentacja scenek sytuacyjnych, symulacja, drama, burza mózgów, eksperyment;

•eksponujących – mają one zastosowanie na zajęciach, podczas których wykonuje się pokaz czynności, programów komputerowych, wykonanych przez uczniów prac plastycznych, zjawisk, przebiegu procesów; to także sposób na wyeksponowanie osiągniętych przez uczniów umiejęt- ności i prac wykraczających poza podstawę programową;

•problemowych – należy do nich poszukiwanie rozwiązania danego problemu przez tworzenie schematów.

Dobrze dobrane metody zachęcą uczniów do działania, myślenia i kreatywności. Nie wolno jednak zapominać, by realizując zamierzone cele, uwzględniać indywidualne cechy każdego dziecka. Spełnienie tych warunków umożliwia sprawne i skuteczne realizowanie zadań edukacyjnych. Zaliczamy do nich:

–respektowanie praw dziecka do bezpieczeństwa i wolności;

–chwalenie, nagradzanie i zapewnianie poczucia uznania;

–zaspokajanie indywidualnych potrzeb dziecka w sferze dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej;

72

–indywidualizowanie procesu lekcyjnego ze względu na możliwości psychorozwojowe dziecka;

–wspieranie indywidualnych uzdolnień dziecka, wskazywanie jego mocnych stron;

–rozpoznawanie pojawiających się deficytów i zapobieganie im;

–udzielanie wsparcia w sferze wolicjonalnej w pokonywaniu trudności i przeszkód;

–rozpoznanie środowiska rodzinnego uczniów i stała z nim współpraca;

–korzystanie z pomocy specjalistów: psychologów, pedagogów, lekarzy i instytucji działających na rzecz wspierania indywidualnych potrzeb dziecka.

Szkolną codzienność warto jak najczęściej urozmaicać wyjściem w teren czy spotkaniem z ciekawym człowiekiem. Wycieczka do zoo i samodzielna obserwacja słonia będzie zawsze silniej oddziaływać na emocje, pamięć i przeżycia dziecka niż najpiękniejsza ilustracja tego zwierzęcia. Przy dokonywaniu wyboru narzędzi nauczyciel powinien zatem pamiętać o wykorzystaniu:

–terenu naturalnego do rekreacji ruchowej (boisko szkolne, park, las);

–bogatej oferty edukacyjnej muzeów;

–oferty edukacyjnej instytutów naukowych;

–biblioteki osiedlowej i domu kultury w najbliższym otoczeniu;

–oferty teatrów, filharmonii, opery i kin;

–wystaw malarskich i galerii sztuki;

–naturalnej obserwacji terenu, przyrody i zwierząt;

–działalności służb mundurowych i prewencyjnych;

–zasobów naturalnych wykorzystywanych do doświadczeń i obserwacji;

–wiedzy i doświadczenia innych ludzi (poznawanie zawodów w naturalnym środowisku).

W celu pobudzania procesów myślowych, potrzebnych do sprawnego i kreatywnego poznawania rzeczywistości, należy pamiętać o stosowaniu wielu technik w pracy: indywidualnej, w parach, gru- powej i zespołowej, oraz wykorzystaniu różnorodnych i ciekawych dla dziecka narzędzi. Autorzy pa- kietu Kolorowa klasa dołożyli starań, aby stworzyć bogaty i atrakcyjny zestaw. W jego skład wchodzą następujące elementy:

Dla ucznia

•podręczniki i zeszyty ćwiczeń;

•zeszyty do nauki pisania liter i cyfr dla klasy I;

•liczmany (figury geometryczne, warzywa, owoce, liście);

•alfabet i cyfry ruchome;

•tangram;

Dla nauczyciela

•przewodniki metodyczne z propozycjami scenariuszy zajęć dziennych oraz zajęć WF;

•przewodnik zajęć komputerowych;

•liczmany (figury geometryczne, warzywa, owoce, liście);

•alfabet i cyfry ruchome;

•alfabet i cyfry demonstracyjne;

•plansze tematyczne;

•tangram;

•płyta multimedialna;

•płyty audio (piosenki, muzyka, odgłosy).

