Share PDF

Search documents:
  Report this document  
    Download as PDF   
      Share on Facebook

МОНГОЛ АРДЫН ТУУЛЬ

АГАЙН УЛААН ХААН

Мэл шар тал гэнэ Шижрийн ?нг?тэй х?ндий гэнэ Д?рв?н уулын чиглэл гэнэ Д?рв?н далайн х?в?? гэнэ.

Уул б?хэн нь амтай Ам б?хэн нь рашаантай

Д?рв?н уулын чиглэлээр Д?рв?н далайн х?в??г??р Нутагланхан суудаг Агайн улаан хааны Суудаг ?рг?? нь бол

Майгуур зандан тулгууртай Шилэн эрдэнэ тоонотой Сувд эрдэнэ уньтай Ш?рэн эрдэнэ ханатай Цас м?нг?н туургатай Цалин м?нг?н цавагтай Шижир алтан дээвэртэй Сийлбэр алтан ганжиртай ?рг?? нэгэн байдаг санж.

***

Аавын ?ед байгуулсан Алтан сайхан ?рг??тэй Ээжийн ?ед байгуулсан Ерэн давхар ордтой Унтаршг?й м?нхийн зултай

Унашг?й м?нхийн ганжиртай Гадуур нь бол

4/117

Гурван давхар х?рээтэй Хамгийн гадуур х?рээ нь Шижир алтан х?рээ гэнэ Т??ний гадуур х?рээ нь Цалин м?нг?н х?рээ гэнэ Хамгийн гадуур х?рээ нь Ган т?м?р х?рээ гэнэ. Д?рв?н талдаа хаалгатай гэнэ Урд з?гийн хаалганд нь Улаан лууг сийлсэн л гэнэ Баруун талын хаалганд нь Бар арсланг жагсаэсай л гэнэ Хойд з?гийн хаалганд нь Хонь малыг сийлсэн л гэнэ. З??н з?гийн хаалганд нь

З?р гурыг жагсаасан юм байжээ. Агайн улаан хааны Албатын дээд нь Алиа догшин ноён санж

Авгай х??хдийн дээд нь Уран гуа хатан санж Адуу малынх нь днь

Хурдан хонгор морь гэнээ. Агайн уран хаана Амрагийн нь дээд Уран гуа хатан нь

Нэг л ш?н? з??дэлж гэнээ. Баруун хойд з?гээс Арван таван толгойтой Атигар хзр мангас ирж Хаан таньг алаа гэнэ Хатан намайг авна гэнэ Унтаршг?й м?нхийн

5/117

Зулыг унтраана гэнэ Унашг?й м?нхийн Ганжрыг унагаана гэнээ. Энэ ?гийг з??дэлж Хаандаа хэлсэнд Б?сг?й х?ний з??д Б?дэг бадаг байдаг Харанх?й ш?нийн з??д Хайш яйш байдаг гэж Агайн улаан хаан Энэ ?гийг хэлээд Хэрэгсэхг?й байснаа

Орноосоо огш л босов гэнэ Олбогноосоо шилж л суув гэнэ Шоо т?лг?? тавив гэнэ Т?р?? т?р??чийн т?лг?нд Т?дий л ?г?й буув гэнэ. Т??ний с??лчийн т?лг?нд нь Тодорч нэгэн ирэв гэнэ. Агайн улаан хаан Аавын ?ед байгуулсан Алтан сайхан ?рг??нд??

?д?р ш?н?г?й сууж ?гл?? ?дэшг?й бодож Хаан аав, хатан ээждээ ?вд?г с?гд?н айлдахад нь Дайснаа дараарай Дархан цолоо олоорой ?стн?? дараарай

?рг?н цолоо олоорой гэв ээ. Энэ ?гийг сонсоод Агайн улаан хаан Их л нэгэн баярлаж гэнэ.

6/117

Ээжийн ?ед байгуулсан Ерэн давхар ордон дээр Нэг л ?гл?? гарав гэнэ. З??н хойд тивийг Эрг??лж нэгэн харав гэнэ

Саравчлан саравчлан харав гэнэ Сарын газар харав гэнэ. Жилийвчлэн жилийвчлэн харав гэнэ Жилийн газар харав гэнэ.

?зэгдсэн ч юм ?г?й гэнэ. Баруун хойд тивийг Эрг??лж нэгэн харав гэнэ.

Саравчлан саравчлан харав гэнэ. Сарын газар харав гэнэ. Жилийвчлэн жилийвчлэн харав гэнэ Жилийн газар харав гэнэ.

Цагаан ухаа тоос л Гарч байхыг ?зэв гэнэ. Агайн улаан хаан Бууж нэгэн ирээд

Хазаараа хангинуулж гэнэ. Эмээлээ ч дуугаргаж гэнэ. Агайн улаан хааны Адуу малынх нь дээд Хурдан хонгор морь нь Хазаар минь хангиналаа Хаан минь дурслаа Эмээл минь дуугарлаа Эзэн минь дурслаа,

Хариад ирэх юм байгаа гэж Олон т?мний ижилдээ Энэ л ?гийг хэлэв гэнэ. Олон т?мэн ижил нь

7/117

Хурдан хонгор морио Дайснаа дараарай Дархан цолоо олоорой ?стн?? дараарай ?рг?н цолоо олоорой Энэ ?гийг ер??в гэнэ.

Хурдан хонгор морь нь Олон т?мэн ижлээ С?н далайн усны Тунгалгаас нь уугаарай С?мбэр уулын ?всний Соргогий нь идээрэй

Намар тарган байгаарай Намайг иртэл ?с??рэй Энэ л ?гийг ер??в гэнэ. Хурдан хонгор морь нь Олон т?мэн ижлээсээ Онцгой нэгэн зогсов гэнэ Ц??н б??р ижлээсээ

Ц?мцийн нэгэн зогсов гэнэ Хэсэг хэдэн ижлээсээ Хэлтийн нэгэн зогсов гэнэ. С??лээрээ тоглосоор С??дэрнээсээ бусгасаар Толгойгоороо тоглосоор Тоосноосоо бусгасаар Янцгаан нэгэн ирэв гэнэ. Агайн улаан хаан Аргай болсон амгайгаа

Ам юунд нь гааруулж гэнэ Зандан улаан хэлээрээ ?лг?н нэгэн ?мхэв гэнэ Захын хоёр араагаар

8/117

Цавчин нэгэн ?мх??лээд Хазаарлаж л орхин гэнэ. Наран саран хоёр б??рэг нъ Наашаа цаашаа духайлцсан Найман сайхан ганзага нь Дарцаг болон хийссэн Эмээлийг аваачиж Зоон дунд тохов гэнэ.

Уран х?ний хийсэн Улаан эрээн олмыг Урдуур нь татав гэнэ. Татан татан татав гэнэ. Таван хуруу шигтгээд, Оломлож орхив гэнэ. Хатан х?ний хийсэн Хар эрээн олмыг

Харцагай юунд нь тааруулж гэнэ. Татан татан татаж Таван хуруу шигтгээд Нэмэн нэмэн татаж Нэгэн хуруу шигтгээд Оломлож л орхив гэнэ Салхитай ?д?р саргидаг Жавартай ?д?р жиргэдэг Зуун лангийн хударга Зураа юунд нв тааруулж

Далан лангийн ташуурыг Дал юунд нь тааруулж гэнэ. Хад мэт сойж гэнэ Хайрцаг мэт тушиж гэнэ. Сангийн ?рг??нд оров гэнэ Саадаг нумаа авав гэнэ ??рийн гэрт оров гэнэ

9/117

?мс?х з??хээ авав гэнэ Ил?? гэртээ оров гэнэ Идэх уухаа авав гэнэ.

Агайн улаан хаан чинь Мордоод нэгэн алхуулж гэнэ. Д?м??р д?м??р алхуулсаар Д?рв?н даваа давуулаад Намаар намаар алхуулсаар Найман даваа давуулаад Болзоотын бор толгой дээр Гарч нэгэн буув гэнэ Галуун х?з??т гансаа гаргаж Галзуу шар тамхиа утгаж Ган болд хэтийг Ганц нэгэн хавирч Галзуу шар тамхийг Ганц хоёр шившиж Суусанд нь бол Баруун хойд з?гээс Цагаан ухаа тоос

Гарч ирэхийг ?зэв гэнэ. Агайн улаан хаан Мордоод нэгэн алхуулж гэнэ Д?м??р д?м??р алхуулсаар Намаар намаар алхуулсаар Найман даваа давуулаад Явж нэгэн байхад Шорон шорон уул л гэнэ Шовх шовх хад л гэнэ Хамаг амьтан зайлсан Хазаар ?вс нь зэс болсон

Цагийн муугийн орон гэнэ Арван таван толгойтой

10/117

Атигар хар мангас Шодон саарал илжгийг Эмээл ч ?г?й зайдалсан Гарынх нь хумс Гадаа тийш эргэсэн Х?лийнх нь хумс Х?д?? тийш эргэсэн Х?х т?м?р дэгээ гэнэ. Эрдэнэ номын ?сгийг Эйе буруу донгоссоор ?гчлэн хашгирсаар ?хэрчлэн м??рс??р

Ирж л нэгэн уулзав гэнэ. Агайн улаан хаан чинь Амар мэндий нь асуужээ. Хэрэг зориг хэнд вэ? Хэн х?ний ?р вэ?

Яваа зориг хэнд вэ? Ямба ёс чинь хаа вэ?

Алдар нэр чинь хэн бэ гэж Асуусанд болбол Баруун хойд тивийг Эзлэнхэн т?рс?н Арван таван толгойтой Атигар хар мангас гэгч Би л яваа нь энээ.

Д?рв?н уулын чиглэлээр Д?рв?н далайн х?в??г??р Нутаглан суудаг Агайн улаан хааны Амь биеий нь алнаа Албат малы нь талнаа Х??р биеий нь х?нд?н?

11/117

Х??хэд малы нь тална Энэ л ?гийг хэлэв гэнэ. Арван таван толгойтой Атигар хар мангас Агайн улаан хааныг

-Хэрэг зориг хэнд вэ? Хэт нутаг хаа вэ? Яваа зориг хэнд вэ? Ямба ёс чинь хаа вэ?

Алдар нэр чинь хэн бэ? Гэж Асуусанд нь бол Агайн улаан хаан

-Хэт нутаг энд байна Хэрэг зориг энд байна Ямба ёс энд байна.

Яваа зориг энд байна. Д?рв?н уулын чнглэлээр Д?рв?н далайн х?в??г??р Нутаглаж суудаг Агайн улаан хаан гэгч Би л яваа нь энээ.

Ах гуай минь урьдах уу

Д?? чинь урьдах уу

Энэ л ?гийг асуусанд Арван таван т?лгойтой Атигар хар мангас Зорихын ихийг зорьж Алс холоос ирснээрээ Ах нь урьдана даа Энэ ?гнйг хэлсэнд нь Агайн улаан хаан Далан хоёр товчоо Дагууд нь мултлаад

12/117

Далай цагаан цээжээ Гарган нэгэн суусанд нь Арван таван толгойтой Атигар хар мангас Далайн далайн Далан хоёр цавчив гэнэ. Даасан ч ?г?й гэнэ. Ирлэн ирлэн Ерэн хоёр цавчив гэнэ Даасан ч ?г?й гэнэ Эр х?нд байшг?й Ийм зэв байх гэж Элс шороонд булж Элэгдсэн зэв гэм Энэ л ?гийг хэлээд

Арван таван толгойтой Атигар хар мангас Эргээд нэгэн зугтаж гэнэ. Агайн улаан хаан Далан хоёр товчоо Дагууд нь товчилж Хурдан хонгор морио Хуруувч мэт хумхиулаад З?? мэт сунгуулаад Арван таван толгойтой Атигар хар мангасыг

Бутан дунд нь бултуулаад Эргэн дунд нь с?гд??лээд Бариад нэгэн авав гэнэ.

Арван таван толгойтой Атигар хар мангас Ороо морины чинь Уурга хуйв болъё

13/117

Догшин морины чинь Ч?д?р тушаа болъё ?нсий чинь гаргая Аргалы чинь т??е Авгай х??хдййн чинь

Аль муу албат боол болъё Амий минь аварч аль Энэ ?гийг гуйв гэнэ. Агайн улаан хаан Аавын т??хэнд ?зсэн Алалг?й гориг?й гээд Алж нэгэн орхив гэнэ Ээжийн т??хэнд ?зсэн Эвдэлг?й гориг?й гээд Элэг б??рийг з?сэж

Эрэг жалганд хаялж гэнэ Нуруу б?гдий нь нугачиж Нуга жалганд хаялж гэнэ Хавирга б?гдий нь хадаж Хад жалганд хаялж гэнэ. Агайн улаан хаан чинь Мордоод нэгэн алхуулж Д?м??р д?м??р алхуулсаар Д?рв?н давааг давуулаад Намаар намаар алхуулсаар Найман даваа давуулаад Явж нэгэн байтал ?нд?р гэгчнйн уулын Энгэр дээр ?рх ч ?г?й ??д ч ?г?й

?нд?р цагаан ?рг?? Байхыг ?зжээ.

14/117

Агайн улаан хаан ?рх ??дийг олж орох гээд

Гурван хоног эргэж гэнэ Олсон ч ?г?й гэнэ Аав ээж хоёры минь

Ордон цагаан ?рг?? биш Албат иргэдий минь Х?р?нг? хогшил ч биш

??нийг юугий нь хайрлах вэ гээд Нэг талыг ц?м ?шигл??д Орж нэгэн очсонд нь

Тогоон чинээ гэдэстэй б?сг?й х?н Дайснаа дарав уу Дархан цолоо олов уу ?стн?? дарав уу ?рг?н цолоо олов уу Иддэг чинь з??н дээр

Уудаг чинь баруун дээр. Энэ б?гдийг хэлсэнд нь Чиний тавьсныг иддэг нь Би биш гээд Тогоон чинээ

Гэдсий нь ц?м нэгэн ?шигл?т?л Ган т?м?р биетэй Х?? нэг гарч ирж Агайн улаан хаантай Гурван ?д?р

Гурван ш?н? ноцолдож Агайн улаан хаантай Арай гэж л дийлж гэнэ.

Ах гуайдаа би хэдэн ?г хэлье За.тэг гэсэнд нь Арван сараа би

15/117

Г?йцэж гараад Ангир шар уургаа Амссан бол

Ах гуайдаа дийлэгдэх ч ?г?й юмсан.

Аавынхаа ?шийг Нэхэж чадах юмсан Энэ ?гийг хэлтэл Агайн улаан хаан Аавын т??хэнд ?зсэн Алалг?й гориг?й гээд Алж нэгэн орхив гэнэ. Ээжийн т??хэнд ?зсэн Эвдэлг?й гориг?й гээд Эвдэж нэгэн орхив гэнэ Элэг б??рийг з?сэж

Эрэг жалганд хаялж гэнэ. Нуруу б?гдий нь нугачиж Нуга жалганд хаялж гэнэ. Хавирга б?гдий нь хадаж Хад жалганд хаялж гэнэ. Агайн улаан хаан Арван таван толгойтой Атигар хар мангасын

Албат иргэдийг хураагаад Орон нутагтаа эргэж гэнэ. Хаданд байдаг нь халиу гэнэ Бутанд байдаг нь булга гэнэ Зэргэд эвэртэй ооно гэнэ Дэлдэн чихтэй шаргачин гэнэ Урт с??лтэй ?нэг гэнэ Уран хулгайч чоно гэнэ.

Энэ б?гдийг намнасаар

16/117

Ордон гэртээ ирэв гэнэ. Олон т?мэн албатдаа Дуулгаж нэгэн хэлж гэнэ Баян гэсэн айл нь Зуун хонины зумтай Зуун лонх архитай Барагтай гэсэн айл нь Тавин хонины зумтай Тавин лонх архитай Хоосон гэсэн айл нь Хорин хонины зумтай

Хорин лонх архитай ирж Т?мэн эрээн майхан барьж Наян их асрыг босгож Найгал зандан ширээ засаж Нандин идээ сархдыг ?рж Хутга тавилг?й мах идэж Хундага тавилг?й архи ууж Найрын ихээр найрлаж Амар сайхан жаргажээ.