73

Kryteria oceny i metody sprawdzania osiągnięć ucznia

Troska o wysoką skuteczność procesu kształcenia wymaga systematycznego pozyskiwania wiarygod- nych informacji dotyczących treści kształcenia, pracy nauczyciela, pracy ucznia, organizacji działań dy- daktycznych, doboru metod i pomocy dydaktycznych. Źródłem takich informacji jest proces sprawdzania i oceniania osiągnięć ucznia realizowany planowo, z zastosowaniem różnych form i dobrych narzędzi sprawdzania. Celem oceniania jest sformułowanie opinii o poziomie osiągnięć uczniów oraz uzyskanie informacji, które mogą się przyczynić do lepszej, a zatem bardziej skutecznej pracy ucznia i nauczyciela.

Dobre ocenianie:

•dostarcza konkretnych informacji o postępach w nauce (o tym, co dziecko już umie, nad czym musi jeszcze popracować oraz ile mu brakuje do osiągnięcia celu);

•prezentuje mocne strony ucznia (ocenianie wzmacniające);

•obrazowo przedstawia zachowanie dziecka i jego funkcjonowanie w klasie; zawiera szczegóło- we informacje o aktywności ucznia, jego samodzielności, zaangażowaniu i umiejętności współ- pracy z rówieśnikami;

•odpowiednio komentuje sformułowania użyte w ocenie;

•motywuje ucznia do dalszych postępów w nauce, zachęca do pracy;

•uwzględnia możliwości dziecka, bierze pod uwagę jego wkład pracy, czyli wysiłek włożony w wy- konanie zadania;

•zawiera wskazówki dla rodziców pomocne w pracy domowej z dzieckiem;

•jeśli zachodzi potrzeba, informuje o konieczności włączenia dziecka do dodatkowych zajęć spe- cjalistycznych (np. korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, socjoterapeutycznych);

•nie stresuje ucznia i rodziców – nie pełni funkcji kary czy nagrody, nie zawiera krytyki osoby, nie etykietuje dziecka;

•zawiera podsumowanie, a w nim informację o przebiegu rozwoju dziecka.

Kiedy myślimy o ocenie, zazwyczaj przychodzi nam do głowy wpis do dziennika, zeszytu, na kart- ce sprawdzianu. Warto jednak pamiętać, że ocenę przekazujemy dziecku nie tylko w formie pisemnej czy ustnej, ale także w postaci mimiczno-behawioralnej. Komunikaty wysyłane tą drogą, bardziej lub mniej świadomie, mają dla dziecka niezwykle ważne znaczenie. Mimika twarzy lub postawa mogą bez słów wyrazić aprobatę lub dezaprobatę skierowaną do dziecka. Należy więc pamiętać, aby ocena słow- na była spójna z mową ciała. Wpływ oceny na psychikę dziecka może mieć dwojaki skutek:

•pozytywny, czyli motywujący do dalszej pracy, zachęcający do podejmowania wysiłku, wzmac- niający pozytywne myślenie o sobie samym;

•negatywny, czyli demotywujący, obniżający wartość dziecka w jego oczach (czasami także w śro- dowisku), a w efekcie budzący niechęć do nauki i strach przed wyzwaniami.

Ocena zatem powinna być rzetelna, uczciwa i bezstronna oraz pełnić funkcje: wskazujące, moty- wujące, pobudzające, nagradzające, egzekwujące i informacyjne.

Zachęcamy, by poznawać i stosować nowoczesne metody oceniania. Należy do nich ocenianie kształtujące, zwane także ocenianiem pomagającym się uczyć. W wielu krajach (także w Polsce) uwa- żane jest ono za jeden z najbardziej obiecujących kierunków reformowania oświaty, poprawiania ja- kości nauczania, wyników i osiągnięć uczniów, przygotowania do uczenia się przez całe życie i wyrównywania szans edukacyjnych uczniów. Do elementów oceniania kształtującego należą:

•Określenie celów lekcji i sformułowanie ich w języku zrozumiałym dla ucznia.

Przed przystąpieniem do pracy nauczyciel musi wyznaczyć konkretny cel lekcji i w sposób przej- rzysty zakomunikować go uczniom. Uczniowie muszą wiedzieć, do czego mają dążyć, a po za- kończonych zajęciach sprawdzić, czy cel został osiągnięty.

74

•Ustalenie wraz z uczniami kryteriów oceniania.

Uczeń musi wiedzieć, co będzie podlegało ocenie, a nauczyciel konsekwentnie ocenia tylko to, co zapowiedział wcześniej.

•Rozróżnienie funkcji oceny sumującej i kształtującej.

Celem oceny sumującej jest podsumowanie wiedzy nabytej przez ucznia, co zwykle ogranicza się do wystawienia stopnia. Ocena kształtująca służy uczniowi do tego, aby uświadomił sobie, co zrobił dobrze lub źle, co wymaga jeszcze dodatkowego ćwiczenia. W ocenianiu kształtują- cym uczeń otrzymuje mniej stopni, a więcej informacji zwrotnych od nauczyciela lub kolegi.

•Zbudowanie atmosfery uczenia się, pracowanie z uczniami i rodzicami.

Nauczyciel buduje przyjazną atmosferę, rozmawiając z rodzicami na temat sposobów uczenia się ich dzieci oraz tego, co pomaga im się uczyć. Tak zbudowana atmosfera sprzyja zaangażo- waniu, kształceniu samodzielności i umiejętności współpracy.

•Sformułowanie pytań kluczowych.

Pytania kluczowe to pytania, które skłaniają uczniów do myślenia, zachęcają do poszukiwania odpowiedzi, silniej angażują w naukę.

•Zadawanie pytań angażujących ucznia w lekcję.

Włączamy wszystkich uczniów w myślenie poprzez: danie więcej czasu na zastanowienie się nad problemem (odpowiedzią), pracę w parach, niekaranie za błędne odpowiedzi, pytanie wszystkich uczniów, a nie tylko zgłaszających się.

•Stosowanie efektywnych informacji zwrotnych.

Zamiast wystawiania oceny przekazujemy uczniowi komentarz do jego pracy, w tym: wyszczegól- niamy jej dobre elementy, podkreślamy zaangażowanie i wysiłek, informujemy, co wymaga popra- wienia i jak tego dokonać, oraz dajemy wskazówki, nad czym uczeń powinien jeszcze popracować.

•Wprowadzenie samooceny i oceny koleżeńskiej.

Uczniowie wzajemnie recenzują swoje prace i udzielają sobie rad. Jeżeli uczeń potrafi sam sie- bie ocenić, wie, ile się już nauczył i nad czym musi jeszcze popracować, orientuje się, co mu pomaga w procesie nabywania wiedzy i umiejętności, wówczas staje się aktywnym i świado- mym uczestnikiem procesu uczenia się.

W procesie monitorowania postępów edukacyjnych ucznia nauczyciel powinien korzystać z róż- norodnych źródeł, dających mu możliwość analizy procesu uczenia się, stopnia przyswojenia wiedzy, możliwości twórczych, rozwijania uzdolnień, funkcjonowania w grupie jako ucznia i kolegi. Groma- dzenie materiału powinno się opierać na:

•ustawicznej obserwacji funkcjonowania dziecka w grupie i w szkole;

•rozmowach i wywiadach prowadzonych z dzieckiem i jego rodzicami;

•wytworach jego pracy z uwzględnieniem ich analizy w odniesieniu do wymagań programowych;

•praktycznej działalności dziecka, związanej z umiejętnością radzenia sobie w sytuacjach zada- niowych (stopień zaangażowania, kreatywność, umiejętność doprowadzania zadań do końca, umiejętność rozwiązywania problemów i szukania pomocy, uczestnictwo w zajęciach pozalek- cyjnych rozwijających zainteresowania dziecka);

•badaniach i opiniach specjalistycznych (poradnie psychologiczno-pedagogiczne, opinie lekarskie);

•dokumentacji opisującej zdobyte umiejętności na zakończenie wcześniejszego etapu edukacyj- nego (w tym wypadku dokumentacji przedszkolnej);

•testach kompetencji (badających wiedzę i umiejętności po zakończeniu danego etapu eduka- cyjnego) oraz krótkich sprawdzianach (badających bieżące opanowanie materiału);

•ankietach (przeprowadzanych z uczniami i ich rodzicami).