ЗООВОЙ МИЖИД ХААНЫ ЗУУВАЙ МИЖИД Х??

Урьд нэгэн цагт Нар сая мандаж байхад

Навч цэцэг сая дэлгэрч байхад З??н тивийг эзлэн т?рс?н Зоовой мижид хааны Зуувай мижид х?? гэж Нэгэн сайн эр байв л гэнэ. Тэр х??гийн нутагладаг Нутаг газрыг асуувал ?нд?р уулын энгэрт ?рг?н талын захад Талын чинээ цагаан ?рг??тэй юм л гэнэ.

Суудаг ?рге?гий нь асуувал Цагаан м?нг?н дээвэртэй Цалин м?нгн туургатай Х?нд м?нг?н чагтагатай Х?рэл эрдэнэ тоонотой Ум зандан уньтай Ухаа зандан ханатай Хар зандан хаалгатай Хаш чулуун довжоотой

Халзан хамбан дэвсгэртэй Хатгамал хоргой х?шигтэй Алтан х?в??тэй хаяавчтай Амьд могой б?сл??ртэй Ийм сайхан ?рг?? л гэнэ. Уудаг усы нь асуувал

18/117

Бум далай, бурман далай Чин далай, чихэр далай Ийм д?рв?н далай л гэнэ Энэ д?рв?н далайн Д?рв?н талд нь ургадаг Яйл зандан, яшил зандан Г?йл зандан, г?гэл зандан Ийм д?рв?н модтой л гэнэ

Энэ д?рв?н модны нь оройд Эгнэгт ??р засанхан суудаг Тоодог шувуу, тогос шувуу Нугас шувуу, нугар шувуу Ийм д?рв?н шувуутай л гэнэ. Энэ д?рв?н шувуу нь Д?рв?н з?гтээ харан сууж Д?рв?н аймгийг сонстол Уран сайхан эгшгээр

Уянга т?гс уянгалуулдаг гэнэ. Гаднах с?ргий нь асуувал Хойшоо бэлчдэг хорин т?мэн Хонгор алаг адуутай Урагшаа бэлчдэг арван т?мэн Ангир алаг адуутай л гэнэ. Т?рс?н биеий нь асуувал Арван найман настай Алаг хар н?дтэй Арынхаа гэрэлд

Адуун с?ргээ цугларуулдаг ?врийнх?? гэрэлд ?йл ?ртсээ хийлгэдэг л гэнэ.

Барьдаг зэвсгий нь асуувал Ерэн бугын эврийг Илэм жилэм з?йж хийсэн

19/117

Наян бугын эврийг Нааж бэхлэн з?йж хийсэн

Итгэлтийн шар нумтай л гэнэ. Тэр нумы нь хэлбэл Ард нь Ар-Замба тивийн амьтныг Г?йцэлд??лэн сийлсэн

?в?рт нь ?в?р-замба тивийн амьтныг Г?йцэлд??лэн сийлсэн Онинд нь ооно шаргачин хоёрыг Зогсууланхан сийлсэн Элгэнд нь элээ б?ргэд хоёрыг З?р?лд??лэнхэн сийлсэн Бариулд нь бар арслан хоёрыг

Барилдууланхан сийлсэн л гэнэ. Зоовой мижид хааны Зуувай мижид х?? нэг ?д?р Аавынхаа ?мн? с?х?рч Ээжийнхээ ?мн? бохирч Нэгэн наснаас аваад Арван найм насаллаа.

?гл?? ?рхий минь татаж Оройд хоолы минь хийж Тогоо торхы минь тавьж Товч б?чий минь хадаж байх Нэгэн хань авъя гэж хэлэхэд - За х?? минь сонс Бой чинь арилж

Борви чинь тэнийгээг?й. Судас чинь сунаж

Ш?рм?с чинь чангарааг?й байна. Бид хоёр авч ?гье гэж Хаан аав хатан ээж хоёр нь Хариу соёрхож айлдав.

20/117

Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х?? Аав ээжээ х?ндэлж

Алтан сургаалы нь сонсож

-Ээж аав хоёр минь Эрх х??гээ бодоорой Эр х?н санасандаа Эс х?рч мухардвал Элэг цээжний ?вчтэй

Эгнэгт болдог биш ?? гэв. Хаан аав хатан ээж хоёр нь

-Аа тэгвэл х?? минь

??р?? явж ав даа гээд Албат олон иргэдээсээ

Алий нь сонгож дагуулах вэ? Агт сайн морьдоосоо Алий нь авчруулж унах вэ? Гэв. - Албат олон иргэдээс Сонгож дагуулах х?н алга Агт сайн морьдоосоо

Авч ир??лэх морь минь бол Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар морь минь гэв Зоовой мижид хаантан Ангир алаг адуундаа явдаг Агсгалдай ?вг?н?? дуудаж

Хилэн хар морийг барьж ир гэв. Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар морийг бол Уурга хуйваар барихг?й Уран аргаар бариад л Ангир алаг адууны нь

Агсгалдай ?вг?н нь х?рч ирэхэд

21/117

Чонон хоёр чих нь солбилзоод Цолмон хоёр н?д нь мэлтэлзээд Заан д?рв?н соёо нь яралзаад Заамал зургаан х?з?? нь даагалзаад Зогсож байв гэнэ.

Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х?? Ная ерэн товруутай

Найман т?мэн гархитай Том м?нг?н хазаараа Толгой юунд нь тааруулав. Зузаан нимгэн тохом нь бол Зуун гэрийн б?рээс гэнэ.

Давхарга нимгэн тохом нь бол Далан гэрийн туурга гэнэ. Хорин шарын ширийг Хот газарт элд??лж Хоёр г?л?м хийлгэснээ

Холбож д?р??вчилж угсарсан Зандан модны ?ндсээр Зааж нааж хийсэн Сэндэн модны хожуулаар Сийлж урлаж гоёсон Махир б??рэгт эмээлээ Зоон дунд нь тохов л гэнэ.

Жигтэй сайхан таарав гэнэ. Тавин жингийн д?р?? нь Тал талд д??жигнэж Найман урт ганзага нь Д?рв?н тийшээ унжиж байв Гурван цагаан олмоороо

Гэдсий нь тойруулж авангуутаа Нэгэн удаа татахад нь

22/117

Нэгэн хуруу чангарав Хоёр удаа татахад нь Хоёр хуруу чангарав Гурван удаа татахад нь Гурван хуруу чангарав. Д?рв?н удаа татахад нь Д?рв?н хуруу чангарав. Зуун лангийн хударгаа Зураа дунд нь тааруулав. Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

Тавин барсын арьсаар хийж Тааранг болсон х?рмээ ?мс?ж Хорин барсын арьсаар хийж Хомсдуу болсон гутлаа ?мс?ж Буурлаасаа бэлэглэсэн Буу сэлмээ аваад Сангийндаа орж Саадаг нумаа аваад гартал Аав ээж нь ?нсэцгээж Ам ?рс?н ер??цг??ж Дайснаа дараарай Дархан цолоо олоорой ?стн?? ялаарай

?нд?р цолоо олоорой гэв. Зоовой мижид хааны Зуувай мижид х??гийн Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар мориндоо очиход

Чонон хоёр чих нь солбилзоод Цолмон хоёр н?д нь мэлтэлзээд Заан д?рв?н соёо нь яралзаад Зандан б?рээ хамар нь сарталзаад

23/117

Зогсож байв л гэнэ. Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х?? Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар мориныхоо

Мяндсан сайхан жолоогоо Мятартал нь хумхиад мордоход Огторгуй ??д д??лж Од тоолон булгиж Орон дэлхийд бууж ?ндэс тоолон булгивч

Мяндсан сайхан жолоогоо Тамил тамил татаж Х?дэр мундаг х?з??гий нь Нугар нугар татсаар Болзоотын бор толгойг. Энгэрлэн явж байв л гэнэ. Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар морь нь

-Хар уснаас ууя би. Хагд ?всн??с идье би

Ижил с?ргээ санаж байна би Их замд цуцаж байна би гэхэд Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар мориндоо

-Хэдий газар явж

Хичнээн газар хань болох вэ? Гэхэд - Т?м?р д?р??г чинь сэтэртэл Т?рс?н биеийг чинь барагдтал Хэдий газар болох б?г??с Хичээж хань чинь болъё гэв.

24/117

Омголон баатар зориглож Онгон-морь нь хурдалж ?нд?р уулсыг ?в?рл?ж ?лий т?дий яваад Хажуу тийшээ эргэж Хамгийн оройд нь гарч Унаа морио ид??лж

Урагш хойшоо харуулдахад З?гийн муу гэж алдаршсан З??н хойд талд нь Оосор б?чг?й барьсан Орд ?рг?? д?нхийж байв. Зоовой Мижид хааны

Зуувай Мижид х?? хувилж Бор болжмор болоод Босож суун дэрэвсээр Тооны нь ?мн?х гол дээр Тоглож очиж суунгуут Тонгойж дотогш харахад нь Баруун хойд талаар нь Д?рв?н хар х?н суухаад Суманд ?дий нь нааж л байв З??н урд талаар нь Д?рв?н х??хэн суугаад Торгоны энг тохируулан Тун ч нямбай оёж л байв. Хар х?ний эхнийх нь Халж ам нээж асуухдаа - Бид д?рв??с давуутай

Баатар харчууд байдаг болов уу? Замилан хорвоо уудам ч Заяаж т?р??лж чадаа болов уу? гэхэд З??н урдуур сууцгаасан

25/117

З?стэй х??хний эхнийх нь Та д?р?в ч гайг?й байна

Баатар хар х?н хаа мундах вэ? Дараахь хар х?н нь шарлахаж Давтаж шалгаж магадалсанд Дараахь х??хэн нь дамшиглаж Даанч ажрамг?й даапаалж З??н тивийг эзэлсэн Зоовой мижид хааны Зуувай мижид х?? гэж Арынхаа гэрэлд Адуун с?ргээ цугларуулдаг ?врийнх??, гэрэлд ?йл ?ртсээ хийлгэдэг Ийм нэг сайхан эр

Идэрхэн явж байдаг юм. Харин энэ орчлон дээр Бид д?рв??с давуутай Биетэй з?стэй х??хэн х?н Байхг?й гэж бодно.

Хар х?ний дараахь нь Халзалж басамжилж хэлэхдээ Та д?р?в ч гайг?й байна

Царайлаг х??хэн хаа мундах вэ? Дараагийн х??хэн маргаж Даруй залган асуухдаа Бид д?рв??с давуутай Х??хэн хаа байна гэсэнд

Дараахь хар х?н нь шаралхаж Давж басамжлан хэлэхдээ Урд тивийг эзэлсэн Улаан лусын хааны Оронгоонь авхай гэж

26/117

Онцгой т?рс?н б?сг?й бий Та нар т??ний дэргэд Тахиа шувууны т?дий л Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х?? Болсон яриаг сонсож Бор болжмор д?рсээрээ

Босож нисэн дэрвэгнэсээр Оргил дээрээ ирж Х?н биедээ хувилж Х?лэг морио дуудаж Хэтийн барааг харж Хэрэг ажлаа з?вл?ж

Д?рв?н сайхан хар х?ний Д?рв?н сайхан х??хэнтэй Маргаж ярилцсан б?гдэд Магадлаж харин асуусанд Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар морь нь хариулж Урд тивийг эзэлсэн Улаан лусын хааны руу Одоо чигээрээ явъя гэж Олон ч ?гг?й тохиров. Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар мориндоо мордож Улаан лусын хааны руу Урагш з?глэн явж гарав. ?нд?р уулын ?в?рт ?рг?н талын дунд Буман тэмээ хариулсан Буурал ?вг?н сууж байв.

27/117

Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х?? Нусгай х??гийн д?рд

Нууцалж дорхиноо хувилж Х?нйй хэлийг мэддэг Хилэн хар морио Хамуу жид??нд баригдсан Хар даага болгож Наяг бугын эврийг

Нааж з?йж хийсэн нумаа Дэрсэн хавчаахай болгож Дэгэн дэгэн очиход Буман тэмээ хариулсан Буурал ?вг?н угтаж Хэн х?ний ?р вэ?

Хэрэг зориг хэнд вэ? Хэт нутаг хаана вэ? Ямар х?ний ?р вэ? Яваа зориг хэнд вэ? Явдал учир хаана вэ? Авах зориг хэнд вэ? Гэв.

-З??н тивийг эзэлсэн Зоовой мижид хааны Зуувай мижид х??гийн Зарцын х?? нь явна. Аргил хар бууртай Баргил х?х ингэтэй Арваад тэмээ алдаад Анх эрж гарсан Арван гурав хоносон

Ажиг сураг юу байна гэхэд

-Алдсан тэмээг чинь ?зсэнг?й Ажиг сураг сонссонг?й

28/117

Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хааных гэж Ойрын ч амьтан буудаг Холын ч амьтан ирдэг Нэгэн их хааных Энэхэн ?мн? байдаг юм. Харь газраас тэнэсэн Хааны эрэлчин х?? нь Тэнд очиж сур,

Тэмээ малаа ол гэжээ. Тэгээд Надаас морио уя гээд Найман ландан нахиа бий Т??нээс уяж болохг?й Хэн х?н ордогг?й

Ш?рэн байшин ?мн? чинь бий Т??нд орж болохг?й гэв. Зоовой мижид хааны Зуувай мижид х??гийн Хэлсний нь сонсоод хандтал Хэсэг тэмээ нь захлагдаж Галзуу хоёр буур Гарч ирэв. Т??нээс Зоовой мижид хааны

Зуувай мижид х??гийн Дайрч ирсэн буурнуудыг Дараа дараагаар нь барилж Урд х?лий нь ?рг?ж Урт х?з??гий нь тохуултал Буман тэмээ хариулдаг Буурал ?вг?н х?рч ирж Харийн хааны эрлийн Харцын х?? чи яах гэж Хоёр бууранд халдаж

29/117

Х?лий нь х?з??нд нь тохов гэхэд Чиний бууранд баригдах х?? Энэ газарт явахг?й гээд Эргэж халдсан чигтээ Эмээлт мориндоо мордмогд Харагдах барааг?й Хайх м?рг?й болов гэнэ. Зоовой мижид хааны Зуувай мижид х??

Улаан лусын хааныд Улааны эрчээр очтол Надаас морио уя гээд

Найман зандан нь нахилзаж байж Нэгээс нь морио уячихаад Хэн х?н ордогг?й Ш?рэн байшинд нь ортол Туурга нэвт туяатай Тунамал ягаан хацартай Тугалан хар н?дтэй Оронгоонь авхай ??р??

Олбог т?шлэг тавьж Аагтай хонгор цайгаа аягалж Алим жимст тавгаа тавьтал Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хааныхаас Барлаг зарц нь балбаж ирж Нандин ш?тээнээс ялгалг?й Найман занданд халдаж Морио юунд уяв гэж Хэн х?н ордогг?й

Ш?рэн байшинд зоримоглож ??р?? юунд оров гэж Хаан эзэн таныг

30/117

Халзалж бараалхаж ир гэнэ гэтэл Зоовой мижид хааны Зуувай мижид х??гийн Эрэлчин х?? нь явна гэж Х?лгийн баас байхаар Х?лст морио уясан Х?ний м?р байхаар нь

Ш?рэн байшинд орсон юм гэв. Онцолж ирсэн барлагт Оронгоонь авхай хандаж - Харийн хааны эрэл эрж

Харшиж ядарсан х?? байна Маргааш ?гл?? болмогц Мандахын шар нарнаар Хаан аавд бараалхуулж

Хайрлах зарлигий нь х?лээе гэв. Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??г Хаан аавынд нь бараалхахад Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хаантан Ор дэрнээсээ дээшилж Хэн х?ний ?р вэ?

Хэрэг зориг хэнд вэ? Хэт нутаг хаана вэ? Ямар х?ний ?р вэ? Яваа зориг хэнд вэ? Явдал учир хаана вэ? Алс нутаг хаана вэ?