Możemy ocenić aktywności wywodzące się zarówno ze sfery dydaktycznej, jak i wychowawczej. Naj- częściej ocenie podlegają:

75

•zasób wiedzy o otaczającym świecie adekwatny do wieku i możliwości ucznia;

•umiejętności czytania, pisania, liczenia;

•umiejętność rozwiązywania zadań i problemów matematycznych;

•dbałość o estetykę wykonywanych prac;

•samodzielność;

•przygotowanie do zajęć;

•zaangażowanie w życie klasy;

•kultura osobista;

•umiejętność nawiązywania i utrzymywania kontaktów interpersonalnych;

•umiejętność współpracy.

Wyróżniamy trzy rodzaje oceny:

Ocena cząstkowa polega na ocenianiu bieżącego materiału za pośrednictwem znaczków symbolicz- no-obrazkowych, naklejek, pieczątek, krótkich opisów i not. Informuje o bieżących postępach ucznia, materiale już opanowanym i tym, który wymaga jeszcze ćwiczeń dodatkowych, zawiera też wska- zówki do dalszej pracy i porady). Dużym ułatwieniem w rejestrowaniu wyników obserwacji jest Kar- ta postępów dziecka (karty postępów znajdują się na płycie multimedialnej dla nauczyciela w dziale „Motywacja”).

Ocena śródroczna ma postać noty opisowej w arkuszu ocen. Uwzględnia półroczną pracę dziecka, nabyte wiadomości i umiejętności w zakresie wszystkich edukacji w ramach wymagań podstawy pro- gramowej.

Ocena końcoworoczna ma postać noty opisowej w świadectwie szkolnym. Odnosi się do zdobytych wia- domości i umiejętności w zakresie wszystkich edukacji na koniec każdego roku nauczania (formularz oce- ny opisowej jest zamieszczony na płycie multimedialnej dla nauczyciela w dziale „Motywacje”).

W wypadku dzieci ze zdiagnozowanymi przez specjalistów deficytami (np. zaburzenia analizato- rów, ryzyko dysleksji, niedosłuch) należy uwzględnić zalecenia poradni i stosownie z wytycznymi ob- niżyć próg wymagań. Odnosi się to zarówno do oceny cząstkowej, jak też śródrocznej i rocznej. Opisując ucznia, bierzemy pod uwagę oceny, jakie otrzymał podczas specjalistycznych zespołów wy- równawczych (np. na zajęciach korekcyjno-kompensacyjnych), i uwzględniamy je przy tworzeniu no- ty opisowej (półrocznej i końcoworocznej). Do obowiązku wychowawcy należy też utrzymywanie stałego kontaktu z terapeutą prowadzącym zajęcia korekcyjne, konsultowanie postępów ucznia, usta- lanie indywidualnego toku zajęć i określanie indywidualnego progu wymagań (w tym także oceny). Podczas sprawdzianów, rozwiązywania testów i wykonywania innych prac pisemnych należy wydłu- żyć czas potrzebny na wykonanie zadania, a jeśli to konieczne – zadbać o specjalne warunki (np. za- pewnić osobną salę w celu głośnego odczytania poleceń testu).

Przy ocenianiu bardzo ważne jest porównanie osiągnięć dziecka z kryteriami programowymi. Wytycz- ne procentowe i opisowe w zakresie wymagań oceniania określane są przez Wewnątrzszkolny System Oceniania, indywidualny dla każdej placówki i zatwierdzany przez radę pedagogiczną. Każdy nauczyciel musi dostosować się do przyjętych przez szkołę kryteriów i na ich podstawie oceniać uczniów. Należy jednak pamiętać, że rodzice powinni być zaznajomieni z wymaganiami edukacyjnymi (także dotyczący- mi oceniania), by mieć realny punkt odniesienia. Rodzice, którzy przeczytają uwagę: uczeń dodaje, ra- chując na zbiorach zastępczych, mogą nie wiedzieć, czy te umiejętności wystarczają na danym etapie kształcenia, czy może dziecko powinno już umieć więcej. Jeśli uczeń nie opanował oczekiwanego na da- nym etapie wymagania, wówczas informacja o tym powinna zostać uzupełniona o zachętę do pracy.

76

Szczególnie istotne jest podsumowanie w postaci ogólnej uwagi o rozwoju ucznia i jego postępach, w rodzaju: uczeń rozwija się prawidłowo, czyni postępy zgodnie ze swoimi możliwościami, lub: uczeń pracuje poniżej swoich możliwości.

Należy pamiętać, by nie poprzestawać na informacji, że uczeń z czymś sobie nie radzi. W sytuacji, gdy dziecko pracuje poniżej swoich możliwości lub nie czyni zadowalających postępów, nauczyciel sporządza listę konkretnych wskazówek do pracy z uczniem w domu lub zaleca udział w dodatko- wych zajęciach specjalistycznych.

Sformułowana na piśmie ocena opisowa nie zastąpi kompletnych i rzetelnych informacji o dziecku prze- kazywanych podczas indywidualnych rozmów rodzica z nauczycielem. Warto do takiej rozmowy zaprosić również dziecko. Uniknie się w ten sposób emocjonującej dla niego sytuacji „mówienia za plecami”.

Na koniec warto zaznaczyć, że ocenianie jest procesem społecznie nieobojętnym. Ocena silnie od- działuje na dziecko, kształtuje jego postrzeganie świata i siebie samego. Szybko można zniechęcić ucznia do pracy, wyzwolić w nim postawę biernego oczekiwania czy koncentrowania się na zagroże- niu (ocenie). Trudniej prowadzić ścieżką kreatywnego rozwoju ku postrzeganiu oceny jako wskazów- ki i rady. Oceniać trzeba, ale trzeba robić to dobrze.

Indywidualizacja nauczania

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie udzielania i orga- nizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej nakłada na szkołę i nauczycieli nowe zadania. Pomoc uczniom ma polegać na rozpoznawaniu możliwości psychofizycznych oraz na rozpoznawaniu i zaspo- kajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów. Wsparcie ze strony nauczycieli należy się nie tylko uczniom z różnorodnymi trudnościami w nauce, ale także szczególnie uzdolnionym. Może być udzielane w różnych formach, takich jak:

•zajęcia rozwijające uzdolnienia dla uczniów wybitnych, z wykorzystaniem aktywnych metod pracy;

•zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze dla uczniów mających trudności w nauce, w szczególności w spełnieniu wymagań edukacyjnych określonych w podstawie programowej;

•zajęcia korekcyjno-kompensacyjne dla uczniów z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi lub specyficznymi trudnościami w nauce;

•zajęcia logopedyczne dla uczniów z zaburzeniami mowy, będącymi przyczyną zaburzeń komu- nikacji językowej oraz utrudniającymi naukę;

•zajęcia socjoterapeutyczne dla uczniów z dysfunkcjami i zaburzeniami utrudniającymi funkcjo- nowanie społeczne;

•porady i konsultacje.

Zadania nauczycieli i szkoły polegają na wczesnym rozpoznaniu specyficznych trudności w ucze- niu się, udzieleniu pomocy w postaci programu wsparcia i indywidualizacji pracy z uczniem zarów- no na obowiązkowych, jak i dodatkowych zajęciach edukacyjnych oraz ocenianiu efektywności udzielonej pomocy. Dyrektor szkoły zleca planowanie i koordynowanie udzielania pomocy psycholo- giczno-pedagogicznej w szkole zespołowi tworzonemu z nauczycieli i specjalistów – psychologów, pe- dagogów, logopedów, a także specjalistów terapii pedagogicznej. W zależności od potrzeb uczniów zespół tworzy Karty Indywidualnych Potrzeb Ucznia (KIPU) lub Indywidualny Program Edukacyj- no-Terapeutyczny (IPET) oraz opracowuje Plan Działań Wspierających (PDW). Nauczyciele współ- pracują z rodzicami uczniów i innymi placówkami działającymi na rzecz dzieci i młodzieży oraz rodziny.