Авах зориг хэнд вэ? Гэхэд З??н тивийг эзэлсэн Зоовой мижид хааны

Зуувай мижид х?? гагч байна.

31/117

Нэгэн наснаас аваад Арван найман нас наслалаа.

Х??хнээ хайрлах болов уу гэж Х?сэж зорьж явна гэв.

Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хаантан Уудаг цайгаа аягалж Иддэг жимсээ таваглаж Х??хнээ -?г?х?д болох юм Х?? минь харин манайтай Эрийн гурван наадам хийж Ил чадлаа сорилцоно гэв. Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хааных Эхний наадамд бэлтгэж Бороонд г?йцэгддэгг?й Бор морио барьж Цасанд г?йцэгддэгг?й Цагаан морио барьж Утаанд г?йцэгддэгг?й Ухаа морио барьж Уяж хагсааж эхлэхэд Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

-Хэдий газраас уралдах вэ? гэж Хэлэлцэж з?вл?ж очсонд Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хаантан Гурван сарын газраас гэж

-Гоцын бардам хариулав. Таны хэлдэг газар чинь Манай тэндэх нутгийн Хонины х??хэд уралддаг

32/117

Хомс ойрхон газар байна Их г?рнийг тэрг??лсэн Эзэн хааны наадам байна Хоёр жилийн газраас тавьж

Холдоо аль нь хурдтайг ?зье гэж Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??г хэлэхэд Улаан лусын хаантан Ууртай гунигтай з?вш??р?в. Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар морио Хамуу жид??нд баригдсан

Хар даага болгосон чигээр Аваачиж уях гэтэл нь Аав хаантан нь дург?йцэж

-Хамгийн хайртай морьдод минь Хамуу жид?? халдана гэв Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х?? тэгэхэд нь Далан лангийн ташуураа Даамай б?х?лж т?гжээд Хамуу жид??нд баригдсан Хар даагаа уяж Улс г?рнийг захнрсан

Улаан лусын хаанд очиж Морь унах х??хэд гуйж ?дий т?дий яасан ч гэсэн

-Хамуутай даага унуулж Харангалуулж алах х??хэд алга гээд Хавьтуулж халгах х?нг?й байтал Улс г?рнийг захирсан

33/117

Улаан лусын хааных Хурдан морьдоо гаргаж Х?тлийн х?нийг оноож Х?с?г ачаа дагуулж Х?гжиж ?ймж байхад Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??д Морий нь унах х?нг?й

Мухардсан байдал хэвээр байна. Хааны морьд явчихаад Хоног хугацаа удсан хойно - Эр х?н хэзээд ч Эр х?ндээ хайртай хойно

Эмээлт морий чинь унаж Энэ наадмы чинь авахуулъя гэж Улаан лусын хааны ?хэрчин ?вг?ний хэлэхэд Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хараа унах х?нд Хоног х?нсий нь тохируулж

Хонины толгой ганзагалуулж - Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар морь минь бол Дээд тивээр явъя гэвэл Дээд тивээр нисдэг юм Дунд тивээр явъя гэвэл Дунд тивээр д??ллэг юм гэв. Хилэн харыг унаж ?хэрч ?вг?нийг очиход Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хааны

34/117

Хурдан морьд нь амарчихаад Хурдач х??хэд нь эргэж байв. ?хэрч ?вг?н ?лс?схийж ?гс?н х?йсий нь идээд Ядарч цуцсанаа мэдэрч Хажуулж амарч эхлээд Хар нойронд автагдав. Унтаж унтаж ?вг?ний ?ймэрч аймарч сэрэхэд Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар морь нь гуньхарч

Хоёр н?днээсээ нулимс дуслуулж Хоёр их гол м?р?н урсгаж Д?рв?н х?л??р?? газар цавчилж Д?рв?н их овоо болгоод - Хол газраас ирсэн Хосг?й сайн х?вг??дийг Энэ газарт ингэж

Хохироох гэсэн х?н ?? гэж асуухад ?вг?н баахан сандарч ?чих ч ?гг?й мухардаж Эмээлт мориндоо мордож Эргэж нэхэж гарсаар Дээд тивээр явъя гэж Дээд тивээр хэсэг нисэж Дунд тивээр явъя гэж Дунд тивээр д??лж явтал Хаяж орхиод эргэсэн Хааны морьд харин Харшиж эцэж туйлдаад Унасан нэгийг нь босгож Унтсан нэгийг нь сэрээж Газрын дунд ч х?рээг?й

35/117

Сажпах нэг нь сажилж Шогших нэг нь шогшиж байв. Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хааныд орж

Уралдсан морьдоо яаж барихыг Урьтаж мэдэхээр асуусанд

-М?нг?н цалмаар цаламдаж Болзоотын бор толгойг Мулт татан суулгаж байж Болох нэгий нь барьдаг гэж Омог бардам зантай Улаан лусын хаан хэлэв. Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хараа т?р??лж ирэхэд М?нг?н цалмаа авангуут М?чийн дотор цаламдтал М?нг?н цалам нь тасраад М?р?нд нь з??гдээд ?лдэв. Алтан цалмаа гаргаж Амжиж дахин цаламдаж Арай гэж гогтоогоод Хаан аав минь ?зээ биз!

Анхны наадмыг аваа биз! гэхэд

-Чинийх болов гэж

Чинэрч улайсан хаантан З?в харж инээж Буруу харж уйлан хэлж гэнэ. Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

36/117

Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хаанаас Ямар наадам эхлэх вэ? Гэж Явж очиж асуусанд Сураа одоо харвая гэж Сулхан дуугаар хариулав.

Хэдий газраас харвах вэ? Гэж Хэлэлцэж мижидийн асуутал

-Гурван хоногийн газраас гэв Гонсгор царайлаан хариулав.

-Таны хэлдэг энэ чинь Манай тэндхийн х??хдийн

Наадаж тоглодог хэмжээ байна. Их г?рнийг тэрг??лсэн Эзэн хааны наадам байна. Адгийн наад зах нь

Арван гурав хоногийн газраас Харвалцаж наадвал ямар вэ? гэж Ахиулж мижид хэлээд Ерэн бугын эврийг Елэн жилэм з?йн хийсэн Наян бугын эврийг

Нааж бэхэлж з?йн хийсэн Итгэлтийн шар нумаа ?гл?? нь татаж Орой нь харвасанд

Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??гийн сум Арван гурав хоногийн газраас

Агаар тэнгэрээр шуугин нисэж Алтан тэвнэн с?вэгчээр шургаж Газрын х?рс?нд Гурван алд шигдээд буухад

37/117

Улаан лусын хааны сум Газрын дунд ч х?рэлг?й Гаарч унав гэнээ!

- Хаан аав минь хараа биз!

Хоёр дахь наадам минийх биз! гэж Зоовой мижид хааны Зуувай мижидийн асуусанд

- Чинийх болов бололтой гэж Чинэрч улайсан хаантан З?в харж инээж Буруу харж уйлж байв.

Хоёр наадмаа дуусгаад Гурав дахь наадмаа эхлэхэд Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хааных Т?м?р х?х б?х?? Т?р??л??лэх арга бэдэрч Цайгий нь ю?лсэн гэвгэнд Цагаан х?в?н хийж Т??нии гарах газарт Давхар давхар овоолж Хар н??рсээр гадас хийж Ухсан газарт булаад

Зуувай Мижидийг унагах гэж Зохимжтой б?хнийг хийж Хунз хунзаар цайнуудыг Хурааж давхар овоолж Х?х т?м?р гадсыг Х?лд?? газарт т?гжтэл Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хааны Т?м?р х?х б?х нь гэж Гары нь хумс

38/117

Гадаа тийшээ гажиж Ган т?м?р дэгээ шинжийг олсон Х?лийн нь хумс Х?д?? тийшээ гажиж

Х?х т?м?р дэгээ шинжийг олсон Тийм нэгэн б?х Хасаг тэргээр ачуулж

Халзалж мижидтэй барилдахаар гарч Х?в?нтэй сэвгийг ?нхр??лж Н??рсэн гадсыг хугачиж Дэвлээ гэтэл дэвсэн биш Г?йлээ гэтэл г?йсэн биш Яаж ч байгаа нь мэдэгдэхг?й Янзын жигтэй гарч ирэхэд Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

Гартаа ?ртс?н сэвг??дийг Гадагш дотогш нь шидэлж Хатуу хатуу цайнуудыг Хатсан навч шиг ?сэргэж Газрын х?рс?нд бэхэлсэн Ган т?м?р гадсуудыг Таанын мод шиг ?шигчиж Хан гарьдын дэвэлтээр Халзлан тосож очингуут ?рж ?мн? нь зогссон ч ?г?й Шуудхан хав барьж автал Хааны б?х мижидийг Сээр нурууны нь махнаас Сэмэр сэмэр урж Гуя хонгоны нь махнаас

Гувар гувар тасчиж байв. Зоовой Мижид хааны

39/117

Зуувай Мижид тэгэхэд нь

-Тоглож байна уу? эсвэл Шоглож байна уу? гэсэнд

-Б?х х?нд барилг?й гэж Т?м?р х?х б?х хэлэв.

Тэгвэл би ингэж барилддаг гээд Т?м?р х?х б?хийг Эгц дээш нь ?рг?нг??т Эрг??лж газар савтал

Цаадахь нь харин дорхноо Газарт шигдээд ойчив. Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хааныхан Х?гшин х?в??г?й сандарч

Х??хэд багачуудг?й г?йлдэж Х?рз зээт?? барьцгааж Газарт шигдсэн б?х?? Гаргаж авах гэж ноцолдоход Эр х?н хэзээд ч Эр х?ндээ хайртай гэж

Зуувай мижид хэлээд З??н гараа сунгаж Чигчий хуруугаараа ?лг?ж Т?м?р х?х б?хий нь Газраас татаж гаргаад

-Хаан аав мннь хараа биз? Гурван наадмыг аваа биз? Х?нээ х?ртээх болоо биз?

Х??хнээ авах болоо биз? гэхэд Чинийх болов бололтой гэж Чинэрч улайсан хаантан З?в харж инээж Буруу харж уйлаад

40/117

Х?нээ ?г?х айл чинь Найраа хийж байж ?гд?г гэв. Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??

Улаан лусын хааны Оронгоонь авхайдаа очиж - Хаан аав найрлана гэнэ

Харин надад бэлтгэл алга гэсэнд Цагаан лусын хааныд оч Чадах ядахаараа тусална байх Бага х?х??ртэй айргаа гэж Баахан лонхтой архиа гэж Бараалхаж гуйгаад авч ир гэв. Зоовой мижид хааны Зуувай мижидийн гуйхад Цагаан лусын хааных Хэлсэн б?гдий нь ?г?в.

Улс г?рнийг захирсан Улаан лусын хааныхан

Зуувай Мижидийи айргийг басаж Зооглож байгаад барчихыг бодож Нартай эхлээд найрлаж дээ Наргиж байтал нь ш?н? болж дээ Дугараад байсан ч дундардагг?й Дагнаад байсан ч далдардаг?й Бага х?х??ртэй айргаар нь Баахан лонхтой архиар нь ??р гэгээртэл найрлаад ?нэндээ барж эс чадаад Найраа жаалхан цэглэе гэж Нар гаргаад ?ргэлжилье гэж ?вг?н хаань ?г??лэхэд Зоовой мижид хааны

41/117

Зуувай мижид явж Х?ний хэлийг мэддэг

Хилэн хар мориндоо очсонд

-Баруун талын идээнээс Бага шигхэн зооглоорой З??н галын идээнээс Жаалхан ч битгий амсаарай Чамд, зориулж хор хийгээд Согтохы чинь х?лээж байгаа Найр дахиад ?ргэлжлэв Нар гудайтал наргицгаав. Баруун талын идээнээс Бага шигхэн зооглосоор З??н талын идээнээс Жаалхан ч амсалг?й суусаар Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х??гийн ??рэглэж эхлэх ?еэр Хамуу жид??нд баригдсан Хар даагаа болиод Толгой хаялан даналзсан

Хилэн хар морь нь янцгааж

-Их алдраа бодохг?й Ингэж ?хэх х?н ?? гэж Эмээлт морио бодохг?й Эрсдэж ?хэх х?н ?? гэсэнд

Нойр нь сэргээг?й мижидийн Нозоорч гадаа нь гартал Зэс шарга морьтой Зэвхий саарал хувцастай Гурван т?р??ч ноёнтой Гучии т?мэн цэрэг

Гурван давхар б?сэлсэн байв.

42/117

Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид х?? Харь газар цус урсгаж Хар хэрэг тарихг?й гэж Х?ний хэлийг мэддэг

Хилэн хар мориндоо мордож Дээд тивээр явъя гэж Дээд тивээр хэсэг нисэж Дунд тивээр явъя гэж Дунд тивээр хэсэг ду?лээд Нойроо х?рээд эс болоход Нэгэн талын дунд бууж - Нэг унтахаараа би Гурван жил унтдаг юм

Хэрэв намайг сэрээх гэвэл Аавын минь хайрласан Алд хар сэлмээр Гуян дундуур минь

Гурав цавчаад аваарай гэж Улаан лусынхаас мордуулсан Оронгоонь б?сг?йдээ хэлээд Нэгэн жил унтав Нэхэж дайсан ирсэнг?й Хоёр жил унтав

Хорлох дайсан халдсанг?й. Гоцын аюул болсонг?й Гурав дахь жилээ унтаж байтал Зэс шарга морьтой Зэвхий саарал хувцастай Гурван т?р??ч ноёнтой Гучин гурван баатартай Гурван т?мэн цэрэг ижр Гурван давхар б?сэлсэнд

43/117

Улаан лусынхаас мордуулсан Оронгоонь авхай нь - Хэрэг болоод сэрээх болбол

Аавын минь хайрласан Алд хар сэлмээр Гуян дундуур минь

Гурав цавчаарай гэсэнсэн Хан тэнгэр язгууртай ?нд?р жолоотой б?стэй х?нд Богино жолоотой б?сг?й би

Мэс барьж яаж халдах вэ гээд Мэлмэрэн уйлж байхыг Х?ний хэл мэддэг Хилэн хар морь нь харж Аавынх нь хайрласан Алд хар сэлмийг Гуян дээр нь дамнуул

Гурав тонгороод сэрээе гэхэд Улаан лусынхаас мордуулсан Оронгоонь авхай ч Тэр ёсоор болгов.

Зоовой Мижид хааны Зуувай Мижид сэргэж Х?ний хэлийг мэддэг Хилэн хар морь минь чи Мянган морины дайтай Мятаршг?й х?чээ гаргаарай Мянган эрийн дайтай Би ч х?чээ гаргая гэж Халдаж ирсэн дайсныг

Харагдах барааг?й тонилгож Хайх м?рг?й болгоод Х?ний хэлийг мэддэг

44/117

Хилэн хар мориндоо Улаан лусынхаас мордуулсан

Оронгоонь авхайгаа сундалж Жир жир хатируулж Сэр сэр салхилуулан Ар гэртээ ирж Аав ээждээ золгож

Арван цагаан буянаа эдэлж Амар сайхан жаргав гэнэ.

Д?Н?Н НАСТ Х?Л?Г БААТАР

Арзайсан удаан асганд нь Аргаль угалз, нутагласан Будан манан татсан Буга согоо идээлсэн

Хараатайхан газар б?хэнд нь Халиу булга бужигнасан Саглагар их, модонд нь Сар, ёл цугларсан Х?вч ?ргэлж нуруутай Х?ндий тал олонтой. Давхар далан хангай Ташир тавин хангай Жаран ?нгийн цэцэг

Жалга дэнжээр дэлгэрсэн Жиг??ртэн олон шувууд Жарган цэнгэж байдаг Аршаан булаг оргилсон Арван хоёр м?р?нтэй Алтай хангайд нутагтай Т?мэн отог дайчуудтай Т?шигт баатар гэж байжээ. Энэ Т?шигт баатрын Энхрий хонгор ?р нь

Булай их х?чиндээ баригдсан Булчин их махандаа дарагдсан Баатар сайчуудын шинж б?рдсэн Д?н?н наст х?л?г баатар гэж байжээ. Онгон тарган с?рэг нь Од мичдээс ц??нг?й гэнэ.

Алтай арван гурван хангайг

46/117

Алаг бараан адуугаараа д??ргэж Хойд хорин гурван хангайг Хонгор халиун адуугаараа бялхуулж Тайга тавин шилийг д??рсэн Таван живаа хоньтой гэнэ.

Тором ботгын нутаг нь Товхон хангайн говь гэнэ. Дорд хангайн чинээ Доголон хар буур нь

Харганатай газарт хавтайлгаад Хадтай газар хавьчин тийчээд Хадыг ч аргал болгож Хорин д?рв?н араагаа хяхнуулан Туулай хамраа сэртийлгэн

Тунамал хар н?дээ мэлтэлз??лэн Холын барааг харуулдаад Хортныг зайлуулдаг гэнэ. Н?хтийн долоон говьд Н??гэлтэж х?хр??д байдаг Долоон т?м хэтэрсэн Догшин хар ?хэртэй гэнэ. Хангал х?гшин бухнууд нь Харз булгаас балгаж Харлаг толгойтой ширгээс

Хааяа нэг ш??рэн хэвтдэг гэнэ. Ээжийн ?в?р дээр Эрх тааваар ?сс?н Аавын ?в?р дээр Аажим тааваар ?сс?н Д?рв?н настай х?? нь Аавын бийд х?н танья

Агтны бийд газар мэдье гэсэнд Аав нь х??гээ з?в гээд

47/117

Аялахын ?мн? найрлана гэжээ. Баатар сайн х??гийн Баярын их найрт Алтайн албат б?хэн Хангайн харьяат б?хэн Найман настай балчир Наян настай х?гшд??с Нэгийг ч ?лдээлг?й Хоёрыг ч хоцроолг?й Ир??л ир??л гэж

Хуй салхинд г?йцэгддэгг?й Хурдан цоохор мориор Ар ?в?р ангайн Албатыг цуглуулж явжээ. Уужим арвин х?ндийд Урт зэлээ татаад Алтай хангайн завсарт Арай чарай багтдаг Адуун с?ргээ хурааж Агтны сайхныг сойгоод Унаган с?ргээ уяж Уяа зэлээ д??ргэжээ.

Баяр найрт зориулсан Бат цагаан ?рг??г?? Цацар сайхан майхнуудаа Цацагт олон асраа Босгон бэхэлж байгуулаад

Боломжтой суудлуудыг засжээ. Энэ олон суудлаа Эрэмбэ дараагаар эзэлж Наад талд зассан Найрын их байыг Нарийн лимбэн дуутай

48/117

Нас залуу охид эзэлмэгц ?рг?н т?рийн найр эхлэв ?нд?р т?рийн с?нг с?гн?в. Адуучин Агь сахал ?вг?н Агтны хатираагаар х?рч ирээд Олны амрыг дэс дараагаар Онцлон айлтгаад суув гэнэ Хурим найрын журам ёсоор Хун, цэн дуугаа нийл??лэв. Найрын дугараа улам чангарч Найрт цугларсан х?н б?р

Намрын халиурах тариалан шиг Найган ганхаж байх ?ед Д?н?н наст х?л?г баатар Адуучин ?вг?н агь сахалд

Даргай цагаан шаазангаар айргийг Дараалан арван тав барив. Адуучин ?вг?н агь сахал Арз айраг хоёрыг уусаар Зэхий улаан зээрд болж Х?лч??рч суух энэ ?ед Х?л?г баатар ингэж хэлэв: ''Харийн газар унаж болдог Хангай газар давхиж болдог

Бартаатайг саадг?й шаламгай ?нг?рд?г Байлдахад итгэлтэй тулгуур болдог Х?ний газар унаж болмоор Х?чит дайсныг дарж болмоор Х?ний мориноос ??р ялгаатай Х?лгий минь зааж ?гн? ??" гэсэнд Адуучин ?вг?н Агь сахал Айлтгаж хариу хэлсэн нь Ижил дундаа

49/117

Илхэн т?рс?н Адуун дундаа Аагтай т?рс?н Эрх зээрд азарганы

Эрхэм х?рэгчийн унага Д?н?н настыг т?р?х?д Хамт нэг ?д?р т?рс?н Эр х?рэн зээрд унага Эрд хань болно.

Зуун алд зоотой Зургаан алд х?з??тэй

Нарийн б?д??н холимогг?й Наян найман шандастай Умс хятай нь д??рэн дэг Уяа даах байх тэр

Хулгай найман шандас нь г?йцэд Хурдан сайхны шинж бий Нахилзах хавирга нь бит?? Нарийн з?? орох зайг?й дэг. Тахийн найман булчин д??рэн Таван овоо тэгш дэг Согоо хоёр чихтэй дэг Соргог шаламгай байх Хар болд туурайтай юм Хангайд унахад болно гээд Далан таван хажлататай Далай цагаан ??дэнд Дал м?р?? х?ргэлг?й Дайчин баатар шиг гарч Гучин гурван алд Хусан цагаан уургаа Ш??рэн авч мордоод

Ш?рхийгээд манаруулан гарав.

50/117

Арван гурван хангайн Алаг бараан адуугаа Хорми гурван хангайн Хонгор ухаа адуугаа Цуваа хангайн шил дэх Цусан зээрд адуугаа Арцат довхон хангай Адагт хураан тогтооход Д?н?н д?ш х?рэн морь нь Тугал шиг агсаж Тууляй шиг дэгдэн Арван хоёр м?рний эх Арцат хангайг тэмцэв Адуучин ?вг?н Агь сахал

Хойноос нь хоцролг?й дагав. Уулын ?вс?нд аргаж Ус балгахын ?ед Арцат довхон хангайн Амгай шар х?тлийн Ар шилийн шанданд

Аман х?з??гээр нь уургалав. Д?н?н д?ш х?рэн морь нь Бул чулууг бутартал Хар чулууг хамхартал Д??лэн дэгдэн з?тгэхэд

Дэнтэй дунтай гатаж явсаар Алтай хангай нутгийг Арван гурав эргэхэд Адуучин ?вг?н Агь сахалын Бор з?рх нь булиглаад Бодол санал алдагдаад Авдар цагаан цээжийн Арвин ухаан ?ймж байв.

51/117

Хусардгийн хурдан шарагч г?? Хуй шиг хурдан т?л?? д?? Уулын чинээ биетэй Д?н?н д?ш х?рэн морь Унаган дуугаа гаргаад Уялдуулан зогсов гэнэ. Хазаар ногт х?рээг?й

Хангал х?рэн морийг ногтолж Эмээл х?рээг?й эмнэг х?рэнг Эрийн аясыг дагуулан Адуучин ?вг?н Агь сахал Аавын гадаа нь аваад ирэхэд Д?н?н наст х?л?г баатар Хайрт аавынхаа нэрт

Хазаараар хавхийтэл хазаарлан Бахим ч?др??р?? ч?д?рл??д Сул мянган бэлчээртэй Шургуу жаран ?ндэстэй , Саглагар зандан модноос Хусардгийн шаргач г??тэй Хушуу толгойг зэрэгц??лэн Хом нурууг чацуулан Хоёуланг хамт сойв.

?рг?н найрыг ?нж??е ?нд?р с?нг богинотгоё Аавын бийд х?н танья Агтны бийд газар ?зье Тураг шувуу тураад х?рдэг Туурайт морь эцээд х?рдэг Харь холын газар явъя

Хатан сайн зэвсгээ хайрла гэж Д?н?н наст х?л?г баатар Хан аавдаа мэхийж айлтгав.

52/117

Эцэн нь ёсоор болгож Эрийн б?рэн хэрэгслийг ?г?в гэнэ. Д?н?н наст х?л?г баатар Уулын чинээ биетэй Д?н?н х?рэндээ мордов.

Эмээл хазаар х?рээг?й Эмнэг х?рэн морь нь Буруу амаа булаагаад Бухаж туйлаад гарав. С?мбэр уулыг донсолтол С?н далай цалгитал Булгиж бухаж байгаад Буруу амаа болив гэнэ. Хангал догшин х?рэнг Хазаарын аясыг дагуулан Нутгийн захад х?рээд Нуурын шувуу гардагг?й Х?х тэнгэрийг баганадсан Х?шигт цагаан уулын Орой дээр нь гарч

Орчлонг эргэлд??лэн харахад Батганы хоншоор багташг?й Бараан зандны ой Бас т??ний цаана

Баглагар уул харагджээ. Хурдан цагаан сумаа авч Хуруугаа шимширтэл татаж

Аагинд нь арай м?рий нь тулгаж байгаад Аажмаар тавьж орхисонд Хар зандан ойн дундуур Харвасан сум нь хага з?сэж Айлаар х?н мал н??дэллэх Ачаагаар аян тэмээ цувах

53/117

?рг?н дардан зам гаргаад ?н??х баглагар хар уулыг

Сээрийн даваанаас намхан болтол Сэт харваж орхиж гэнэ.

Сэтэрхий уулын х?т?л дээрээс Сэмхэн нэг эргэж харвал Хорин таван толгойтой Хотгор хар мангасын Муу санаат эцгийн тавьсан

Мундат боомтуудыг ингэж Д?н?н наст х?л?г баатар Т?йвээж эвдсэн хэрэг байжээ. Гаргасан замаараа явж Зорьсон газартаа чиглээд Ерэн ес?н жилийн Тэртээ цаана нутагтай

Т?мэн алтан солонго гэдэг Сайхан дагиныг авахаар Санаа зориг эрслэв гэнэ. Зуун жилийн боомт Мянган з?йлийн саадыг Д?н?н наст баатар Давж арилгасаар явжээ. Хорин таван толгойтой

Хотгор хар мангасын бараа нь Б?ртийж ?мн? нь явна Д?н?н наст баатар занаж

Д?н?н х?рнээрээ х??с??р г?йцэв. Хорин таван толгойтой Хотгор хар мангасын Хорин таван толгойг

Хорин з?гт нь цавчин унагаав Цаад талын замд нь

54/117

Цагаан ?нд?гний чинээ Бараа харагдаж, цаашаа Бас довтолж байх нь ?зэгджээ. Д?н?н наст баатар Д?нг?ж харсан даруй Араас нь арав харайлгаж

Хойноос нь хорь харайлгаад Хондпой дээр нь бууж Хормой дээр нь гишгэвэл Н??р нь ардаа гарсан Н?д нь б?лтийсэн тийм нэг ?л буурал толгойтой ?вг?н зугтаж явжээ.

Буруу харсан н??ртэй Булай хачин х?н бэ? Гэв Гурван зуун далаш тавтай

Д?н?н мэргэн гэдэг х?н билээ. Гурван жилийн урьд Хорин таван толгойтой

Хотгор хар мангасанд х??гд?ж Т??нээс зугтаж явахдаа Эргэж харсаар байтал Толгой минь ардаа гарав гэхэд Д?н?н наст х?л?г баатар Х?дэр гараараа атгаж Х?з??гий нь з?в гурав Буруу гурав эрг??лээд

Т?рс?н хэвэнд нь оруулчихав. Найртай сайхнаа мэдэлцэж Навчин х?х тамхиа таталцаад Хойшоо хоёулаа буцаж Хотгор хар мангасны Хоёрт?мэн булдрууг

55/117

Ходоодыг хаг з?ссэнд Буураар тэмээ буйлаад Бухаар ?хэр м??р?лд??д Азаргаар адуу янцгаалдан Айлаар х?н уйлалдан гарав Далч мэргэн ?вг?н Цусан зээрд з?стэй Найман т?мэн адуугаа Нарийвчлан ялгаж аваад Дааган адууны дундаас Далан байдас цаламдаад Хар гэдэснээс бусдыг авч

Харгай модоор шорлон шараад Хоёулаа хооллож авав гэнэ. Залуу х?гшин хоёр салж Зам замдаа ороод явжээ. Д?н?н наст х?л?г баатар Д?н?н д?ш х?рэн морио Хамуутай бор даага болгож Зэр зэвсэг б?хнээрээ Зэвхий залтас хийгээд Т?рс?н биеэ хувилгаж Т?рчг?р х?? болоод Ханцуйг?й хивнэг дээлтэй Хатавчны зарц байдалтай Эрэлчин суралчны ?гтэй Энгийн нэг болж явтал Доголон хар бууртай

Догшин шар тэмээ хариулсан ?вдг?? х?рсэн сахалтай ?вг?н х?нтэй учирсан чинь ?мн? бие нь наранд идэгдсэн Ар бие нь уринд идэгдсэн

56/117

Хожгор х??гийн нутаг хаана Холыг зорьсон санаа хэнд вэ? Гэв. Хараатын хааны тэмээчийн Халцгай толгойт х?? билээ Туг с??л нь хэрчилхий Туулай хамар нь сэтэрхий Солби хар буур алдаад Гурван жил хагас болчихов. Алдар нэр чинь хэн бэ?

Аль хэний албат вэ? Гэв. Т?мэн алтан Солонго дагинын Тэмээчин ?вг?н Адармаа -гэдэг. Алс нутгийн хожгор х??

Ангаж цангаж яваа биз ээ. Аршаан булгийн эхэнд Ар тойрмын шилд Далан хоёр баганатай Далгай цагаан гэр бий. Тэнд очиж гэдэс гар!

Тэр гэр бол манайх гэв. Х?ндл?н суусан эмгэний Амар мэндийг асуусанд Гин гэх дууг?й Гялс хийх н?дг?й суужээ. ?дийн нар ?нг?рч

?дшийн нар болоход Шингэн цагаан х??с??р Шилэн х?з??гээ б?рсэн Хорт цагаан х??с?? Хондпой с??лээ б?рсэн Доголон хар бууртай Догшин шар тэмээгээ ?вд?г х?рсэн сахалтай

57/117

?вг?н адармаа туусаар ирэв. Гажуу зантай эмгэн уурлаж Галзуу х?лч?? юм шиг Урт сахалтай ?вг?нийг Уруу ??дг?й загнахад Даахин дор унага Дахан дор эр байдаг юм.

Хоёр суурь тэмээний дотор Хороор хоол хийдэг Дээд соёонд нь тэмээ хатсан

Доод соёонд нь морь хатсан Хэтээ далан тэмээ Босоо тавь дээг??р Хийг?й д??лэн гардаг Хилэн хар ?стэй Шингэн х?рэн зогдортой

Ширээ д?рв?лжин б?хтэй Тайган шар ат бий Тарга х?чтэй нь тэх байх! Тамир чадал чинь х?рвэл Тайган шар атаар ?лсс?н хожтор х?? чи ?л хоол ав гэсэнд

Харамч эмгэн хажуугаас нь Хаанаас энэ муу чадах вэ гэв Харахад царайг?й харчгар ?зэхэд ?зэмжг?й ?рчгэр Муу хувцастай хожгор х?? Хаан дээдийн хайр юм бол Хад чулууг боловч Хамхалж х?ртъе гэвд гарав. Сарын газраас чимээ авдаг ?дрийн газраас ?нэр авдаг

58/117

Тайган шар ат Босоо далан тэмээ

Хэвтээ тавийн дээг??р Хийг?й д??лэн гарч Амтайн х?т?л дээр Алсыг ширтэн зогсов. Эрчит цагаан сумаараа

Элгий нь чигл??лэн харвасан Х?ндий талыг ?шигл?н Х?тлийг х?мр?н унав. Хоргол сэвсий нь асгаж Хонхор хотгорыг д??ргэн Бусды нь сугавчлан ирж Бултыг эвдэн чанаад Ааш муут эмгэнд Адгийн хавирга нэгийг ?вг?н тэмээчинд ?нд?р сээр нэгийг ?г??д ?лдсэн бусдыг ц?м ?рчгэр х?? ??р?? идэв.

Т?мэн алтан солонго дагина Т?вшин амгалан биз ээ гэж Х?? ?вг?н??с асуув.