77

Specjalne potrzeby edukacyjne dotyczą tej grupy uczniów, która nie może podołać wymaganiom edukacyjnym i ma znacznie większe trudności w uczeniu się niż ich rówieśnicy. Dzieci te potrzebują pomocy pedagogicznej w formie specjalnego programu nauczania i wychowania, właściwych metod dostosowanych do ich potrzeb, możliwości i ograniczeń, przy uwzględnieniu odmiennych rozwiązań organizacyjnych. Wobec uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych należy stosować szeroko rozumianą zasadę indywidualizacji. Chodzi tu m.in. o dzieci ze specyficznymi trudnościami w zakre- sie nauki czytania i pisania, z zaburzeniami motorycznymi, uszkodzeniami narządu wzroku i słuchu, niepełnosprawnością intelektualną, zaburzeniami komunikacji językowej, autyzmem, zaburzeniami zachowania, dzieci przewlekle chore, z niepełnosprawnością sprzężoną, a także dzieci szczególnie uzdolnione. Tworzenie prawidłowych warunków edukacyjnych dla tych uczniów jest obowiązkiem każdego nauczyciela.

Ryzyko dysleksji i dysleksja rozwojowa są najczęściej spotykanymi dysfunkcjami. Programy opra- cowywane dla uczniów powinny w takim wypadku zawierać ćwiczenia rozwijające funkcje słucho- wo-językowe, wzrokowo-przestrzenne, dotykowo-kinestetyczne, ruchowe: motorykę dużą i ogólną koordynację ruchową oraz ich integrację, a także kształtować lateralizację oraz orientację w schema- cie ciała i przestrzeni, doskonalić sprawność manualną i grafomotorykę, zawierać ćwiczenia rucho- we, muzyczno-ruchowe wpływające na uwolnienie napięcia emocjonalnego. Nauczyciel powinien rozwijać myślenie, mowę, uwagę, pamięć, wyobraźnię dzieci, bazując na metodach polisensorycz- nych. Pracując z dzieckiem ryzyka dysleksji konieczne są również działania profilaktyczne wspoma- gające jego prawidłowy rozwój oraz stymulacja, korekcja, kompensacja i usprawnianie tych funkcji, których rozwój jest opóźniony lub nieharmonijny. Pracując z uczniem dyslektycznym, należy się opie- rać głównie na wypowiedziach ustnych, formułować wypowiedzi i pytania bardzo prosto, powtarzać w miarę potrzeby, udzielać dodatkowych wyjaśnień lub zadawać pytania pomocnicze. Zalecane jest wydłużenie czasu na wykonywanie powierzonych zadań, dzielenie materiału na mniejsze partie, ogra- niczenie liczby ćwiczeń i zadań do wykonania. Często zachodzi konieczność odczytywania poleceń pisemnych. Aby łatwiej kontrolować pracę, uczeń powinien siedzieć blisko nauczyciela, co ośmiela i zachęca do zwrócenia się o pomoc. Ważne jest przekazywanie uczniom spostrzeżeń na temat ich pracy poprzez zauważanie postępów, nawet tych częściowych, a także docenianie wysiłku włożone- go w pracę, a nie tylko efektów.

Uczniowie słabosłyszący wymagają stosowania metod wspomagających odczytywanie mowy z ust (fonogesty) lub ewentualnie komunikatów przekazywanych w języku migowym. Potrzebują oni do- datkowych informacji w postaci demonstracji sposobu wykonania danego zadania. W związku z tym, że dzieci te mają problemy z wykonywaniem kilku czynności jednocześnie, trudnością jest dla nich przepisywanie z tablicy podczas słuchania nauczyciela. Uczniowi z wadą słuchu należy zatem udo- stępnić odpowiednie miejsce w klasie, zapewniające optymalny odbiór treści przekazywanych przez nauczyciela. Powinien mieć również możliwość obserwacji twarzy wypowiadających się kolegów. Dziecko z wadą słuchu wymaga dodatkowej pracy w zakresie rozwoju mowy i rytmizacji mówienia. Wymaga także korygowania nieprawidłowej artykulacji.