Х?ндэт дагина минь амгалан Онц хурдан хар морьтой Ойн хар б?х гэдэг нь

Т?мэн алтан солонгыг авахаар Т?гээмэл хурим хийж байдаг гэжээ. ?рчгэр бор х??

??нийг олж сонсоод Гал цог нь бадарч Гар х?л нь чичир

Хувилгасан б?гдээ ??рчилж

59/117

Хуучин байдалдаа ороод Д?н?н наст х?л?г баатар Д?н?н д?ш х?рэн мориороо Холын хол газрыг Хоромхон зуур товчлоод Далан таван баганатай Давхар цагаан ?рг??ний Гадаа нь х?рээд очсон чинь Ганган зандан уяанд нь

Айлчнн, гийчдийн шилдэг х?лг??д нь Арын харгай шиг арзайж Х?рмийн чулуу шиг х?рзийж

Х?н амьтны шуугианд мансуурч байна. Унаж явсан х?рэн морио Уяанд нь б?х уяж орхиод ?нд?р цагаан ?рг??нд нь орж ??д явсаар байгаад суучихав.

Мэнд амраа б?гдтэй нь мэдэлцээд Хэрэг зоригоо хэлж эхэлсэнд Олон баатрын дундаас Ойн хар б?х гэдэг нь Булай х?чиндээ баригдаж Булчин махандаа боогдож Асар их х?чиндээ бардаж

Арга зальдаа эрдэж би ялна гэв. Гэтэл ойн хар б?х нь Гэмт ?с?н хар мангасыг Дарж чадсанг?й дэмий л

Дархан нэр хоосон санаа болоо Найр хийж т?мэн алтан солонго Найдан горьдож байдаг юмсанж Ес?н хар мангасыг хэн дарвал Тэр х?нд дагинаа ?гн? гэж аав хэлэв

60/117

Ойн хар б?х газарчилж Омогт баатар д?н?н наст явлаа. Д?н?н наст х?л?г баатар Ес?н хар мангасын наймыг ?д х?ргэлг?й дийлж

Хоног х?ргэлг?й ?г?й хийж гэнэ. Ес?н хар мангасын тэрг??н Етг?р хар мангас дийлдсэнг?й зугтав. Д?н?н наст х?л?г баатар.

Д?н?н д?ш х?рэн мориныхоо Доод эр??нд с?гд?ж Дотоод хормойгоо дэвсээд Аюулт етг?р мангасын

Амин с?нс нь хаана байна? гэжээ. Д?н?н д?ш х?рэн морь нь Гурван ?е эвшээгээд Гурван ?е шилгээгээд Х?дэр цээжээ х?нгэн??лэн Х?ний ?гээр хэлэв:

Муу эр сарын газраас Сайн эр хоногийн газраас ?хдэг Хорт далай бий Т??ний цаана нь Долоон давхар Т?м?р байшин бий ??ний дотор нь Д?рв?н алтан эвэртэй Долоон илд хэлтэй

Д?н?н наснаас хэтрээг?й Галзуу улаан ?хэр бий. Эвэр нь х?рсэн газар Эдгэдэгг?й хамуу болдог Хэл нь х?рсэн газар

61/117

Хожгор н?цгэн болдог Т??ний дотор нь Алтан хайрцаг бий Алтан хайрцаг дотор

Гурван алтан бялзуухай бий Гурван бялзуухайн жиргэхэд Муу эр унтдаг Сайн эр сандардаг Тэднийг дарсан х?н

Етг?р хар мангасыг дарна гэв. Мориныхоо энэ хэлсэн ёсоор Мордож явсаар очоод Тэр гурвыг арай чарай дарж

Етг?р хар мангасыг дийлэв гэнэ Т?мэн алган солонго дагиныг Аваад алсын нутагтаа Аялан явах болов гэнээ.

ХАН ХАРАНХУЙ туулиас

(Хэсэглэж авав)

Эрийн сайн Хан харахуйн Гурван настай Улаадай мэргэн хоёр М?н биедээ тохирч Толь гоо дагинын

Хар булган ?рг??ний гадаа ирж Нохойгоо хорь гэжээ. Шивэгчин эмс нь Нохой хорьж ?г?х?д Толь гоо дагинын Хар булган ?рг??нд нь Орж ирэв гэнэ.

Толь гоо дагина Эрийн сайн Хан харанхуйн амрыг эрж ??лэн солонго дагина

Гурван настай Улаадай мэргэний Амар мэндийг бас эрж Утааг?й улаан галаа асааж

Уург?й улаан цайгаа чанав гэнэ. Толь гоо дагина Та хоёр хаанаас Хаа х?рэх нь вэ?

Хэрэг санаа хэнд вэ?

Хэрэг зориг юунд вэ? Гэж асуухад Ер?н ес?н жилийн тэртээ газарт байдаг Айхан тохой нутагтай Алаг уулан т?шлэгтэй С?н далай нутагтай С?мбэр уулан т?шлэгтэй

63/117

Х?вчин тал нутагтай Х?х уулан т?шлэгтэй

Эрийн сайн Хан харанхуй Гэдэг би байна.

Энэ бол миний д??

Гурван настай Улаадай мэргэн билээ. Бидний хэрэг зориг бол Эгч д?? та хоёрыг

Авгай болгох гэж зорьж ирэв. Агь буурал хаан Авхай дагинасаа хайрлавал

Хаан т?рийн ёсоор авна. Эс ?г?х аваас Булай хар бяраа гаргаж

Булчин хар махаараа ?зэлцээд Авах эсэхийгээ ?знэ дээ гэв.

Та хоёр манай аавынд орохг?й юу Тэнгэрийн х?? Эрхэм Хар гэгч С?лд тэнгэрээ залаад Зуун найман хиагаа дагуулаад Айгал тайтал хоёр шувуу

Асар басар хоёр нохойтойгоо Зуун цагаан тэмээнд Айраг архи ачаад

Таван ?нгийн солонго татуулаад Намайг авах хурим найраа Хийхээр ирээд байна гэхэд ?лгийтэй х??хдийн наадам ?л?гчин нохойн хуцлан биш Ийм найр хурим гэж Манай тэнд байдагг?й юм.

Би орох дург?й байна гэж Эрийн сайн Хан харанхуйг хэлэхэд

64/117

Толь гоо дагина Хэдийгээр ховор живэр

Найр хийх гэж байгаа боловч Нэг нь энэ тивийн их хаан Н?г?? нь дээд тэнгэрийн х?? юм. Басаад яах вэ! Ор гэвэл За тэгвэл та хоёр Нохойгий нь хориод аль Бид хоёр оръё гээд Найр хуримд орж Тэнгэрийн х??

Эрхэм харын Дээд биеий нь авсан

Олбог т?шлэг дээр суухад Найр хуримд ирсэн х?м??с Эрийн сайн Хан харанхуй Гурван настай Улаадай мэргэн Хоёрын с?р бараанд дарагдаад Унаад муужраад ?г?в гэнэ. Агь буурал хаан Тэнгэрийн х??

Эрхэм хар хоёр Тэвдэн сандарч

Айхдаа асуух ?гээ ч ололг?й Алмайрч гайхаж суув гэнэ. Муужирсан улсыг сэргэхэд нь Эрийн сайн Хан харанхуй Тэнгэрийн х?? Эрхэм харын Авч ирсэн ачаа юмыг Аваад т?ргэн ир гэхэд

Гурван настай Улаадай мэргэн гарч Зуун цагаан тэмээний Айраг архий нь аваад

65/117

Далан х?н дамжлаад даадагг?й Далай ширмэл ??дий ?рг?ж Дал м?р?нд?? х?ргэлг?й Авч орж ирээд

Далан х?н дамжлаад даадагг?й Далай цагаан шаазангаар нь Хаанд гурав хийж Хатанд нь гурав аягалж Ахдаа арван тав ??р?? арван тав уусан нь

Айраг архи нь дуусжээ.

Тэнгэрийн х?? Эрхэм харын тэмээчин Савааг?й сарчгар шар ?вг?н ?ндийж Урагшаа ахин дахин сууж Ах д?? хоёр баатрын Алдар нэр хэн билээ.

Хэт нутаг хаана билээ Хэрэг зориг хэнд билээ гэхэд

Миний нэр бол Эрийн сайн Хан харанхуй Энэ бол миний д??

Гурван настай Улаадай мэргэн гэгч Нар орох з?гт Ерэн ес?н жилийн

Тэртээ газарт байдаг Айхан тохой нутагтай сан билээ. Агь буурал хааны Толь гоо дагина ??лэн солонго дагина

Хоёрыг авах гэж зорьж Ирсэн хэрэг энэ билээ. Хаан сайхан аав Хатан сайхан ээж минь Агь буурал хаан

66/117

Хатан та хоёрт Аль эртний цагт

Шагайн чинээ шар цавуу Ариун цагаан хадагтай

?ндг?н с?й тавьсан юм гэнэ билээ ??нийхээ хариуг авах гэж явна. Хаан хатан хоёрыг Дагинаа ?гн? д?? гэвэл Хаан т?рийн ёсоор авна Эс ?гн? гэвэл Булай хар бяраа гаргаж

Булчих махаараа т?рж Эр бяраа ?зээд авна гэхэд

Агь буурал хаан хатантайгаа Тэнгэрийн х?? Эрхэм хэр та хоёр Эрийн гурван наадам хийгээд Хэн х?чтэй чадалтай нь Толь гоо дагины минь ав Харин бид нар Аав ээжийн чинь тавьсан

?ндг?н с?йг огт мэдэхг?й байна гэжээ Гэтэл, Эрийн сайн Хан харанхуй Тэнгэрийн х?? Эрхэм хар минь Эрийн гурван наадмаа Эхлэх ?? гэж хэлэхэд Тэнгэрийн х?? Эрхэм хар Агь буурал хааны Архай, шархай хоёрын Зассан газар дээр Б?х?? барилдуулъя Морио ес?н сарын

Газраас уралдуулъя гэхэд Эрийн сайн Хан харанхуй

67/117

Чи дээд тивээс дорд тивд ирж Эрийн гурван наадам Хийх гэж байгаа юм бол ?лгийтэй х??хдийн наадам

?л?гчин нохойн хуцлан шиг юм Хийх гэж байгаадаа ичихг?й ю? Чиний т?л?? би ичиж байна гэхэд Тэнгэрийн х?? эрхэм хар Тэгвэл чи хэлдээ гэхэд Морийг ерэн ес?н жилийн Газраас уралдуулна.

Ахай тохой нутгаас эрг??лье. Харин ес?н сарын газраас Харвахад болох юм биз дээ. Тэгэхдээ хамгийн наадталд Хонин цагаан чулууг Хогг?й болтол харваад Т??ний цаана байгаа ?хрийн чинээ хар чулууг ?й бут болтол харвана. Т??ний цаад талд Жаран хасаг т?лээ овоолж

Ш?д чигчийлэх юмг?й болтол харвана. Т??ний цаад талд Алтан м?нг?н хоёр тэвнэ хатгана.

Т??ний с?вэгчээр нь гаргаад Бас цаана с??жний яс хатгаад Н?хээр нь оруулаад Т??ний цаана хойшоо харсан ?рв?н хар хадыг Хасаг тэрэг гарахаар Онь х?т?л гаргана.

Т??ний цаад талд

68/117

Бага зэрэг т?ймэр шатаана. Тэгээд сумаа барьж тогтооно. Агь буурал хааны Архай, шархай б?хийн

Зассан талбайд б?х?? барилдуулна. Одоо морио уралдуулна гэхэд Тэнгэрийн х?? Эрхэм хар Тавих сайн морьдоо Авчирна гээд явжээ.

Тэгээд тэнгэрийн арслан амт Заан шаргал морь Хурдан х?лэгт г?йцэгдэхг?й Хурдан цагаан морь Салхинд г?йцэгддэгг?й Шар цоохор морь Хийд г?йцэгддэгг?й

Хий цоохор морио авчирчээ. Эрийн сайн Хан харанхуй Эрдэнийн чон х?рэн морь Ав шувуунд унадаг Их хар морь хоёроо уяжээ. Толь гоо дагина

Эрийн сайн Хан харанхуйд Морь чинь ц??х?н байна гэж Жолоо б?хт шарга морио. Унах х??хэдтэй нь ?гчээ. Эрийн сайн Хан харанхуй Агь буурал хааны Талын чинээ цагаан гэрийг

Хавчийтал жийгээд унтав гэнэ. Тэнгэрийн х?? Эрхэм хар ??рийн харанхуйгаар Зээрэн шилбэг зэс хошуут

69/117

Зэвхий шуламсуудыг уралдаанд явуулжээ. Гурван настай Улаадай мэргэн Ав шувуундаа унадаг их хар морь Жолоо б?хт шарга морь Хоёроо уралдаанд явуулчихаад Эрийн сайн Хан харанхуйг Сэрээхээр яваад очтол Гурван сар унтаад Тун ч сэрэхг?й болохоор

Уураа х?рэхийн эрхэнд Т?мэн х?ний толгойг Т?гдрэлг?й авдаг Т??хий улаан илдээ

Ахынхаа гол элгэнд нийлээд Хэд цавчихын хэрд Эрийн сайн Хан харанхуй Эрхг?й сэрж босоод

Гурван настай Улаадай мэргэнд Хэт хутгаа з??лгээд Урд ганзаганд нь Эвэр савтай юм уяад

Эрдэнийн чон х?рэн морио унуулаад Явуулахыг хааныхан б?гдээрээ цуглан Гаргахы нь ?зэх гэж иржээ.

Гэтэл эрдэнийн чон х?рэн морины Туурайн чинээ нь тачитаж Нэг дуу газарт хадаж Н?г?? дуу тэнгэрт хадаж Д?рв?н туурайны нь аясаар Ган хэт цохих мэт

Тэрхэн зуур ?зэгдээд алга болжээ. Эрдэнийн чон х?рэн морь нь Мянган хий х?лгийн тоосыг

70/117

?зээд дайран ?нг?рч Хийд г?йцэгдэхг?й Хий цоохор морь Салхинд г?йцэгдэхг?й Шар цоохор морины

Тоосыг ?зээд дайраад ?нг?рчээ. ??рийнх нь жолоо б?хт шарга Ав шувуунд унадаг Их хар хоёр морь нь Зуузай холбож явжээ.

Шувуунд г?йцэгддэгг?й Шувуун цоохор

Хуйд г?йцэгддэгг?й шулман цоохор хоёр Зуузай холбож явжээ.

Хамгийн урд талд тэнгэрийн Арслан амт заан саарал Морины тоосыг ?зэж Улмаар т??ний урд талд Эрийн сайн Хан харанхуйн

Эрдэнийн чон х?рэн морь гарчээ. Морьд айхан тохой нутагт Очоод эргэхийн ?ед Гурван настай Улаадай мэргэн Эрдэнийн чон х?рэн морь Бид хоёрын байсан цагт Яасан ч яадаг юм гэж Эх нутгийн з?г Эргээд нэг харвал С?мбэр уул нь х?хр??д

С?н далай нь цэнхэртээд Алтан гургалдай нь жиргээд Х?х?? шувуу нь донгодоод Х?х ногоо нь дэлгэрсэн

71/117

Тун ч сайхан байжээ.

Гурван настай Улаадай мэргэн Орон нутгаа санаад Ээжийнхээ мээмййг бодоод Эрдэнийн чон х?рэн морины Буруу тал руу буугаад Унтаад ?гч гэнэ Эрдэнийн чон х?рэн морь

Гурван настай Улаадай мэргэнийг Сэрээх гэж гурван сар болжээ, Нэг ?д?р буруу хамраасаа Халуун рашаан З?в хамраасаа

Х?йтэн аршаан урсгаж Арай гэж сэрээж авчээ. За би юу болов гэхэд

Чи унтсаар гурван сар болов. Одоо юу бодож байна гэхэд нь Эрдэнийн чон х?рэн морь Миний урд ганзаганаас Эвэр савтай юм Хойд ганзаганаас

Хорин шуудай юм уяж Хойд талд минь Долоон ?хрийн чинээ Том хар чулуу з??ж Зоо нуруунаас минь Гурван хуруу з?сэж Чулуугаа уяж тэгвэ Ор шарханд нь ?д х?ргэдэгг?й ?нэгэн цагаан эм Хоног х?ргэдэгг?й

72/117

Хонин цагаан эм т?рх Жаран шуудай элс Хойд биед минь з??

Чи сайн эрийн хавчилтаар хавч Би эр морины харайлтаар Харайя гэжээ.

Гурван настай Улаадай мэргэн Тэр ёсоор болгож Эрдэнийн чон х?рэн морь

Эр морины харайлтаар харайж Гурван настай Улаадай мэргэн Сайн эрийн хавчилтаар хавчиж Хамгийн урд талд нь Арслан амт нагаан Шаргал морины тоос

Гурван сарын газраас ?зэгдэв гэнэ. Г?йцээд ?мн? нь ортол Гэнэт ар талд нь Илээ халаг минь гэх зэргээр

Хашгираан шуугиан болжээ. Эргээд т?ргэн харвал Тэнгэрийн х?? эрхэм харын Зургаан морийг унасан Зээрэн шилбэт зэс хошуут Зэвхий эм шуламсууд Ойчих гэхээрээ л уулгамчилж Шуугиж байсан нь тэр билээ. Эрдэнийн чон х?рэн морь Ухарч гурав дахин тангарч Урагшаа ухасхийж Гурав дахин тангарахад нь

Гурван настай Улаадай мэргэн Унаж явсан зургаан шулмыг

73/117

Тал тал тийш нь цацаж Ганцаараа т?р??лж явав гэнэ. Эрийн сайн Хан харанхуй Тэнгэрийн х?? Эрхэм хар хоёр Болзоотын бор толгой дээр гарч

Мянган алд мяндсан цалмаан барж Чиний морь ирлээ Миний морь ирлээ гэж

Маргаж булаацалдаж суутал Эрдэнийн чон хурэн морь Т?р??лж ирсэн тул Эрийн сайн хан харанхуй Мянган алд урт Мяндсан цалмаа хаяж

Болзоотын бор толгойг ?шигл?ж Ай гэж хашгирч Арай гэж тогтоон авав гэнэ. Дараа нь их хар морь

Жолоо б?хт шарга морь Хоёр зууаан холбон иржээ Агь буурал хааныхан Эрдэнийн чон х?рэн морийг

Ямар сайхан морь вэ гэж магтаж Толь гоо дагина ??лэн солонго дагина хоёр Гурван хурдан морио Алтан уяанаас нь уяад Алтан м?нг?н сойзоор Сойздож байв гэнэ.

Эрийн сайн хан харанхуй Тэнгэрийн х?? Эрхэм хард Нэг наадам минийх болов уу гэж Тийм боллоо гэж х?лээжээ.

74/117

Ес?н сарын газраас Нум сум харвахаар бэлтгэж

?гл??ний ??д улаан нарнаар Тэнгэрийн х?? эрхэм хар Эрдгэсхэн цоохор нумаа авч Эрдэнийн гучин хоёр сумын Хамгийн дээд сумыг Авч хийгээд онилжээ.

Маргаашийн мандах улаан нарнаар Тэнгэрийн х?? Эрхэм харын Нумны нь х?вчн??с утаа багсаж Сумны нь шилбэрээс гал бадарчээ. Тэгээд сумаа тавихад Хонин чинээ цагаан чулууг Ховх татан гарч Ухрийн чинээ хар чулууг ?й татан гарч Жаран хасаг т?лээн Дунд ороод тогтжээ.

?н?? юмаа дахин засаж ?гл??ний ??д улаан нарнаар Эрийн сайн Хан харанхуй Мянган х?чит цагаан нумандаа Эрдэнийн гучин хоёр сумын Хамгийн доод сумыг онилж Гурван хоног татаад ?гл??ний ??д улаан нарнаар Мянган х?чит цагаан нумны Х?вчн??с нь утаа гарч Шилбэрээс нь гал бадарч Эрхий хуруунаас нь Эр ш?дпэн ?хрийн хирээ Цус унахын алдад

75/117

Сумаа шившиж тавьжээ.

Эрийн сайн Хан харанхуйн сум нь Хонин цагаан чулууг Хогг?й болтол ?йр??лж ?хрийн чинээ хар ?нс болтол ?йр??лж Жаран хасаг т?лээг

Ш?д чигчийлэх юмг?й болгон Алтан м?нг?н тэвнийн С?вэгчээр нь гарган С??жний ясны н?хээр оруулж ?рв?н хар хадыг Хасаг тэрэг гартал Хага сэт харваж Ахуйг арлан асаж

Х?х?йг ?в?рл?н т?ймэр шатахад Гурван настай Улаадай мэргэн Х?ний нутаг с?йд хийх нь гэж Задын хар чулуугаа ?в?рл?ж Аргын алтан цалмаа барьж Сумны хойноос х??н Задын чулуугаа гарган

Шатсан т?ймрий нь унтрааж Аргын алтан цалмаараа Сумы нь арай хийж тогтоожээ. Эрийн сайн Хан харанхуй Тэнгэрийн х?? Эрхэм хараас

Хоёр дахь наадам манай болов уу гэхэд За, тийм боллоо гээд Одоо барилдах сайн б?х??

Би авч ирнэ гээд Тэнгэрийн х?? эрхэм хар Д?чин тэмээ ачаа

76/117

Давхраар нь ?рг?д?г. Д??нэн хар б?х Далан тэмээ ачаа Давхраар нь шиддэг Даргай хар б?х Наян тэмээ ачаа Давхраар нь шиддэг Гуунан хар б?х?? авч Наян тэмээ ачаа Давхраар иь шиддэг Гуунан хар б?хийг

Эрийн сайн Хан харанхуй Д?чин тэмээ ачаа Давхраар нь ?рг?д?г Д??нэн хар б?хийг

Гурван настай улаадай мэргэн Ай гэж ачиж ?й гэж тонгорч

Алтайг давуулан хаяжээ. Эрийн сайн Хан харанхуй Тэнгэрийн х?? Эрхэм хард Эрийн гурван наадам Миний болов гэж хэлээд Толь гоо дагинаа авч

Гурван настай Улаадай мэргэнд ??лэн солонго дагиныг ?г??д Агь буурал хааны Хар булган ?рг??нд

?рг??лж бараалхав гэнэ Найр хуримаа хийж Хун цэн шиг дуугаа нийл??лж

Хулан тахь шиг з?сээ нийл??лж Хотол олноороо найрлаж суугаад

77/117

Эрийн сайн Хан харанхуй Толь гоо дагинадаа Аав ээж минь х?гшин билээ. Алс хол нутагтай билээ.

Одоо эртхэн буцъя даа гэхэд Аав ээж хоёрт айлтгана уу гэж Толь гоо дагина хэлэв гэнэ. Эрийн сайн Хан харанхуй

Гурван настай улаадай мэргэн хоёр Хаан хатан хоёрт Алд цагаан хадгаан барьж Айраг архиа с?гн?ж

Аав ээж минь х?гшин билээ Алс хол нутагтай билээ Одоо буцахыг яарч байна гэхэд

Хаан аав хатай ээжий хоёр нь Ирсэн гийчин буццаг Орсон бороо арилдаг юм Дуртай б?хнээ аваад Д?рв?н х??хэд минь Одоо даруй буцдаа гэжээ.

За тэгвэл бид д?р?в Морин толгойн чинээ Молор эрдэнийг

Эрдэнийн ганжуур данжуур Алтан ш?тээний чинь зална ??р юм авахг?й гэжээ.

Эд б?гдийг аваад Т?мэн цагаан тэмээндээ ?рг?? бараагаа ачаад

Хэд хоног яваад буусан чинь Толь гоо дагина ??лэн солонго хоёр

78/117

Утааг?й улаан галаа т?лж Уург?й улаан цайгаа чанаж Таван тансаг идээгээ тавьж

Тавлаж тухалж суугаад хэлэв гэнэ. Эрийн сайн хан харанхуй Эрхэм та болзоотынхоо Бор толгой дээр гар Эр х?н ханын ёроолд т?рж

Хадны ёроолд ?хдэг ёстой гэхэд Эрийн сайн Хан харанхуй Энэ з?в з?йтэй ?г байна.

Д?? минь хоёр морио Даруй т?ргэн эмээллэ гээд Болзоотын бор толгой дээр Бушуу т?ргэн гарвал Хадан чингэлд нутагтай Хадан чингэл Хар баатар Гурван зуун ер?н ес?н Хошуу цэргээ дагуулаад Ирж явааг хараад Эрийн сайн Хан харанхуй

Улаадай мэргэн д??тэйгээ Угтаж тосоод очив гэнэ. Хадан чингэл Хар баатар

Гурван настай Улаадай мэргэний Гол з?рх р?? харватал Амь гол нь тасарч Ариун бие нь газардахад

Эрийн сайн Хан харанхуй Д??гийнхээ толгой дээр очиж Хайран сайхан д?? минь Хадан чингэл хар баатарт

Харвуулж намнуулж хорлогдов.

79/117

Харин т??нээс ?ш??г?? авч Хайрт д??дээ амь эс оруулбал Хортон дайсанд хорлогдоно гээд Хадан чингэл Хар баатрын ?й олон цэргийг нь Ганцхан сумны шившилтээр Хиар цохин устгахад Хадан чингэл Хар баатар

Халж ирснээрээ би эхлэх ???

Харж суугаагаараа чи Намайг харвах уу? гэхэд Эрийн сайн Хан харанхуй Х?ний юманд халдан ирж

Х?з??нийхээ махыг барьж яваагаараа Чи намайг эхэлж харва гээд Талын чинээ цагаан цээжээ Ярж ?г??д суув гэнэ.

Хадан чингэл Хар баатрын Харвасан сум нь Эрийн сайн Хан харанхуйн Элгэн дээр нь цохиж

Хад оносон мэт хальтарч Хангинан дангинан ойчив гэнэ. Одоо миний ээлж болов уу гэж Эрийн сайн Хан харанхуй Эрдэнийн гучин хоёр Цагаан сумныхаа хамгийн Доод сумыг сугалж Хадан чингэл Хар баатрыг

Харватал сум нь даасанг?й Хангинан дангинаад ойчив гэнэ Чи бид хоёр Эзэн хааны зэр зэвсгээр

80/117

Бие биеэ эс дийлбэл Ээж аавын заяасан Махан бодиор ?зье гээд Бухын арьсан зодог

Буурын арьсан шуудаг ?мс?цг??ж Хоногийн газраас ш?ргэлцэж ?дийн газраас ?зэлцэж ?е гиш??гээрээ барилцаж Талыг там болтол Уулыг тал болтол

Удтал барилцан ноцолдоод Хадан чингэл Хар баатар Эрийн сайн Хан харанхуйг Ай гэж ачиж л гэнэ.

?й гэж тонгороод ?рг?н дэлхийг дэрл??лж

??рийн дор хийсэн боловч Эс алж чадсан тул Эрийн сайн Хан харанхуйн Д?рв?н м?ч нь х??ж Д?рв?н их уул шиг болж Нуруу бие нь х??ж Лут их уул мэт болж

Магнайны х?лс нь дусалж Мах яс нь чангараад Хадан чингэл Хар баатрыг Ай гэж ачиж л гэнэ. Алтайг давтал тонгорч Алтан дэлхийг дэрл??лж Амь голы нь таслаад

Хангайн хар модыг цуглуулж Х??р биеий нь шатааж Х?вчин дэлхийд хийсгээд

81/117

Эрдэнийн чон х?рэн морио унаж Хар булган ?рг??нд??

Харьж буцаж ирэхэд нь ??лэн солонго дагина Толь гоо дагина хоёр Унд хоолыг нь зэхээд Явган х?нийг суутал Морьтой х?нийг буутал Ойр хавьд байгаа Олон х?м??сийг уяртал

Хар ятгаан цохиж суужээ. Эрийн сайн Хан харанхуй Хар ятгы нь булааж аваад Хамаг утсы нь тасалтал Та яасан хилэнтэй ирэв гэж Толь гоо дагина асуужээ. Эрийн сайн Хан харанхуй

Гурван настай Улаадай мэргэн Ду? минь алагдсан билээ гэхэд Толь гоо дагина ?хснийг амь оруулдаг би

?г?йрснийг тэнхр??лдэг би Уйтгарлаж гомдох явдалг?й Унд хоолоо т?ргэн ид Одоо даруй гурвуулаа явъя гэжээ

Эрийн сайн Хан харанхуйгаар Гурван настай Улаадай мэргэний ?хсэн газрыг заалгаад ??лэн солонго дагина д??тэйгээ Хамт очиж

Алтан м?нг?н бумбат рашаанаар Ариутган цацаж цэвэрлэхэд Ай би яасан их

82/117

Унтах нь энэ билээ гээд Гурван настай Улаадай мэргэн Даруй т?ргэн сэргэж М?н хэвдээ оров гэнэ.

?рг?? гэртээ х?рч ирээд Орон нутаг руугаа н??гээд ?дэлж нэг буухад нь ??лэн солонго дагина Толь гоо дагина хоёр Утааг?й улаан галаа т?лж

Уург?й улаан цайгаа чанаж Таван тансаг идээгээ тавьж Тавтай сайхан суугаад Толь гоо дагина

Болзоотынхоо бор толгой дээр Гарах цаг чинь болсон биш ?? Эр х?н гэдэг чинь Ханан гэрийн хаяанд т?рж Хадан гэрийн ёроолд ?хдэг юм ш?? гэхэд

Эрийн сайн хан харанхуй Гурван настай Улаадай мэргэн хоёр Юутай ?нэн билээ гээд

Болзоотынхоо бор толгой дээр гарч Бараа саравчилж суужээ.

Х?й х?х бор морьтой Х?йтэн х?х чулуун з?рхтэй Хиргис сайн Буйдар баатар Гурван зуун ерэн ес?н Хошууч цэргээ дагуулаад ??р?? х?н хатгадаг Шар хэдгэн болж

Эрийн сайн хан харанхуйг

83/117

Баруун хамраар орж Х?н бие нь х?рлээр б?тсэн

Х?з?? сээр нь гангаар б?тсэн Хавиргандаа завсарг?й Харцагандаа ?ег?й Эрийн сайн хан харанхуйг Алж дийлж чадааг?йдээ

Хиргис сайн Буйдар баатар Хамаг цэргээ буцаагаад Эрийн сайн хан харанхуй

Гурван настай Улаадай мэргэн хоёртой Ах д?? болохоор Андгай тангаргаа ?г??д

Х?йтэн х?х чулуун з?рхтэй Хиргис сайн Буйдар баатар Хуй х?х бор морио Хад болтол хантайраад

Хайрцаг болтол тушаад Хоёр баатар дээр очиж Мэнд усаа мэдэлцэж Би та хоёртой амь наснаасаа Ах д?? болох гэж

Андгай тангаргаа ?г?х гэж Ирсэн нь энэ билээ гэхэд Эрийн сайн хан харанхуй Юутай сайхан ?г билээ.

Амь наснаасаа ах д?? болох гэж Иртнийхээ ирэн доогуур шургаж Х?вчтнийх?? х?вчин доогуур шургалцаж Ах д?? гурвуул болоод харьжээ. Маргааш ?гл?? нь босоод Х?йтэн х?х чулуун з?рхтэй Хиргйс сайн Буйдар баатар

84/117

Аав ээж минь х?гшии билээ. Алс хол нутагтай билээ. Аюул хэрэг тохиолдох цагт Аа би бэлэн гээд буцжээ. Эрийн сайн Хан харанхуйг Хэд хоног явсны дараа Тэнгэрээс таван зуун Луугийн х?ч гарч ирээд Ган сум буулгажээ.

Эрийн сайн Хан харанхуй Таван зуун луугийн х?з??г Тас мушгин устгажээ.