W pracy z uczniem słabowidzącym należy w miarę możliwości stosować metody oparte w znacz- nej mierze na słuchu i dotyku, a więc: wykład, pogadankę, demonstrację dotykową, dodatkowe wyja- śnienia itp. W czasie zajęć wskazane jest korzystanie z pomocy w formie przedmiotów, modeli i szablonów zróżnicowanych kolorystycznie. Uczniowie słabowidzący wymagają udostępnienia de- monstrowanego obiektu do indywidualnej obserwacji oraz ukierunkowania uwagi na ważne elemen- ty. Dzieci te mają często trudności z poruszaniem się i prawidłową oceną odległości, co wymaga wzmożonej czujności nauczyciela.

78

Uczniowie niepełnosprawni ruchowo wymagają ułatwień podczas wykonywania niektórych czyn- ności, typu: możliwość pisania na większym formacie, grubszym flamastrem, używania specjalnych nakładek na ołówek czy długopis. Powinni mieć możliwość posługiwania się komputerem. Na skutek męczliwości i osłabionej koncentracji dzieciom niepełnosprawnym ruchowo może być trudniej opa- nować alfabet i czytać dłuższe teksty literackie. Podręczniki do nauki przedmiotu powinny być do- stosowane do możliwości manualnych oraz wzrokowych dziecka, zwłaszcza jeśli niepełnosprawności ruchowej towarzyszą zaburzenia percepcji wzrokowej.

Uczniowie z zaburzeniami zachowania – w tym z zespołem ADHD mają często trudności ze zro- zumieniem prostych poleceń, dlatego należy udzielać im nieskomplikowanych komunikatów. Zanim polecenie zostanie wypowiedziane, należy się upewnić, czy uczeń słucha, gdyż zespół ADHD utrud- nia koncentrację uwagi. Należy wspólnie opracować sposób (np. znak lub gest) przywołujący do pra- cy i monitorować postępy ucznia, a w razie konieczności przypominać o koncentracji. Każda nowa aktywność powinna być jasno i wyraźnie zaakcentowana, np. słowami: „Uwaga, zaczynamy czytać”. Należy również ograniczyć do minimum liczbę przedmiotów otaczających ucznia. Ważnym elemen- tem jest ustalenie zasad i konsekwentne ich egzekwowanie.

W pracy z uczniem niedostosowanym społecznie lub zagrożonym niedostosowaniem społecznym należy zwrócić uwagę na rozbudzanie zainteresowań nauką i kształtowanie pozytywnej motywacji do uczenia się. Warto umożliwiać dzieciom udział w odpowiednio atrakcyjnych zajęciach, w których dominują metody aktywizujące, pokazy multimedialne, wycieczki, warsztaty itp. Ważne jest stworze- nie możliwości odnoszenia sukcesów na terenie szkoły. Działania dydaktyczne powinny być podpo- rządkowane celom wychowawczym. Wskazane jest, aby treści preferowane w nauczaniu uczniów niedostosowanych społecznie były zbliżone do codziennych problemów życiowych ucznia oraz skła- niały go do zastanawiania się nad własnym postępowaniem.

Dzieci z zespołem Aspergera mają trudności z nawiązywaniem kontaktu emocjonalnego z otocze- niem. Często odmawiają współpracy, należy więc zwrócić uwagę na nawiązanie z nimi pozytywnych relacji i pozyskanie ich zaufania. Ważnym elementem pracy jest również akceptacja grupy w stosun- ku do niestandardowych zachowań uczniów z zespołem Aspergera.

Indywidualizacja zajęć z uczniem szczególnie uzdolnionym polega nie tylko na zwiększeniu stop- nia trudności powierzonych zadań, ale także na rozwijaniu talentów poprzez udział w zajęciach kół zainteresowań, ukierunkowaniu i zachęcaniu do startowania w konkursach, turniejach i olimpiadach. W wypadku uczniów szczególnie uzdolnionych należy unikać metod podających na rzecz aktywizu- jących i problemowych, skłaniających do pracy indywidualnej.

Najistotniejsze w indywidualizacji nauczania jest wczesne wykrywanie zaburzeń i zorganizowa- nie odpowiedniej oferty pomocy na terenie szkoły. Istotnym czynnikiem jest również współpraca po- między uczniem, nauczycielami i rodzicami.