Гэтэл толь гоо дагина Ах д?? баатрууд минь Ганц ш?н? хичээгээрэй Бид хоёр ш?н? болохоор ??дий чинь хааж ?рхийг чинь б?тээгээд Галы чинь т?лээд явна ??рийн харанхуйгаар ?с з?сг?й амьтан ирж ?рхийг чинь хуу татаад Яруу сайхан дуугаар

Та нарыг нэрээр чинь дуудах бий Тэгэхэд нь аан гэж ч дуугаралг?й Алж т?ргэн устгаарай Хэрэв амаа ангайвал Гурван жил хурласан Шар тосонд хийсэн Багт зай гэдэг юм

Ам руу чинь чулуудаад явна. Хэрэв тэгвэл, сэргэж болохг?й Хэц?? бэрх хор болно.

85/117

??р ш?н? хагацахын завсар ?рх нь хуу татагдаад ?с з?сг?й амьтан ирж Яруу сайхан дуугаар

Нэр нэрээр нь дуудахад Унтаж байсан баатрууд Аан гэж андууран дуугарвал Гурван жил хурласан Шар тосонд хийсэн Багт зай гэдэг юм

Аманд нь хийгээд алга болжээ. Ургахын улаан нарнаар Толь гоо дагина ??лэн солонго хоёр ?рг?? гэртээ ирвэл

Хоёр баатар сур шиг сунан Сухай шиг улайгаад хэвтэж байв гэнэ. М?н биедээ тохирсон боловч Ухаан орсонг?й харин С?мбэр уулын оройд гарч Ерэн таван толгойтой Индэр хар мангас болж Ухаан жолоог?й унтав гэнэ.

Хиргис сайн Буйдар баатар Бас м?н биедээ тохирч Шугуй хар модонд орж Бодон хар гахай болоод Хар модыг хадраад явжээ.

Гурван настай Улаадай мэргэн М?н биедээ тохирч Эрдэнийн чон х?рэн морио унаад

Жолоо б?хт шаргал морийг х?тл??д Морьтой х?нтэйгээ гурвуул

86/117

Х?ш?? чулуу болон хувирчээ. Гэтэл нэгэн ?д?р Эрийн сайн Хан харанхуйн х?? гэж Толь гоо дагинаас

Алтан цээжтэй м?нг?н б?гстэй Х?рэл магнайтай ган х?з??тэй Нэгэн сайхан х?? мэндэлж Долоо хоносны дараа Долоон нэхийд багтахг?й Болтол том болон ?с?ж Нэгэн ?гл?? х??

Гурван баатрын Нум сумыг авч ?зээд

Эрийн сайн Хан харанхуйн Нум сумыг магтан гайхаж Яаж т?рс?н эр бол Эрийн сайндаа энддэгг?й

Эрхийнхээ сайнд дийлддэгг?й Хавиргандаа завсарг?й Харцагандаа ?ег?й сайн эрийн Сайхан зэр зэмсэг байна гэжээ. Гурван настай Улаадай мэргэний Нум сумыг татаж Эр нь их сайн эр биш юм.

Харин сайн эрийн Садан т?р?л бололтой гээд

Хиргис сайн Буйдар баатрын Нум сумыг таталж ?зээд Эр нь сайн биш боловч Итгэлтэй х?н байж гээд Ээж эгч хоёр дээрээ Эргэж орж ирээд Миний аав хаа байгааг

87/117

Над юунд хэлдэгг?й билээ Энэ гурван сайн эрийн Учрыг надад хэлээч гэхэд Х?? минь чиний эцэг бол Эрийн сайн Хан харанхуй гэж Эрдэнийн чон х?рэн морьто Нэгэн сайн баатар байсан юм. Чиний аавыг хорт идээ Багт зай ид??лж С?р шиг сунаад Сухай шиг улайгаад Хэвтэж байснаа ?г дууг?й босож

С?мбэр уулын орой дээр Ерэн таван толгойтой Индэр хар мангас болоод Унтаад ?гс?н билээ. Чиний хамгийн т?р?? Татдаг нум сум бол Аавын чинь зэр зэвсэг М?н аавын чинь д??

Гурван настай Улаадай мэргэний Нум сум байгаа юм.

Одоо аавын чинь унадаг Эрдэнийн чон х?рэн морийг унаад Жолоо б?хт шаргал морийг х?тл??д Морьтой х?нтэй гурвуулаа Х?ш?? чулуу болоод байгаа Хамгийн с??лийн ?здэг Нум сум бол Х?й х?х бор морьтой

Х?йтэн х?х чулуун з?рхтэй Хиргис сайн буйдар баатрын

88/117

Нум сум байгаа билээ. Одоо тэр баатар чинь Ам тангаргаа ?г??д Ах д?? бололцсон юм

Аав ах хоёрын чинь адилаар Энэ гурван сайн эрч??д Миний ?гэнд оролг?й Эр бярдаа эрдэж байж ?с з?сг?й муу амьтан Тоонон дээр нь сууж Яруу сайхан дуугаар Нэр нэрээр нь дуудахад

Аманд нь гурван жил хуралсан Шар тосонд шингээсэн Хорт идээн багт зайгаар

Хорлож хувиргасан нь энэ билээ. ??нийг хувиргах арга надад Байхг?й тул Аавынхаа нум сумыг аваад Агь буурал хаан Аавын нутагт очиж Аргын алтан цалам Алтан бис таваг Амьдын алтан ?рэлбэ Олж ирэх юм бол Амархан эдгээж болох Нэгэн арга бий Наран тийшээ харсан Элгэн улаан хаданд

Т?мэн бодисын гэгээн бий Т??нээс энэ гурван эрдэнийг Эрж олоод ир гэж Ээж нь ху?дээ хэлжээ.

89/117

Аавынхаа зэр зэвсгийг агсаад Долоо хоногийн дотор Гурван баатрыг сэргээж авна гээд Агь буурал хааны нутагт орж

Борвиороо бор навтас цувуулсан Хаагаараа хар навтас цувуулсан Хулсан нум дэрсэн сумтай Муучхан х?? болоод Агь буурал хааны Далан х?н даадагг?й

Далай цагаан ?рг??ний ??дийг Дал м?р?нд?? х?ргэлг?й ороод Хаан хатан хоёрын дундахь Олбог дээр очоод суув гэнэ. Хаан хатан хоёр Эрийн сайн хан харанхуй Манайд анх ирэхдээ Ийм х?? болж ирээд

Байсантай яасан адилхан юм бэ? Т??нийг чи мэдэхг?й биз гэхэд Асуусан б?гдий нь авирлан хариулж Хэлсэн б?гдий нь хэдэрлэн хариулж Хоол унд идээд Наран тийшээ харсан Элгэн улаан хадны ??дэн дээр очиж

Т?мэн бодисын гэгээнтэн Та хаалгаа нээж ?гн? ??. Эс онгойлговол ?рв?н улаан хадыг чинь

Ховх татаад орно гэхэд Хаалга онгойж ?г?в гэнэ. Амьдын алтан ?рэлбэ

90/117

Аргын алтан цалам Алтан бис таваг Энэ гурван эрдэнийг Х?у гуйж аваад

Нар орох з?гийг чиглэн Ес?н ?нгийн солонго татуулаад Орон гэртээ ирэхэд Ээж эгч хоёр нь

Эрдэнэ олж ирэв у? гэхэд ?н??дрийн дотор аав Ах нараа сэргээж Авч болох уу гээд З??н тийшээ явтал

Морь шиг х?ш?? чулуу Х?н шиг х?ш?? чул?у бий Т??ний аманд Амьдын алтан ?рэлбэ хийж

Аргын алтан цалмаараа Гурав дахин шавхраад Алтан бис тавгаараа Гурав даллаад сэргээ. Баруун урагшаа явтал ?нд?р уулын орой дээр Ерэн таван толгойтой Индэр хар мангас Унтаж байгаа болно. Тэр бол чиний эцэг

Эрийн сайн Хан харанхуй М?н билээ гэж хэлэхэд Ээжийн нь хэлсэн ёсоор

Гурван баатар м?н биедээ тохирч Бид яасан юм бэ гэхэд Толь гоо дагина

91/117

Би та гурвыг Ганц ш?н? нойроо

Сэрэмжил гэсээр байтал Та нар миний ?гийг эс тоож Гурван жил хуралсан Шар тосонд шингээсэн

Хорт багт зайнд хорлогдож Х?нд аюулд учирсан бйлээ. Эрийн сайн Хан харанхуй С?мбэр уулын орой дээр Ерэн таван толгойтой

Индэр хар мангас болж унтсан гэхэд ?нэмшихг?й болохоор нь Худпаа гэвэл х?? чинь Энэ байна гэхэд Баяр х??р болон Инээд наадам болж

Маргааш ?гл?? нь ?рг?? бараагаа Т?мэн цагаан тэмээнд ачиж ?г??д Орон нутагтаа очоорой Бид гурав т?р??лж очоод

Урдаас чинь х?н явуулна гээд Орон нутагтаа очтол Хар хараалчийнхан гэдэгтэй

Хаан аав нь тулалдаж байв гэнэ. Эрийн сайн Хан харанхуй Гурван настай Улаадай мэргэн Хиргис сайн Буйдар баатар Х?ч хамтран орж Харь дайсныг хиар цохиод

Хаан эцэгтээ м?рг?н с?гд?ж Амар мэндий нь эрвэл Аав нь х??гээ таньж

92/117

Ухаан алдан унажээ. Эрийн сайн Хан харанхуй Хаан сайхан аав Хатан тунгал ээжийтэйгээ

Явсан сууснаа ярилцаж Баяр х??р болж байтал Авгай х??хэд ачаа х?с?г нь Ар талаас нь ирж Жаран жилийн жаргал

Наян жилийн найр хийж Эрийн сайн Хан харанхуйн Энхрий хайртай х??д Эцэг эх хоёр нь Хар Соно гэж нэр ?г??д

Амар сайхан жаргажээ.

ЭЗЭН ТЭНГЭР ХААН

Эрт урьд Нэгэн цагт

Элэнц хуланцын Нэгэн ?ед Гадаад далайг Шалбааг байхад

Галбарвасан модыг Нахиа байхад С?мбэр уулыг Дов байхад С?н далайг

Шалбааг байхад Тэр цагийн Тэр ?ед Аргаг?й их С?р жавхлант

С?мбэр цагаан уулын Баруун з??н Х?т?рг?нд нутагтай Энэ тивийг Эзэгнэнхэн т?рс?н Эзэн тэнгэр хаан гэж Нэгэн сайн эр Байж гэнэ.

Т??ний суудаг Орд харшийг нь хэлбэл

Хар зандан хаалгатай Хаш зандан ханатай Цувай зандан уньтай Цул м?нг?н тоонотой

94/117

Алтан эрээн баганатай М?нг?н эрээн тулгатай Хар хамбан хаяавчтай Х?х хамбан х?шигтэй Хас м?нг?н туургатай Хаш м?нг?н дээвэртэй Цавчмал м?нг?н ?рхтай Наян ханатай Найман зуун уньтай Ийм сайхан ?рг??нд Суудаг юм байж гэнэ. Т??ний Т?лдэг т?лшийг нь Хэлбэл Ай зандан

Агар зандан ?й зандан ?йлэн зандан Хай зандан

Хайлаар зандан Буй зандан Бургас зандан гээд

Жилийн д?рв?н улиралд Тохирсон т?лш т?лдэг Юмсанж гэнэ.

Т??ний Уудаг унды нь хэлбэл Ус биш

Ундармал рашаан Цай биш Чанамал гуа Чихэр биш Жимсний ш??с

95/117

Архи биш Амтат гуа гээд

Жилийн д?рв?н улиралд Тохирсон ундаар Ундалдаг юмсан гэнэ. Тэгээд энэ Эзэн тэнгэр хааны Арван охины Отгон охин

Алтан г?нж х??хний унадаг Эрдэнийн Ерэн ес?н т?рлийн хувиралттай

Ес?н т?рлийн гишигдэлтэй Алтан цээжтэй М?нг?н б?гстэй

Агсан х?рэн х?лгийг алдаад Арван нэгэн жил ?нг?рч гэнэ Тэгээд, Тэр тивийг

Товлон хайгаад Энэ тивийг Эрг??лэн хайгаад Ололг?й Он жил ?нг?рч гэнэ. Гэтэл,

Эзэн тэнгэр хаан Нутаг хошууныхаа

Албат иргэдийг цуглуулаад Миний Алтан г?нж

Х??хний унадаг Эрдэнийн

96/117

Ерэн есен т?рлийн хувиралттай Ес?н т?рлийн гишигдэлтэй Алтан цээжтэй м?нг?н б?гстэй Агсан х?рэн х?лгийг Олж ирсэн х?нийг Эзэн хааны Баруун гарын

Дээд т?шмэл болгоно гэсэнд Эзэн тэнгэр хааны Гучин гурван баатрын Ах зах Алиа цэмбэл баатрын

Гурван настай Гунан б?д??н х?? Би тэр Х?рэн х?лгийг

Олж ирж ?гье гэж Олны дундаас онцгойлон Ам ?чг?? ?гч гэнэ.

Гэтэл т??ний эцэг Миний х??д

Хаан х?ний ?мн? буцашг?й Т?мэн х?ний ?мн? т?гдэршг?й Ам ?чиг ?гл??

Одоо Миний х??д Унаж явах Унаа морь Барьж явах

Зэр зэвсэг хэрэгтэй гэж Хэлж гэнэ.

Тэгээд Арын адууг

97/117

Эрг??лж ш??рдсэнд Урьд Гурван жил сувайрсан

Гунжин г??ний унага Ес?н т?? урт чихтэй Чон х?й х?лэг Толгойгоороо наадаж Тоосноосоо бусгаж С??лээрээ наадаж С??дэрнээсээ бусгаж Байхыг нь хараад Энэ Миний х??гийн

Унаа бололг?й Яах вэ гээд

Алтан м?нг?н цалмаа Аман х?з??

Хатан х?з?? Хоёрын дундуур Орох болтугай гээд Цалмаа шившин Тавьж гэнэ.

Оо гэж Од тоолон бухаад ?? гэж

?ндэс тоолон Туйлж гэнэ. Тэгээд Тэр морь нь Алах гэсэн

Дайсан юм уу Аврах гэсэн Эзэн юм уу гэсэнд

98/117

Аврах эзэн нь Байлг?й яах вэ Чи миний Гурван настай Гунан б?д??н Х??гийн унаа

Бололг?й яах вэ гэсэнд Номхрон тогтож гэнэ. Тэр морио Гаднаа авч ирээд

Хад болтол хантайраад Хайрцаг болтол сойж гэнэ. Утааг?й галаа т?лээд Уург?й цайгаа чанаж Таван тансаг идээ ?р??д Ес?н т?рлийн ?р жимсгэн идээгээр

Х?лээж х?ндэлж гэнэ. Тэгээд Жаран бугын арьсаар хийсэн Х?м?н дээл

Зургаан бухын арьсаар хийсэн Х?м?н гутал ?мсг??д Т?мэн х?н ?рг?ж даадагг?й Т??хий улаан сэлмийг нь З??н эгмэнд нь хагсаад

Мянган х?ний толгойд т?гдэрдэгг?й Алтан эрээн нум саадгий нь Баруун эгмэнд нь з??ж ?г??д Ай гэж Ай т?мэн х?ний ?длэгээр ?й гэж

?й т?мэн х?ний ?длэгээр

99/117

?дэж мордуулсанд ??лтэй тэнгэрийн доогуур ?з??ртэй модны дээг??р Хангинатал дуулаад Жингэнэтэл исгэрээд Жилийн газрыг сараар Сарын газрыг ?др??р ?дрийн газрыг ?всний с??дрээр Товчлон явж гэнэ. Явсаар байгаад С?мбэр уулын оройд Гарч нэгэн ирээд Хонины чинээ

Цагаан чулууг шалчийтал ?хрийн чинээ Хар чулууг хотойтол Сууж гэнэ.

Суусан газар нь хотойгоод Морь зогссон газар нь Ус шимээлтэж гэнэ. Тэгээд

Гурван хоногийн унталтаар Гучин г?вээ дамнаад Гурван гуу ?гс??д Унтаад ?гч гэнэ.