79

Czas realizacji poszczególnych edukacji w pakiecie Kolorowa klasa w ujęciu tygodniowym

Klasa I

Edukacje

Tygodniowa liczba

Rozmieszczenie edukacji w pakiecie

zajęć

Kolorowa klasa

 

 

 

 

polonistyczna

5

realizowana przez 5 dni w tygodniu

 

 

 

matematyczna

5

realizowana przez 5 dni w tygodniu

 

 

 

społeczna, środowiskowa i etyczna

2

realizowana przez 4–5 dni w tygodniu

 

 

 

muzyczna

1

realizowana przez 2–3 dni w tygodniu

 

 

 

plastyczna

1

realizowana raz w tygodniu

 

 

 

techniczna

1

realizowana raz w tygodniu

 

 

 

wychowanie fizyczne

3

2 godziny realizowane na sali gimnastycznej jako

 

 

ćwiczenia fizyczne oraz 1 godzina realizowana

 

 

w sali lekcyjnej (na korytarzu) jako zabawy ruchowe

 

 

 

język obcy nowożytny

2

 

 

 

 

zajęcia komputerowe

1

realizowana w pracowni komputerowej

 

 

 

etyka/religia

2

 

 

 

 

Ogółem

23

 

 

 

 

Klasa II i III

Edukacje

Tygodniowa liczba

Rozmieszczenie edukacji w pakiecie

zajęć

Kolorowa klasa

 

 

 

 

polonistyczna

5

realizowana przez 5 dni w tygodniu

 

 

 

matematyczna

5

realizowana przez 5 dni w tygodniu

 

 

 

społeczna, środowiskowa i etyczna

2

realizowana przez 4–5 dni w tygodniu

 

 

 

muzyczna

1

realizowana raz w tygodniu

 

 

 

plastyczna

1

realizowana raz w tygodniu

 

 

 

techniczna

1

realizowana raz w tygodniu

 

 

 

wychowanie fizyczne

3

realizowana na sali gimnastycznej jako ćwiczenia

 

 

fizyczne

 

 

 

język obcy nowożytny

2

 

 

 

 

zajęcia komputerowe

1

realizowana w pracowni komputerowej

 

 

 

etyka/religia

2

 

 

 

 

Ogółem

23

 

 

 

 

80

Bibliografia:

1.Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych (Rozporządzenie Mini- stra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wycho- wania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół).

2.M. Bogdanowicz, Dobry Start – Wielka Podróż. Program wychowania przedszkolnego dla klasy 0, Gdańsk 2004.

3.M. Brzana, Dlaczego Freinet?, „Życie Szkoły”, 1997, nr 5.

4.M. V. Covington, K. Mannheim Teel, Motywacja do nauki, Gdańsk 2004.

5.G. Dryden, J. Vos, Rewolucja w uczeniu, Poznań 2000.

6.Dziecko w świecie sztuki, pod red. B. Dymary, Kraków 1996.

7.A. Faber, E. Mezlish, Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mó- wiły, Poznań 1993.

8.J. Kamińska, Ocenianie osiągnięć uczniów w edukacji wczesnoszkolnej, Gdańsk 1999.

9.Z. Krygowska, Zarys dydaktyki matematyki, cz. 1, Warszawa 1969.

10.E. Kujawa, M. Kurzyna, Reedukacja dzieci z trudnościami w czytaniu i pisaniu metodą 18 struktur wyrazowych, Warszawa 1996.

11.C. Kupisiewicz, Dydaktyka ogólna, Warszawa 2002.

12.D. Moroz, Ocenianie opisowe – dobre czy złe?, „Edukacja i Dialog” 2001, nr 5.

13.W. Okoń, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, Warszawa 1998.

14.J. Piaget, Mowa i myślenie dziecka, Warszawa 1992.

15.J. Piaget, Studia z psychologii dziecka, Warszawa 1966.

16.Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, pod red. M. Żebrowskiej, Warszawa 1979.

17.M. Taraszkiewicz, Jak uczyć jeszcze lepiej, Poznań 2001.

18.R. J. Sternberg, L. Spear-Swerling, Jak nauczyć dzieci myślenia, Gdańsk 2003.

81

Notatki:

82

Notatki:

83

Notatki:

84