Гэтэл тэр х??г Морь нь сэрээгээд Асууж байна гэнэ. Чи с?мбэр уулын Оройд гараад

Юу ?зэж харав гэсэнд Харагдах барааг?й

100/117

Дуулдах чимээг?й байна Би, Гэрээс гараад

Гурван жил боллоо. Миний ээжийн м??м

Санагдаж байна гэж хэлэв гэнэ. Морь нь Бас хэлж байна гэнэ.

Би Эжийгээсээ холдоод

Гурван жил боллоо Миний эжийн м??м Бас санагдаж байна гэв. Х?? морь хоёрын Санаа нийлээд Эргэн ирж явахыг

Эзэн тэнгэр хаан мэдээд Т??нийг Тосож аваад ир гээд

Хоёр хиа мордуулж гэнэ. Тэр хоёр хиа Х??тэй уулзаад За х?? минь

С?мбэр уулын оройд гараад Юу ?зэж харав гэсэнд Харагдах барааг?й Дуулдах чимээг?й байна.

Ээжийн минь м??м санагдаад Эргээд ирлээ гэж Хэлэв гэнэ.

Энэ ?гийг Эзэн хаанд айлтгасанд

Эзэн тэнгэр хаан

101/117

Учирг?й их уурлаж Т??нийг арван найман тамын адагт

... Хий гэж гэнэ. Тэгээд Тэр хоёр хиа

Гурван настай Гунан б?д??н х??г Арван найман Тамын адаг

... Тамд Хийж орхив гэнэ. Гэтэл Хоер настай

Хошуучай х?? Миний Гурван настай

Гунан б?д??н ах хайчив гэсэнд Чиний Гурван настай

Гунан б?д??н ах чинь Эзэн хааны Зарлиг эс дагав гээд Арван найман Тамын адаг Очирваанийн

... Тамд орсон гэж хэлсэнд Учирг?й их уурлаж Тэр чинь юу гэсэн ?г вэ Тэр муу Эрлэгийн хаантай Зуун х?ний

Зургаан х?з?? солино гээд Алтан елгийг?? зад тийрээд

102/117

М?нг?н боодлыг нь Тас тийрээд Босон харайж Миний ахын Унаж явсан Унаа морь Барьж явсан Зэр зэвсэг Хаа байна гэсэнд Энд байна гэж

Эцэг нь хэлж гэнэ. Ахынхаа Унаж явсан морь Барьж явсан Зэр зэвсгийг Тэр х?? аваад

Эзэн хааны гадна Би, Энэ тивийг

Эзэгнэнхэн т?рс?н Эзэн тэнгэрийн хааны Гучин гурван баатрын Ах зах Алиа цэмбэл баатрын

Гурван настай Гунан б?д??н х??гийн д?? Хоёр настай

Хошуучай х?? гэдэг байна. Та Миний ахын амийг

Ачтай сайн хадгалж Байгаарай гэж хэлээд Би

103/117

Тэр морийг чинь Олж ирье гээд Явж гэнэ.

Х??гийн гэртээ ирсэнд Т??ний эцэг Х??гийнхээ ?гийг сонсоод Миний х??

Хаан х?ний ?мн? Буцашг?й Т?мэн х?ний ?мн? Т?гдэршг?й Ам ?чиг ?гл?? Одоо Миний х??д Унаж явах Унаа морь Барьж явах Зэр зэвсэг

Хэрэгтэй гэж хэлэв гэнэ. Тэгээд Арын адууг

Эрг??лэн ш??рдсэнд Унах морь олдсонг?й гэнэ. ?врийн адууг Эрг??лэн ш??рдсэнд Урьд цагт

Шоргоолж хааны дайнд Унаж явсан Сэгсээн борлог морь гэдэг Чон х?й х?лэг

Толгойгоороо тоглож Тоосноосоо бусгаж С??лээрээ тоглож

104/117

С??дэрнээсээ бусгаж Байхыг нь хараад Энэ Миний х??гийн

Унаа бололг?й яах вэ гээд Алтан м?нг?н цалмаа Аман х?з??

Хатан х?з?? Хоёрын дундуур

Орох болтугай гэж хэлээд Шившин тавьж гэнэ.

Оо гэж Од тоолон бухаад ?? гэж

?ндэс тоолон Бухаж гэнэ. Алах гэсэн Дайсан юм уу

Аврах гэсэн эзэн юм уу гэсэнд Аврах эзэн нь байна.

Чи миний Гурван настай

Гунан б?д??н х??гийн д?? Хоёр настай Хошуучай х??гийн Унаа бололг?й яах вэ Номхрон тогт гэсэнд Номхрон тогтож гэнэ. Алтан амгайгий нь Аманд нь барьсан чинь

Ангас ангас гэж ?мхэн авч гэнэ. М?нг?н ногтыг нь Толгойд нь барьсан чинь

105/117

Тонгос гэж тохуулан авч гэнэ. Тэр мориндоо Далан х?н ?рг?ж даадагг?й Далай цагаан Тохом тохоод Д?чин х?н ?рг?ж даадагг?й Д?ш хар эмээл

Саран наран д?р??тэй Нанжин гахай г?л?мтэй Цагаан торгон оломтой Улаан торгон цавчтай Б?рэн хэрэглэлтэй Б?тэн эмээл тохож гэнэ. ??р??

Ерэн бугын арьсаар хийсэн Х?м?н дээлээ ?мс??д Жаран бухын арьсаар хийсэн Х?м?н гутлаа ?мс??д Тэвхэнд нь Тэмээ морь хоёрыг

Уралдуулан сийлсэн Х?хийнд нь

Х?х?? шувууг донгодуулан сийлсэн Шар эрээн Нум саадгаа аваад

Мянган х?ний толгой Алдалг?й цавчдаг Т??хий улаан илдээ аваад Таван т?рлийн Тамсаг идээ Ес?н т?рлийн

106/117

?р жимсэн идээгээр Х?лээж х?ндл??лэн Явах болж гэнэ.

Гэтэл Эх нь хэлсэн нь

Миний х??гийн Гурван настай Гунан б?д??н ах нь Ар нутагтаа Айхавтар хэц?? Аюулт тамд Орж ?лдлээ. Миний х??гийн Гэдэс нь ?лс?ж

Гэнэтийн гай дайрах юун гээд Чон х?й х?лгийн Хоёр хамранд

Амаараа тургиж ?г??рэй гээд Хоёр борви С??г шингээж ?гч гэнэ За тэгээд ?йгэж

?й т?мэн х?ний ?длэгээр Ай гэж Ай т?мэн х?ний ?длэгээр

?дэн мордуулж гэнэ. ??лтэй тэнгэрийн доогуур ?з??ртэй модны дээг??р Хангинатал дуулаад Жингэнэтэл исгэрээд Жилийн газрыг сараар Сарын газрыг ?др??р

107/117

?дрийн газрыг ?всний с??дрээр Товчлон явж гэнэ. Явсаар байгаад С?мбэр уулын Оройд гараад

Арван алд газрыг атийтал Хорин алд газрыг хотойтол Сууж гэнэ.

Суусан газар нь хотойгоод Морь зогссон газар нь Ус шимээлтэж гэнэ. Татсан тамхины утаа Баруун замба тивийг Б?тэн б?рхээд З??н замба тивийн

Хагасыг б?рхэж гэнэ. Онигор хоёр алаг н?дээрээ Урьд замба тивийг х?х?рт?л З??н замба тивийг шарлатал Харж гэнэ.

Харагдах барааг?й Дуулдах чимээг?й байсан тул Гурван жилийн унталтаар Гучин г?вээ дамжаад Гурван гуу ?гс??д Унтаад ?гч гэнэ.

Гэтэл Морь нь сэрээгээд

Асууж байна гэнэ. С?мбэр уулын оройд

Гараад юу ?зэж харав гэсэнд Харагдах барааг?й байна.

108/117

Харин гэдэс минь Их ?лс?ж байна гэж Хэлэв гэнэ.

Х?? минь Ерэн бугын арьсаар хийсэн

Х?м?н дээлийнхээ хормойг Дэвсэж бай гэж гэнэ. Тэгээд Тэр х??гийн

Дээлний хормой руу Ээжий нь шингээж ?гс?н Хоёр борви с??г Тургиж ?гс?нд Тэр х?? ууж гэнэ.

Сайн харвал Алс тэртээ Нэг их Хар бараан юм

Явж байгаа мэт Харагдаж гэнэ. Тэр з?г р?? явсанд Шоргоолж хааны

Т?мэн дэргийн унаа болох Адуун с?рэг Тамчийн шар тал дээр Бэлчиж яваа нь Тэр байжээ.

Адуун дундуур нь Явж байтал Адуучин

Аг сахалттай тааралдсанд Адуучин Аг сахал

109/117

Н??рэндээ цогтой Шилбэндээ ч?м?гтэй Зориг золбоотой сайн эр Хэт нутаг хаа вэ?

Хэрэг зориг хэнд Хэний х??

Хэн гэдэг вэ гэж асуусанд Тэр х??

Аргаг?й их Жавхлант С?мбэр уулын Баруун з??н

Х?т?рг?нд нутагтай Энэ тивийг Эзлэнхэн т?рс?н Эзэн тэнгэр хааны

Гучин гурван баатрын Ах зах Алиа цэмбэл баатрын

Гурван настай Гунан б?д??н х??гийн д?? Хоёр настай

Хошуучай х?? гэдэг байна. Манай Эзэн тэнгэр хааны Арван Охины Отгон охин Алтан г?нж

Х??хний нутаг Эрдэнийн

Ерэн ес?н т?рлийн хувиралттай Ерэн ес?н т?рлийн гишигдэлтэй

110/117

Алтан цээжтэй М?нг?н б?гстэй

Агсан х?рэн х?лгийг алдаад Арван нэгэн он ?нг?рл?? Энэ тивийг Эрг??лж эрээд Тэр тивийг Товлон эрээд Ололг?й

Он удаан жил ?нг?рл??. Т??нийг Эрж сурж явна.

Танд Сонсож дуулсан чимээ байна уу?

?зэж харсан юм байна уу? Г эж асуухад ?вг?н ахад нь ?зэж харсан юмг?й

Сонсож дуулсан чимээг?й Манай хааны Алтан г?нж х??хний нутаг Бас нэг Тийм з?сний Морь алдаад Арван жил

Болж байна гэж хэлэв гэнэ. ?вг?н ах минь Идэж уух юм байвал ?г??ч гэсэнд

Цаад л адууны захад чинь Алтан цээжтэй М?нг?н б?гстэй Алаг байдас бий

111/117

Т??нээс бусдын дотроос Дуртай морио идээрэй гэж Хэлэв гэнэ.

?вг?нийг явсны хойно Алтан цээжтэй М?нг?н б?гстэй Алаг байдсы нь Алж идээд ?р??с?н м?чий нь

Сэлмэндээ ?лг?ж орхиод Унтаж байтал Толгой дээр нь

Нэг х?н ирээд уйлж байхы нь Гэнэт мэдээд Ямар х?н Миний дэргэд

Ус н?длээд байна гэж Хэлэв гэнэ Гэтэл, Х?? минь

Чи даанч яав даа Эзэн хааны

137

Ганц хайртай адууг Юунд идэв гэж асуув. За яах вэ Цаад хаандаа

Очоод хэл дээ гэв. ?вг?н буцаж ирээд Эзэн хаандаа хэлсэнд Эзэн хаан Гурван ?еийн дайнд Дарагдаж ?зээг?й

112/117

Гонио бэдэн баатраараа Гурван т?мэн цэргээ толгойлуулаад Явуулж гэнэ.

Ургахын улаан нарнаар Болзоотын бор толгой дээрээс Ган улаан сэлмээрээ Гурван т?мэн цэргийн толгойг Унагаж гэнэ.

Гонио бэдэн баатар Урьд цагт Арван найман насандаа Дайтаж явсан

Алиа цэмбэл баатрын Сэгсээн борлог гэдэг Чон х?й х?лэг

М?н байхыг олж танив гэнэ. Тэгээд Гонио бэдэн баатар

Хошуучай х??д Би Чиний аавтай Урьд цагт

Арван найман насандаа Дайтаж дийлээд Аавтай чинь Ах д?? болсон удаатай Чи Ахынхаа амийг

?рш??ж хайрла гэж гуйв. Тэгээд хариуд нь Хошуучай х??д ?вр??с??

Хоног х?рдэгг?й

113/117

Хонин цагаан эм ?д х?рдэгг?й

?ен цагаан эмээ цацаад Гурван т?мэн цэргийг сэхээсэнд Би яасан их унтав гэлцээд Гурван т?мэн цэрэг нь Босоод ирж гэнэ. ; Шоргоолж хааныд Арав хорин хоног Наадан тоглож байгаад Цааш Яваад ?гч гэнэ.

Явсаар байгаад М?нх с?мбэр уулын Оройд гараад Алсыг тойрон Ширтэж гэнэ. Гэтэл Нэг их том юм

Алс тэртээд явж Байгаа мэт харагдав. Тэр з?г р?? явж байтал Морь нь хэлж гэнэ. За х?? минь Чи тэр явж байгаа

Хар бараан юмыг харж байна уу? Тэр бол Тэнгэрийн Таван хулгайчийн Отгон д?? болох

Онио мэргэн явж байгаа нь тэр. Бид хоёрын эрж яваа Тэр хоёр морь

114/117

Нарт ?рт?нцийг Тус б?р Гурван удаа тойрно. Би бол

Хоёр удаа тойрно. Ийм болохоор

Би яасан ч г?йцэхг?й гэж Хэлэв гэнэ.

Чи харин Эзэн хааны х?лг??д

Эзэн нь ирлээ наашаа гээд Ноосон нударгаараа Гурав дохь гэж хэлэв.

Тэр х??

Эзэн хааны х?лг??д Эзэн нь ирлээ наашаа гээд Ноосон нударгаараа Гурав дохиж гэнэ.

Тэгтэл Хоёр морь нь

Цулбуураа булаагаад Эргэн ирж гэнэ.

Тэр хоёр морио Барьж аваад

Онио мэргэн хулгайчийг Уушиг з?рхийг нь Бяц даран алж гэнэ. Шоргоолж хааны Чон х?й х?лгийг Олж ?гс?нд Шоргоолж хаан Маш их баярлаж Чи

115/117

Манай алтан г?нж Х??хнийг аваарай гэж Хэлэв гэнэ. Шоргоолж хааны Алтан г?нж х??хнийг

Орон нутагтаа авчирч гэнэ Хошуучай х??

Эзэн тэгнгэр хааныд ирээд Эзэн тэнгэр хаан та Амьд байвал гараад ир гэж Хорин нэгэн их луугийн Дуугаар хашгирсанд Эзэн тэнгэр хаан Ах чинь

Хэдийнээ насан ??д болсон Ахынхаа л амийг ?рш??ж хайрла гэж гуйв. Хошуучай х??

Эзэн тэнгэр хааныг Баруун гартаа сугавчилж Арван найман тамын адаг Очирваань там дээр ирээд Миний ах Амьд байвал

Шороо х?д?лг? гэсэнд Щороо х?д?лж гэнэ. Хоног х?рдэгг?й Хонин цагаан эм ?д х?рдэгг?й

?ен цагаан эмээ цацаад Миний ах Урьдынхаас ?нг?тэй царайтай

116/117

Сайн эр болоорой гэв. Гэтэл Гунан б?д??н х??

Би яасан их унтав гээд Босоод ирж гэнэ. Эзэн тэнгэр хааныг Д?рв?н м?ч??р нь Тэлэн алж гэнэ. Ахыгаа баруун гарын Дээд т?шмэл болгоод Эзэн тэнгэр хааны Алтан г?нж х??хнийг З??н гарын хатан Шоргоолж хааны Алтан г?нж х??хнээр

Баруун гарын хатан хийж Найр хуримаа эхэлж Наадам цэнгэл болж Амар сайхан жаргасан нь Энэ гэнэ билээ.

@Created by PDF to ePub